Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Карабін

Самазарадны карабін Сіманава
**Карабін** — у цяперашні час гэтым тэрмінам называюць укарочаныя вінтоўкі з невялікім весам.

**Аўтаматычныя карабіны** былі вынесенны ў асобны клас - Штурмавых вінтовак (аўтаматы)

## Літаратура

* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.40
# Люты

**Люты** — другі месяц Грыгарыянскага календара. Складаецца з 28 дзён, у высакосны год з 29 дзён, апошні месяц зімы. Народная назва падаецца ў выданнях Ф. Скарыны — *люты*, у «Храналогіі» А. Рымшы (1581) згадваецца як *лютыи*. 15 лютага працягласць дня ў Мінску — 9 гадзін 48 мінут, сярэдняя вышыня Сонца над гарызонтам у поўдзень 23,3°. Сярэдняя сума сонечнай радыяцыі за месяц 133 МДж/м², радыяцыйны баланс адмоўны (-8 МДж/м²). Сярэдняя тэмпература паветра ў лютым −5,9 °C (-3,5 °C на паўднёвым захадзе і −7,5 °C на паўночным усходзе). Вільготных дзён (адносная вільготнасць удзень не ніжэй 80 %) 12-18. У лютым у сярэднім па рэспубліцы 3-8 дзён з мяцеліцай.

## Зноскі

## Літаратура

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
* *Скарына Ф.* Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт., падрыхт. тэкстаў, камент., слоўнік А. Ф. Коршунава, паказальнікі А. Ф. Коршунава, В. А. Чамярыцкага. — Мн.: Навука і тэхніка, 1990. — С. . — 207 с.: іл. ISBN 5-343-00151-3.
* Андрей Рымша. [Хронология] (1581) // Транслитерация О.Лицкевича по факсимиле в изд.: Запаско Я. П. Мистецька спадщина Iвана Федорова. Львів, 1974. С.33, 36. — Эл.рэсурс starbel.narod.ru
# Adobe

| Adobe |
| --- |
|  |
|  |
| Тып | Публічная кампанія |
| Лістынг на біржы | NASDAQ і Лонданская фондавая біржа |
| Заснаванне | 28 лютага 1982 |
| Заснавальнікі | Джон Уорнак і Чарлз Гешке |
| Краіна | * ЗША
 |
| Адрас | * Сан-Хасэ
 |
| Галіна | Вытворчасць праграмнага забеспячэння |
| Прадукцыя | праграмнае забеспячэнне |
| Уласны капітал | * 14,8 млрд $ (3 снежня 2021)
 |
| Абарот | * ▼15,8 млрд $ (3 снежня 2021)
 |
| Аперацыйны прыбытак | * ▼5,8 млрд $ (3 снежня 2021)
 |
| Чысты прыбытак | * ▲4,82 млрд $ (3 снежня 2021)
 |
| Актывы | * 27,2 млрд $ (3 снежня 2021)
 |
| Капіталізацыя | * 253 млрд $ (2 лютага 2022)
 |
| Колькасць супрацоўнікаў | * 25 988 чал. (3 снежня 2021)
 |
| Даччыныя кампаніі | Marketo[d] і Adobe Creative Cloud[d] |
| Сайт | adobe.com (англ.)​ (ням.)​ (фр.) |

**Adobe Inc.** (*Эдо́ўбі*) — амерыканская кампанія са штаб-кватэрай у Сан-Хасэ, Каліфорнія. Adobe спецыялізуецца на праграмах для стварэння і публікацыі шырокага спектру кантэнту, уключаючы графіку, фатаграфіі, ілюстрацыі, анімацыю, мультымедыя, відэа, кінафільмы і друк. Сярод флагманскіх прадуктаў кампаніі вылучаюцца праграма для рэдагавання выяў Adobe Photoshop, праграма для рэдагавання вектарнай графікі Adobe Illustrator, фармат файла PDF і праграма для працы з ім Adobe Reader. Шэраг прадуктаў ад Adobe прапануецца як частка SaaS-сэрвіса Adobe Creative Cloud.

Adobe была заснаваная ў снежні 1982 года Джонам Уорнакам і Чарльзам Гешке, якія пакінулі Xerox PARC для працы над мовай апісання старонак PostScript. У 1985 годзе кампанія Apple Computer атрымала ліцэнзію на PostScript для выкарыстання ў сваіх прынтарах LaserWriter, што стала пачаткам рэвалюцыі ў настольных выдавецкіх сістэмах. Пазней Adobe распрацоўвала анімацыйную платформу Adobe Flash, набытую у кампаніі Macromedia, праграму рэдагавання відэа Adobe Premiere, платформу для лоў-код (англ.: low-code) вэб-распрацоўкі Adobe Muse.

Станам на 2022 год Adobe мела больш за 26 000 супрацоўнікаў па ўсім свеце. Кампанія лічыцца дамінуючай у сферы распрацоўкі дызайнерскіх і крэатыўных праграм.

## Вядомыя прадукты

### Праграмы для графічнага дызайну

* Photoshop
* Illustrator
* Photoshop Elements
* Acrobat DC
* FrameMaker
* Adobe XD
* InDesign
* Lightroom
* Express
* InCopy

### Праграмы для вэб-дызайну

* Dreamweaver
* Flash
* ColdFusion
* Content Server
* LiveCycle

### Праграмы рэдагавання відэа, аўдыя і візуальных эфектаў

* After Effects
* Premiere Pro
* Premiere Elements
* Audition
* Character Animator
* Prelude
* Animate

## Гл. таксама

* PDF
* PostScript
* TIFF

## Крыніцы

## Спасылкі

* Adobe Systems, Inc.
# 824

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 1 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * VIII стагоддзе
* **IX стагоддзе X стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 800-я
* 810-я
* **820-я 830-я
* 840-я
 |
| Гады: | * 821
* 822
* 823
* **824 825
* 826
* 827
 |

|  |
| --- |
| **824 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

## Падзеі

* Яўген II стаў Папам Рымскім

## Нарадзіліся

## Памерлі

* 5 жніўня: Хэйдзэй, 51-ы імператар Японіі
# Зімовыя Алімпійскія гульні 1956

| VII зімовыя Алімпійскія гульні |
| --- |
|  |
| Горад-арганізатар | Карціна-д’Ампеца |
| Цырымонія адкрыцця | 26 студзеня 1956 |
| Адкрываў | Джавані Гронкі |
| Цырымонія закрыцця | 5 лютага 1956 |
| Алімпійскі агонь | Guido Caroli[d] |
| Алімпійская клятва | Giuliana Minuzzo[d] |
| Сайт | olympics.com/en/o… (англ.) |
| ← 19521960 → |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Зімовыя Алімпійскія гульні 1956** (англ.: 1956 Winter Olympics), афіцыйна вядомыя як **Гульні VII Алімпіяды**, праходзілі ў Карціна-д’Ампеца з 26 студзеня па 5 лютага 1956 года.

## Зноскі

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Зімовыя Алімпійскія гульні 1956
# Манга (род раслін)

|  |
| --- |
| Манга (род раслін) |
|  |
| Навуковая класіфікацыя |
| прамежныя рангі

|  |  |
| --- | --- |
| Дамен:  | Эўкарыёты |

|  |  |
| --- | --- |
| Царства:  | Расліны |

|  |  |
| --- | --- |
| Аддзел:  | Кветкавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Клас:  | Двухдольныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надпарадак:  | *Rosanae* |

|  |  |
| --- | --- |
| Парадак:  | Сапіндакветныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Сямейства:  | Сумахавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Род:  | **Манга (род раслін)** |

 |
| Міжнародная навуковая назва |
| Mangifera L. |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Сістэматыка на Віківідах |  Выявы на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 28802 |
| NCBI   | 23461 |
| EOL   | 61090 |
| GRIN  |  g:7230 |
| IPNI  |  1848-1 |

 |

 |

**Манга** (*Mangifera*) — род трапічных раслін сямейства Сумахавыя (*Anacardiaceae*).

Вечназялёныя дрэвы вышынёй 10—45 м. Лісце суцэльнае. Кветкі двухполыя і тычынкавыя, дробныя, белыя, у мяцёлчатых суквеццях. Плод — касцянка, зялёная, жоўтая або чырвоная.

Каля 40 відаў, пашыраны ў Паўднёва-Усходняй Азіі. Гэта расліна — адзін з нацыянальных сімвалаў у Індыі і Пакістане.

Манга індыйскае культывуецца са старажытных часоў, яго плады (даўж. да 25 см, дыям. да 10 см) ядомыя, маюць да 20% цукру, шмат вітамінаў, ім уласціва процівіруснае дзеянне. Некаторыя віды манга культывуюцца як пакаёвыя расліны.

Слова «манга» выкарыстоўваюць таксама для назвы садавіны з салодкім смакам і кудзелістай структурай, з лупінай у чырвоных, жоўтых і зялёных колерах і з жоўтым або аранжавым колерам мякаці.

## Зноскі

## Літаратура

* *Пярэднеў У.* Манга // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
# Грошы

**Грошы** — спецыфічны тавар (рэч), які з’яўляецца ўніверсальным эквівалентам кошту іншых тавараў. Грошы гэта тавар, які функцыянуе ў якасці меры кошту і ў якасці сродку звароту. Праз грошы выяўляюць кошт іншых тавараў, паколькі яны абменьваюцца на любой з іх. Аднак не грошы робяць тавары сувымернымі, а наадварот: менавіта таму, што ўсе тавары ўяўляюць сабою арэчаўленую чалавечую працу і, такім чынам, самі па сабе сувымерныя, менавіта таму кошт усіх тавараў вымяраецца адным і тым жа спецыфічным таварам, ператвараючы гэты апошні ў агульную для іх меру кошту, гэта значыць у грошы.

У сярэдзіне XII стагоддзя з’яўляецца першая беларуская грашовая адзінка — *віцебскі ізрой*. Віцебскія срэбныя пруткі, адзначаныя ў грамаце 1298 года, мелі адметную ад суседніх пруткоў метралогію. Менавіта гэтая «валюта» стала першай грашовай адзінкай Вялікага Княства Літоўскага. Ізроі актыўна выкарыстоўваліся як асноўная валюта разам з пражскімі грошамі да канца XIV стагоддзя. У гэты час выпускаліся залатыя пруткі і літоўскія срэбныя пруткі — рублі.

Полацка-віцебская вагавая сістэма на аснове ізрояў спалучылася ў далейшым з пашырэннем пражскага гроша на тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага.

500 беларускіх рублёў
## Гл. таксама

* Трансферт

## Крыніцы
# Біятоп

**Біятоп** (ад грэч. βίος — жыццё, *τόπος* — месца) — участак тэрыторыі (сушы або вадаёма) з аднароднымі ўмовамі асяроддзя, заняты пэўным біяцэнозам.

Біятоп з'яўляецца складальнікам біягеацэнозу і ўключае ў сябе паветра з кліматычнымі фактарамі (кліматоп), глебу (эдафатоп) і ваду (гідратоп). Гэтыя кампаненты ўзаемадзейнічаюць паміж сабой і фарміруюць асяроддзе пражывання біяцэнозу. Біяцэноз сваім існаваннем змяняе стан біятопа. У сваю чаргу біятоп, змяніўшыся, можа паўплываць на відавы склад біяцэнозу.

У больш вузкім сэнсе пад біятопам разумеюць асяроддзе існавання комплексу жывёл і раслін, уваходзячых у біяцэноз.

## Зноскі

## Літаратура

* Біялогія: вучэб. дапам. для 11-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / С. С. Маглыш, А. Я. Карэўскі; пад рэд. С. С. Маглыш; пер. з рус. мовы В. У. Клімко. — Мінск: Нар. асвета, 2010. — ISBN 978-985-03-1462-8

* Биотоп // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

## Спасылкі

* Биотоп Архівавана 10 мая 2012. // Навукова-асветніцкі партал «Вся Биология»  (руск.)
# Моль

|  |
| --- |
| mol[…], mol і mol |
| Агульная інфармацыя |
| Велічыня | колькасць рэчыва і extent of reaction[d] |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Моль** — адзінка вымярэння колькасці рэчыва, адна з асноўных адзінак Міжнароднай сісэмы адзінак (СІ). Уведзена XIV Генеральнай канференцыяй па мерах і вагах у 1971 годзе.

Адзін моль любога рэчыва ўтрымлівае такую ж колькасць структурных адзінак (іонаў, малекул, атамаў), што і 0,012 кг вугляроду-12. Колькасць структурных адзінак у 1 молі адпавядае ліку Авагадра.

## Кратныя і дробныя адзінкі

Десятковыя кратныя і дробныя адзінкі утвараюцца з дапамогай стандартных прыставак СІ.

| Кратныя | Дробныя |
| --- | --- |
| парадак | назва | абазначэнне | парадак | назва | абазначэнне |
| 101 моль | дэкамоль | дамоль | damol | 10−1 моль | дэцымоль | дмоль | dmol |
| 10² моль | гектамоль | гмоль | hmol | 10−2 моль | сантымоль | смоль | cmol |
| 10³ моль | кіламоль | кмоль | kmol | 10−3 моль | мілімоль | ммоль | mmol |
| 106 моль | мегамоль | Ммоль | Mmol | 10−6 моль | мікрамоль | мкмоль | µmol |
| 109 моль | гігамоль | Гмоль | Gmol | 10−9 моль | нанамоль | нмоль | nmol |
| 1012 моль | тэрамоль | Тмоль | Tmol | 10−12 моль | пікамоль | пмоль | pmol |
| 1015 моль | петамоль | Пмоль | Pmol | 10−15 моль | фемтамоль | фмоль | fmol |
| 1018 моль | экзамоль | Эмоль | Emol | 10−18 моль | атамоль | амоль | amol |
| 1021 моль | зетамоль | Змоль | Zmol | 10−21 моль | зептамоль | змоль | zmol |
| 1024 моль | ётамоль | Імоль | Ymol | 10−24 моль | ёктамоль | імоль | ymol |

*Заўвага*: адзінка вымярэння *ёктамоль* можа выкарыстоўвацца толькі фармальна, бо такая малая колькасць рэчыва павінна вымярацца асобнымі часціцамі (1 ім роўны 0,602 часціцы).

## Крыніцы

## Літаратура

* *Болсун А. Н.* Краткий словарь физических терминов / Сост. А. И. Болсун. — Мн.: Вышэйшая школа, 1979. — С. 214, 215. — 416 с. — 30 000 экз. (руск.)
# Ізалінія

**Ізалінія**, або **лінія ўзроўню** (**функцыі**) (стар.-грэч.: ισος — «роўны») — умоўнае абазначэнне на карце, чарцяжы, схемы або графіку, якое прадстаўляе сабой лінію, у кожнай кропцы якой вымяраная велічыня захоўвае аднолькавае значэнне. Ізалініі — спосаб прадстаўлення скалярнай функцыі ад двух зменных на плоскасці.

## Віды ізаліній

* Ізатэрма — ізалінія аднолькавых тэмператур;
* Ізахора — ізалінія аднолькавых аб'ёмаў;
* Ізабара — ізалінія аднолькавага ціску;
* Ізакванта — ізалінія аднолькавага аб'ёму вытворчасці прадукту ў залежнасці ад фактараў вытворчасці

## Бергштрых

* **Бергштрых** — кароткая рыска, якая ставіцца на тапаграфічнай карце перпендыкулярна гарызанталям і паказвае кірунак паніжэння рэльефу. Ён паніжаецца ў напрамку, супрацьлеглым месцу злучэння бергштрыха і гарызанталі.

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Ізалінія**
# Ледавік

Ледавік «Перыта Марэна» ў нацыянальным парку «Ледавікі» ў Аргенцінскай Патагоніі
**Ледаві́к** — натуральнае намнажэнне (скопішча) лёду на зямной паверхні, якое валодае самастойным рухам.

Сучасныя ледавікі Зямлі займаюць плошчу 16 млн км² (~11 % сушы), маюць сумарны аб’ём 30 млн км³ (98,5 % прэснага лёду на Зямлі). Найбольш распаўсюджаныя ў палярных шыротах, асноўныя раёны іх скопішча: Антарктыда, Грэнландыя, Арктычныя астравы, некаторыя горныя раёны за межамі Арктыкі і Антарктыкі.

У антрапагене тэрыторыю Беларусі 5 разоў поўнасцю ці часткова пакрывалі ледавікі, якія насоўваліся са Скандынаўскага і Кольскага паўвостраваў.

Адрозніваюць ледавікі **покрыўныя** (ці **мацерыковыя**) і **горныя** (або **сцёку**); зледзяненні — **сучаснае** і **старажытнае**.

## Утварэнне і рух ледавіка

Ледавік утвараецца з цвёрдых атмасферных ападкаў (снегу) вышэй за снегавую лінію, дзе выпадзенне снегу за доўгі час перавышае яго раставанне і выпарэнне (**вобласць жыўлення** або **акумуляцыі** ледавіка) і рухаецца ўніз па нахіле паверхні (**вобласць сцёку** або **абляцыі** або **ледавіковы язык**), дзе адбываецца раставанне і механічная разгрузка ледавіка. Часта горныя ледавікі пачынаюцца з паніжэнняў рэльефу — ледавіковых цыркаў-караў.

У вобласці жыўлення пачатковае снегавое покрыва спачатку ператвараецца ў фірн, а потым у ледавіковы лёд.

Пры нарастанні ціску лядовай тоўшчы пачынаецца рух лёду. Звычайная хуткасць руху ледавіка — дзясяткі і першыя сотні метраў за год, асобных ледавікоў Грэнландыі — 20—40 м за суткі; пры катастрафічных зрухах да 100 м за суткі (ледавік Мядзведжы на Паміры, 1953).

Пры руху ледавікі выходзяць ніжэй за снегавую мяжу ў вобласць абляцыі (лац.: ablatio — адыманне, знос), дзе адбываецца паступовае памяншэнне масы ледавіка шляхам раставання, выпарэння і механічнага разбурэння. У залежнасці ад зменлівых у часе суадносін акумуляцыі і абляцыі адбываецца асцыляцыя (лац.: oscillatio — ваганне) краю ледавіка. У выпадку істотнага ўзмацнення жыўлення і перавышэння яго над раставаннем, край ледавіка прасоўваецца наперад — ледавік наступае, пры зваротных суадносінах ледавік адыходзіць. Часам працэс пасоўвання ледавіка адбываецца вельмі хутка, ледавік пульсуе. Пры сталых суадносінах сілкавання і абляцыі край ледавіка займае стацыянарнае становішча.

Сваім рухам ледавікі апрацоўваюць схілы і ледавіковае ложа (трог), паліруюць і шліфуюць скалы, адшчапляюць і пераносяць глыбы і абломкі горных парод на вялікую адлегласць (гл. адорвень, валун, марэна), утвараючы марэнны рэльеф. Мацерыковыя ледавікі палярных і субпалярных раёнаў, якія спускаюцца сваімі языкамі ў мора, даюць пачатак айсбергам.

Ледавік
## Літаратура

* Андрыеўская З. Я., Галай І. П. Руска-беларускі фізіка-геаграфічны слоўнік. — Мн.: Нар. асвета, 1994. — 367 с. ISBN 985-03-0054-X. С. 147.
* Геаграфія ў тэрмінах і паняццях: Энцыклапедычны даведнік / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 352 с.: іл. ISBN 985-11-0262-8. C. 173, 174.

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ледавік