# Чыгуначны пуць

Чыгуначны пуць з жалезабетоннымі шпаламі.
**Чыгуначны пуць** — складаны комплекс лінейных і засяроджаных інжынерных збудаванняў і ўладкаванняў, якія размешчаны ў паласе адводу і ўтвараюць дарогу з накіроўчай рэйкавай каляінай.

Рэйкавая каляіна ўтворана з рэек, шпалаў, змацаванняў і іншых элементаў, якія разам складаюць *верхнюю будову пуці*. Земляное палатно, якое прадстаўляе сабой загадзя падрыхтаваную паверхню зямлі, якое ў сукупнасці з штучнымі збудаваннямі ў месцах перасячэння чыгуначнымі пуцямі рэк, буйных ручаёў, яраў і таму падобнага ўтвараюць *ніжнюю будову пуці*. Да элементаў чыгуначнага пуці таксама адносяць стрэлачныя пераводы, водаадводныя і ўмацавальныя збудаванні, дарожныя знакі.

Усе чыгуначныя лініі праходзяць па спецыяльных *трасах* па па якіх, у сваю чаргу, праходзяць пуці, якія маюць уласныя *восі*. За вось пуці прымаюць гарызантальную лінію, якая праходзіць пасярэдзіне паміж рэйкавых нітках каляіны. Улічваючы, што чыгуначныя лініі могуць быць не толькі аднапутнымі, то вось пуці і лінія трасы супадаюць толькі на аднапутных лініях.

Вертыкальны разрэз зямной паверхні і землянога палатна па трасе лініі называецца падоўжным профілем чыгуначнай лініі. Кожная чыгуначная лінія падзелена на роўныя ўчасткі, якія абмежаваны *пікетамі*. Даўжыня такога ўчастку складае 100 метраў. Праз кожны кіламетр усталёўваюцца *кіламетровыя слупы*, якія пазначаюць адлегласць ад пачатку лініі.

Для памяншэння аб'ёму і кошту земляных работ, падоўжны профіль праектуецца з максімальным набліжэннем да натуральнага абрыса зямной паверхні. У месцах пераадолення перашкод участкі чыгунак выконваюць пад вуглом да гарызонту. Гэтыя вуглы называюць ухіламі: спускамі і ўздымамі. Ухіл для цягніка, які рухаецца ад ніжэйшай кропкі да вышэйшай называецца ўздымам, а назад — спускам. Крутасць ухілаў на чыгунках вымераюць розніцай узвышэння адной кропкі ўхілу ад іншай да гарызантальнай адлегласці паміж імі. Ухілы пазначаюць у тысячных дробах (напрыклад, 0,005) або ў тысячных (напрыклад, 5 ‰ — пяць тысячных).

## Будова

### Верхняя будова пуці

Верхняя будова пуці — частка чыгуначнага пуці, прызначаная для прыняцця нагрузак ад колаў рухомага складу і перадачы іх на ніжнюю будову пуці, а таксама для накіроўвання руху колаў па рэйкавай каляіне.

Да верхняй будовы пуці адносяцца:

* Рэйкі — ўспрымаюць нагрузку ад рухомага складу і перадаюць яе на шпалы;
* Шпалы — ўспрымаюць нагрузку ад рэек і перадаюць яе на баластны пласт;
* Баластны пласт — ўспрымае нагрузку ад шпал і перадае яе на глебу;
* Рэйкашпальныя (прамежкавыя) змацаванні;
* Стыкавыя змацаванні;
* Дадатковыя прылады (супрацьугоны, контррэйкі, адбойныя брусы і іншае).

### Ніжняя будова пуці

Ніжняя будова пуці — элемент чыгуначнага пуці, на якім размяшчаецца верхняя будова пуці.

Да ніжняй будовы пуці адносяцца земляное палатно і некаторыя штучныя збудаванні:

* Масты;
* Трубы;
* Пуцепровады;
* Віядукі;
* Эстакады;
* Тунэлі.

## Шырыня каляіны

Шырыня каляіны — гэта адлегласць паміж унутранымі гранямі галовак рэек. Праз розныя прычыны шырыня каляіны на чыгунках у розных краінах свету можа адрознівацца.

Шырыня каляіны ў СССР (да канца 1960-х гадоў) і Фінляндыі (да цяперашняга часу) складае 1524. З 1970 года ў СССР, а цяпер у краінах СНД і Балтыі шырыня каляіны складае 1520 мм. У замежнай Еўропе (за выключэннем Іспаніі і Партугаліі) шырыня складае 1435 мм, у Кітаі і Іране — таксама 1435 мм, у Індыі і Пакістане — 1676 мм.

Існуюць таксама гэтак званыя вузкакалейныя пуці — гэта пуці, шырыня каляіны якіх не перавышае 1372 мм. Такія пуці атрымалі шырокае распаўсюджанне на вузкакалейных чыгунках.

## Галерэя

* Чыгуначны пуць на драўляных шпалах.
* Чыгуначны пікет.
* Чыгуначны мост.
* Train tracks

## Літаратура

* *Калинин В.К., Сологуб Н.К., Казаков А.А.* Общий курс железных дорог. Учебник для профессионально-технических учебных заведений. — М.: Высшая школа, 1973. — 292 с. — 50 000 экз.