Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Лю Бан

| Лю Бан |
| --- |
| кіт.: 劉邦 |
|  |
|  |
|

| кітайскі імператар[d] |
| --- |
| 28 лютага 202 да н.э. — 1 чэрвеня 195 да н.э. |

 |
| Папярэднік | Emperor Yi of Chu[d] |
| Пераемнік | Emperor Hui of Han[d] |
|

| ван |
| --- |
| 206 да н.э. — 28 лютага 202 да н.э. |

 |
|

| Chinese sovereign[d] |
| --- |
| 28 лютага 202 да н.э. — 1 чэрвеня 195 да н.э. |

 |
| Папярэднік | Xiang Yu[d] |
| Пераемнік | Emperor Hui of Han[d] |
|

---

 |
| Нараджэнне | 256 да н.э.* Pei County[d], Кітай
 |
| Смерць | 1 чэрвеня 195 да н.э.(-195-06-01)* Чан’ань[d], Сіянь, Царства Цынь, Чжоу, Кітайская імперыя[d]
 |
| Месца пахавання | * Changling Mausoleum (Emperor Gaozu of Han)[d]
 |
| Род | House of Liu[d] |
| Бацька | Liu Taigong[d] |
| Маці | Liu Ao[d] |
| Жонка | Empress Lü Zhi[d], Concubine Qi[d], Empress Dowager Bo[d] і Zhao Ji[d] |
| Дзеці | Princess Yuan of Lu[d], Liu Fei[d], Liu Ruyi[d], Emperor Wen of Han[d], Emperor Hui of Han[d], Liu Hui[d], Liu You[d], Liu Zhang[d] і Liu Jian[d] |
| Грамадзянства | * Western Han[d]
 |
| Веравызнанне | Даасізм |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Гаа-цзу** (кіт. спр.: 高祖 Gāozǔ, 256 да н.э. ці 247 да н.э.—1 чэрвеня, 195 да н.э.), больш вядомы як **Лю Бан** (кіт. спр.: 劉邦) — адзін з кіраўнікоў паўстання 209—206 да н.э. ў Кітаі, заснавальнік дынастыі Хань.

Паходзіў з сялян. У 209 г. далучыўся да паўстання супраць дынастыі Цынь, якое ўзначаліў Чэнь Шэн, пасля яго гібелі (208) камандуючы паўстанцкай арміяй. У 207 г. заняў сталіцу імперыі горад Сяньян. У 206—202 гг. змагаўся з другім кіраўніком паўстанцаў — Сян Юем. У 202 г. абвясціў сябе імператарам Гаацзу.

Скасаваў жорсткія законы Цынь Шыхуандзі, паменшыў падаткі. Аднавіў практыку раздачы зямель сваім сваякам і паплечнікам.

## Зноскі

## Літаратура

* Лю Бан // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 392. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лю Бан
# Трохцарства

|  |
| --- |
| Гістарычная дзяржава |
| Трохцарства |
|  |
|  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Тро́хца́рства**, **Эпоха Трох Царстваў**, **Саньго́** (кіт. трад. 三國, спр. 三国, піньінь *Sānguó*, пал. *Саньго*) — перыяд у гісторыі Кітая (220—265 або 220—280), калі пасля распаду імперыі Хань ён быў падзелены на тры царствы (Вэй, У і Шу), якія вялі паміж сабой войны за гегемонію над усёй краінай.

У пачатку эпохі дамінавала царства Шу, але ў 263 г. знясіленае ўнутранай барацьбой яно было заваявана царствам Вэй. У 265 г. уладу ў царстве Вэй захапіў палкаводзец Сыма Янь, які заснаваў дынастыю Цзінь (265—420), а ў 280 г. канчаткова заваяваў царства У.

Перыяд Трохцарства адлюстраваны ў гістарычным рамане 14 ст. «Апавяданні з гісторыі Трохцарства».

## Зноскі

## Літаратура

* Саньго // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 165. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Трохцарства
# Царства Вэй

|  |
| --- |
| Гістарычная дзяржава |
| Царства Вэй |
|  |
| 220 — 265 |
| Сталіца | * Лаян
 |
| Грашовая адзінка | Старажытная кітайская манета[d] |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Вэй** (кіт.: 曹魏) — адно з трох царстваў перыяду Саньго ў Кітаі. Існавала з 220 па 266 гады.

Займала тэрыторыю Паўночнага і Цэнтральнага Кітая. Яго заснавальнік Цаа Цаа абвясціў у 220 годзе свайго сына Цаа Пі імператарам.

Да 264 года войскі Вэй акупавалі Сычуань, паклаўшы канец існаванню царства Шу.

Царства Вэй узвысілі дзве сацыяльныя групы: землеўласніцкая знаць, з якой выйшаў заснавальнік дынастыі, і прафесійныя вайскоўцы, якія далучыліся да яго дзеля асабістай выгады. Пакуль ішлі пастаянныя войны, яны ўжываліся адна з адной, але пасля перамогі над Шу выбухнуў канфлікт, у якім ваякі перамаглі арыстакратаў. У 265 годзе правадыр арміі Сыма Янь, унук і сын пераможных палкаводцаў, скінуў апошняга цара дынастыі Вэй. Новая дынастыя прыняла назву Цзінь.

## Зноскі
# Царства У

|  |
| --- |
| Гістарычная дзяржава |
| Царства У |
|  |
| 229, 221 і 198 — 280 |
| Сталіца | * Эчжоу
* Нанкін
 |
| Грашовая адзінка | Старажытная кітайская манета[d] |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**У** (**Усходняя У**) (кіт. трад. 東吳, спр. 东吴, піньінь *Dōng Wú*, пал. *Дун У*) — адно з трох кітайскіх царстваў (222—280 гг.) перыяду Саньго. Займала тэрыторыю паўднёвага і паўднёва-ўсходняга Кітая (сярэдняя і ніжняя плынь р. Янцзы і раёны на поўдзень ад яе). Сталіца — Цзянье, сучасны Нанкін. Вяла працяглыя войны з царствамі Вэй і Шу. Прадпрымала ваенныя паходы супраць плямёнаў юэ ў мэтах іх каланізацыі. У 280 годзе ўвайшло ў склад імперыі Заходняя Цзінь.

## Літаратура

* Очерки истории Китая / Под редакцией Шан Юэ; перевод с китайского. — М., 1959. — С. 118—123.