Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# အနယ်ꩻပညာႏ

Astronaut Bruce McCandless II, on the first untethered spacewalk
**အနယ်ꩻပညာႏ** (အဲင်းကလေတ်: Technology) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဖေႏကသေနာႏအီ၊ ထူႏသွုံꩻအီဒါႏ အခြွိုင်းကိရိယာႏ (tool) တွမ်ႏ ထာꩻဒါႏပညာႏ (craft) ဖုံႏဒျာႏသွူ။ လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏကို အနယ်ꩻပညာႏနဝ်ꩻ သိပ္ပံတွမ်ႏ အိဉ်စိဉ်နီယာထာꩻဒါႏဖုံႏ သွုပ်ဆွိုင်ꩻထွာလွဉ်ထွူ အဝ်ႏပညာႏရပ်နဝ်ꩻနီဗာႏတဲင် ပွာꩻထန်ႏလွဉ်ထဲင်းယင်း အနယ်ꩻပညာႏအစွိုးစွိုး ဖုံႏသွူ။ အနယ်ꩻပညာႏ(Technology)ကရိုꩻဒါႏ ငဝ်းငွါလိတ်ဖြုံႏယို မူလအစနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဂရိငဝ်းငွါ "τέχνη, techne" တောမ်ႏ "λογία, -logia"၊ "Technologia" ထွာလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။

လိုꩻဖုံႏ ကထူႏသွုံꩻခေးဒါႏအနယ်ꩻပညာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ သဘာႏဝအရွီးအခိုႏဖုံႏယို ခြုဲင်းလုဲင်ႏထိုꩻ ကိရိယာႏအနေႏနဝ်ꩻသွူ။ ခလားကတွိုႏသမဲင်ꩻခေတ်ကို လꩻလွဉ်ထိုꩻ ထိန်ꩻချုတ်နွောင်ꩻ မေႏအာႏစွန်ꩻထီတဲင် မာꩻနွောင်ꩻလွဉ် ထာꩻအံႏအွꩻခရာႏဟဝ်ဖုံႏသွူ။ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ မာꩻဒါႏလွဉ်ပါ ပေင်(ရာႏ (Wheel)တဲင် လိုꩻဖုံႏ လွေꩻချာငါအီတဖူꩻတာႏ ပေါင်းယိုꩻဖစွဉ်ႏသွူ။ သမဲင်ꩻတလီးလွုမ်း ခေတ်အလွောက်ꩻ ထင်ႏထိုပြောင်ꩻလုဲင်ႏမုꩻကထွာဒါႏ စက်နျꩻလိတ်၊ ဖုံး၊ အိဉ်တာနဲက် ဖုံႏ အနယ်ꩻပညာႏ ထင်ႏထိုလွဉ်တဲင် သွုပ်ဆွိုက်ရေꩻဖဲ့ꩻ လိုꩻဖုံႏကမော့ꩻဒါႏ ရုတ်ဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻ အရဲးအကမ်းဖုံႏလဲ့ ယွမ်လွဉ်ထွူ တွမ်ႏတကမ္ဘာႏလွုမ်းအနေႏလဲ့ သွုပ်ဆွိုက်နွောင်ꩻလွဉ်လဲဉ်းဝင်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ ကထူႏသွုံꩻဒါႏ အနယ်ႏပညာႏကားကအဝ်ႏယို အင်းရေႏချက်နဝ်ꩻ သွုံꩻအီ ထာꩻငိမ်ꩻချံꩻတာႏလွုမ်ꩻ မွေးတဝ်းသွူ။ တယ်ႏစွဉ်ႏ တွီး ခွဉ်း နꩻ ဗင် ဗꩻတွိုႏလွဉ် နျူးကလီးယားစူခွုမ် အကုဲင်စွန်ꩻထီစူခွုမ်ဖုံႏတဲ့ အဝ်ႏတန်လွဉ် အဝ်ႏပေါ်ႏဆန်ꩻထဲင်း အနယ်ꩻပညာႏတဲ့ အဝ်ႏထင်ႏထိုထဲင်းထဲင်း တနေင်ႏထွူတနေင်ႏနဝ်ꩻသွူ။

အနယ်ꩻပညာႏနဝ်ꩻ တွမ်ႏအနယ်ꩻအစွိုးစွိုးဖုံႏတွော့ꩻ ဒို့ꩻတခြို့တွိုႏလꩻလွေꩻ လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏတွမ်ႏ အသောင်ရင်ꩻလောင်းသွူ။ အစွိုꩻအဗူႏကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ အနယ်ꩻပညာႏယို ဖေႏကထွာလွဉ်အီ စီꩻပွာꩻလွိုင်ႏကွိုန်ꩻတာႏ အစွဲးကမ်းထွူတကာႏတဝ်း သက်သက်သာႏသာႏ လိုꩻအဆင်ႏရန်းထို ဖေႏကထွာလွဉ်တာႏလဲ့ ပါသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ အနယ်ꩻပညာႏ ကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ မာꩻဝွေႏ (pollution)အီ တလီꩻနမ်း၊ ထီနမ်း၊ ဟံႏနမ်းဖုံႏ ကထွာဒါႏ တခြိုꩻဘေꩻဝွေႏဖုံႏလဲ့ သမ်းအဝ်ႏထေထန်ႏပါတဲင် ခွိုက်ဗာႏယားကုဲင်ထိုꩻပါ သယံဇာတဖုံႏသွူ။

### အာႏကွိုꩻ
# အိန်းကလေတ်လိုꩻမျိုꩻ

အိန်းကလေတ်လိုꩻမျိုꩻ
 (ကလာꩻဗွာလိုꩻမျိုꩻ)| အဝ်ႏအုံအာဒါႏခင်ႏလမ်း |
| --- |
| ယူကေခမ်းတန်: 37.6 သန်း အိန်းကလန်ခမ်းထီ တောမ်ႏ ဝွေးခမ်းထီ ကို (၂၀၁၁) |
| *Significant en:English diaspora in* |
| အမေႏရိကန်ႏခမ်း | 25.2 သန်း (၂၀၂၀)a |
| ဩသတေးလျခမ်းထီ | 8.3 သန်း (၂၀၂၁)b |
| ကနေဒါခမ်းထီ | 6.3 သန်း (၂၀၁၆)c |
| အာဖရိကနဝ်ခမ်းထီ  | 40,000–1.6 သန်း (၂၀၁၁)d |
| နျူးသီလန်ခမ်းထီ | 210,915 (၂၀၁၈)e |
| ဆီလီခမ်းထီ | 550,000–820,000 |
| အာစိဉ်တီးနားခမ်းထီ | 100,000 |
| ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ |
| အိန်းကလေတ်, British Sign |
| ကိုꩻကွဲႏ |
| ခရိယာန်ႏဘာႏသာႏ, traditionally Anglicanism, but also non-conformists and dissenters (ထွားသွော့ အိန်းကလန်ခမ်း ခရိယာန်ႏကျောင်ꩻ သမဲင်ꩻ), as well as other en:Protestants; also en:Roman Catholicism (see en:Catholic Emancipation); အိစ်သာလမ်ဘာႏသာႏ (see en:Islam in England); စျူးဘာႏသာႏ, ဘာႏသာႏအဲဉ်ထဝ်း, and other faiths (ထွားသွော့ အိန်းကလန်ခမ်း ဘာႏသာႏရေꩻ) |
| ဆွိုက်စပ် ခမ်းရင်ꩻသား အစွိုꩻဖုံႏ |
| * ဗိတိသျခမ်းသား အလင်
* en:Celtic Britons
* အုဲင်းရိစ်လိုꩻမျိုꩻ
 |
|

---

a အိန်းကလေတ် အမေႏရိကန်ႏ, b အိန်းကလေတ် ဩသတေးလျ, c အိန်းကလေတ် ကနေဒါ, d ဗီတိသျ အာဖရိက, e အိန်းကလေတ် နျူးသီလန် |

**အိန်းကလေတ်လိုꩻမျိုꩻ** (အိန်းကလေတ်: English People) ဟဲ့ꩻ **ကလာꩻဗွာလိုꩻမျိုꩻ** ဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကအဝ်ႏအုံသော့ꩻ အိန်းကလန်ခမ်းထီကို ကအဝ်ႏဒေါ့ꩻသုင်ꩻဒါႏ အိန်းကလေတ်ဘာႏသာႏ ဂျာမန်နိစ်တွို့ꩻ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါခွိုꩻ ခမ်းရင်ꩻသားလိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻဒျာႏသွူ။ အိန်းကလေတ်လိုꩻမျိုꩻကရိုꩻဒါႏ အမုဲင်လက္ခဏာႏယို တယ်ႏစစွဉ်ႏ ခေတ်ထာႏဝအစဝ်းခိန်ႏ အိန်းကလေတ်ငဝ်းငွါ စခါကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်သမုတ်ခါꩻ "လူꩻတနမ်သီးနားဟွိုန်ꩻဗူႏ" (Angelcynn) နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ "အိန်းကလေတ်လိုꩻမျိုꩻ" ကရိုꩻဒါႏအမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ "လူꩻ" (Angles) ငဝ်းငွါကို လင်ꩻလွဉ်ဒျာႏတဲင် အေဒီ ၅ ရျာꩻဗူႏရပ်ကို ကခြုဲင်းလွဉ်အုံဒါႏ ကရေက်ဗိတေင်ခမ်းတန်ကို ဂျာမန်ခွိုꩻဖြယ် လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻဒျာႏသွူ။ အိန်းကလန်ခမ်းကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ယူနုဲက်တဲတ်ကိင်းဒန်း(ယူကေ)ခမ်းတန်ကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ခမ်းတခမ်းဒျာႏတဲင် ခမ်းကိုကအဝ်ႏအုံသော့ꩻဒါႏ ခမ်းသားကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗိတိသျ(ယူကေ)ခမ်းသားဖုံႏ နဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
# ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ

**ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ** (အဲင်းကလေတ်: Language) (မန်း: ဘာသာစကား) ကရိုꩻနောဝ်ꩻ လိုꩻသီးဖေႏသေလူႏလုဲင်ႏအီဝင်ꩻတာႏ၊ လုဲင်ႏချာငါအီဝင်ꩻ ထာꩻဟွုန်အလီအလာ၊ အွို့ꩻထာꩻဖုံႏအတာႏ အွောန်ႏသင်ႏငေါဝ်း အွောန်ႏဆွိုပ်စပ် စွို့ꩻစွောန်ႏဝင်ꩻတဲင် ဝေါးဟာရဖုံႏ လွိုင်ႏအာထွူခါ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ ထွာအောဝ်ႏလွောန်အီဗာႏသွူ။ ဟန်ႏသနီꩻ ကမ္ဘာႏလောင်းယို ကအောဝ်ႏဒေါ့ꩻဖြောဝ်ႏဒါႏ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ အမျိုꩻပေါင်ꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏသူရေင်လွိုအကျောင်ꩻ သေထွꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ ဒေႏသအလွောက်ꩻ၊ လိုꩻမျိုꩻအလွောက်ꩻ၊ ခွိုꩻနွယ်ႏအလွောက်ꩻ ကဒေါ့ꩻဖြောဝ်ႏဒါႏ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါနောဝ်ꩻလဲ့ ဖဖြယ်လွဉ်စွဉ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻသွူ၊ မွိုးစိုးဖါပန်ကာႏ ဗꩻတွိုႏလွဉ်စွဉ်ႏဟန်ႏသနီꩻ နေးတွမ်ႏဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါယိုတဲင် ယောင်းစူပသာလွဉ်ဖေႏ လိုꩻထာꩻသေတရာꩻဖုံႏ၊ ထာꩻလိမ္မာႏတရာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ၊ ကမ္ဘာႏလောင်းယိုနောဝ်ꩻ အုပ်ချွုတ်ပွိုင်ႏစိုꩻအီတွမ်ႏ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါနောဝ်ꩻသွူ။ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါယို ထွာအစွန်ꩻထင်ငါႏ အခြွိုင်းကိရိယာႏတမျိုꩻဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါယို မဉ်ႏအောဝ်ႏခေါ်ခေါ်ဒျာႏနောဝ်ꩻ ထွာလိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻ ဂုဏ်ႏအင်္ဂါႏလက္ခဏာႏတဗာႏနောဝ်ꩻသွူ၊ ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါယိုနောဝ်ꩻ ပါသော့ꩻဒျာႏ မွန်ဂိုလီယန် တမွိုးပို(မိသားစု)၊ တိဗက်ခယ်ႏစွိုးခွိုꩻတွမ်ႏ စောက်ꩻမျိုꩻအဖြယ်ကိုနောဝ်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါတွမ်ႏ ပျူဘာႏသာႏငေါဝ်းယို ဗွိုန်ပီလို့ဝင်ꩻအကျောင်ꩻနောဝ်ꩻ ကလေ့လာဒါႏ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ သုတေသီသားဖုံႏ အောဝ်ႏယွုမ်းအံႏလွဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။

အစောဝ်းခါနောဝ်ꩻ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါကို အှောန်ႏသင်ႏနေးငေါဝ်းဒေါ့ꩻရီ ယင်း ယွိုင်ႏကြုဲင်းချာငါနေးစူခင်ႏ ဒေါ့ꩻရီထာꩻဖုံႏယို ကမာꩻအောဝ်ႏခါꩻတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ကမာꩻအီတဲ့နောဝ်ꩻ ယူႏခွောန်ꩻခါꩻနေး ဗွိုန်ပီတောဝ်းဝင်ꩻလာꩻလာꩻတဲင် ကထွိုင်ႏမာꩻထောင်လွောန်ꩻ သုတေသနတဲ့ ထောင်ခေါခါꩻနေးဒျာႏ။ ယိုလဲင်ႏခါနောဝ်ꩻ ရိုꩻလုဲင်ႏ ဒေါ့ꩻရီတွမ်ႏ ရုဲင်ꩻစူရုဲင်ꩻခင်ႏတဲင် သေတောင်ꩻခါꩻနေးလဲန်း ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါတဗာႏဒျာႏထွူခါ ကဒေါ့ꩻထန်ႏငေါဝ်းယို မာꩻစွိုꩻနယ်တွမ်ႏ စူခင်ႏရုဲင်ꩻထာꩻ ဒါႏလꩻအီလဲန်းသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ ဘာႏသာႏဗေဒ သုတေသန ထွားရောတ်လိတ်ရဲန်ႏပွယ်ꩻ ခေတ်ယိုခါဖုံႏကို တဲမ်းခါꩻလွောန်ဖေႏပါနေးလဲန်း ရုဲင်ꩻစူရုဲင်ꩻခင်ႏ ထာꩻဒေါ့ꩻရီနယ်ꩻ တွမ်ႏယင်း အွောန်ႏထန်ႏနေးငေါဝ်းသွူ။ ဝင်းစူဟဲ့ꩻ၊ တရွူꩻကတူႏ၊ အွောန်ႏဖွိုႏငင်း လွေꩻလိုꩻဆꩻငါဖုံႏယို ပါလွေꩻ ငေါဝ်းငွါရုဲင်ꩻစူရုဲင်ꩻခင်ႏကိုသွူ။

## ထာꩻသားငေါဝ်း တောမ်ႏလိုꩻငေါဝ်း

ထာꩻသားတိရစ္ဆာန်ႏလေားကကိုယောဝ်း ဒေါ့ꩻရီဆွိုပ်စပ်ꩻလူႏလုဲင်ႏဝင်ꩻခရာႏ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ အောဝ်ႏနေနေ။ ဥပမာႏ- တမူဖုံႏယို အွောန်ႏတသွိုးထာꩻတစွိုးစွိုးတွော့ꩻ ဖေႏသေလူႏလုဲင်ႏဝင်ꩻ ကောဝ်ႏထီကအောဝ်ႏဒါႏ ရပ်ခင်ႏလမ်း။ သꩻ ဟောဝ်ꩻပါတွိုႏဒါႏ အခရာႏနောဝ်ꩻ မဉ်ႏတဲက်တွိုင်ꩻတွမ်ႏ လိုꩻဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါယို ထာꩻသား မဉ်ႏထီႏ တပုဲင်ႏဟောမ်ရာႏနောဝ်ꩻ ဝွေꩻသီး အီးဒေါ့ꩻသင်ႏနေးငေါဝ်းတာႏ ချင်းယူႏ အွောန်ႏထော့သေꩻ ငေါဝ်းတငွါ ဒါႏတောဝ်းရိုꩻကီလဲ့ ဝွေꩻသီးကမွန်းပျောႏဒါႏ ရပ်ခင်ႏလမ်းကိုနောဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးဖေႏသေ ဆွိုပ်စပ်ꩻအာတွမ်ႏ ထာꩻတသွောန်ထူႏဗာႏနေးတောဝ်းယောဝ်း အောဝ်ႏလွိုႏလွိုႏ ထေမာꩻနယ်ဖေႏဒါႏ ထာꩻဒါႏဖုံႏ ဗွိုꩻ ဆျောဝ်ႏချာသေဒျာႏသွူ။ အဲ့ꩻနယ် တငါဖုံႏ၊ အွောန်ႏတသွိုးနယ် အမေးဖုံႏယို
ထွာ ဖခါꩻ ဖေႏသေ ရန်ႏသူႏနဲ့ သွꩻနဲ့သွူ။ ထာꩻယိုနောဝ်ꩻ ထာꩻအွောန်ႏကန်ႏရဲန်ႏခါꩻ မွေးတောဝ်းရိုꩻကီလဲ့ ထွာဒျာႏ ထာꩻထွာဒါႏနုဲင်းနောဝ်ꩻ တဗာႏတဲင် အဓိပ္ပယ်ႏ လဲန်းယော့တန်။ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏလောင်းကိုယို အောဝ်ႏရမ်ꩻခါꩻ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ ကဒေါ့ꩻသင်ႏနေးငေါဝ်း
ခြွောန်းအောဝ်ႏ ၇၀၀၀ လွိုကိုရပ်သွူ။

## ထူႏတောမ်

* ဂျပန်ဝီကီ
# အေပီ ၄

**အေပီ (၄)** (အိန်းကလေတ်: April 4) **အေပီ(၄)**နီꩻနဝ်ꩻ ဂရီဂေါရီးယန်းပျက္ခဒိန်ႏအလꩻ နေင်ႏတနေင်ႏအကို ထွာဒျာႏ မွူးနီꩻ(၉၄)နီꩻမျောက် မွူးနီꩻတနီꩻဒျာႏသွူ (မိဉ်ႏတော် မွူးနီꩻထပ်ဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်(၉၅)နီꩻ) ။ နေင်ႏယိုတနေင်ႏ ဖေႏကလို့နဝ်ꩻ မွူးနီꩻခြွဉ်း အဝ်ႏကုဲင်က (၂၇၁)နီꩻ သွူ။

## ထာꩻထွာဖုံႏ

## လွူးဖွာꩻသားဖုံႏ

## သီမားသားဖုံႏ

## မွူးနီꩻအုံပဆားနီꩻဖုံႏတောမ်ႏ အထွတ်အမျတ်မွူးနီꩻဖုံႏ။

## အာႏကွိုꩻ