# 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 2 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * XIX стагоддзе
* **XX стагоддзе XXI стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 1890-я
* 1900-я
* **1910-я 1920-я
* 1930-я
 |
| Гады: | * 1911
* 1912
* 1913
* **1914 1915
* 1916
* 1917
 |

|  |
| --- |
| **1914 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

## Падзеі

Еўрапейскія краіны ў Першай сусветнай вайне.
* 28 чэрвеня: Забойства эрцгерцага Франца Фердынанда, спадчынніка аўстра-венгерскага прастола, і яго жонкі герцагіні Сафіі Гогенберг у Сараеве.
* 28 ліпеня: Аўстра-Венгрыя аб’явіла вайну Сербіі — пачалася Першая сусветная вайна.
* 29 ліпеня: Расія аб’явіла частковую мабілізацыю.
* 31 ліпеня: Забойства Жана Жарэса.
* 1 жніўня: Германія аб’явіла вайну Расійскай імперыі.
* 2 жніўня: Германія ўварвалася ў Люксембург.
* 3 жніўня: Германія аб’явіла вайну Францыі.
* 4 жніўня: Германія ўварвалася ў Бельгію. Брытанія аб’явіла вайну Германіі.
* 5 жніўня — 16 жніўня: Штурм Льежа.
* 6 жніўня: Аўстра-Венгрыя аб’явіла вайну Расійскай імперыі.
* 7 жніўня — 10 жніўня: Бітва пры Мюлюзе.
* 12 жніўня: пачалася Сербская кампанія — Аўстра-Венгрыя ўварвалася ў Сербію.
* 17 жніўня: Руская армія перайшла нямецкую граніцу.
* 20 жніўня: Нямецкая армія заняла Брусэль.
* 23 жніўня: Бітва пры Монсе.
* 26 жніўня — 30 жніўня: Бітва пад Таненбергам.
* 28 верасня — 10 кастрычніка: Асада Антверпена.
* 5 верасня — 12 верасня: Бітва на Марне.
* 29 кастрычніка: Асманская імперыя ўступае ў Першую сусветную вайну на баку Германіі і Аўстра-Венгрыі.
* 1 лістапада: Развярнулася бітва пры Каранелі ля берагоў Чылі паміж брытанскімі і германскімі крэйсерамі ў Першую сусветную вайну.
* 2 лістапада: Расія абвясціла вайну Асманскай імперыі.
* 29 лістапада: Брацкія вайсковыя могілкі з’явіліся ў Мінску на Пярэспе.

## Нарадзіліся

* 29 сакавіка: Аляксандр Юліянавіч Бранавіцкі, вучоны ў галіне патафізіялогіі (пам. 24.7.1975)
* 13 мая: Джо Луіс, амерыканскі баксёр-прафесіянал (пам. 12.4.1981)
* 18 мая: П’ер Бальмен, французскі мадэльер (пам. 29.6.1982)
* 26 жніўня: Хуліа Картасар, аргенцінскі пісьменнік (пам. 12.2.1984)
* 26 кастрычніка: Джэкі Куган, амерыканскі кінаакцёр (пам. 1.3.1984)
* 27 кастрычніка: Дылан Томас, валійскі паэт (пам. 9.11.1953)

## Памерлі

* 16 студзеня: Граф Іта Сукэюкі, афіцэр японскага флоту эпохі Мэйдзі (нар. 20.5.1843)
* 16 сакавіка: Шарль Альбер Гоба, швейцарскі юрыст і палітык, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (нар. 21.5.1843)
* 25 сакавіка: Фрэдэрык Містраль, правансальскі паэт і лексікограф (нар. 8.9.1830)
* 2 красавіка: Паўль Хейзэ, нямецкі пісьменнік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (нар. 15.3.1830)
* 26 красавіка: Эдуард Зюс, аўстрыйскі геолаг і грамадскі дзеяч (нар. 20.8.1831)
* 14 чэрвеня: Эдлай Эвінг I Стывенсан, амерыканскі палітык і 23-і віцэ-прэзідэнт ЗША з 1893 па 1897 год (нар. 23.10.1835)
* 21 чэрвеня: Берта фон Зутнер, аўстрыйская пісьменніца, дзеяч міжнароднага пацыфісцкага руху, першая жанчына-лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (нар. 9.6.1843)
* 28 чэрвеня:
	+ Франц Фердынанд, эрцгерцаг аўстрыйскі, з 1896 спадчыннік прастола Аўстра-Венгрыі (нар. 18.12.1863)
	+ Сафія Хотэк, герцагіня Гогенберг, жонка Франца Фердынанда (нар. 1.3.1868)
* 31 ліпеня: Жан Жарэс, дзеяч французскага і міжнароднага сацыялістычнага руху, барацьбіт супраць каланіялізму, мілітарызму і вайны, гісторык (нар. 3.9.1859)
* 6 жніўня Элен Вільсан: першая жонка прэзідэнта Вудра Вільсана і Першая лэдзі ЗША з 1913 і да самай сваёй смерці ў 1914 годзе (нар. 15.5.1860)
* 20 жніўня: Пій X, Папа Рымскі (нар. 2.6.1835)
* 27 верасня (10 кастрычніка н. ст.): Караль I, князь («дамнітар») Аб’яднанага княства Валахіі і Малдавіі (1866—1881) і першы кароль Румыніі (з 26 сакавіка 1881 года) з нямецкага каталіцкага дому Гогенцолернаў-Зігмарынгенаў (нар. 20.4.1839)
* 19 кастрычніка:Хуліа Рока, аргенцінскі палітычны дзеяч, прэзідэнт Аргенціны 1880—1886 г. і 1898—1904 г. (нар. 17.7.1843)
* 3 лістапада: Георг Тракль, аўстрыйскі паэт (нар. 3.2.1887)