Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Неапазітывізм

**Неапазітывізм** — адзін з асноўных кірункаў філасофіі 20 стагоддзя; форма пазітывізму. Сярод яго вядучых прадстаўнікоў — аўстрыйскія філосафы Людвіг Вітгенштэйн (1889—1951), Рудольф Карнап (1891—1970), а таксама Ф. Франк, О. Нейрат, Б. Расэл. Галоўная задачы неапазітывізму — распрацоўка метадаў лагічнага ці лінгвістычнага аналізу ведаў (найперш філасофскай, навуковай, штодзённай мовы). Неапазітывізм арыентаваўся пераважна на матэматычную логіку, якая разглядалася як «ісціннае мысленне», а таксама на «вопытныя навукі», што паддаюцца верыфікацыі (праверцы). Неапазітывізм імкнуўся адасобіцца ад праблем сацыяльнага жыцця, ад грамадскіх навук, якія лічацца «несапраўднымі», бо не паддаюцца вопытнай праверцы. Неапазітывізм адыграў значную ролю ў развіцці сучаснай логікі, семіётыкі, філасофіі навукі.

## Літаратура

* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6
# 268

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 1 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * II стагоддзе
* **III стагоддзе IV стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 240-я
* 250-я
* **260-я 270-я
* 280-я
 |
| Гады: | * 265
* 266
* 267
* **268 269
* 270
* 271
 |

|  |
| --- |
| **268 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

**268** — высакосны год, пачаўся ў сераду. 268 год нашай эры, 268 год 1 тысячагоддзя, 68 год III стагоддзя, 8 год 7-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 9 год 260-х гадоў.

## Падзеі

* Клаўдзій II быў прызнаны імператарам — Сенатам пасля забойства Галіена (яго ўдзел у ім не быў даказаны)

## Нарадзіліся

## Памерлі

* Ван Юаньцзі, імператрыца
* Аўрэол, узурпатар
* Галіен, рымскі імператар
* Дыянісій (Папа Рымскі)
# 1677

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 2 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * XVI стагоддзе
* **XVII стагоддзе XVIII стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 1650-я
* 1660-я
* **1670-я 1680-я
* 1690-я
 |
| Гады: | * 1674
* 1675
* 1676
* **1677 1678
* 1679
* 1680
 |

|  |
| --- |
| **1677 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

Год **1677** (**MDCLXXVII**) быў невесакосным годам, пачынаўся ў пятніцу па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі

* 1 ліпеня: Бітва ў бухце Кёгэ, буйнейшая перамога дацкага флота

## Нарадзіліся

* 18 лютага: Жак Касіні, французскі астраном
* 16 сакавіка: Эварыста Баскеніс, італьянскі мастак
* 20 кастрычніка — Станіслаў Ляшчынскі, кароль польскі і вялікі князь літоўскі († 1766)

## Памерлі

* 18 студзеня: Ян ван Рыбек, галандскі падарожнік
* 21 лютага: Бенедыкт Спіноза, галандскі філосаф
* 25 сакавіка: Вацлаў Холар, чэшскі гравёр і малявальшчык
* 9 лістапада: Арт ван дэр Нер, галандскі мастак
# 1778

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 2 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * XVII стагоддзе
* **XVIII стагоддзе XIX стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 1750-я
* 1760-я
* **1770-я 1780-я
* 1790-я
 |
| Гады: | * 1775
* 1776
* 1777
* **1778 1779
* 1780
* 1781
 |

|  |
| --- |
| **1778 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

## Падзеі

* 8 студзеня: Джэймс Кук адкрыў Сэндвічавы (Гавайскія) астравы.
* Партугалія перадае калонію Экватарыяльная Гвінея ў валоданне Іспаніі.
* Аляксандр Сувораў прадухіляе высадку турэцкага дэсанта ў Ахтыярскай бухце, сарваўшы спробу Турцыі развязаць новую вайну з Расіяй.
* Перайменаванне Полацкай губерні ў Полацкае намесніцтва.
* Заснаваны Каралеўскі драматычны тэатр (Драматэн) у Швецыі.
* Кацярына II даруе горад Шклоў Сямёну Зорычу.
* Чылі атрымлівае статус самастойнага генеральнага капітанату ў складзе Іспаніі.
* Антыфеадальнае паўстанне сялян Брэст-Літоўскай эканоміі.
* Пабудаваны оперны тэатр «Ла Скала» ў Мілане па праекце архітэктара Джузэпэ П'ермарыні на месцы царквы Санта-Марыя дела Скала.
* Запарожскі казак Мацвей Хіжняк заснаваў горад Паўлаград.
* 6 лютага: Францыя прызнае незалежнасць Злучаных Штатаў Амерыкі.
* 1 красавіка: Новаарлеанскі бізнесмен Олівер Полак прыдумаў знак долара — $.
* 14 ліпеня: Расійская эскадра (36 караблёў) перамагла турэцкую (49 караблёў) у бітве ля вострава Фіданіт (Змяіны) падчас руска-турэцкай вайны 1787—1791 гг.

## Нараджэнні

* Юзаф Уладзіслаў Быхавец, беларускі філосаф, літаратар, перакладчык.
* Міхал Радзівіл, удзельнік паўстання Т. Касцюшкі.
* 4 лютага: Агюстэн Пірам Дэкандоль, швейцарскі і французскі батанік.
* 25 лютага: Хасэ дэ Сан Марцін, рэвалюцыянер, нацыянальны герой Аргенціны.
* 9 верасня: Клеменс Брэнтана, нямецкі паэт.
* 1 лістапада: Густаў IV Адольф, шведскі кароль.
* 14 лістапада: Іаган Непамук Гумель, аўстрыйскі кампазітар.
* 6 снежня: Жазеф Луі Гей-Люсак, французскі хімік і фізік.
* 17 снежня: Гемфры Дэві, англійскі хімік і фізік.

## Памерлі

* 10 студзеня: Карл Ліней, шведскі натураліст (нао. 23.5.1707)
* 7 сакавіка: Карл дэ Геер, шведскі энтамолаг (нар. 30.1.1720)
* 30 мая: Вальтэр, французскі філосаф (нар. 21.11.1694)
* 2 ліпеня: Жан-Жак Русо, французскі пісьменнік і філосаф (нар. 28.6.1712)
# Плошча

| Плошча |
| --- |
| Пазначэнне велічыні | S |
| ISQ dimension |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  |
| Формула, якая апісвае закон або тэарэму |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_2  |
| Пазначэнне ў формуле |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_4  і  WIKINIUM\_MATH\_PH\_6  |
| Сімвал велічыні (LaTeX) |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_8  і  WIKINIUM\_MATH\_PH\_10  |
| Апісана на сайце | khanacademy.org/test-pre… khanacademy.org/math/geo… |
| Рэкамендаваная адзінка вымярэння | квадратны метр |
| Mathematical inverse | reciprocal area[d] |
| Аб’яднанне | спіс у кваліфікатарах[d] |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

| Плошча |
| --- |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_12  |
| Размернасць |
L² |
| Адзінкі вымярэння |
| СІ |
м² |
| СГС |
см² |
| Заўвагі |
|
скаляр |

 **Плошча** — лікавая характарыстыка двухмернай (плоскай або скрыўленай) геаметрычнай фігуры, якая, нефармальна кажучы, паказвае памер гэтай фігуры. Гістарычна вылічэнне плошчы называлася квадратурай. Канкрэтнае значэнне плошчы для простых фігур адназначна выцякае з прад'яўленых да гэтага паняцця практычна важных патрабаванняў (гл. ніжэй). Фігуры з аднолькавай плошчай называюцца роўнавялікімі.

Агульны метад вылічэння плошчы геаметрычных фігур прадаставіла інтэгральнае вылічэнне. Абагульненнем паняцці плошчы стала тэорыя меры мноства, прыдатная для больш шырокага класа геаметрычных аб'ектаў.

Для набліжанага вылічэння плошчы на практыцы выкарыстоўваюць палеткі або спецыяльны вымяральны прыбор — планіметр.

## Адзінкі вымярэння

### Метрычныя адзінкі

* Квадратны кіламетр
* Гектар
* Ар (сотка)
* Квадратны метр
* Квадратны сантыметр
* Квадратны міліметр

## Зноскі
# 1800-я

«« дзесяцігоддзі »»
1780-я 1790-я **1800-я** 1810-я 1820-я

 гады
1800 1801 1802 1803 1804
 1805 1806 1807 1808 1809

 стагоддзі
17 ст. **18 ст.** 19 ст.

* Напалеонаўскія войны
* Руска-турэцкая вайна, 1806-1812
* Руска-шведская вайна, 1808-1809
* Руска-персідская вайна, 1804-1813
* Утварэнне Вялікага княства Фінляндскага
# Паўль Керэс

| Паўль Керэс |
| --- |
| эст.: Paul Keres |
|  |
| Род дзейнасці | шахматыст, шахматны кампазітар, пісьменнік-дакументаліст, sportsperson, журналіст, спартсмен |
| Дата нараджэння | 7 студзеня 1916(1916-01-07)[…] |
| Месца нараджэння | * Нарва, Ямбургскі павет[d], Санкт-Пецярбургская губерня, Расійская імперыя
 |
| Дата смерці | 5 чэрвеня 1975(1975-06-05)[…] (59 гадоў) |
| Месца смерці | * Хельсінкі, Нюландская губерня[d], Фінляндыя
 |
| Месца пахавання | * Лясныя могілкі
 |
| Грамадзянства | * Эстонія
* СССР
* Германія
 |
| Жонка | Maria Keres[d] |
| Альма-матар | * Тартускі ўніверсітэт (1943)
 |
| Член у | * Ліівіка[d]
 |
| Узнагароды і прэміі |     спартсмен года ў Эстоніі[d] (1959, 1962) Заслужаны майстар спорту Эстонскай ССР[d] (1965) |
| Аўтограф |  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Паўль Керэс** (ісп.: Paul Keres; 7 студзеня 1916, Нарва — 5 чэрвеня 1975, Хельсінкі, Фінляндыя) — эстонскі шахматыст, шахматны кампазітар і тэарэтык. Адзін з наймацнейшых шахматыстаў свету 1930—1960-х гадоў. Увайшоў у спіс «100 вялікіх дзеячаў Эстоніі XX стагоддзя», прызнаны найлепшым спартсменам Эстоніі ў XX стагоддзі. Першы ў гісторыі шахматыст, якога адлюстравалі на банкнотах (5 эстонскіх крон).

Гросмайстар (1937), міжнародны гросмайстар з моманту заснавання звання (1950), міжнародны арбітр па шахматнай кампазіцыі (1957), міжнародны арбітр па шахматах (1974), Заслужаны майстар спорту СССР (1948). Разам з Ройбенам Файнам падзяліў 1—2-е месцы на АВРА-турніры 1938, дзе вызначалі прэтэндэнта на тытул чэмпіёна свету. Чатыры разы запар займаў другое месца на турнірах прэтэндэнтаў (1953, 1956, 1959, 1962), спыняючыся за крок ад матча за тытул чэмпіёна свету па шахматах, за што атрымаў мянушку «вечна другі». Пяціразовы чэмпіён Эстоніі. Трохразовы чэмпіён СССР (1947, 1950, 1951). У складзе зборнай Савецкага Саюза 7 разоў выйграваў шахматныя алімпіяды і тройчы — камандныя чэмпіянаты Еўропы. Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга (1957).

Малодшы брат фізіка Харальда Керэса.

## Зноскі
# Зоран Жыўкавіч

| Зоран Жыўкавіч |
| --- |
| сербск.: Zoran Živković |
|  |
|  |
|

|  Прэм’ер-міністр Сербіі  |
| --- |

 |
|

---

 |
| Нараджэнне | 22 снежня 1960(1960-12-22) (65 гадоў)* Ніш, Град Ніш[d], Сербія
 |
| Грамадзянства | * Сербія
 |
| Партыя | * Дэмакратычная партыя[d]
 |
| Адукацыя | * Бялградскі ўніверсітэт
 |
| Аўтограф |  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Зоран Жыўкавіч** (сербск.: Zoran Živković або Зоран Живковић; 22 снежня 1960, Ніш) — сербскі палітычны і дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія

Скончыў Вышэйшую школу эканомікі ў Бялградзе (1983 г.). У 1988–1995 гады займаўся бізнэсам.

У 1992 уступіў у Дэмакратычную партыю. У 1993–1997 гады быў дэпутатам Скупшчыны Сербіі.

У 1997–2000 гады – мэр горада Ніш, на гэтай пасадзе выступаў супраць палітыкі прэзідэнта С. Мілошавіча.

У 2000 годзе абраны намеснікам старшыні Дэмакратычнай партыі і прызначаны міністрам унутраных спраў.

У 2000–2003 гады – дэпутат Скупшчыны Югаславіі. З 2002 года – член Нацыянальнага савета па супрацоўніцтве Саюзнай Рэспублікі Югаславія з Міжнародным трыбуналам па былой Югаславіі.

У лютым 2003 года прызначаны міністрам абароны Сербіі і Чарнагорыі, пачаў рэфармаванне арміі.

Пасля забойства ў сакавіку 2003 года З. Джынджыча абраны прэм’ер-міністрам Сербіі і Чарнагорыі, узначаліў Дэмакратычную партыю.

У 2003 годзе, у выніку карупцыйных скандалаў і эканамічнага крызісу, урад Жыўковіча страціў падтрымку парламенцкай большасці.

У лютым 2004 года Жыўкавіча на пасадзе старшыні Партыі змяніў Б. Тадзіч. У сакавіку 2004 года Жыўкавіч сышоў у адстаўку з пасады прэм’ер-міністра.

Выйшаў з Дэмакратычнай партыі і заснаваў у 2013 годзе правацэнтрысцкую «Новую партыю».

## Крыніцы