Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# အတ်တလန်တိတ် သမုဒ္ဒရာႏ

| အတ်တလန်တိတ်သမုဒ္ဒရာႏ Atlantic Ocean |
| --- |
| Extent of the Atlantic Ocean according to the 2002 IHO definition, excluding Arctic and Antarctic regions |
| ထီရွေꩻသောင်ထျꩻ ကအဝ်ႏဒါႏ ခမ်းထီဖုံႏ | List of bordering countries (not drainage basin), သင်ဖော်ꩻတွူး(ဆိပ်ကမ်းဖုံႏ) |
|  |
| ထီမဲ့ငါခိုႏ ဧရိယာႏ | ၁၀၆,၄၆၀,၀၀၀ km2 (၄၁,၁၀၀,၀၀၀ sq mi) အတ်တလန်တိတ်ထင်ꩻ: ၄၁,၄၉၀,၀၀၀ km2 (၁၆,၀၂၀,၀၀၀ sq mi), အတ်တလန်တိတ်နဝ် ၄၀,၂၇၀,၀၀၀ km2 (၁၅,၅၅၀,၀၀၀ sq mi) |
| ပုင်ႏမဲဉ်ႏအဆုံး | ၃,၆၄၆ m (၁၁,၉၆၂ ft) |
| အဆုံးသွတ်ꩻအဆုံး | en:Puerto Rico Trench ၈,၃၇၆ m (၂၇,၄၈၀ ft) |
| ထီနမ်း | ၃၁၀,၄၁၀,၉၀၀ km3 (၇၄,၄၇၁,၅၀၀ cu mi) |
| ကမ်းခြေအဆွာꩻ၁ | ၁၁၁,၈၆၆ km (၆၉,၅၁၀ mi) including marginal seas |
|  |
| ကြွန်ဖုံႏ | ကြွန်ဖုံႏစာႏရင်ꩻ |
| ခြောက်ꩻဖုံႏ | Puerto Rico; South Sandwich; Romanche |
| ဗွော့ꩻရာꩻဝေင်ꩻဖုံႏ | * A Coruña
* Aracaju
* Atlantic City
* Bahía Blanca
* Banjul
* Bata
* Benguela
* Boston
* Buenos Aires
* Cabinda City
* Cape Town
* Casablanca
* Charleston
* Conakry
* Dakar
* Daytona Beach
* Florianópolis
* Freetown
* Galway
* Halifax
* Lagos
* Libreville
* Lisbon
* Luanda
* Maceió
* Malabo
* Mar del Plata
* Miami
* Monrovia
* Montevideo
* New York City
* Nouakchott
* Palm Beach
* Pointe-Noire
* Porto
* Rabat
* Recife
* Reykjavík
* Rio de Janeiro
* Salvador
* Sligo
* St. John's
* Swakopmund
* Tangier
* Vigo
* Virginia Beach
* Vitória
* Wilmington
 |
| ၁ ကမ်းခြေအဆွာꩻနဝ်ꩻ တဲက်ထွားခါꩻစဲင်းစဲ့ တိတိကျကျ မွေးတဝ်းသွူသြ။ |

This video was taken by the crew of Expedition 29 on board the ISS. The pass starts from just northeast of the island of Newfoundland over the North Atlantic Ocean to central Africa, over South Sudan.
**အတ်တလန်တိတ် သမုဒ္ဒရာႏ** (အဲင်းကလေက်: Atlantic Ocean) နဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း သမုဒ္ဒရာႏတန်ဖုံႏအကို ထွာဒုတိယအတန်သွတ်ꩻ သမုဒ္ဒရာႏဒျာႏသွူ။ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းဧရိယာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၄၁,၁၀၀,၀၀၀ မဲင်ႏ၊ (၁၀၆,၄၀၀,၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ)တဲင် တတွာလွေꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏတန် ၂၀ % တွော့ꩻ အဝ်ႏတတွာလွေꩻ ကမ္ဘာႏထီနမ်း ၂၆ % သွူ။ အမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဂရိဒဏ္ဍာရီႏ "အက်တလပ်စ်" ကိုလွဉ်တဲင် "အတ်တလန်တိတ်"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာအဓိပ္ပာယ်ႏလꩻ "အက်တလပ်စ်ပင်ႏလယ်ႏ" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။

သမဲင်ꩻအကို အရီးသွတ်ꩻ ကအွဉ်ႏနယ်ခါꩻဒါႏ "အတ်တလန်တိတ်" ကဟဲ့ꩻဒါႏ ဝေါဟာရယိုနဝ်ꩻ ထွာ ဗီသီ ၄၅၀ ရပ် ကတဲမ်းခါꩻဒါႏ "ဟီရိုဒိုးတပ်" သမဲင်ꩻလိတ်ဖွူꩻကိုဒျာႏသွူ။ အတ်တလန်တိတ် သမုဒ္ဒရာႏအခဝ်နဝ်ယို ၁၉ ရျာꩻဗူႏထာႏဝရပ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏယီးဖန်ဟဲ့ꩻလွေꩻ အီတီယိုးပီးယား ကဟဲ့ꩻဒါႏ ဝေါဟာရကို ကလင်ꩻလွဉ်ဒါႏ "အီတီယိုးပိစ်" သမုဒ္ဒရာႏ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဥရောပသားသီး ခလားကထိုမ်ႏမော့ꩻ သမုဒ္ဒရာႏအလင်ဖုံႏခိန်ႏနဝ်ꩻ "သမုဒ္ဒရာႏ" ကရိုꩻဒါႏအမိဉ်ꩻယို ထွာဒျာႏ ဟဲ့ꩻဖန်လွေꩻ စီဗရော်တာ ရေလက်ကြား ဒေႏသဒျာႏတဲင် နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ယိုခါ ထွာ အတ်တလန်တိတ် ကဟဲ့ꩻဒါႏ ခင်ႏလမ်းဒေႏသဒျာႏသွူ။ သမုဒ္ဒရာႏ ယို ဂရိသီးနဝ်ꩻ ဖန်ဟဲ့ꩻရိုꩻဒျာႏ ကအဝ်ႏလေပ်ပတ်ဒါႏကမ္ဘာႏ မဟာႏခြောင်တန် ဒျာႏအကျောင်ꩻ အဝ်ႏယွုမ်းအံႏလွ့နဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
# ပိုလန်ခမ်းထီ

**ပိုလန်ခမ်းထီ** (အိန်းကလေတ်: Poland) ယို တရာꩻဝင်ႏအနေႏ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻ **ပိုလန်ခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ**(Republic of Poland) တဲင် အဝ်ႏဒျာႏ ဥရောပတွိုက် အခဝ်ထာႏဝကိုသွူ။ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ လိစ်တူယေးနီးယားခမ်းထီ၊ ရသျားခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဗဲလာရုခမ်းထီ၊ ယူကရေင်းခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ သလိုဗားကီးယားခမ်းထီ၊ ဆဲတ်ခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဂျာမနီခမ်းထီ ဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ပိုလန်ခမ်းတန်ယို လွောင်ႏဗူႏခါꩻတောမ်ႏ ပိုလန် ၁၆ ခမ်းနယ်ႏ( sixteen voivodeships)တဲင် ပိုလန်ခမ်းထီနဝ်ꩻ ဥရောပသမဂ္ဂ အစွိုꩻနွို့ခမ်းထီဖုံႏအကို ခမ်းထီဟံႏနယ်ႏ အပေႏအတန်အလꩻ အဝ်ႏလွေꩻအရန်း(၅)တဲင် ခမ်းထီဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၁၂၀,၇၃၆ မဲင်ႏ (၃၁၂,၆၉၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ) သွူ။ ပိုလန်ခမ်းနဝ်ꩻ ဥရောပသမဂ္ဂ အစွိုꩻနွို့ခမ်းထီဖုံႏအကို လိုꩻဖြာꩻအအာသွတ်ꩻခမ်းဖုံႏအကို အဝ်ႏလွေꩻအမုဲင်(၅)တဲင် ၂၀၂၂ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ခမ်းထီကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၃၈)သန်းလွို၊ နဝ်ꩻအကို (၉၈%)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပိုလန်လိုꩻမျိုꩻတဲင် ခမ်းထီတန် ဘာႏသာႏငဝ်းငွါလဲ့ ထွာဒျာႏ ပိုလန်ဘာႏသာႏ နဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီဝေင်ꩻတန်တောမ်ႏ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻဝါသော နဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ

အာႏကွိုꩻချက်အမာႏ: `<ref>` tags exist for a group named "မတ်ရောမ်", but no corresponding `<references group="မတ်ရောမ်"/>` tag was found.
# ဟန်ဂေရီခမ်းထီ

**ဟန်ဂေရီခမ်းထီ** (အိန်းကလေတ်: Hungary) တရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻ **ဟန်ဂေရီ ခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ** နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် အဝ်ႏဒျာႏ ဥရောပ အခဝ်ထာႏဝ ပန်နိုးနီးယားဒေႏသ(Pannonian Basin) ကိုသွူ။ ခမ်းထီအကူအဝ်ႏရောင်ꩻလွေꩻဒျာႏတောမ်ႏ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ သားဗီးယားခမ်းထီ၊ ခရိုအေးသျားခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ သလိုဗားကီးယားခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ ယူကရေင်းခမ်းထီ၊ ရိုမေးနီးယားခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဩသထွီးယားခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ သလိုဗီးနီးယားခမ်းထီ ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၃၅,၉၂၀ မဲင်ႏ (၉၃,၀၃၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) သွူ။ ၂၀၂၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ခမ်းကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻအဝ်ႏ (၉)သန်းခွဲꩻလွိုတဲင် နဝ်ꩻအကို (၄၂ %)ရပ်နဝ်ꩻ ကိုꩻကွဲႏယွုမ်းအံႏ ခရိယာန်ႏဘာႏသာႏ နဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းကိုလိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း တထာႏဝလွိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဟန်ဂေရီလိုꩻမျိုꩻ (ဟဲ့ꩻ) မဂျာလိုꩻမျိုꩻ သွူ။ ဟန်ဂေရီ ခမ်းထီဝေင်ꩻတန်တောမ်ႏ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻဗူဒါပဲတ် သွူ။

## အာႏကွိုꩻ
# အာတိတ် သမုဒ္ဒရာႏ

အာတိတ်သမုဒ္ဒရာႏ
**အာတိတ် သမုဒ္ဒရာႏ** (အဲင်းကလေတ်: Arctic Ocean) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ကမ္ဘာႏဟံႏအခဝ်ထင်ꩻကိုတဲင် အာတိတ်ဝင်ရိုးစွန်းအခဝ်ထင်ꩻဒေႏသ အဝ်ႏပါသော့ꩻအာဒါႏ ကမ္ဘာႏလောင်း အဓိကသမုဒ္ဒရာႏ(၅)ဖြုံႏကို ထွာအပေႏသွတ်ꩻတောမ်ႏ အဖွိုႏသွတ်ꩻ သမုဒ္ဒရာႏဒျာႏသွူ။ အာတိတ်သမုဒ္ဒရာႏ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းဧရိယာႏနဝ်ႏ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၅,၄၃၀,၀၀၀ မဲင်ႏတဲင် ဝွေꩻနဝ်ꩻ သမုဒ္ဒရာႏဖုံႏအကို ထွာအခဝ်သွတ်ꩻဒေႏသ နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏသေခါꩻလွ့နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ သမုဒ္ဒရာႏဆဲင်ႏရာꩻ ပညာႏသျင်ႏယဟန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ဒျာႏ အာတိတ်ပင်ႏလယ်ႏဟံႏကို မွေးတဝ်းလဲ့ အာတိတ်ပင်ႏလယ်ႏ နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ထွာအဝ်ႏအွဉ်ႏထွော့သော့ꩻပါလွေꩻ အတ်တလန်တိတ် သမုဒ္ဒရာႏကို ကပါဒါႏ ပင်ႏလယ်ႏဟံႏကိုဒေႏသ တဗာႏအနေႏလဲ့ ခမ်းစွုမ်ႏနုဲင်ငံတကာ ဟုဲက်ဒရိုဂရပိဖိစ် (International Hydrographic Organization/ IHO) အစွိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏအွဉ်ႏထွော့ခါꩻဒျာႏ သမုဒ္ဒရာႏ အနေႏနဝ်ꩻသွူ။ အာတိတ်သမုဒ္ဒရာႏဒေႏသယို ကမ္ဘာႏလောင်း ကအဝ်ႏဒါႏ သမုဒ္ဒရာႏဖုံႏအကို ထွာဒျာႏ အခဝ်ထင်ꩻသွတ်ꩻအကွို့ꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ ရိုꩻနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။

ယူရေးသျား(ဥရောပ+အာသျ)ဟံႏခိုႏတန် တောမ်ႏ အမေႏရိကထင်ꩻသီး ကအဝ်ႏခူခါꩻဒါႏ အာတိတ်သမုဒ္ဒရာႏ အကွို့ꩻအခဝ်ယဟန်ႏကိုနဝ်ꩻ ပင်ႏလယ်ႏထီဝ(ရေခဲ)ဖုံႏ အဝ်ႏဒို့ꩻတခြို့ခါꩻ တနေင်ႏလွုမ်းတဲင် ထာꩻခွꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ ထီဝဖုံႏ ဒို့ꩻတခြို့ခါꩻ သမုဒ္ဒရာႏတဖြုံႏလွုမ်းသွူ။ အာတိတ်သမုဒ္ဒရာႏ အလျားခိန်ႏ(အပူချိန်) တောမ်ႏ တဆာႏနွို့ပါသော့ꩻအာႏနဝ်ꩻ လွောက်ꩻလွဉ်ꩻနေး ထီဝဖုံႏ အထီစွုမ်း တောမ်ႏ ခွꩻဆွော့ꩻခဲꩻ(အေးခဲ) အလောင်းတဲင် ရာႏသီႏအလွောက်ꩻ အဝ်ႏပြောင်ꩻလုဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ သမုဒ္ဒရာႏယို တဆာႏနွို့ပါသော့ꩻအာႏနဝ်ꩻ သမုဒ္ဒရာႏ(၅)ဖြုံႏအကို ထွာအပါဆေ့ꩻသွတ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးစွောန်ႏ ထီးလူးကျောင်ႏဆေ့ꩻ တောမ်ႏ အဝ်ႏထီခြောင်ဖုံႏကို ထီနွိုး(ရေချို)ဖုံႏ နွို့ထွတ်ꩻသော့ꩻအာငါႏ တောမ်ႏ ဆွိုက်သွုပ်ပါ တသာႏကပါသော့ꩻအာဒါႏ အသောင်အရင်ꩻသမုဒ္ဒရာႏ ထီနမ်းဖုံႏ တောမ်ႏ ထီထွတ်ꩻထန်ႏ ဆေ့ꩻဖုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းသဲင်လာနဝ်ꩻ ထီဝနွို့သော့ꩻ အဝ်ႏတွိုႏ(၅၀ %)သွူ။ အဝ်ႏဂြိုဟ်တု အမေႏရိကန်ႏ စွိုးခွိုꩻ ဝတောမ်ႏထီဝအချက်လျက်ဌာႏန(National Snow and Ice Data Center-NSIDC) ကလꩻလွောန်ဒါႏ အချက်အလျက်အလောင်း အဝ်ႏဒင်ႏမုဲင်ခါꩻ အာတိတ်ပင်ႏလယ်ႏ ထီဝဒို့ꩻတခြို့ꩻမုꩻတောမ်ႏ ပုင်ႏမဲဉ်ႏအခိန်ႏအကွာႏဆေ့ꩻအာ တောမ်ႏ ကထွူထိုꩻလဲဉ်းဒါႏ နေင်ႏကရီးခါအလောင်း ထီဝဖုံႏ အထီစွုမ်ႏအာႏ စွုမ်ႏနီꩻနီꩻနဝ်ꩻသွူ။

Decrease of old Arctic Sea ice 1982–2007
## အာႏကွိုꩻ