Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Бань-цзеюй

| Бань-цзеюй |
| --- |
| кіт.: 班婕妤 |
|  |
| Нараджэнне | 48 да н.э.* Shuocheng District[d], Хань
 |
| Смерць | 6 да н.э. |
| Бацька | Bān Kuàng[d] |
| Муж | Emperor Chengdy of Han[d] |
| Грамадзянства | * Хань
 |
| Дзейнасць | паэзія |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |
|  **Творы** ў Вікікрыніцах |

**Бань-цзеюй** адна з першых вядомых паэтэс у кітайскай гісторыі і наложніца імператара Чэн-дзі. Прыкладныя даты жыцця — сярэдзіна I ст. да н. э. Поўнае імя гэтай жанчыны невядома (цзеюй — тытул, які прысвойваўся ўсім наложніцам імператарскага гарэму, Бань — высакародны старажытнакітайскі клан, да якога гэтая жанчына належала па сваім нараджэнні).

## Біяграфія

У раздзеле старажытнакітайскай крыніцы «Ханьшу» — «Кнізе [пра эпоху] Хань» — у раздзеле «Вай ці» гаворыцца, што Бань-цзеюй адрознівалася не толькі выбітнымі літаратурнымі здольнасцямі і добрай адукаванасцю, але і рэдкай прыгажосцю. Таму на нейкі час ёй удалося стаць наложніцай-фаварыткай. Пасля з’яўлення ў імператара новай фаварыткі, Чжаа Фэянь, становішча паэтэсы пры двары рэзка пагоршылася. Чжаа Фэянь актыўна інтрыгавала супраць сваёй суперніцы, у прыватнасці публічна абвінаваціла яе ў вядзьмарстве. Хоць у выніку гэтыя абвінавачванні былі знятыя, Бань-цзеюй, разумеючы, што ў наступны раз справа супраць яе можа быць сфабрыкаваная нашмат якасней, палічыла за лепшае адпрасіцца з палаца. Усе астатнія гады свайго жыцця яна правяла ў рэзідэнцыі Чансіньгун (Палац Вечнай вернасці). Там, удалечыні ад двара, яна даглядала за ўдовай імператрыцай Ван Чэнцзюнь.

## Творчасць

Да нашых дзён дайшоў толькі адзін верш гэтай паэтэсы. Гэта «Юань гэ сін» («Песня пра маю крыўду»). Ён змяшчае дзесяць радкоў і напісаны строгім пяціслоўным (па 5 іерогліфаў у радку) памерам. Жанчына ў ім алегарычна прадстаўлена ў вобразе прыгожага веера, якім мужчына карыстаецца толькі да нейкага часу, а потым выкідвае за непатрэбнасцю.

Гэты верш ўключаны ў такія аўтарытэтныя ў Кітаі анталогіі паэзіі, як «Вэнь сюань» і «Юй тай сінь юн». У славутым кітайскім трактаце пра паэзію «Шы пінь» Бань-цзеюй атрымала найвышэйшую адзнаку. «Песня пра маю крыўду» не толькі стала ўзорам для шматлікіх перайманняў, але і аказала прыкметны ўплыў на далейшае развіццё жанру любоўнай лірыкі ў паэзіі Старажытнага Кітая. Лёс самой паэткі таксама стаў вельмі папулярным сюжэтам у кітайскай культуры, у якой імя Бань-цзеюй ператварылася ў сімвал недаўгавечнасці любоўнага шчасця і горкай долі жанчыны, якая стала не патрэбна свайму каханаму.

## Зноскі

## Спасылкі

* *Кравцова М. Е.* Бань-цзеюй // synologia.ru
# Ван До

| Ван До |
| --- |
|  |
|  |
|

| Minister of Rites[d] |
| --- |
| з 1644 |

 |
|

---

 |
| Нараджэнне | 1592[…]* правінцыя Хэнань, Кітай
 |
| Смерць | 1652[…] |
| Грамадзянства | * імперыя Цын
* імперыя Мін
 |
| Навуковая ступень | цзіньшы[d] (1622) |
| Дзейнасць | Шань-шуй і каліграфія |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Ван До** (1592—1652) — кітайскі мастак, паэт, каліграф часоў дынастый Мін і Цын.

## Біяграфія

Нарадзіўся ў беднай сям’і ў павеце Мэнцзінь (у сучаснай правінцыі Хэнань). З дзяцінства імкнуўся да ведаў, навучаўся спачатку ў мясцовай школе, пасля ў Пекіне. Пасля — у 1622 годзе — тут яго прымаюць у Імператарскую Акадэмію. З пачаткам уварвання ў 1644 годзе маньчжурскай арміі ў Кітай збег у Нанкін. Зрэшты ў 1649 годзе здаўся разам з жыхарамі горада войскам маньчжураў, быў прыняты на службу дынастыі Цын. Зрэшты ўжо ў 1651 годзе быў адпраўлены ў адстаўку. Памёр у 1652 годзе.

## Творчасць

Ван До з’яўляецца яркім прадстаўніком напрамку эксцэнтрыкаў (се) у каліграфіі часоў падзення дынастыі Мін. Усебакова вывучаў спадчына Ван Січжы, а таксама стылі Мі Фэя і Дун Цічана. Ван любіў авальную пластыку малюнку. У канцы жыцця захапіўся прапрацоўкай блаклых тонаў тушы, пачынаючы ад жамчужна-шэрага да чорнага, як онікс. Пад «вільготнымі» рысамі ёсць лёгкая пульсацыя, якая нагадвае стыль. У якасці асновы для сваіх работ Ван До выкарыстоўваў дамаст. Некаторыя з яго вертыкальных скруткаў незвычайна доўгія. Самым вядомым з’яўляецца: «Некалькі сухіх галін архідэі», «Снежны пейзаж».

## Крыніцы

## Літаратура

* *Leon Chang, P. Miller* Four thousand years of Chinese calligraphy. — 1990.
# Лю Да

| Лю Да |
| --- |
|  |
|

| кітайскі імператар[d] |
| --- |
| 5 верасня 75 — 9 красавіка 88 |

 |
| Папярэднік | Лю Чжуан |
| Пераемнік | Emperor He of Han[d] |
|

| кронпрынц |
| --- |
| 60 — 5 верасня 75 |

 |
|

---

 |
| Нараджэнне | 57* Кітай
 |
| Смерць | 9 красавіка 88* Лаян, Хэнанская акруга[d], Хань, Кітайская імперыя[d]
 |
| Месца пахавання | * Q15900886?
 |
| Род | House of Liu[d] |
| Бацька | Лю Чжуан |
| Маці | Consort Jia[d] |
| Жонка | Consort Liang[d], Consort Song[d] і Empress Dou[d] |
| Дзеці | Liu Ji[d], Liu Wang[d], Liu Nan[d], Liu Kang[d], Liu Quan[d], Liu Qing[d], Emperor He of Han[d], Liu Shou[d], Liu Kai[d], Liu Shu[d] і Liu Wansui[d] |
| Грамадзянства | * Усходняя Хань
 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Лю Да** (кіт.: 劉炟; 57 — 9 красавіка 88) — 3-і імператар дынастыі Позняя Хань у 75-88 гадах. Храмавае імя *Му-цзун*, пасмяротны — *Чжан-Дзі*.

## Біяграфія

Паходзіў з імператарскага роду Лю. Сын Лю Чжуана. У 60 годзе стаў спадчыннікам трона. Тады ж усыноўлены імператрыцай Ма. Пры кіраванні бацькі істотнай ролі ў палітыцы не адыграў, займаўся ў асноўным вывучэннем канфуцыянскіх прац. Пасля смерці ў 75 годзе Лю Чжуана стаў новым імператарам.

Як імператар прытрымліваўся палітыкі свайго папярэдніка. Толькі ў знешняй палітыцы паступова стаў адмаўляцца ад вялікіх і далёкіх паходаў. Толькі ў 76 годзе была праведзена ваенная кампанія на Захадзе, на тэрыторыі сучаснага Сіньцзяна.

Паступова ўвага Лю Да стала ўсё больш адцягвацца на інтрыг сярод шляхты і яго жонак. Гэта было выклікана тым, што імператрыца не змагла нарадзіць сына. Таму разгарнулася барацьба сярод наложніц, чый сын стане спадчыннікам трона. У гэтую барацьбу таксама ўмяшалася жонка імператара — імператрыца Доу. Да 83 года апошняя змагла дамагчыся ўзмацнення пазіцый свайго клана пры двары. Больш уплывовымі чыноўнікамі сталі браты імператрыцы — Доу Сянь і Доу Ду. Зрэшты імператар у 83 годзе зрабіў спадчыннікам трона Лю Чжаа, сына з роду варожага клана Доу.

У 86 годзе з вялікай працай імператарскай арміі прыйшлося падавіць паўстанне племени цян. Гэта была апошняя значная справа Лю Да, здзейсненая ў 88 годзе.

## Крыніцы

## Літаратура

* *Patricia Buckley Ebrey, Anne Walthall, James B. Palais.* East Asia: a cultural, social and political history. — Boston: Houghton Mifflin, 2006. — 652 с. — ISBN 978-0-618-13384-0.
# Паўстанне Жоўтых павязак

**Паўста́нне «Жо́ўтых павя́зак»** — сялянскае паўстанне ў Старажытным Кітаі ў 184—204 гг. Назва паходзіць ад жоўтых павязак, якія паўстанцы насілі на галаве.

Адзін з кіраўнікоў паўстання — Чжан Цзяо, ураджэнец Цзюйлу (правінцыя Хэбэй), які на працягу 10 гадоў аб’ядноўваў сялян на аснове прапаганды містычнага даоскага вучэння «пра шлях вялікай роўнасці».

Паўстанцы былі арганізаваны ў 36 вялікіх (больш за 10 тыс. чал.) і малых (па 6—7 тыс. чал.) атрадаў (фан). Супраць іх выступілі войскі імператара і буйных землеўладальнікаў, якія ліквідавалі паўстанне. Чжан Цзяо загінуў.

У хуткім часе ў правінцыі Хэбэй зноў паўсталі сяляне, якія утварылі «Армію чорных гор» (больш за 1 млн чал.).

Пазней паўстанне канчаткова ліквідавана сіламі военачальнікаў Юань Шао, Цао Цао і інш.

## Літаратура

* «Жоўтых павязак» паўстанне // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. С. 440.
* Очерки истории Китая: С древности до «опиумных войн»: Пер. с кит. М., 1959.
# 113

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 1 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * I стагоддзе
* **II стагоддзе III стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 90-я
* 100-я
* **110-я 120-я
* 130-я
 |
| Гады: | * 110
* 111
* 112
* **113 114
* 115
* 116
 |

|  |
| --- |
| **113 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

**113** — невысакосны год, пачаўся ў суботу. 113 год нашай эры, 113 год 1 тысячагоддзя, 13 год II стагоддзя, 3 год 2-га дзесяцігоддзя II стагоддзя, 4 год 110-х гадоў.

## Падзеі

* 13 мая: У Рыме ўзведзена Калона Траяна ў гонар яго перамогі ў вайне з дакамі.

## Нарадзіліся

## Памерлі

* каля 113: Пліній Малодшы
* Ямата Такэру, легендарны герой-палкаводзец
# Ілоу

|  |
| --- |
| Ілоу † |
|  |
| Стэла з Бахая |
| Агульная колькасць |  |
| Рэгіёны пражывання | Далёкі Усход |
| Мова | ілоу |
| Рэлігія | анімізм, шаманізм |
| Блізкія этнічныя групы |  |

*Ілоу* (кіт.: 挹婁) † — старажытны народ або група народаў, якая насяляла горныя раёны на паўночным усходзе сучаснага Кітая, поўдні Прыморскага края Расіі і поўначы Карэі.

Паходжанне ілоу не вядома. Магчыма, што былі палеазіятамі, блізкімі да продкаў айнаў і ніўхаў, або сваякамі карэйцаў ці тунгуса-маньчжурскіх народаў. У кітайскіх пісьмовых крыніцах ілоу ўзгадваюцца з пачатку нашай эры. З III ст. - пад назвай **сушэнь**.

Займаліся жывёлагадоўляй, паляваннем, земляробствам і ткацтвам. У IV ст. перайшлі да конегадоўлі. Умелі будаваць лодкі і нават займаліся пірацтвам. Улетку ілоу нападалі на плямёны, што жылі на берагах Японскага мора, і па рэках пранікалі ва ўнутраныя раёны. Ілоу лічыліся выдатнымі стралкамі з лукаў, апісваліся як цягавітыя воіны. У пашане сярод іх былі мужныя мужчыны. Крадзяжы караліся смерцю, таму адзін аднаго не падманвалі. Спадчына пераходзіла па мужчынскай лініі.

Жылі вялікімі сем'ямі ў заглыбленых зямлянках. Ілоу не мелі пісьма, дамовы заключалі вусна, вопраткі амаль не ведалі, узімку шаравалі цела свіным салам, карысталіся скурамі жывёл. Валасы запляталі. Жалеза і соль не здабывалі. Навершы стрэл рабілі з каменю. У Кітаі былі вядомы футры і яспіс з земляў ілоу.

З IV - V стст. назва ілоу паступова выціскаецца назвай махэ. У VIII ст. увайшлі ў склад дзяржавы Бахай, пасля чаго перасталі ўзгадвацца як самастойны народ.

## Літаратура

* *Шавкунов Э. В.* Государство Бохай и памятники его культуры в Приморье / АН СССР, Сиб. отд-ние, Дальневосточный филиал им. В. Л. Комарова. — Л.: Наука, 1968
# Бандытызм

**Бандытызм** — стварэнне ўстойлівай ўзброенай групы (банды) у мэтах нападу на грамадзян або арганізацый, адносіцца да катэгорыі асабліва цяжкіх злачынстваў.

Банда — злачынная арганізацыя, характарызуецца устойлівасцю і ўзбраеннем. Пра ўстойлівасць сведчаць стабільнасць яе складу і структуры, злачынная дзейнасць банды ажыццяўляецца пераважна аднатыпнымі сродкамі і метадамі. Узброенасць характарызуецца наяўнасцю зброі хоць бы ў аднаго члена банды.

Бандытызм па сваім змесце ўяўляе карысліва-гвалтоўнае злачынства. Яго пераважнымі мэтамі служаць завалоданне чужой маёмасцю, каштоўнасцямі, грашыма шляхам гвалту ці рэальнай пагрозай яго неадкладнага прымянення. Аднак бандыцкія напады могуць пераследваць і мэты немаёмаснага характару, звязаныя з інтарэсамі членаў банды.

Згодна з Крымінальным кодэксам Рэспублікі Беларусь стварэнне банды, г.зн. узброенай арганізаванай групы з мэтай нападу на прадпрыемствы, установы, арганізацыі або на грамадзян, альбо кіраўніцтва бандай, альбо ўдзел у бандзе або ў здзяйсняемых ёю нападах — караюцца пазбаўленнем волі на тэрмін ад пяці да пятнаццаці гадоў з канфіскацыяй маёмасці або без канфіскацыі.

## Літаратура

* Уголовный кодекс Республики Беларусь, Мн. «Амалфея», 2009, 350 с.
# Дзеравяшкі

Сувенірныя нідэрландскія кломпы
**Дзеравяшкі** — драўляны абутак, элемент традыцыйнай нацыянальнай адзення ў Еўропе. Звычайна выкарыстоўвалася працоўнымі пластамі насельніцтва ў якасці зручнай і таннага ахоўнага адзення на фабрыках, шахтах, фермах. У Францыі драўляныя чаравікі называюцца **сабо** (фр. sabot), у Нідэрландах — *кломпы* (нідэрл. klomp), у Літве - клумпес, англ. Clog, швед. Träsko). Традыцыйна іх вырабляюць з розных відаў драўніны (вярба, таполя, бяроза, бук і інш.). Існуе мноства разнавіднасцяў дзеравяшак, у залежнасці ад краіны у якой яны зробленыя, гэта і туфлі на абцасе, і чаравікі і нават сандалі. Краіны і геаграфічныя раёны ў якіх распаўсюджаны дзеравяшкі гэта ў першую чаргу: Нідэрланды, Бельгія, Літва, Данія, Швецыя.

## Дзеравяшкі ў Беларусі

Насілі вясной і восенню. Бытавалі ў 19-пасатку 20 стагоддзя пераважна на Гродзеншчыне і Заходняй Віцебшчыне. Спарадычна трапляліся і ў іншых раёнах. Былі 2 тыпаў: выдзеўбаныя з кавалка дрэва башмакі, з круглым або завостраным наском і камбінаваныя туфлі на нізкім і высокім абцасе, да драўлянай падэшвы якіх прымацоўваўся скураны верх або шырокая скураная паласа.

## Гл. таксама

* Сабацьер
* Вайна сабацье — сялянскае паўстанне ў наваколлях Арлеана ў 1658 годзе.
* Сават
* Гэта
* Сабатаж

## Літаратура

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Дзеравяшкі Дзеравяшкі - абутак Старажытнага Рыма
# De jure

**Дэ-ю́рэ** (лац.: de jure, у класічнай лаціне *de iure*, літаральна — «заснавана на законнасці», «юрыдычна») — лацінскі выраз. Звычайна выкарыстоўваецца як антонім да лацінскага тэрміна дэ-факта.

Тэрміны «дэ-юрэ» і «дэ-факта» выкарыстоўваюцца замест «у прынцыпе» і «на практыцы» адпаведна, пры апісанні палітычнай сітуацыі. Правіла можа існаваць дэ-факта, напрыклад, калі людзі падпарадкоўваюцца дасягнутай дамове ў адсутнасці законаў, якія абавязваюць іх гэта рабіць. Існуе таксама працэс скасавання састарэлага закона (англ.: desuetude), ужывальны, калі практыка, якая дзейнічае дэ-факта, замяняе прыняты дэ-юрэ закон. З іншага боку, практыка можа існаваць дэ-юрэ і пры гэтым не прызнавацца грамадзянамі прававой прасторы краіны.

Лацінскі выраз не варта блытаць з французскім *du jour*, якое азначае «гэтага дня» (напрыклад, «soupe du jour» — «суп дня»).

## Гл. таксама

* Статус-кво
* Дэ-факта

## Зноскі
# Сун Чо

| Сун Чо |
| --- |
| Асабістыя звесткі |
| Дата нараджэння | 320 |
| Месца нараджэння | * Таюань, Кітай
 |
| Дата смерці | 377 |
| Грамадзянства | * Кітай
 |
| Прафесійная дзейнасць |
| Род дзейнасці | паэт |

**Сун Чо** (кіт. трад. 孫綽, 320—377) — кітайскі дзяржаўны дзеяч, будысцкі ідэолаг і пісьменнік эпохі дынастыі Цзінь.

## Біяграфія

Нарадзіўся ў 320 годзе ў г. Таюань (у сучаснай правінцыі Шаньсі). Паходзіў з уплывовага чыноўніцкага клана. Займаў высокія пасады ў адміністрацыйным апараце дынастыі Цзінь. Памёр у 377 годзе.

## Будызм

Лічыцца адным з найбольш значных ідэолагаў будызму перыяду станаўлення кітайскіх будыйскіх школ. Ён абараніў папулярны на раннім этапе распаўсюджвання будызму ў Кітаі тэзіс аб ідэалагічнай тоеснасці вучэння Буды традыцыйным кітайскім вучэнням і аб духоўным сваяцтве іх заснавальнікаў: «Канфуцый гэта Буда, Буда гэта Канфуцый». Спрабаваў інтэрпрэтаваць вучэнне аб праджні — «мудрасці» з пазіцый філасофіі прасякнутай даоскімі ідэямі філасофіісюань-сюэ, спрыяючы тым самым «кітаізацыі» будызму. Яго погляды выкладзены ў трактаце «Даа юй лунь» («Алегарычныя разважанні пра даа»), тэкст якога ўвайшоў у будыйскую анталогію VI стагоддзя «Хун мін цзы».

## Паэзія

Сунь Чо належыць паэтычны твор. «Ю Цяньтайшань фу» («Ода пра ўзыходжанне на гару Цяньтай») — першы ў кітайскай літаратуры з выразнымі будысцкімі матывамі. Акрамя таго, вядомы верш «Павільён архідэй».

## Зноскі

## Літаратура

* Yip, Wai-lim (1997). Chinese Poetry: An Anthology of Major Modes and Genres . (Durham and London: Duke University Press). ISBN 0-8223-1946-2
# 264

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 1 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * II стагоддзе
* **III стагоддзе IV стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 240-я
* 250-я
* **260-я 270-я
* 280-я
 |
| Гады: | * 261
* 262
* 263
* **264 265
* 266
* 267
 |

|  |
| --- |
| **264 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

**264** — высакосны год, пачаўся ў пятніцу. 264 год нашай эры, 264 год 1 тысячагоддзя, 64 год III стагоддзя, 4 год 7-га дзесяцігоддзя III стагоддзя, 5 год 260-х гадоў.

## Падзеі

* У Пальміры завершылася будаўніцтва храма Баала, які меў 14 000 калон па 17 метраў у вышыню кожная.

## Нарадзіліся

## Памерлі

* Чжун Хуэй, кітайскі военачальнік
# 316

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 1 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * III стагоддзе
* **IV стагоддзе V стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 290-я
* 300-я
* **310-я 320-я
* 330-я
 |
| Гады: | * 313
* 314
* 315
* **316 317
* 318
* 319
 |

|  |
| --- |
| **316 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

**316** — высакосны год, пачаўся ў нядзелю. 316 год нашай эры, 316 год 1 тысячагоддзя, 16 год IV стагоддзя, 6 год 2-га дзесяцігоддзя IV стагоддзя, 7 год 310-х гадоў.

## Падзеі

* Канстанцін паспрабаваў прымірыць данатыстаў з царквою.
* Хуну зруйнавалі кітайскую сталіцу Лаян і захапілі паўночную частку Кітая.

## Нарадзіліся

## Памерлі

* Басіян (сенатар)
* Уласій Севастыйскі, хрысціянскі святы
# Чэнь Бацзун

| Чэнь Бацзун |
| --- |
|  |
|  |
|

| кітайскі імператар[d] |
| --- |
| 30 снежня 566 — 24 лістапада 568 |

 |
| Папярэднік | Чэнь Цянь |
| Пераемнік | Чэнь Сюй |
|

---

 |
| Нараджэнне | 554 |
| Смерць | 570 |
| Род | Q15903425? |
| Бацька | Чэнь Цянь |
| Маці | Shen Miaorong[d] |
| Жонка | Empress Wang[d] |
| Дзеці | Q10565375? |
| Грамадзянства | * Chen dynasty[d]
 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Чэнь Бацзун** (кіт. трад. 陳伯宗, піньінь *Chen Bozong*; 554—570) — трэці імператар Чэнь з кітайскіх Паўднёвых дынастый.

## Біяграфія

Быў сынам і спадчыннікам Чэнь Цяня. Адразу пасля яго ўзыходжання на пасад пры двары пачалася барацьба за ўладу, якая завяршылася перамогай дзядзькі малалетняга імператара, Чэнь Сюя. Апошні зімой 568 года зрынуў Чэнь Бацзуна і заняў трон.

## Дэвіз праўлення

* *Гуанда* (光大) 566—568

## Зноскі

## Літаратура

* *Кніга Чэнь*, т. 4
* *Гісторыя Паўднёвых дынастый*, т. 9
* *Цзы чжы тун цзянь*, ТТ . 167, 169, 170
* Emperor Fei of Chen, 108, 100, 67, 20, 4世 Архівавана 14 лютага 2019.
# Чэнь Басянь

| Чэнь Басянь |
| --- |
|  |
|  |
|

| кітайскі імператар[d] |
| --- |
| 16 лістапада 557 — 26 чэрвеня 559 |

 |
| Папярэднік | Emperor Jing of Liang[d] |
| Пераемнік | Чэнь Цянь |
|

---

 |
| Нараджэнне | 503 |
| Смерць | 9 жніўня 559 |
| Род | Q15903425? |
| Бацька | Chen Wenzan[d] |
| Маці | Q8257669? |
| Жонка | Zhang Yao'er[d] і Q8257697? |
| Дзеці | Q14921935?, Q14921949? і Prince Xian of Hengyang[d] |
| Грамадзянства | * Chen dynasty[d]
 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Чэнь Басянь** (кіт. трад. 陳霸先, піньінь *Chen Baxian*; 503—559) — заснавальнік і першы імператар кітайскай дынастыі Чэнь, чацвёртай з Паўднёвых дынастый.

## Біяграфія

Быў генералам на службе Лян. Удзельнічаў у падаўленні паўстання пад правадырствам Хоу Цзіна. У 557 годзе зрынуў імператара Сяа Фанчжы і заснаваў новую дынастыю — Чэнь. У 559 годзе, пасля яго смерці, трон атрымаў у спадчыну яго пляменнік Чэнь Цянь.

## Дэвіз праўлення

* *Юндзін* (永定) 557—559

## Зноскі

## Літаратура

* *Кніга Чэнь*, тт. 1, 2
* *Гісторыя Паўднёвых дынастый*, т. 9
* *Цзы чжы тун цзянь*, тт. 158, 159, 161, 162, 163, 164, 165, 166, 167
# 422

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 1 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * IV стагоддзе
* **V стагоддзе VI стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 400-я
* 410-я
* **420-я 430-я
* 440-я
 |
| Гады: | * 419
* 420
* 421
* **422 423
* 424
* 425
 |

|  |
| --- |
| **422 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

**422** — невысакосны год, пачаўся ў нядзелю. 422 год нашай эры, 422 год 1 тысячагоддзя, 22 год V стагоддзя, 2 год 3-га дзесяцігоддзя V стагоддзя, 3 год 420-х гадоў.

## Падзеі

* 10 верасня: Цэлесцін I становіцца Папам Рымскім.

## Нарадзіліся

## Памерлі

* 4 верасня: Баніфацый I, Папа Рымскі
# 588

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 1 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * V стагоддзе
* **VI стагоддзе VII стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 560-я
* 570-я
* **580-я 590-я
* 600-я
 |
| Гады: | * 585
* 586
* 587
* **588 589
* 590
* 591
 |

|  |
| --- |
| **588 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

## Падзеі

### Заходняя Еўропа

* На востраве Скеліг-Майкл, які знаходзіцца паблізу паўднёва-заходняга ўзбярэжжа Ірландыі, заснаваны манастыр.

### Блізкі Усход

### Паўднёвая Азія

### Далёкі Усход

## Нарадзіліся

## Памерлі
# 447

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 1 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * IV стагоддзе
* **V стагоддзе VI стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 420-я
* 430-я
* **440-я 450-я
* 460-я
 |
| Гады: | * 444
* 445
* 446
* **447 448
* 449
* 450
 |

|  |
| --- |
| **447 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

**447** — невысакосны год, пачаўся ў сераду. 447 год нашай эры, 447 год 1 тысячагоддзя, 47 год V стагоддзя, 7 год 5-га дзесяцігоддзя V стагоддзя, 8 год 440-х гадоў.

## Падзеі

* 23 снежня: поўнае сонечнае зацьменне ў Галіі і на Іберыйскім паўвостраве.
* Гуны пад кіраўніцтвам Атылы зруйнавалі Сердыку (цяпер Сафія).

## Нарадзіліся

## Памерлі

* Арнегіск, візантыйскі военачальнік
# 549

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 1 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * V стагоддзе
* **VI стагоддзе VII стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 520-я
* 530-я
* **540-я 550-я
* 560-я
 |
| Гады: | * 546
* 547
* 548
* **549 550
* 551
* 552
 |

|  |
| --- |
| **549 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

**549** — невысакосны год, пачаўся ў пятніцу. 549 год нашай эры, 549 год 1 тысячагоддзя, 49 год VI стагоддзя, 9 год 5-га дзесяцігоддзя VI стагоддзя, 10 год 540-х гадоў.

## Падзеі

* 9 мая: Асвячэнне базілікі Сант-Апалінарэ-ін-Класэ
* Остготы вяртаюць да сябе Рым.

## Нарадзіліся

## Памерлі

* Тэўдыгізел, кароль вестготаў
* Геркулафл, біскуп Перуджы