Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Феод

**Феод** (лац.: feudum) — у сярэднявечнай Заходняй Еўропе землі (або фіксаваны даход), падараваныя ў спадчыннае валоданне сеньёрам свайму васалу, абавязанага за гэта несці ваенную, прыдворную службу (удзел у сеньёрыяльным судзе, у кіраванні сеньёра і інш.), уносіць плацяжы, усталяваныя звычаем.

## Гісторыя

Феод ў Заходняй Еўропе ў перыяд Сярэднявечча насіў назву зямельнага надання, прадстаўленае сеньёрам свайму васалу ў спадчыннае валоданне пры ўмове выканання феадальных службаў: ваеннай, прыдворнай і г.д. Тая ж самая зямля, перададзеная васаламі на тых жа ўмовах сваім васалам, называлася «ар’ер-феод». Шэраг падпарадкаваных адзін аднаму носьбітаў уладальніцкіх правоў, на адну і тую ж зямельную адзінку, складаў своеасаблівую феадальную «лесвіцу», якая стала асновай тытулярнай сістэмы.

Супрацьлегласцю феода быў «аллод» — безумоўнае землеўладанне, не абцяжаранне феадальных павіннасцяў, якія складалі індывідуальна-сямейную ўласнасць з неабмежаваным правам распараджэння, адчужэння, спадчыны і інш. «Аладыяльнае» шляхецкае землеўладанне ў Польшчы стала дамінуючым ўжо ў канцы XIV ст. з кансалідацыяй шляхты ў замкнёнае прывілеяванае саслоўе, што ўпершыню зафіксавана ў «Кошыцкім прывілеі» 1374 года (польск.: Przywilej koszycki).

У Галіцыі і Заходнім Падоллі феоды прадастаўлены былі да 1504 г., прызнаныя безумоўнай уласнасцю шляхты на каранацыйнаму сойме Стэфана Баторыя ў 1576 г. Да гэтага часу аналагам заходнееўрапейскага феода з пэўнай доляй умоўнасці тут можна лічыць так званую выслугу — землеўладання, якое давалася баярыну ад вялікага князя пры ўмове выканання ваеннай службы і іншых павіннасцяў. Рудыменты умоўнага землеўладання заставаліся ў форме баярскіх ленов.

З развіццём таварна-грашовых адносін і падзеннем значэння феадальнага апалчэння рыцараў, абавязацельствы васалаў у адносінах да сеньёра трансфармаваліся: замест асабістай ваеннай службы трымальнік феода стаў выплачваць пэўную грашовую рэнту. Акрамя таго, паўсталі так званыя «грашовыя феоды», калі рыцарам прадстаўлялася не зямля, а грашовае ўтрыманне. Гэта прывяло да адміранне «панцырных ленов», гэта значыць зямельнага трымання за асабістую ваенную службу у сеньёра. Акрамя зямельнага валодання, у рэдкіх выпадках феод мог ўяўляць сабой якое-небудзь права. Напрыклад, на збор дарожнай, маставой, паромнай пошліны або права ўласнасці на маёмасць, якое патрапіла на зямлю феадала.

## Гл. таксама

* Бенефіцыі;
* Чынш;
* Чыншавік;
* Лен;
* Ландграф;
* Маркграф;
* Асада

## Зноскі

## Спасылкі

* за ред. академіка АН УРСР О. С. Мельничука, «Словник іншомовних слів», м. Київ, 1985 р., с. 870;
* Сярэднявечныя гістарычныя крыніцы Усходу і Захаду;
* Іналджик Г., «Османська імперія: Класична доба (1300—1600)», м. Київ, «Критика», 1998 г.;
* Kutrzeba S., «Historia ustroju Polski w zarysie», Lwów, 1914, T. 1, S. 24;
* «Volumina legum», T. 2 , S. 164;
* Храмцев Д. В., «Феодализм на Руси»
* «Политическое устройство феодальных государств времён»
* «Акты издаваемые Виленскою Археографическою Комиссиею для разбора Древних Актов», г. Вильна, 1865—1915 г., том I—XXXIX.
# Чэнь Цянь

| Чэнь Цянь |
| --- |
|  |
|  |
|

| кітайскі імператар[d] |
| --- |
| 26 чэрвеня 559 — 26 снежня 566 |

 |
| Папярэднік | Чэнь Басянь |
| Пераемнік | Чэнь Бацзун |
|

---

 |
| Нараджэнне | 522 |
| Смерць | 566 |
| Род | Q15903425? |
| Бацька | Chen Tanxian[d] |
| Жонка | Shen Miaorong[d] і Han Zigao[d] |
| Дзеці | Чэнь Бацзун, Chen Boyi[d], Chen Boren[d], Q11658302?, Q11658301?, Chen Bomou[d], Chen Boxin[d], Chen Bogu[d], Chen Boshan[d], Chen Bogong[d], Q11658305?, Q16603636? і Q16603391? |
| Грамадзянства | * Chen dynasty[d]
 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Чэнь Цянь** (кіт. трад. 陳蒨, піньінь *Chen Qian*; 522—566) — другі імператар Чэнь з кітайскіх Паўднёвых дынастый.

## Біяграфія

Быў пляменнікам заснавальніка дынастыі Чэнь Басяня, пасля смерці якога атрымаў у спадчыну трон. Падчас яго ўсшэсця на пасад дзяржава была спустошана, а яе правінцыі фактычна знаходзіліся пад уладай адносна незалежных губернатараў. Падчас свайго кіравання Чэнь Цянь здолеў аб’яднаць свае ўладанні, пашырыць межы за кошт перамог над Заходняй Лян, а таксама ўмацаваць цэнтральную ўладу. Пасля смерці Чэнь Цяня трон атрымаў у спадчыну яго сын Чэнь Бацзун.

## Дэвізы праўлення

* *Цяньцзя* (天嘉) 560—566
* *Цянькан* (天康) 566

## Зноскі

## Літаратура

* *Кніга Чэнь*, т. 3
* *Гісторыя Паўднёвых дынастый*, т. 9
# Тэрыторыя

**Тэрыторыя** (лац.: terrritorius) — частка паверхні зямнога шара з вызначанымі межамі.

Галоўным чынам тэрыторыяй завецца зямельная прастора, на якой распаўсюджваецца юрысдыкцыя дзяржавы або адміністрацыйнай адзінкі ў яго складзе.

## Тэрыторыя дзяржавы

**Тэрыторыя дзяржавы** (**дзяржаўная тэрыторыя**, **тэрыторыя як прыкмета дзяржавы**) — адна з частак зямнога шара, змешчаная пад юрысдыкцыяй якой-небудзь дзяржавы, адна з прыкмет дзяржавы на адносна позняй стадыі сацыяльнага развіцця.

## Гл. таксама

* Раён
# 500

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 1 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * IV стагоддзе
* **V стагоддзе VI стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 480-я
* 490-я
* **500-я 510-я
* 520-я
 |
| Гады: | * 497
* 498
* 499
* **500 501
* 502
* 503
 |

|  |
| --- |
| **500 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

**500** — высакосны год, пачаўся ў суботу. 500 год нашай эры, 500 год 1 тысячагоддзя, 100 год V стагоддзя, 10 год 10-га дзесяцігоддзя V стагоддзя, 1 год 500-х гадоў.

## Падзеі

* Бітва пры Дыжоне: Хлодвіг I умяшаўся ў вайну бургундаў і выступіў супраць караля Гундабада, які кіраваў у Ліёне. Гундабад пацярпеў паражэнне, таму ўцёк у Авіньён. Хлодвіг I яго насціг і вымусіў пачаць плаціць даніну.

## Нарадзіліся

* каля 500/502: Клацільда Малодшая, дачка Хлодвіга I і Клацільды Бургундскай, жонка караля вестготаў Амаларыха

## Памерлі

* Даўі Тэнга Ума, кароль Конахта
* Цзу Чунчжы, кітайскі матэматык
# Сяо У-дзі

| Сяо У-дзі |
| --- |
|  |
|

| кітайскі імператар[d] |
| --- |
| 13 чэрвеня 532 — 3 лютага 535 |

 |
| Папярэднік | Yuan Lang[d] |
| Пераемнік | Emperor Xiaojing of Eastern Wei[d] |
|

---

 |
| Нараджэнне | 510 |
| Смерць | 535* Чан’ань[d], Сіянь, Царства Цынь, Чжоу, Кітайская імперыя[d]
 |
| Род | Yuan clan of Henan[d] |
| Бацька | Yuan Huai[d] |
| Маці | Q8253740? |
| Жонка | Empress Gao[d], Q10889697?, Q15936235? і Q10889807? |
| Дзеці | Q16904625? |
| Грамадзянства | * Паўночная Вэй
 |

**Юань Сю** (кіт.: 元修; 510 — 535, Чан’ань[d]), Імператар **Сяо У-дзі** (кіт.: 孝武帝) — апошні імператар дынастыі Паўночная Вэй (532—535).

## Біяграфія

Унук рэфарматара Сяовэнь-дзі і трэці сын Юань Хуая, князя Гуанпіна.

Быў узведзены на трон у 532 годзе пасля перамогі генерала Гао Хуаня над кланам Эрчжу. Да гэтага Юань Сю хаваўся ад міжусобіц на ферме.

Не жадаючы быць марыянеткай у руках Гао Хуаня, Юань Сю ўступіў з ім у адкрытае процістаянне. У 534 годзе ён быў вымушаны пакінуць сталіцу Лаян і бегчы на захад пад абарону генерала Юйвэнь Тая ў Чан’ань.

Уцёкі імператара прывялі да канчатковага распаду Паўночнай Вэй на дзве часткі. Заходняя Вэй была пад кантролем Юйвэнь Тая, і тут знаходзіўся Юань Сю; ва Усходняй Вэй Гао Хуань паставіў свайго марыянеткавага імператара.

Адносіны з Юйвэнь Таем таксама сапсаваліся. У пачатку 535 года Юань Сю быў атручаны (меркавана, па загадзе Юйвэнь Тая).

## Крыніцы
# 542

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 1 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * V стагоддзе
* **VI стагоддзе VII стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 520-я
* 530-я
* **540-я 550-я
* 560-я
 |
| Гады: | * 539
* 540
* 541
* **542 543
* 544
* 545
 |

|  |
| --- |
| **542 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

**542** — невысакосны год, пачаўся ў сераду. 542 год нашай эры, 542 год 1 тысячагоддзя, 42 год VI стагоддзя, 2 год 5-га дзесяцігоддзя VI стагоддзя, 3 год 540-х гадоў.

## Падзеі

* Юстыніян I скасаваў пасаду консула

## Нарадзіліся

* Сяа Мінь-дзі (Паўночная Чжоў), 1-ы імператар эпохі Паўночная Чжоў

## Памерлі

* Трыбаніян, візантыйскі юрыст
# 565

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 1 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * V стагоддзе
* **VI стагоддзе VII стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 540-я
* 550-я
* **560-я 570-я
* 580-я
 |
| Гады: | * 562
* 563
* 564
* **565 566
* 567
* 568
 |

|  |
| --- |
| **565 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

## Падзеі

### Заходняя Еўропа

* 14 лістапада: Юстын II становіцца візантыйскім імператарам пасля смерці  Юстыніяна I.

### Блізкі Усход

### Паўднёвая Азія

### Далёкі Усход

## Нарадзіліся

## Памерлі

* 13 сакавіка: Велізарый
* 14 лістапада: Юстыніян I, візантыйскі імператар
# Ваенна-марскія сілы

Рымская трырэма
**Ваенна-марскія сілы** (**ВМС**) — асобны від узброеных сіл многіх краін, прызначаны галоўным чынам для вядзення марской вайны і агнявой падтрымкі наземных ваенных дзеянняў. Да ваенна-марскіх сіл належаць надводныя караблі, караблі-амфібіі, падлодкі, і ваенна-марская авіяцыя.

Ваенна-марскія сілы ўпершыню з’явіліся калі ваенныя дзеянні перамясціліся з сушы на ваду. Да ўвядзення артылерыі марская вайна раней уяўляла сабой пратараньванне варожых суднаў і іх захоп. У часы Старажытнай Грэцыі і Рымскай Імперыі, ваенна-марскія сілы складаліся з доўгіх, вузкіх суднаў, якія перамяшчаліся дзякуючы намаганням весляроў (напрыклад грэчаскія трырэмы), — галоўнай задачай якіх было тараніць і тапіць варожыя судны або зраўняцца з бортам варожага судна, так каб яно магло быць атакавана ўрукапашную.

## Гл. таксама

* Флот
* Ваенна-марскі флот Расійскай Федэрацыі
* Ваенна-марскі флот СССР
* Ваенна-марскія сілы Германіі
* Ваенна-марскія сілы ЗША
# Народ

**Народ** — 1) усё насельніцтва пэўнай краіны (напрыклад, народ Беларусі, Францыі і г.д.). 2) Розныя формы гістарычных, этнічных супольнасцей (племя, народнасць, нацыя). 3) У марксізме — толькі працоўныя класы і сацыяльныя слаі грамадства (у процілегласць пануючай эліце). Узнікненне і паглыбленне сацыяльнай дыферэнцыяцыі людзей прывяло да з'яўлення ў грамадстве адносна ўстойлівых супольнасцей з уласнымі эканамічнымі, палітычнымі і іншымі інтарэсамі, аб'ектыўнай зацікаўленасцю фармуляваць і актыўна вырашаць задачы сацыяльнага прагрэсу ў інтарэсах асбсалютнай большасці людзей.

## Літаратура

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
# Поліфанія

**Поліфанія** (ад грэч. πολύς — *шматлікі*і грэч. φωνή — *гук*) — склад шматгалосный музыкі, які характарызуецца адначасовым гучаннем, развіццём і ўзаемадзеяннем некалькіх фактурна *раўнапраўных* мелодый (галасоў). Процілеглымі поліфаніі складамі з’яўляюцца манодыя і гамафонія (часам таксама званая «гамафонна-гарманічным складам»).

Паняцце поліфаніі (як склада) не карэлятыўна паняццю гармоніі (гукавысотнай структуры), таму справядліва казаць, напрыклад, аб поліфанічнай гармоніі. У рамках поліфанічнай гармоніі слых вылучае кансанансы і дысанансы, акорды і (у старадаўнім шматгалоссі) канкорды, і ва ўсіх нарматыўных выпадках поліфанічная п’еса валодае прыкметай цэласнасцю гукавысотнай структуры, ладу.

Поліфанію падзяляюць на тыпы:

* *Падгалосная* поліфанія, пры якой разам з асноўнай мелодыяй гучаць яе *падгалоскі*, гэта значыць некалькі адрозніваючыеся варыянты (гэта супадае з паняццем гетэрафонія). Характэрна для рускай народнай песні.
* *Імітацыйная* поліфанія, пры якой асноўная тэма гучыць спачатку ў адным голасе, а потым, магчыма, са змяненнямі, з’яўляецца ў іншых галасах (пры гэтым асноўных тэм можа быць некалькі). Форма, у якой тэма паўтараецца без зменаў, завецца канонам. Вяршыняй формаў, у якіх мелодыя змяняецца ад голасу да голасу, з’яўляецца фуга.
* *Кантрасна-тэматычная* поліфанія (ці *полімеладызм*), пры якой адначасова гучаць розныя мелодыі. Упершыню з’явілася ў XIX стагоддзі.

Першыя захаваўшыеся ўзоры еўрапейскай поліфанічнай музыкі — арганумы IX стагоддзя.

У XIII—XIV стагоддзях поліфанія ярчэй усяго праявілася ў матэце.

У XV—XVI стагоддзях поліфанія становіцца нормай для ўсёй еўрапейскай музыкі, як царкоўнай (шматгалосныя), так і свецкай.

Найвышэйшага росквіту поліфанічная музыка дасягнула ў творчасці Гендэля і Баха ў XVII—XVIII стагоддзях (у асноўным, у форме фуг). Пасля Баха пачынаецца росквіт гамафоннага складу, і наступны ўздым цікавасці да поліфаніі пачынаецца толькі ў другой палове XIX стагоддзя. Імітацыйная поліфанія, якая арыентуюцца на Баха і Гендэля, часта выкарыстоўвалася кампазітарамі XX стагоддзя (Хіндэміт, Шастаковіч, Стравінскі і інш.)

## Гл. таксама

* Кантрапункт

## Зноскі
# 7 снежня

|  |
| --- |
| ← **снежань** → |
| п | а | с | ч | п | с | н |
|   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |   |
| 2026 |

**7 снежня** — трыста сорак першы (трыста сорак другі ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі

«The Blue Marble».
* 878: Паўторная каранацыя Людовіка II Заікі Папам Рымскім у Труа.
* 1550: Барбара Радзівіл каранавана ў Кракаве як каралева польская.
* 1732: Адкрыўся Каралеўскі тэатр Ковент-Гардэн у Лондане.
* 1921: Па ініцыятыве Б. Тарашкевіча ў Радашковічах заснавана Таварыства беларускай школы.
* 1941: Японская авіяцыя атакавала Перл-Харбар, ЗША ўступаюць у 2-ую Сусветную вайну.
* 1972: Экіпаж касмічнага карабля «Апалон-17» зрабіў фатаграфію планеты Зямля вядомую як «The Blue Marble».
* 1975: Інданезія ўварвалася ва Усходні Тымор.
* 1988: Адбылося Спітакскае землетрасенне ў Арменіі.
* 1991: У Белавежскай пушчы, у Віскулях кіраўнікамі БССР, РСФСР і УССР дэнансаваны дагавор аб стварэнні СССР.
* 2019: 32-я цырымонія прысуджэння Еўрапейскай кінапрэміі прайшла ў Берліне. Найлепшым еўрапейскім фільмам прызнана карціна «Фаварытка».

## Нарадзіліся

* 903: Абдурахман ас-Суфі, перасідскі астраном і матэматык
* 1617: Эварыста Баскеніс, італьянскі мастак
* 1823: Леапольд Кронекер, нямецкі матэматык (пам. 29.12.1891)
* 1830: Луіджы Крэмона, італьянскі матэматык
* 1878: Аляксандр Астрамовіч, беларускі каталіцкі святар, паэт (пам. 17.1.1921)
* 1878: Платон Цясевіч (Цясэвіч), расійскі спявак
* 1881: Мар'ян Фальскі, польскі грамадскі дзеяч, навуковец, арганізатар асветы (пам. 1964)
* 1892: Сцюарт Дэйвіс, амерыканскі мастак
* 1893: Фэй Бейнтэр, амерыканская актрыса
* 1900: Крысціян Матрас, фарэрскі лінгвіст і паэт
* 1905: Джэрард Петэр Койпер, нідэрландскі і амерыканскі астраном (пам. 23.12.1973)
* 1924: Марыу Саарыш, прэзідэнт Партугаліі
* 1928: Радзім Гарэцкі, беларускі грамадскі дзеяч і навуковец-геолаг
* 1928: Ноам Хомскі, амерыканскі лінгвіст
* 2002: Торы Хаск, амерыканская плыўчыха, алілімпійская чэмпіёнка

## Памерлі

Іоўн Сігурдсан.
* 43 да н.э.: Марк Тулій Цыцэрон, рымскі аратар, філосаф, юрыст і палітычны дзеяч (нар. 3.1.106 да н.э.)
* 983: Атон II Руды, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі
* 1254: Інакенцій IV, Папа Рымскі
* 1562: Адрыян Віларт, фламандскі кампазітар
* 1826: Джон Флаксман, англійскі мастак
* 1863: Ануфрый Петрашкевіч, адзін з заснавальнікаў таварыства філаматаў (нар. 1793)
* 1879: Іоўн Сігурдсан, ісландскі дзяржаўны дзеяч і вучоны (нар. 17.6.1811)
* 1938: Пётр Бузук, беларускі мовазнавец
* 1943: Вацлаў Іваноўскі, беларускі палітычны і грамадскі дзеяч, доктар тэхнічных навук (нар. 25.5.1880)
* 1975: Торнтан Уайлдэр, амерыканскі празаік і драматург
* 1989: Ханс Хартунг, французскі мастак
* 2013: Эдуар Малінаро, французскі кінарэжысёр

## Святкуюць

* Міжнародны дзень грамадзянскай авіяцыі
* Арменія: Дзень памяці ахвяр землятрусу 1988 года
* ЗША: Нацыянальны дзень памяці
* Індыя: Дзень сцяга Узброеных сіл
* Іран: Дзень студэнта
* Украіна: Дзень мясцовага самакіравання
* Усходні Тымор: Дзень нацыянальных герояў
# Мальтыйская мова

| Мальтыйская мова |
| --- |
|  |
| Саманазва | Malti |
| Краіны | — |
| Арганізацыя, якая рэгулюе | National Council for the Maltese Language[d] |
| Агульная колькасць носьбітаў | * 570 000 чал. (2012)
 |
| Статус | у бяспецы[d] |
| Класіфікацыя |
| афразійскія мовы
семіцкія мовы
арабская мова
Maghrebi Arabic
Sicilian Arabic
мальтыйская мова |
| Пісьменнасць | Maltese alphabet[d] і Maltese Braille[d] |
| Моўныя коды |
| ДАСТ 7.75–97 | млт 430 |
| ISO 639-1 | mt |
| ISO 639-2 | mlt |
| ISO 639-3 | mlt |
| WALS | mlt |
| Ethnologue | mlt |
| Linguasphere | 12-AAC-c |
| ABS ASCL | 2501 і 25 |
| IETF | mt |
| Glottolog | malt1254 |
|  Вікіпедыя на гэтай мове |

**Мальтыйская мова** (*malti*) — мова мальтыйцаў, афіцыйная мова Рэспублікі Мальта (нароўні з англійскай), адна з афіцыйных моў Еўрапейскага саюза.

## Класіфікацыя

Адносіцца да семіцкай сям’і. Мова блізкая да арабскай, асабліва да яе магрыбскага дыялекту, аднак у цяперашні час лічыцца асобнай мовай са сваімі сінтаксічнымі, фанетычнымі і лексічнымі асаблівасцямі.
# Хардафон

Выканаўца на гітары зашчыпвае струну
**Хардафон** — музычны інструмент, у якім элементам, якія выдаюць гук з’яўляецца струна (струны), нацягнутая паміж двума зафіксаванымі пунктамі.

У гэту групу ўключаюцца практычна ўсе струнныя інструменты і мноства клавішных інструментаў — напрыклад, фартэпіяна і клавесін.

Сістэма Хорнбастэля — Закса прысвойвае ім нумар **3**. Далей яны дзеляцца:

* **3.1 Простыя (цытры)**. Інструмент складаецца са струн і механізму нацяжэння, рэзанатар можа быць аддзелены ад астатняй канструкцыі ці наогул адсутнічаць.
* **3.2 Складовыя хардафоны**. Рэзанатар з’яўляецца часткай інструмента, і іх немагчымы падзяліць.
* **3.3 Хардафоны без класіфікацыі**.

## Зноскі

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хардафон
# Сон Джэ Гі

| Сон Джэ Гі |
| --- |
|  |
| Дата нараджэння | 11 верасня 1967(1967-09-11) |
| Месца нараджэння | * Тэгу, Паўднёвая Карэя
 |
| Дата смерці | 26 ліпеня 2013(2013-07-26) (45 гадоў) |
| Месца смерці | * Сеул, Паўднёвая Карэя
 |
| Грамадзянства | * Паўднёвая Карэя
 |
| Жонка | Park Eun-kyong[d] |
| Род дзейнасці | праваабаронца, прадпрымальнік, аўтабіёграф |
| Навуковая сфера | філасофія |
| Альма-матар | * Yeungnam University[d]
 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Сон Джэ Гі** (кар.: 성재기, 成在基; 9 лістапада 1967, Тэгу, Паўднёвая Карэя – 26 ліпеня 2013, Сеул, Паўднёвая Карэя) — паўднёвакарэйскі праваабаронца і грамадзянскі актывіст, ліберальны філосаф.

Заснавальнік Асацыяцыі карэйскіх мужчын (남성연대 男性連帶), старшыня з 26 студзеня 2008 да 26 ліпеня 2013.

## Гл. таксама

* Маскулізм
* Фемінізм
# Амерыканцы

**Амерыканцы**, **амерыканцы ЗША** — народ, асноўнае насельніцтва ЗША. У антрапалагічным плане надзвычай неаднародныя. Ядро народа сфармавалі прадстаўнікі розных еўрапейскіх папуляцый. У фарміраванні амерыканцаў прынялі ўдзел таксама прадстаўнікі вялікай негроіднай расы і нешматлкія элементы амерыканскай. Асобнай этнарасавай групай амерыканцаў з’яўляюцца афраамерыканцы. Гавораць на амерыканскім варыянце англійскай мовы. Вылучаюць паўночныя, паўднёвыя і заходнія дыялекты і гаворкі. Пісьменнасць на лацінскай аснове. Большая частка вернікаў — пратэстанты (баптысты, метадысты і інш.), значная частка — каталікі, ёсць прыхільнікі сект і нетрадыцыйных культаў.

## Літаратура

* Народы мира, «Советская энциклопедия», М., 1988 // С.54 — 56
# Цыганская мова

| Цыганская мова |
| --- |
|  |
| Саманазва | романи чхиб/чиб/шыб |
| Краіны | Распаўсюджаны па ўсім свеце сярод цыган |
| Агульная колькасць носьбітаў | 4,8 млн. |
| Статус | ёсць пагроза знікнення[d] |
| Класіфікацыя |
| Катэгорыя |
Мовы Еўразіі |
|
Індаеўрапейская сям'я
Індаіранская галіна
Індаарыйская група |
| Пісьменнасць | лацінка, кірыліца, дэванагары |
| Моўныя коды |
| ДАСТ 7.75–97 | цыг 780 |
| ISO 639-1 |
— |
| ISO 639-2 | rom |
| ISO 639-3 |

rom — цыганская (агульная)
rmn — балканскіх цыган
rml — балтыйскіх цыган
rmc — карпацкіх цыган
rmf — фінскіх цыган
rmo — сінці
rmr — іспанскіх цыган
rmy — румынскіх цыган
rmw — валійскіх цыган |
| Atlas of the World’s Languages in Danger | 405 |
| Ethnologue | rom |
| ABS ASCL | 3905 |
| IETF | rom |
| Glottolog | roma1329 |
|  Вікіпедыя на гэтай мове |

**Цыганская мова** або **рама́ні** (цыг. Romani chib) — мова заходніх галін цыганоў. Адносіцца да арыйскай галіны індаеўрапейскіх моў.

Цыганская мова склалася ва ўмовах ізаляцыі ад блізкароднаснага арыйскага моўнага асяроддзя, захаваўшы асноўны лексічны фонд старажытнаіндаарыйскіх моў і тыпалагічную блізкасць са сярэднеіндыйскімі і новаіндыйскімі мовамі.

## Літаратура

* Norbert Boretzky, Birgit Igla: Wörterbuch Romani – Deutsch – Englisch für den südosteuropäischen Raum. Harrassowitz, Wiesbaden 1994, ISBN 3-447-03459-9.
* Rajko Djuric: Die Literatur der Sinti und Roma. Edition Parabolis, Berlin 2002, ISBN 3-88402-307-1.
* Dieter W. Halwachs: Burgenland-Romani. LINCOM Europa, München 2002, ISBN 3-89586-020-4.
* Daniel Holzinger: Das Rómanes. Grammatik und Diskursanalyse der Sprache der Sinte. Institut für Sprachwissenschaften der Universität, Innsbruck 1993, ISBN 3-85124-166-5 (Innsbrucker Beiträge zur Kulturwissenschaft. Sonderheft 85).
* Colin P. Masica: The Indo-Aryan Languages. Cambridge University Press, Cambridge [u. a.] 1991, ISBN 0-521-23420-4 (Cambridge language surveys).
* Yaron Matras: Romani. A Linguistic Introduction. Cambridge University Press, Cambridge 2002, ISBN 0-521-63165-3.

## Спасылкі