# Самагубства

|  |
| --- |
| Прычыненне смерці |
| Забойства |
| Заказное забойства Масавае забойства Дзетазабойства Бацьказабойства Прычыненне смерці па неасцярожнасці Генацыд ·  Суд Лінча Забойства гонару Рытуальнае забойства Царазабойства |
| Забойца |
| Наёмны забойца Серыйны забойца Асасін |
| Некрымінальнае прычыненне смерці |
| Смяротная кара Эўтаназія Самагубства |
| Праект Права ·  Партал Права |
| * Г
* Р
* П
 |

В. Р. Пяроў. Тапельніца. 1867
**Самагубства**, або **суіцыд** (ад лац. *sui caedere* — забіваць сябе) — мэтанакіраванае пазбаўленне сябе жыцця, як правіла, добраахвотнае (хоць бываюць і выпадкі вымушанага самагубства) і самастойнае (у некаторых выпадках ажыццяўляецца з дапамогай іншых людзей). 10 верасня абвешчаны СААЗ Сусветным днём прадухілення самагубстваў.

## Вызначэнні

Часам несамастойнае пазбаўленне сябе жыцця таксама лічыцца самагубствам, асабліва калі самазабойца быў фізічна не ў стане зрабіць гэта самастойна.

Усе самагубствы можна ўмоўна падзяліць на два класа — праўдзівыя і дэманстратыўныя (так званы парасуіцыд ці псеўдасуіцыд). Як правіла, парасуіцыд здзяйсняецца ў стане афекту і з'яўляецца не гэтулькі спробай пазбавіць сябе жыцця, колькі «крыкам пра дапамогу», спробай звярнуць на сябе і свае праблемы ўвагу іншых. Гэтыя дзеянні гэтак жа завуць «дэманстратыўная спроба суіцыду». У супрацьвагу парасуіцыду, праўдзівы суіцыд — гэта як правіла добра спланаванае мерапрыемства, мэта якога — любым коштам пазбавіць сябе жыцця па-за залежнасцю ад меркавання і рэакцыі родных, блізкіх, сяброў і т. д.

Спроба забіць сябе, якая не атрымалася, завецца спробай самагубства. Спроба самагубства завецца сур'ёзнай, калі яна магла прывесці да смерці з вялікай верагоднасцю. Спробы самагубства небяспечныя, таму што часта прыводзяць да разбурэння здароўя.

Акрамя таго, людзі, якія здзейснілі спробу самагубства, часта ў далейшым здзяйсняюць самагубства.

Перашкодай для здзяйснення суіцыду могуць з'яўляцца антысуіцыдныя фактары асобы, якія абясцэньваюць самагубства як спосаб вырашэння праблем і фарміруюць антысуіцыдальны бар'ер. Як правіла, такімі фактарамі з'яўляюцца нерэалізаваныя творчыя планы, боязь прычыніць душэўны боль родным і блізкім, няўпэўненасць у надзейнасці абранага спосабу самагубства, а таксама рэлігійныя і сацыяльныя табу, злучаныя з праблемай смерці і самагубствы.

### Падрыхтоўка

Пры праўдзівым суіцыдзе намер скончыць з сабой развіваецца на працягу доўгага часу — падрыхтоўка да яго можа займаць ад некалькіх дзён да некалькіх гадоў. Суіцыдзент доўга аналізуе чыннікі і магчымыя наступствы самагубства, разглядае розныя спосабы і ацэньвае іх эфектыўнасць і надзейнасць, плануе найбольш надзейны сцэнарый суіцыдальнага дзеяння.

Непасрэдна перад актам самагубства ў суіцыдэнта могуць выявіцца так званыя тэрмінальныя паводзіны — чалавек як бы «прыводзіць у парадак» сваё жыццё: аддае абавязкі, зачыняе рахунак у банку, просіць прабачэнні ў даўніх ворагаў, ладзіць генеральную ўборку ў кватэры і т. п.

## Прычыны

Чыннікаў даволі шмат. Асноўныя з іх:

* Бязладзіца ў асабістым жыцці:
	+ няшчаснае каханне;
	+ неразуменне іншымі, адзінота;
	+ праблемы на працы;
	+ мэтанакіраванае ганенне (у тым ліку давядзенне да самагубства);
	+ фізічныя здзекаванні
	+ страта сэнсу жыцця
* Фінансавыя праблемы.
* Праблемы са здароўем
* Псіхічныя хваробы (дэпрэсія, шызафрэнія).
* Рэлігійны фанатызм (звычайна распаўсюджаны ў сектах), рытуальнае самагубства.
* Ідэалагічныя (палітычныя, непрыманне каштоўнасцей соцыума ў цэлым).
* Ваенныя (самагубства з мэтай нанясення страт суперніку і/ці пазбяганні палону).
* Змушанае самагубства (па прысудзе суда, пад пагрозай пакутлівай смерці ці расправы з блізкімі сваякамі)
* Самагубства для захавання гонару
* Пераймальнае самагубства (пасля аналагічных смерцяў вядомых асоб ці літаратурных персанажаў)

Спосабы
Найбольш распаўсюджаныя і вядомыя спосабы самагубства:

* Павешанне
* Задушванне
* Утапленне
* Хімічнае ўздзеянне:
	+ Атручванне. У залежнасці ад прэпарата дзейнічае ад некалькіх секунд (вострае) да некалькіх дзён.
	+ Моцная шчолач ці кіслата. Пры ўжыванні раз'ядае ўнутраныя органы. Дзейнічае ад некалькіх хвілін да некалькіх гадзін. Надзвычай хваравіты спосаб.
* Радыелагічнае ўздзеянне:
	+ Паглынанне радыеактыўных матэрыялаў.
* Скачок і падзенне з высокіх будынкаў, скал, мастоў і іншых узвышэнняў
* Самагубства пры дапамозе агнястрэльнай зброі найбольш распаўсюджана ў Расіі ў асяроддзі ваенных і супрацоўнікаў МУС, а таксама ў салдат тэрміновай службы з-за даступнасці для гэтых груп грамадзян зброі
* Самагубства шляхам падрыву ў непасрэднай набліжай ад сябе зарада выбуховага рэчыва
* Самаспаленне
* Самагубства шляхам давядзення сябе да фізічнага знясілення (голадам ці смагай).
* Самагубства пры дапамозе халоднай зброі:
	+ Сепуку ці харакіры — рытуальнае самагубства ў Японіі
	+ Падзенне на меч (у Старажытным Рыме)
* Выкрыццё вен ці артэрый (чалавек памірае ад страты крыві)
* Выкарыстанне тэхнічных сродкаў:
* Скачок пад цягнік, пад машыну і т. д.
* Выкарыстанне электрычнасці
* Адключэнне хворым апаратуры падтрымання жыцця — пасіўная эўтаназія.
* «Паліцэйскае самагубства» — напад на супрацоўніка праваахоўных органаў, ахоўніка, вартавога з мэтай справакаваць яго на ўжыванне зброі (з фармальнага пункта гледжання з'яўляецца забойствам, бо самазабойцу пазбаўляе жыцці іншы чалавек).

Часам сустракаецца камбінаванне некалькіх спосабаў з мэтай падвышэння верагоднасці наступу смерці.

## Беларусь

Беларусь знаходзіцца сярод сусветных лідараў па колькасці самагубстваў. За 2012 год у краіне адбылося 1949 самагубстваў. За 2010 год у Беларусі больш як 77 % самагубстваў учынілі працаздольныя людзі. Мужчыны складаюць 3/4 ад агульнай колькасці самагубцаў і найчасцей ідуць на самагубства ва ўзросце 40—59 гадоў. Пры гэтым сярод самагубцаў пераважаюць жыхары сельскай мясцовасці. 60 % самагубцаў сканчаюць жыццё ў стане алкагольнага ап’янення. Найбольш распаўсюджаным спосабам здзяйснення самагубства ёсць павешанне (82,6 %).

## Гл. таксама

* Самагубствы ў Казахстане

## Зноскі