Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Паўднёвыя і Паўночныя дынастыі

**Паўднёвыя і Паўночныя дынастыі** ў Кітаі, ці **Нань Бэй Чао** (кіт. спр. 南北朝, піньінь *Nán Běi Cháo*) — перыяд кітайскай гісторыі (4—6 стст.), калі Кітай быў падзелены на 2 асобныя дзяржавы.

Паўднёвым Кітаем у гэты час кіравалі дынастыі кітайскага паходжання:

* Сун (Лю Сун) (420—478),
* Цы (479—501),
* Лян (502—556),
* Чэнь (557—588).

На поўначы Кітая панавалі дынастыі выхадцаў з плямён сяньбі, якія захапілі гэту частку краіны ў канцы 4 ст.:

* Паўночная Вэй (Тоба Вэй) (386—535),
* Усходняя Вэй (534—550),
* Заходняя Вэй (535—557),
* Паўночная Цы (550—557),
* Паўночная Чжоў (557—581).

Гэты час характарызаваўся палітычнай няўстойлівасцю, частай зменай дынастый, войнамі паміж Паўночным і Паўднёвым Кітаем.

У 581 г. палкаводзец Ян Цзянь скінуў апошняга імператара Паўночнай Чжоў, аб'яднаў да 588 г. увесь Кітай пад сваёй уладай і заснаваў адзіную дынастыю Суй.

## Літаратура

* Паўднёвыя і Паўночныя дынастыі ў Кітаі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. С. 199.
# Паўночная Вэй

|  |
| --- |
| Гістарычная дзяржава |
| Паўночная Вэй |
|  |
| <  <  <
 >  >
386 — 535 |
| Сталіца | * Pingcheng District[d]
 |
| Афіцыйная мова | Tuoba[d] і вэньянь |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Паўно́чная Вэй**, ці **Тоба Вэй**, **Юань Вэй** — адна з дынастый, якія кіравалі Паўночным Кітаем у час Паўднёвых і Паўночных дынастый (386—535).

Заснавана Тоба Гуем — правадыром племені тоба з племяннога саюза сяньбі, які заваяваў Поўнач Кітая ў канцы 4 ст.

Пры Паўночнай Вэй у Кітаі пашырыўся будызм.

У 534—535 гадах дзяржава Паўночная Вэй распалася на 2 царствы: Усходнюю Вэй (534—550) і Заходнюю Вэй (535—557).

## Літаратура

* Паўночная Вэй // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. С. 224.

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Паўночная Вэй
# Цзінь (1115—1234)

|  |
| --- |
| Гістарычная дзяржава |
| Цзінь |
|  |
| 1115 — 1234 |
| Сталіца | * Huining[d]
* Zhongdu[d]
* Kaifeng Fu[d]
 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Цзінь** (кіт. спр. 金朝, піньінь *Jīn Cháo*, літаральна *Залатая*) — дзяржава і дынастыя чжурчжэняў (1115—1234). Узнікла ў працэсе барацьбы чжурчжэняў супраць кіданяў, якім яны плацілі даніну.

Заснавальнік і першы імператар (1115—23) дзяржавы Цзінь Агуда завяршыў аб'яднанне чжурчжэняў, распачатае яго бацькам Янкэ, у 1114 узняў паўстанне супраць панавання кіданьскай імперыі Ляо і заняў крэпасці кіданяў на большай частцы Маньчжурыі. У 1115 ён абвясціў сябе імператарам пад імем Мінь і назваў дынастыю Цзінь («Залатая»). У 1116 ён захапіў усю Маньчжурыю, да 1123 — тэрыторыю Ляо ў Паўночным Кітаі.

У 1125 г. Цзінь захапіла кіданьскую дзяржаву Ляа, у 1125—27 гг. — значную частку імперыі Паўночная Сун, у т.л. яе сталіцу Кайфын. У выніку мірнага дагавора 1139 г. дзяржава Паўднёвая Сун прызнала васальную залежнасць ад Цзінь.

З сярэдзіны 12 ст. Цзінь — магутная дзяржава Усходняй Азіі, у склад якой уваходзілі тэрыторыі сучасных Паўночна-ўсходняга і Паўночнага Кітая, частка Унутранай Манголіі; у васальнай залежнасці ад Цзінь былі тангуцкая дзяржава Сі-Ся і Карэя.

У 1234 г. Цзінь была знішчана ў выніку мангольскіх заваяванняў.

## Літаратура

* Цзінь (1115—1234) // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. С. 111.

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Цзінь (1115—1234)
# Заходняе Ся

|  |
| --- |
| імперыя |
| Сі Ся |
| кіт.: 大白高國 тангуц.: 𗴂𗹭𘜶𗴲𗂧 тангуц.: 𗴂𗹭𗂧𘜶 |
|  Заходняе Ся і Паўночная Сун у 1111 годзе |
| 1038 — 1227 |
| Сталіца | * Іньчуань
 |
| Мова(ы) | кітайская і тангуцкая мова[d] |
| Рэлігія | будызм |
| Плошча | * 1 000 000 км²
 |
| Насельніцтва | * 3 000 000 чал.[…]
 |
| Форма кіравання | манархія |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Заходняе Ся**, **Сі-Ся** (кіт. 西夏, піньінь *Xī Xià*), ці *Вялікае Ся*, *Да-Ся* (кіт. 大夏, піньінь *Dà Xià*) — дзяржава, якая існавала ў канцы 10 — пачатку 13 ст. на тэрыторыі сучасных кітайскіх правінцый Ганьсу, Шэньсі і Нінся-Хуэйскага аўтаномнага раёна.

Створана народам мінья (тангуты), які ў 7—8 стст. прыйшоў з Тыбета і пасяліўся на плато Ордас як васал кітайскай імперыі Тан.

У 982 г. тангуцкі князь (ван) Цзі-цянь пачаў паўстанне супраць імперыі Сун, якая ў 1006 г. фактычна прызнала незалежнасць Заходняга Ся.

У 1038 г. кіраўнік Юань-хаа (1032—48) прыняў тытул імператара (хуандзі), што паклала пачатак войнам з сунскім Кітаем, якія працягваліся аж да пачатку 12 ст., калі Паўночны Кітай быў захоплены чжурчжэнямі.

Перыяд адносна мірнага развіцця Заходняга Ся ў 12 ст. — час найбольшага росквіту яго культуры. Шырокі ўжытак набыло своеасаблівае тангуцкае пісьмо, створанае ў сярэдзіне 11 ст.

З пачатку 13 ст. дзяржава вяла барацьбу з манголамі, знішчана імі ў 1227 г. Тангуцкае насельніцтва асімілявана кітайцамі, ісламізаваныя тангуты сталі асновай сучаснага кітайска-моўнага мусульманскага насельніцтва Паўночна-Заходняга Кітая.

## Зноскі

## Літаратура

* Сі-Ся, Заходняе Ся // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 422—423. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Заходняе Ся
# Мін Юйчжэнь

| Мін Юйчжэнь |
| --- |
| кіт.: 明玉珍 |
| Нараджэнне | 1331* Суйчжоў[d], імперыя Юань
 |
| Смерць | 1366 |
| Месца пахавання | * Ruiling Mausoleum[d]
 |
| Бацька | Q11087796? |
| Жонка | Empress Peng[d] |
| Дзеці | Мін Шэн |
| Грамадзянства | * імперыя Юань
 |
| Званне | генерал арміі |

**Мін Юйчжэнь** (кіт. 明玉珍, піньінь *Míng Yùzhēn*, 2 кастрычніка 1329 — 17 сакавіка 1366) — лідар сялянскага паўстання, заснавальнік дзяржавы Вялікае Ся.

## Біяграфія

Мін Юйчжэнь нарадзіўся на тэрыторыі Суйчжоу правінцыі Хубэй у сялянскай сям’і. У 1353 годзе далучыўся да паўстанцкіх "войскаў у чырвоных павязках"пад кіраўніцтвам Сюй Шоухуэя, якія стварылі дзяржаву Цяньвань. У 1357 годзе ён адправіўся з войскам на захад уверх па плыні Янцзы і адваяваў у мангольскіх уладаў правінцыю Сычуань, дзе стаў, фактычна, незалежным кіраўніком, працягваючы фармальна падпарадкоўвацца Сюй Шоухуэю. Калі пасля смерці Сюй Шоухуэя Чэнь Юлян у 1360 годзе абвясціў стварэнне дзяржавы Хань, Мін Юйчжэнь адмовіўся яго прызнаваць і ўзяў сабе тытул «князь Луншу» (隴蜀王). У 1362 Мін Юйчжэнь абвясціў сябе імператарам дзяржавы Ся. Мін Юйчжэнь паспрабаваў пашырыць сваю дзяржаву за кошт утрымання манголамі правінцыі Юньнань, але паколькі паход быў ажыццёўлены малымі сіламі і апынуўся дрэнна спланаваны, то пацярпеў няўдачу. Пасля гэтага ён адмовіўся ад ваенных прадпрыемстваў і засяродзіўся на ўмацаванні сваёй дзяржавы. У 1366 Мін Юйчжэнь памёр, і на трон узышоў яго сын Мін Шэн.

## Зноскі
# Чжу Юаньчжан

| Чжу Юаньчжан |
| --- |
| кіт.: 朱興宗 кіт.: 朱重八 кіт.: 朱元璋 кіт.: 洪武帝 |
|  |
|  |
|

| кітайскі імператар[d] |
| --- |
| 23 студзеня 1368 — 24 чэрвеня 1398 |

 |
| Папярэднік | Тагон-Тэмур |
| Пераемнік | Jianwen Emperor[d] |
|

---

 |
| Нараджэнне | 29 кастрычніка 1328* Фэн'ян[d], Кітай
 |
| Смерць | 24 чэрвеня 1398 (69 гадоў)* Нанкін, Yingtian Fu[d], Наньчжылі[d], імперыя Мін
 |
| Месца пахавання | * Сяалін[d]
 |
| Род | дынастыя Мін |
| Імя пры нараджэнні | кіт.: Chongba |
| Бацька | Zhu Shizhen[d] |
| Маці | Empress Chun[d] |
| Жонка | Empress Ma[d], Cheng Mu[d], Li Shufei[d], Consort Guo Ningfei[d] і Consort Guo Huifei[d] |
| Дзеці | Zhu Biao[d], Zhu Shuang[d], Zhu Gang[d], Zhu Su[d], Zhu Fu[d], Юнлэ, Zhu Zhen[d], Zhu Zi[d], Zhu Ji[d], Zhu Tan[d], Zhu Chun[d], Zhu Bo[d], Zhu Gui[d], Zhu Ying[d], Zhu Zhi[d], Zhu Zhan[d], Zhu Quan[d], Zhu Pian[d], Zhu Hui[d], Zhu Song[d], Zhu Mo[d], Zhu Ying[d], Zhu Jing[d], Zhu Dong[d], Zhu Yi[d], Zhu Nan[d], Princess Linan[d], Princess Ningguo[d], Princess Chongning[d], Princess Anqing[d], Princess Runing[d], Princess Huaiqing[d], Princess Daming[d], Princess Fuqing[d], Princess Shouchun[d], Princess Nankang[d], Princess Yongjia[d], Princess Hanshan[d], Princess Ruyang[d] і Princess Baoqing[d] |
| Грамадзянства | * імперыя Мін
* імперыя Юань
 |
| Веравызнанне | будызм |
| Званне | адмірал і генерал |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Чжу Юаньчжан** (храмавае імя *Тайцзу*; 1328—98) — кітайскі імператар (1368—98), заснавальнік дынастыі Мін.

З сям'і арандатара. У юнацтве быў будыйскім манахам. У 1352 годзе у ходзе «Паўстання Чырвоных павязак» уступіў у атрад паўстанцаў супраць мангольскай дынастыі Юань, з 1356 года узначаліў увесь рух.
Аб'яднаў пад сваёй уладай большасць зямель Кітая. У 1368 годзе абвясціў сябе імператарам новай дынастыі (Мін), яго войскі занялі горад Даду (Пекін) і зверглі дынастыю Юань.

Садзейнічаў аднаўленню эканомікі, найперш сельскай гаспадаркі, увёў фіксаваны зямельны падатак, аднавіў і пашырыў ірыгацыйную сетку, змагаўся са злоўжываннямі чыноўнікаў.

## Зноскі

## Літаратура

* Чжу Юаньчжан // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. С. 271.
# Лі Цзычэн

| Лі Цзычэн |
| --- |
|  |
|

| кітайскі імператар[d] |
| --- |
| 1644 — 1645 |

 |
| Папярэднік | Chongzhen[d] |
| Пераемнік | Li Zijing[d] |
|

---

 |
| Нараджэнне | 22 верасня 1606(1606-09-22)* Mizhi County[d], Shaanxi[d], Правінцыя Шэньсі, Кітай
 |
| Смерць | 1645[…]* Tongcheng County[d]
 |
| Род | Shun dynasty[d] |
| Жонка | Gao Guiying[d] |
| Дзеці | Li Cuiwei[d] |
| Грамадзянства | * Shun dynasty[d]
* імперыя Мін
* імперыя Цын
 |

Крэпасць Ваньпін, збудаваная для абароны Пекіна ад войскаў Лі Цзычэна
**Лі Цзычэн** (кіт. спр. 李自成, піньінь *Lĭ Zìchéng*; 22 верасня 1606 — 1645) — правадыр сялянскай вайны ў Паўночным Кітаі, якая прывяла да звяржэння кітайскай дынастыі Мін.

## Біяграфія

Нагодай для паўстання паслужыў голад у правінцыі Шэньсі. Будучы найбольш здольным з сялян-военачальнікаў, Лі змог прыцягнуць да руху (у 1639 годзе) шэраг буйных мандарынаў і вучоных. Ён забараняў сваім падначаленым рабаванні і раздаваў ежу найбяднейшым слаям насельніцтва. Агенты Лі разносілі славу пра яго подзвігі па ўсіх кутках Кітая.

Імператар Чжу Юцзянь забівае сваю дачку, каб яна не дасталася паўстанцам Лі Цзычэна. Злева ў двары віднеецца павешаным на дрэве мабыць ён жа. Малюнак Еўрапейскага мастака для «Аповяду пра татарскую вайну» Марціна Марціні
У 1644 годзе Лі абвясціў сябе першым імператарам імперыі Шунь, стаў раздаваць сваім паплечнікам пышныя тытулы і прыступіў да чаканкі ўласнай манеты. Ён наблізіўся да Пекіна, і сталіца была здадзена еўнухамі практычна без бою, а імператар Чунчжэнь (Чжу Юцзянь) павесіўся ля падножжа гары Цзіншань, на поўнач ад імператарскага палаца.

Тым часам мінскі палкаводзец У Саньгуй, заключыўшы саюз з маньчжурамі, адкрыў ім доступ у Кітай. Па адной з версій, першапачаткова самаабвешчаны імператар і генерал мелі партнёрскія адносіны, але затым Лі Цзычэн падчас наведвання дома У Саньгуя быў узяты ў палон прыгажосцю яго каханай наложніцы, што і спарадзіла канфлікт. Армія Лі Цзычэна была разбіта ў Шаньхайгуаньскай битве. Пад сумесным націскам мінскіх і цынскіх сіл Лі вымушаны быў адступіць на поўдзень, дзе ў правінцыі Хэбэй ён загінуў, відаць, у сутычцы з мясцовымі жыхарамі.

## У літаратуры

* Лі Цзычэну прысвяціў аднайменную гістарычную драму кітайскі драматург А Ін (1948)

## Гл. таксама

* Чжан Сяньчжун — кіраўнік паўстання, які адначасова дзейнічаў у Цэнтральным Кітаі

## Зноскі

## Літаратура

* Ці Цзычэн на Google Books

## Спасылкі

* Ли Цзы-чен // Большая советская энциклопедия : в 66 т. (65 т. и 1 доп.) / гл. ред. О. Ю. Шмидт. — М. : Советская энциклопедия, 1926—1947.
# Кітайская Рэспубліка (1912—1949)

|  |
| --- |
| Гістарычная дзяржава |
| Кітайская Рэспубліка |
| кіт. трад. 中華民國 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Уверсе: Сцяг (1912–1928) Унізе: Сцяг (1928–1949) | Уверсе: Нацыянальны герб (1912–1928) Унізе: Нацыянальны герб (1928–1949) |

 |
| Гімн: *«Залаты кубак»* |
|  |
| <  <
 >  >  >
1912 — 1949 |
| Сталіца | Нанкін (1912, 1927–1949) Пекін (1912–1927) Чунцын (выкарыстоўваўся ў якасці сталіцы падчас Другой япона-кітайскай вайны і Ціхаакіянскай вайны) |
| Мова(ы) | паўночнакітайская |
| Афіцыйная мова | тайванская мандарынская[d] і Old National Pronunciation[d] |
| Грашовая адзінка | yuan[d] |
| Плошча | 11,077,380 км² (1912 год) |
| Насельніцтва | 432,375,000 (1912) 472,000,000 (1920) 489,000,000 (1930) 489,000,000 (1948) 541,670,000 (1949) |
| Форма кіравання | рэспубліка |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Кітайская Рэспубліка** (кіт. трад. 中華民國, спр. 中华民国, піньінь *Zhōnghuá Mínguó*) — дзяржава, якая існавала на тэрыторыях сучасных Кітая, Манголіі і Тайваня ў розныя часы паміж 1912 і 1949 гадамі. У якасці кітайскай гістарычнай эпохі Кітайская Рэспубліка з’явілася пасля падзення апошняй імператарскай дынастыі Кітая, дынастыі Цын, і праіснавала да таго, як нацыяналісты былі пераможаны камуністамі ў грамадзянскай вайне.
# Дамдзін Сухэ-Батар

| Дамдзін Сухэ-Батар |
| --- |
| манг.: Дамдины Сүхбаатар ᠳᠠᠮᠳᠢᠨ ᠤ ᠰᠦᠬᠡᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ |
|  |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | 1-ы Галоўнакамандуючы Мангольскай народнай арміі  |  |
| 9 лютага 1921 — 20 лютага 1923 |

 |
| Манарх | Богда-гэгэн VIII |
| Пераемнік | Харлагійн Чайбалсан |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  ваенны міністр Дзяржавы Манголія  |  |
| 11 ліпеня 1921 — 20 лютага 1923 |

 |
| Манарх | Богда-гэгэн VIII |
| Пераемнік | Хатан-Батар Максаржаў |
|

---

 |
| Нараджэнне | 2 лютага 1893(1893-02-02)* Улан-Батар, Знешняя Манголія, Манголія
 |
| Смерць | 20 лютага 1923(1923-02-20) (30 гадоў)* Улан-Батар
 |
| Месца пахавання | з 1954 — Маўзалей Сухэ-Батара (з 2004 — перапахаваны) |
| Бацька | Элбэгійн Дамдын |
| Маці | Ханжаў |
| Жонка | Sükhbaataryn Yanjmaa[d] |
| Дзеці | 3 сыны |
| Грамадзянства | * Манголія
 |
| Партыя | Мангольская народная партыя (з 1921) |
| Адукацыя | Худжыр-Булунская ваенная школа |
| Род войскаў | Mongolian People's Army[d] |
| Званне | камандзір |
| Бітвы | * Outer Mongolian Revolution of 1921[d]
 |
| Узнагароды |     |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Дамдзін Су́хэ-Ба́тар** (манг.: Дамдины Сүхбаатар; 2 лютага 1893 — 20 лютага 1923) — кіраўнік Мангольскай народнай рэвалюцыі 1921 года, адзін з заснавальнікаў Мангольскай народна-рэвалюцыйнай партыі (МНРП). Ваенны міністр рэвалюцыйнага ўрада, галоўнакамандуючы мангольскіх рэвалюцыйных войскаў.

## Зноскі

## Літаратура

* Су́хэ-Ба́тар Дамдзіны (Сухбатар) // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 298. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
# Чжу Дэ

| Чжу Дэ |
| --- |
| кіт.: 朱德 |
|  |
|  |
|

| намеснік старшыні Кітайскай Народнай Рэспублікі[d] |
| --- |
| 27 верасня 1954 — 27 красавіка 1959 |

 |
| Пераемнік | Сун Цынлінь |
|

| 2-і старшыня Пастаяннага камітэта Усекітайскага сходу народных прадстаўнікоў[d] |
| --- |
| 28 красавіка 1959 — 6 ліпеня 1976 |

 |
| Папярэднік | Лю Шаацы |
| Пераемнік | Сун Цынлінь |
|

| Vice Chairman of the Chinese Communist Party[d] |
| --- |
| 28 верасня 1956 — 1 жніўня 1966 |

 |
|

| Secretary of the Central Commission for Discipline Inspection[d] |
| --- |
| лістапад 1949 — сакавік 1955 |

 |
| Папярэднік | Li Weihan[d] |
| Пераемнік | Dong Biwu[d] |
|

| member of the Politburo Standing Committee of the Chinese Communist Party[d] |
| --- |
| 28 верасня 1956 — 1969 |

 |
|

| member of the Politburo Standing Committee of the Chinese Communist Party[d] |
| --- |
| 30 жніўня 1973 — 6 ліпеня 1976 |

 |
|

---

 |
| Нараджэнне | 1 снежня 1886(1886-12-01)* Zhu De's Former Residence[d], Nanchong[d]
 |
| Смерць | 6 ліпеня 1976(1976-07-06)[…] (89 гадоў)* Пекін, Кітай
 |
| Месца пахавання | * Рэвалюцыйныя могілкі Бабаашань[d]
 |
| Жонка | Liu Congzhen[d], Chen Yuzhen[d], Wu Ruolan[d] і Kang Keqing[d] |
| Дзеці | Zhu Min[d] |
| Грамадзянства | * Кітай
 |
| Веравызнанне | атэізм |
| Партыя | * КПК
* Тунмэнхой[d]
 |
| Адукацыя | * Юньнанская ваенная акадэмія[d]
* Гётынгенскі ўніверсітэт
* Камуністычны ўніверсітэт працоўных Кітая[d]
* Sichuan University[d]
 |
| Прыналежнасць | Кітай |
| Род войскаў | Нацыянальна-рэвалюцыйная армія |
| Званне | маршал КНР[d] |
| Бітвы | * Nanchang Uprising[d]
* Long March[d]
* Liaoshen Campaign[d]
* Pingjin Campaign[d]
 |
| Узнагароды |     First Class Red Star Medal[d] (1933) People's Liberation Army Strategist[d] |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Чжу Дэ** (кіт. 朱德, піньінь *Zhū Dé*, цзы: Юй Цзе 玉阶; 1 снежня 1886, вёска Ліцзявань, Ілун, Рэгіён Чуаньбэй, імперыя Цын — 6 ліпеня 1976, Пекін, КНР) — кітайскі ваенны дзеяч, адзін з лідараў кітайскай рэвалюцыі XX стагоддзя, удзельнік грамадзянскай вайны ў Кітаі, адзін з найбольш блізкіх паплечнікаў Маа Цзэдуна.

## Біяграфія

Да канца 1950-х гадоў ён аказваў усямерную падтрымку правадыру партыі, тым самым заахвочваючы аб’яднанне КПК вакол аднаго лідара. Аднак падчас правядзення «вялікага скачка» ён выявіў вострае непрыманне палітыкі, якая праводзіцца Маа. І хаця Чжу Дэ не ўваходзіў ні ў адну з груповак у партыі і не выказваў крытычных заўваг адносна асабіста Старшыні, у гады «культурнай рэвалюцыі» ён быў беспадстаўна раскрытыкаваны і высланы ў правінцыю, хоць і захаваў пры гэтым пасаду аднаго з вышэйшых кіраўнікоў КПК.

## Зноскі
# Чжоу Эньлай

| Чжоу Эньлай |
| --- |
| кіт.: 周恩來 |
|  |
|  |
|

| прэм’ер Дзяржаўнага Савета КНР[d] |
| --- |
| 27 верасня 1954 — 8 студзеня 1976 |

 |
| Пераемнік | Хуа Гофэн[d] |
|

---

 |
| Нараджэнне | 5 сакавіка 1898(1898-03-05)* Huai'an District[d], Huai'an Fu[d], Цзянсу, імперыя Цын
 |
| Смерць | 8 студзеня 1976(1976-01-08)[…] (77 гадоў)* Пекін, Кітай
 |
| Маці | Wan Shi[d] |
| Жонка | Deng Yingchao[d] |
| Грамадзянства | * Кітай
* імперыя Цын
* Кітайская Рэспубліка
 |
| Веравызнанне | атэізм |
| Партыя | * КПК
 |
| Адукацыя | * Універсітэт Мэйдзі[d]
* Універсітэт Васэда
* Нанькайскі ўніверсітэт[d]
 |
| Месца працы | * Кітай
 |
| Аўтограф |  |
| Род войскаў | Нацыянальна-рэвалюцыйная армія |
| Званне | генерал |
| Бітвы | * Паўночны паход
* Long March[d]
 |
| Узнагароды |  First Class Red Star Medal[d] (1933) Deshikottam[d] (1957) People's Liberation Army Strategist[d] |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Чжоу Эньлай** (кіт. трад. 周恩來, спр. 周恩来, піньінь *Zhōu Ēnlái*; 5 сакавіка 1898 — 8 студзеня 1976) — палітычны дзеяч Кітая, першы кіраўнік Дзяржсавета КНР з моманту ўтварэння КНР у 1949 годзе да сваёй смерці; нашчадак у 33-м калене заснавальніка неаканфуцыянства Чжоу Дуньі.

Вядомы дыпламат, спрыяў мірнаму суіснаванню з Захадам, адначасова спрабуючы не разрываць адносін з Савецкім Саюзам. Яго далікатная палітыка і прынцыповасць у працы забяспечыла яму захаванне пасады прэм’ера ў гады «культурнай рэвалюцыі», а дыпламатычнасць і высокая працаздольнасць набылі народную славу.

## Зноскі