Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ဒုတိယကမ္ဘာႏစဲ့ꩻ

| ဒုတိယ ကမ္ဘာႏစဲ့ꩻ |
| --- |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| မွူးနီꩻ | ၁ သဲက်တဲဥ်ဗာ ၁၉၃၉ (၁၉၃၉-၀၉-၀၁) – ၂ သဲက်တဲဥ်ဗာ ၁၉၄၅ (၁၉၄၅-၀၉-၀၂) (၆ နေင်ႏ တောမ်ႏ ၁ နီꩻ) |
| ခင်ႏလမ်း | ဥရောပ၊ ပစိဖိတ်၊ အတ္တလန္တိတ်၊ အာသျခဝ်ကွဉ်ႏနဝ်၊ ခယ်ႏ၊ ခဝ်ကွဉ်ႏထာႏဝ၊ ပင်ႏလယ်ႏဟံႏခါႏ အာဖရိကထင်ꩻ တောမ်ႏ အာဖရိကနုံꩻဒေႏသ၊ အချုတ်အနေႏ အမေႏရိကတွိုက်ထင်ꩻ တောမ်ႏ အမေႏရိကတွိုက်နဝ် |
| စဲ့ꩻပွယ်ꩻအဖြေႏ |
မဟာႏမိတ်တပ်စွိုꩻနွောင်ꩻ
* နာဇီဂျာမနီကုဲင်ပြင်ꩻ
* ဂျပန်တောမ်ႏအီတလီအိဉ်ပါယာဖုံႏ ထဲ့သွုမ်ꩻ
* ဖွဲ့ဗူႏကုလသမ္မဂ္ဂအစွိုꩻ
* အာႏရဲင်ꩻအတန်သွတ်ꩻအနေႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏ တောမ်ႏ သိုဗီယဲတ်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ(ရသျား)သီး ပေါ်ႏထန်ႏလွဉ်
* စဲ့ꩻယေန်ခွꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻထွာလွဉ်
 |

 |
| ကနွို့တွိုက်ꩻဒါႏစဲ့ꩻပွယ်ꩻကို ခမ်းထီဖုံႏ |
| **မဟာႏမိတ်** | **ဝင်ရိုးတန်းခမ်းထီဖုံႏ** |
| တပ်ကယ်ႏဖုံႏတောမ်ႏ အွဉ်ငါသားဖုံႏ |
| **အဓိက မဟာႏမိတ် အွဉ်ငါသားဖုံႏ** တမ်းပလေက်:Country data Soviet Union ဂျိုးဇတ်စတာလင်  ဖရန်ကလင် ရုဇဗဲ့  ဝင်စတန်ချာချီ တမ်းပလေက်:Country data Republic of China (1912–1949) ချန်ကေရှိတ် | **အဓိက ဝင်ရိုးတန်းခမ်းထီ အွဉ်ငါသားဖုံႏ** တမ်းပလေက်:Country data Nazi Germany အားဒေါလ်ဖ် ဟစ်တလာ တမ်းပလေက်:Country data Empire of Japan ဧကရာဇ် ဟီရိုဟီတို တမ်းပလေက်:Country data Kingdom of Italy ဗင်နီတို မူဆိုလီနီ |
| သီမား |
| **စဲ့ꩻဖဲ့ꩻထဲ့သွုမ်ꩻသီမား** ၁၆,၀၀၀,၀၀၀ လွို **ခမ်းသားဖဲ့ꩻသီမား** ၄၅,၀၀၀,၀၀၀ လွို **ထဲ့သွုမ်ꩻသီမားခြွဉ်း** ၆၁,၀၀၀,၀၀၀ လွို (၁၉၃၇–၄၅) | **စဲ့ꩻဖဲ့ꩻထဲ့သွုမ်ꩻသီမား** ၈,၀၀၀,၀၀၀ လွို **ခမ်းသားဖဲ့ꩻသီမား** ၄,၀၀၀,၀၀၀ လွို **ထဲ့သွုမ်ꩻသီမားခြွဉ်း** ၁၂,၀၀၀,၀၀၀ လွို (၁၉၃၇–၄၅) |

ဒုတိယကမ္ဘာႏစဲ့ꩻ (ဥရောပတွိုက် ၁၉၄၁-၁၉၄၂ ခိင်ႏ) ဟံႏပုင်ႏ
**ဒုတိယကမ္ဘာႏစဲ့ꩻ** (အိန်းကလေတ်: World War II) ယို လိတ်ဖြုံႏအဒွေါင်ႏနေး WWII/ WW2 နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻ၊ ကထွာခိင်ႏကာႏလနဝ်ꩻတဲ့ တယ်ႏခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၃၉ ဗာႏ ဗꩻတွိုႏ ၁၉၄၅ ဗာႏသွူ။ ဒုစဲ့ꩻပွယ်ꩻယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပထမကမ္ဘာႏစဲ့ꩻပွယ်ꩻအသွုပ် အတွိုက်ꩻအခꩻဖုံႏဒျာႏအကျောင်ꩻ စဲ့ꩻသမဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏသီးနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒေါ့ꩻရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏလောင်း အာႏရဲင်ꩻတလာတန်ဒါႏ ခမ်းထီဖုံႏနဝ်ꩻ ခေးပြဲင်ႏဖွဲ့ဗူႏဝင်ꩻ မဟာႏမိတ်အစွိုꩻနီစွိုꩻတဲင် အချင်ꩻချင်ꩻ ခေးပြဲင်ႏချာငါဝင်ꩻ ထွာလွဉ်တွိုက်ꩻပွယ်ꩻတန်နဝ်ꩻသွူ။ အစွိုꩻနီစွိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မဟာႏမိတ်ခမ်းထီဖုံႏ တောမ်ႏ ဝင်ရိုးတန်းခမ်းထီဖုံႏဒျာႏသွူ။ စဲ့ꩻသားအဖြာꩻပေါင်ꩻ သန်း(၁၀၀)လွို အဝ်ႏနွို့ပါတွိုက်ꩻခꩻဖေႏတဲင် အဓိက ကတွိုက်ꩻခꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ စဲ့ꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻကို ဖေႏကယံလိန်းပါꩻ ထူႏသုင်ꩻအီတောမ်ႏ ဝွေꩻသီး လွိုင်ႏအာစီꩻပွာꩻရေꩻအာႏ၊ စက်ထာꩻမာꩻယုင်ႏတောမ်ႏ သိပ္ပံအနယ်ꩻပညာႏအာႏတဲင် နွို့တွိုက်ꩻခꩻလွေꩻစဲ့ꩻပွယ်ꩻကိုသွူ။ စဲ့ꩻပွယ်ꩻအကို စဲ့ꩻသားချင်ꩻချင်ꩻတကာႏတဝ်း ခမ်းသားလိုꩻအာရိုꩻရိုꩻဖုံႏလဲ့ ခံႏဗာႏဝင်ꩻမာꩻသီယားကုဲင်တဲင် ကသီမားထိုꩻဒါႏ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း သန်း(၇၀)ရပ်အကို ကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏခမ်းသားနဝ်ꩻသွူ။ စဲ့ꩻပွယ်ꩻတဖြုံႏလုမ်းတာႏ ကသုင်ꩻကလို့ဒါႏ အစရိပ်နဝ်ꩻတဲ့ အရမ်ꩻအနေႏ လို့စွဉ်ႏ အမေႏရိကန်ႏရွဉ်ဒေါ်လာ ၁ ထရီလီယံ (၁,၀၀၀ ဘီလီယံ၊ ၁,၀၀၀,၀၀၀ မီလီယံ) ( ဒေါ်လာသန်းပေါင်ꩻ တသန်း)ဗီႏရပ်တဲင် ထွာစွဉ်ႏ အလို့အာသွတ်ꩻ စဲ့ꩻပွယ်ꩻစရိပ်နဝ်ꩻသွူ။

## စဲ့ꩻပွယ်ꩻထွာလွဉ်ဗာႏအခရာႏ

## အာႏကွိုꩻ
# တို (ခန)

| တ |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **ဟိရဂန**  | **ခတခန**  |

 |
| transliteration | *to* |
| translit. with dakuten | *do* |
| ဟိရဂန အက္ခရာႏအရွီးအခိုႏ | 止 |
| ခတခန အက္ခရာႏအရွီးအခိုႏ | 止 |
| Man'yōgana | 刀 土 斗 度 戸 利 速 止 等 登 澄 得 騰 十 鳥 常 跡 |
| Voiced Man'yōgana | 土 度 渡 奴 怒 特 藤 騰 等 耐 抒 杼 |
| လိတ်ဖြုံႏပေါင်ꩻ | 東京のト (Tōkyō no "to") |
| ယူနီကိုဒ် | *U+3068, U+30C8* |
| braille |  |

ဟိရဂန ကို **と** မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို **ト** (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ to သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။

## ရုက်ပုင်ႏဖုံႏ

*
*
*
*

## အာႏကွိုꩻ
# သိ (ခန)

| သ |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **ဟိရဂန**  | **ခတခန**  |

 |
| transliteration | *shi, si* |
| translit. with dakuten | *ji, zi* |
| ဟိရဂန အက္ခရာႏအရွီးအခိုႏ | 之 |
| ခတခန အက္ခရာႏအရွီးအခိုႏ | 之 |
| Man'yōgana | 子 之 芝 水 四 司 詞 斯 志 思 信 偲 寺 侍 時 歌 詩 師 紫 新 旨 指 次 此 死 事 准 磯 為 |
| Voiced Man'yōgana | 自 士 仕 司 時 尽 慈 耳 餌 児 弐 爾 |
| လိတ်ဖြုံႏပေါင်ꩻ | 新聞のシ (Shinbun no "shi") |

ဟိရဂန ကို **し** မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို **シ** (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ shi သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။

## ရုက်ပုင်ႏဖုံႏ

*
*
*
*

## အာႏကွိုꩻ
# သု (ခန)

| သ |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **ဟိရဂန**  | **ခတခန**  |

 |
| transliteration | *su* |
| translit. with dakuten | *zu* |
| ဟိရဂန အက္ခရာႏအရွီးအခိုႏ | 寸 |
| ခတခန အက္ခရာႏအရွီးအခိုႏ | 須 |
| Man'yōgana | 寸 須 周 酒 州 洲 珠 数 酢 栖 渚 |
| Voiced Man'yōgana | 受 授 殊 儒 |
| လိတ်ဖြုံႏပေါင်ꩻ | すずめのス (Suzume no "su") |

ဟိရဂန ကို **す** မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို **ス** (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ su သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။

## ရုက်ပုင်ႏဖုံႏ

*
*
*
*

## အာႏကွိုꩻ
# ဗဲလာရုခမ်းထီ

**ဗဲလာရုခမ်းထီ** (အိန်းကလေတ်: Belarus) (ဟဲ့ꩻ) ဗီလာရုခမ်း ယို တရာꩻဝင်ႏအနေႏ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻ **ဗဲလာရုခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ**(Republic of Belarus) တဲင် အဝ်ႏဒျာႏ ဥရောပတွိုက် အခဝ်ကွဉ်ႏကိုသွူ။ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏတောမ်ႏ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ရသျားခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ပိုလန်ခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ယူကရေင်းခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ လိစ်တူယေးနီးယားခမ်းထီ၊ လတ်ဗီယာခမ်းထီ ဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဗဲလာရုခမ်းတန်ယို လွောင်ႏဗူႏခါꩻတောမ်ႏ ဒေႏသတန် ၆ ဖြုံႏ တဲင် ခမ်းထီဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၈၀,၂၀၀ မဲင်ႏ (၂၀၇,၆၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) သွူ။ ဗဲလာရုခမ်းနဝ်ꩻ ၂၀၂၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ခမ်းထီကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၉.၁)သန်းလွို၊ နဝ်ꩻအကို (၈၄ %)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗဲလာရုလိုꩻမျိုꩻတဲင် ခမ်းထီတန် ဘာႏသာႏငဝ်းငွါလဲ့ ထွာဒျာႏ ဗဲလာရုဘာႏသာႏငဝ်းငွါ နဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီဝေင်ꩻတန်တောမ်ႏ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻမိစ် နဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻမိစ်ယို ထွာဒျာႏ အထူꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻဝေင်ꩻတန်တဲင် အိုပ်ချုတ်ရေꩻအဝ်ႏဒျာႏခေါ်ခေါ် နဝ်ꩻသွူ။

## အာႏကွိုꩻ
# ထေရဝါဒ

သီရိလင်္ကာခွန် ဒေဝနန္ပိယ တိဿ တယ်ႏခါဒါႏ သုပန်ရမယ စေႏတီႏတောႏတန် (ဘီစီ ၂၄၇-၂၀၇ )
တိဘက် ၊ မွန်ဂိုးလီးယား ၊ နီပေါ ၊ တွမ်ႏ အာသျ အကို ကကိုႏကွဲႏဒါႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာ (၃) စွိုး အဝ်ႏနယ် ဟံႏပွုံႏ
**ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ** (Theravada) ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ ဂွိုဏ်ꩻဖြယ်တဗာႏဒျာႏသွူ။ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ ယိုနဝ်ꩻ ကမ္ဘောဒီးယား၊ လာအို၊ မျန်မာခမ်းထီ၊ သီရိလင်္ကာႏ တွမ်ႏ ထုဲင်ꩻခမ်း ဖုံႏအကိုနဝ်ꩻ ထွာကိုꩻကွဲႏအအာသွတ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဗန်းကလားဒေတ်ခမ်းထီ၊ ခယ်ႏခမ်း၊ နီပေါခမ်းတွမ်ႏ ဗီယက်နမ်ခမ်း ဖုံႏအကိုနဝ်ꩻ ကိုꩻကွဲႏဆေ့ငါႏနဝ်ꩻသွူ။

##### ထေရဝါဒ တွမ်ႏ မဟာယာန ဗွိုန်တောဝ်းဝင်ꩻအချက်ꩻဖုံႏခရာႏ

(၁)နီဖဲ့ꩻလွုမ်းယိုနဝ်ꩻ သကျမုနိ ဗုဒ္ဓ ဗွေႏဘုရာꩻ ယို အမျတ်လွိုသွတ်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻ အကျောင်ꩻဗွိုန်ဗွိုန်ဒျာႏဝင်ꩻသွူ ။
(၂)သစ္စာ လစ်ပါꩻ တရာꩻယို နီဖဲ့ꩻလွုမ်း ယွုံးအမ်ႏဒျာႏသွူ ။
(၃)မဂ္ဂင်သွစ်ꩻပါ တဖူꩻစဲဉ်ႏ ယိုလဲ့ꩻ နီဖဲ့ꩻလွုမ်း တရာႏတောႏဒျာႏသွူ ။
(၄)ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဒေသနာတောႏ ယိုလဲ့ꩻ ဗွိုန်ဗွိုန်ဒျာႏဝင်ꩻသွူ ။
(၅)ဖန်ဆင်ꩻဗွေႏ ယို နီꩻဖဲ့ꩻလွုမ်း လက်ခံႏတောဝ်းသွူ ။
(၆) အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ ၊ အနတ္တ တွမ်ႏ သီႏလ ၊ သမာဓိ ၊ ပညာႏ ဖုံႏယို နီꩻဖဲ့ꩻလွုမ်း လက်ခံႏဒျာႏသွူ ။

### အာႏကွိုꩻ