# Прыгажосць

Кветкі лічацца адным з самых яскравых прыкладаў прыроднай прыгажосці
Прыгажосць — дамінантная тэма ў заходнім мастацтве, што цалкам пацвярджаецца карцінай «Німфа з ранішнімі кветкамі бярозкі» Жуля Жазефа Лефеўра
**Прыгажосць** — сукупнасць якасцей, што прыносяць асалоду позірку, слыху; усё прыгожае, чароўнае. Гэта эстэтычная (неўтылітарная, непрактычная) катэгорыя, якая пазначае дасканаласць, гарманічнае спалучэнне аспектаў аб’екта, калі апошні выклікае ў назіральніка эстэтычную асалоду. Прыгажосць з’яўляецца найважнейшай катэгорыяй культуры. У сваім эстэтычным успрыманні паняцце прыгажосці блізка да паняцця цудоўнага, з той розніцай, што апошняе з’яўляецца вышэйшай (абсалютнай) ступенню прыгажосці. Разам з тым, прыгажосць з’яўляецца больш агульным і шматгранным паняццем, шмат у чым эклектычным. Супрацьлегласцю прыгажосці з’яўляецца пачварнасць.

Абсалютную прыгажосць чалавек выдзяляе як розум навакольнага свету, адносную як прадукт сваёй разумовай дзейнасці. Так, напрыклад, у іншапланетных разумных істот, калі гэткія, вядома, меюцца, погляд на прыгажосць і эстэтыку можа быць цалкам іншым. І тое, што здаецца чалавецтву пачварным, гідкім і жахлівым, ім можа ўяўляцца прыгожым. Таксама, безумоўна, погляд чалавек на прыгажосць цела супрацьлеглага пола з’яўляецца адносным, бо ён у большасці дыктуецца сексуальным інстынктам. Адносная прыгажосць (відавы розум) — генатыповач. Абсалютная прыгажосць (абсалютны розум) — перманентная.

## Канцэпцыі прыгажосці

З часоў антычнасці паняцце прыгажосці з’яўляецца адным з важнейшых у філасофіі ўспрымання быцця. Старагрэчаскімі філосафамі прыгажосць успрымалася як з’ява аб’ектыўная і анталагічная па сваёй сутнасці, звязанае з дасканаласцю ўніверсум, з разуменнем космасу як светапарадку, мэтазгоднасці, упрыгажэння.

* Школа Піфагора звязвала разам прыгажосць і матэматыку, адзначаючы што прадметы, чые прапорцыі знаходзяцца ў адпаведнасці з залатым сячэннем, здаюцца больш прыгожымі. Класічная грэчаская архітэктура грунтавалася на гэтым разуменні прыгажосці.
* З часоў Сакрата прыгажосць пачынае разглядацца не толькі ў анталагічным сэнсе, але і як катэгорыя розуму, свядомасці. Для самога Сакрата прыгажосць з’яўлялася адной з найважнейшых катэгорый светабудовы.
* Арыстоцелем паняцце прыгажосці як увасабленне дабра, дасканаласць адносілася да маральнай катэгорыі.
* Паводле Платона, да нараджэння чалавек знаходзіцца ў сферы прыгажосці і чыстай думкі. Успрыманне прыгажосці і даброты (дабра) як вышэйшай ідэі з’яўляецца асноўным матывам яго філасофскай творчасці.

Успрыманне прыгажосці антычнымі філосафамі было абагульнена ў працах Плаціна, дзе, у прыватнасці, прыгажосць атрымлівала функцыю узводзіць да боскага і прыгожага. Шырокае выданне «Гісторыя Прыгажосці» пад рэдакцыяй Умберта Эка разглядае гісторыю ўспрымання прыгажосці на працягу чалавечай гісторыі. У прыватнасці, ён паказвае, што Платон паклаў пачатак двух найбольш значным канцэпцыям Прыгажосці, распрацаваным у наступныя стагоддзі:

1. Прыгажосць як гармонія і прапарцыянальнасць частак (узыходзячая да Піфагора).
2. Прыгажосць як ззянне, апісанае ў дыялогу Федр, якое паўплывала на ідэі неаплатанізму.

Таксама дадзеным ў даследаванні ў паказваюцца наступныя аспекты:

* Звычайна выдатнай мы называем рэч прапарцыянальную
* Сіметрыя стала адным з канонаў прыгожага ў класічным мастацтве

Затым Эка паказвае, што на больш сталай стадыі развіцця сярэднявечнай думкі Фама Аквінскі скажа, што для Прыгажосці неабходная:

* не толькі належная прапарцыянальнасць,
* але таксама цэласнасць (гэта значыць кожная рэч павінна мець усе складнікі часткі, а знявечанае цела лічыцца выродлівым),
* ззянне (бо выдатным лічыцца тое, што афарбавана ў чысты колер)
* прапарцыянальнасць, або сугучча

### Імануіл Кант

Імануіл Кант разглянуў тое, якім чынам складаецца меркаванне чалавека пра прыгажосць у «Крытыцы здатнасці меркавання». Ён адзначае, што меркаванне аб прыгажосці грунтуецца на адчуванні задавальнення, аднак гэта адчуванне мае асаблівае — яно не зацікаўлена, не звязана з тым, мае ці не мае суб’ект жаданне валодаць вызначаным прадметам, які ён ацэньвае як прыгожы. У той жа час меркаванне аб прыгажосці прэтэндуе на «ўніверсальнасць», гэта значыць на тое, што любы іншы чалавек, апрыёры, таксама будзе ўспрымаць аб’ект як прыгожы. Зрэшты такая ўніверсальнасць не можа быць даказаная. У адрозненне ад меркаванні пра дабро меркаванні аб прыгажосці па Канта не грунтуецца на адной мэты (ням.: Zweck). Такім чынам, паводле Канта меркаванне аб прыгажосці ахоплівае дыхатамію двух здавалася несумяшчальных чорт: яго асновай з’яўляецца суб’ектыўнае адчуванне, што не можа быць даказаным, адначасова яно прэтэндуе на згоду любога іншага суб’екта, гэта значыць на пэўную аб’ектыўнасць. У гэтых адносінах Кант адмаўляе як супраць эмпірычнага, так і супраць рацыяналістычнага падыходу да эстэтыцы. Магчымасць прымірыць на першы погляд несумяшчальнае Кант бачыць у свабоднай гульні ўяўлення і разумення.

## Успрыманне прыгажосці ў мастацтве

У цяперашні час існуе здагадка, што наша ўспрыманне прыгажосці — інстыктыўнае, яно замацавалася ў памяці чалавека дзякуючы мноству папярэдніх пакаленняў жывых істот з іх несвядомым вопытам, а таксама тысячам пакаленняў людзей з вопытам ўсвядомленым.

* Харыты — копія старажытнагрэчаскай скульптуры
* Гермес — старажытнагрэчаская скульптура
* «Хельга». Андэрс Цорн, 1917
* «Купальшчыца». Агюст Рэнуар, 1893
* Афрадыта, Эрот і Пан
* Каміль Ракплан — Дзяўчына з кветкамі
* Б. М. Кустодзіеў — Руская Венера
* Сандра Бацічэлі — Нараджэнее Венеры, каля 1485 (дэталь)
* «Тры грацыі». Жан Жак Прадзье, 1831

### Эрас і прыгажосць фізічная

Мужчыны і жанчыны прыгожыя, калі яны падабаюцца процілегламу полу. Успрымаючы жанчыну/мужчыну як свайго магчымага партнёра, мы ніколі не памыляемся, якому полу што трэба. Тут дзейнічае «вопыт папярэдніх пакаленняў».

Рознабаковае развіццё чалавечага цела дасягаецца вялікай працай — гэтак жа, як і ўсе іншыя дасягненні.

### Духоўная прыгажосць

Антон Паўлавіч Чэхаў, «Дзядзька Ваня»

У чалавеку павінна быць усё выдатна:
 і твар, і адзенне, і душа, і думкі.

Акрамя фізічнай прыгажосці ў чалавечай культуры сфармавалася ўяўленне аб маральнай, духоўнай прыгажосці. Гэтая катэгорыя дастасоўная да людзей незалежна ад іх узросту і полу і вызначае стаўленне да мудрасці, сумленнасці, ураўнаважанасці, прыстойнасці чалавека. Для дзяцей, падлеткаў і маладых людзей у гэта паняцце таксама ўключаюцца такія характарыстыкі, як «нявіннасць», «несапсаванасць» і іншыя.

### Эталоны фізічнай прыгажосці ў розных культурах

Гісторыя паказвае, што ўзоры, «стандарты» прыгажосці вельмі моцна мяняюцца ў розных краінах і культурах. Акрамя відавочнай перавагі людзей без выяўленай фізічнай асіметрыі цела, а таксама «сярэдніх» па вонкавым выглядзе (у кожнай расе — свае эталоны), існуюць іншыя культурныя перавагі, якія змяняюцца.

У старажытнай Грэцыі і Рыме эталоны мужчынскай і жаночай прыгажосці былі практычна неадрозныя ад эталонаў пачатку XX стагоддзя, стагоддзя развіцця алімпійскага руху.

У Сярэднія вякі можна адзначыць моду на бледнасць і худзізну, але ў эпоху барока, наадварот, з’яўляецца мода на поўнацелых (напрыклад, на карцінах Рубенса) і на патэнцыйную пладавітасць (карціны галандскіх майстроў — напрыклад, дамы Тэрборха).

#### ХХ стагоддзе

Дваццатае стагоддзе характарызуецца «вызваленнем» жанчыны. Яна становіцца упэўненай у сабе, незалежнай, амбіцыйнай, з вытанчанымі манерамі, у пачатку стагоддзя, у 20-я гады мода прыходзяць у кароткіх сукенках і кароткімі валасамі. Луіза Брукс і Глорыя Суансон увасабляе жаночую прыгажосць гэтага перыяду: маленькая галава, выразныя вочы з адзначанай лініяй, вытанчаная ўсмешка і кароткія прамыя валасы. У 30-х гадах бліскучыя Галівудскі стыль стаў ўзорам для пераймання з абразамі Грэта Гарба і Марлен Дзітрых. Крыху пазней, Грэйс Кэлі стала сімвалам моды, вытанчанай і элегантнай прыгажосці. Эталонам прыгажосці пазней сталі Мэрылін Манро, Джына Лалабрыджыда, Брыжыт Бардо, Элізабет Тэйлар, Одры Хэпберн і Сафі Ларэн. Мэрылін Манро стала кумірам і секс-сімвал ва ўсім свеце. Бурныя сацыяльныя, палітычныя і культурныя змены 60-х гадоў і ўвесці кардынальныя змены ў крытэры прыгажосці. Брытанская мадэль Туігі ўсталявала новыя стандарты прыгажосці з вельмі нізкі паказчыкам і, такім чынам, слабым лічыцца не толькі модны атрыбут, але крытэрый прыгажосці. У 70-х, 80-х і 90-х гадоў будуецца вобраз незалежнай, моцнай жанчыны, якая шукае сваю ўласную кар’еру. У гэты перыяд ідэалы прыгажосці з’яўляюцца Сіндзі Кроўфард, Наомі Кэмпбэл, Клаўдзія Шыфер і іншыя.

#### XXI стагоддзе

Сённяшнія крытэрыі жаночай прыгажосці вызначаюцца як 90-60-90, рост 160 см, а вага 55 кг. Здароўе і гартаванне арганізма ўзведзены ў культ. Фітнес ўваходзіць у кожны дом. Макіяж становіцца часткай паўсядзённага абавязкаў жанчыны, але ёсць святло, і ледзь прыкметныя, даючы перавага прастаты. Адзенне больш свабоднае, непераборлівы і спартыўны стыль. Сімвалам жаночай прыгажосці ў гэты перыяд могуць быць вызначаны Кэтрын Зэта-Джонс, Анджэліна Джолі, Моніка Белучы і іншыя. У цяперашні час прыгажосць напрамую звязана з натуральнасцю і індывідуалізму. Жанчына з XXI стагоддзя прыгожая, калі выпраменьвае здароўе, сілу, жаноцкасць і розум адначасова, захоўваючы пры гэтым сваю індывідуальнасць. Пастаянны атрыбут прыгожага чалавека — спартыўны знешні выгляд, але часта дадаецца і злёгку няголены твар.

#### Эталоны жаночай прыгажосці

У цяперашні час «высокая мода» працягвае рэкламаваць стандарт жаночай прыгажосці як надзвычай худую, вельмі высокую постаць з вельмі вузкай таліяй і доўгімі нагамі. Жанчына павінна валодаць грацыёзнай фігурай, фотагенічнасці і мець знакамітыя параметры 90 — 60 — 90.

#### Эталоны мужчынскай прыгажосці

Італьянцы прызнаныя самымі прыгожымі мужчынамі ў свеце, пры гэтым парадзелая з гадамі шавялюра і маршчыны, якія з’яўляюцца, далёка не заўсёды цягнуць за сабой страту прывабнасці.

## Конкурсы прыгажосці

Конкурс прыгажосці — гэта спаборніцтва, у якім вызначаецца самы прыгожы ўдзельнік. Часцяком у такіх конкурсах патрабуецца праявіць розныя таленты, інтэлект або прамоўніцкае мастацтва.

Афрадыта.
Паводле легенды, першым конкурсам прыгажосці стала спаборніцтва трох багінь Геры, Афіны і Афрадыты. Суддзёй яны выбралі Парыса (чалавека), які і аддаў галоўны прыз — яблык і званне Выдатнейшай — Афрадыце. Менавіта з гэтага і пачалася Траянская вайна.

Захаваліся ўскосныя пацверджанні таго, што ў старажытнай Трое выбіралі самую прыгожую дзяўчыну Іліёна. У журы ўваходзілі спевакі, скульптары, прамоўцы і ваяры.

Найбольш даўнія дакументальна пацверджаныя конкурсы прыгажосці прайшлі ў Карынфе ў 5 стагоддзі да н. э., дзе правілаў Кіпеліс, які заснаваў свята ў гонар багіні зямлі. Самая дастойная прэтэндэнтка была названая носьбітам золата. Грэкам пачынанне спадабалася, падобныя конкурсы праходзілі ў горадзе Афіны, а пазней пастаянна і паўсюдна. Асабліва папулярныя былі спаборніцтвы на востраве Лесбас ў Эгейскім моры.

У Старажытным Вавілоне пасля конкурсу прыгажосці пераможцы прысвойвалася не толькі званне прыгожай, ёй назначалася цана: імя дзяўчыны выкрыквалі, а мужчыны выкрыквалі цану. Менавіта за гэтыя грошы, прызначаныя ў выніку конкурсу, і можна было пасля купіць гэтую дзяўчыну ў сям’і для таго, каб з ёй ажаніцца.

У старажытным Кітаі, а таксама і ў інкаў і ў малайцаў былі створаны спецыяльныя правілы выбару прыгажуні. Выбраўшы пераможцу, яе ва ўрачыстай абстаноўцы прыносілі ў ахвяру крываваму боства або духу.

Нягледзячы на суровыя ісламскія норавы, у гарэме Асманскай імперыі забаўляліся, выбіраючы самую прыгожую адаліску.

Плямёны Аўстраліі і астравоў Ціхага акіяна да 20 стагоддзя праводзілі конкурсы: незамужнія вонкава прывабныя дзяўчыны спаборнічалі аголенымі. З пераможцай ажаніўся «першы хлопец на вёсцы».

Ва Угандзе праводзіліся конкурсы прыгажосці, прычым на твар асабліва ніхто не глядзеў. Выбіралі уладальніцу самых прыгожых ягадзіц. Некаторыя пераможцы сапраўды валодалі настолькі важкімі добрымі якасцямі, што не маглі ўставаць без старонняй дапамогі.

У Расіі доўгі час цару жонку абіралі ў выніку конкурсу, на які абавязаны былі прывесці з усяго дзяржавы дзяўчат ўсіх сямействаў. Пры гэтым становішча і дастатак значэння не мелі — толькі прыгажосць і здароўе. Прыз — званне царыцы і хутчэй за ўсё хуткая смерць або манастыр. Так што рускія васпаны даволі хутка змянялі жонак.

У Еўропе аб такіх конкурсах забыліся яшчэ ў сярэднявеччы. Самая прыгожая дзяўчына часоў інквізіцыі магла прэтэндаваць толькі на Вогнішча па-за чаргой. Царква свята верыла, што самыя прыгожыя жанчыны, зрэшты, як і самыя выродлівыя, абавязкова служаць д’яблу, інакш адкуль такія выбітныя знешнія дадзеныя?

19 верасня 1888 года ў бельгійскім горадзе Спа адбыўся першы конкурс прыгажосці. 21 з 350 кандыдатак дасягнулі фіналу, дзе выключна мужчынскае журы «ўсё аглядалі» іх за зачыненымі дзвярыма. Пераможцай стала 18-лётная Берта Сукаре (фр.: Bertha Soucaret) з Гвадэлупы, якая атрымала прыз у 5000 франкаў.

### Міжнародныя конкурсы прыгажосці

Да найбольш значных міжнародных конкурсаў прыгажосці адносяцца:

* Міс Свету
* Міс Сусвет
* Міс Гранд Інтэрнэшнл
* Міс Інтэрнэшнл
* Міс Зямля

#### Міс Свету

**«Міс Свету»** (англ.: Miss World) — міжнародны конкурс прыгажосці? які праводзіцца штогод, адзін з самых прэстыжных конкурсаў прыгажосці ў свеце, нараўне з конкурсамі Міс Сусвет, Міс Інтэрнэшнл, Міс Гранд Інтэрнэшнл і Міс Зямля.

Конкурс Міс Свету з’явіўся ў Вялікабрытаніі дзякуючы Эрыку Морлі ў 1951 годзе. Пачынаючы з 2000 года, яго жонка, Джулія Морлі, сустаршыня шоў. Разам са сваім конкурсамі-канкурэнтамі Міс Сусвет, гэтае шоў з’яўляецца адным з самых вядомых конкурсаў прыгажосці ў свеце. Тэлешоў фіналу конкурсу з’яўляецца найбуйнейшым у свеце, аўдыторыя ўключае гледачоў больш чым у 200 краінах.

Міс Свету першапачаткова быў арганізаваны як фэст конкурс бікіні і зваўся «Міс Свету» прэсай. Першапачаткова ён быў запланаваны як разавае мерапрыемства. Даведаўшыся аб маючым адбыцца шоу Міс Сусвет, Морлі вырашыў зрабіць шоў штогадовым.

Каянэ Алдарына, Міс Свету 2009
Апазіцыя на з’яўленне ў бікіні прывяла да іх замене больш сціплымі купальнікамі пасля першага конкурсу. У 1959 годзе Бі-бі-сі пачалося тэлевяшчанне конкурсу, з-за чаго папулярнасць шоу прыкметна вырасла.

У 1980-х гадах у шоў дадалі тэсты інтэлекту і асобы. Тым не менш, конкурс разглядаецца як старамодны і даволі палітычна некарэктны ў сваёй роднай Брытаніі. Традыцыйна Міс Свету жыве ў Лондане адзін год. З 18 жніўня 2012 года гэты тытул належыць 23-гадовай кітаянцы Юй Вэнься. Шэсць разоў за ўсю гісторыю конкурсу пераможцамі станавіліся прадстаўніцы Венесуэлы.

#### Міс Сусвет

«Міс Сусвет» (англ.: Miss Universe) — штогадовы міжнародны конкурс прыгажосці, адзін з самых прэстыжных конкурсаў прыгажосці ў свеце, нараўне з конкурсамі Міс Свету, Міс Інтэрнэшнл, Міс Гранд Інтэрнэшнл і Міс Зямля.

Пасля перамогі ў конкурсе Міс Амерыка 1951 года Іаланда Бетбезе адмовілася пазіраваць ў купальніках Catalina, вырабленых кампаніяй Pacific Mills, якая была буйным фундатарам конкурсу. Тады ў 1952 годзе Pacific Mills выйшла з удзелу ў Міс Амерыка і заснавала альтэрнатыўны амерыканскі конкурс Міс ЗША і міжнародны конкурс Міс Сусвет. Першы конкурс быў праведзены ў Лонг-Біч і на ім перамагла Армі Куусела з Фінляндыі. Конкурс быў упершыню паказаны па тэлебачанні ў 1955 годзе. Да 1971 года конкурс ладзіўся ў ЗША, але з 1972 ён кожны год праводзіцца ў новай краіне.

Пасля конкурс стаў часткай кампаніі Kayser-Roth, а затым Gulf and Western Industries. У 1996 годзе права на правядзенне конкурсу былі набытыя Дональдам Трампам. Геаграфія краін-удзельніц працягвае пашырацца. У апошнія гады да яго далучыліся Кітай (2002), Албанія (2002), В’етнам (2004), Грузія (2004), Эфіопія (2004), Латвія (2005), Казахстан (2006) і Танзанія (2007).

#### Міс Інтэрнэшнл

Міс Інтэрнэшнл (англ.: Miss International Beauty, The International Beauty Pageant, Міжнародны конкурс прыгажосці) — чацвёрты па велічыні конкурс прыгажосці ў свеце. Першапачаткова ён быў праведзены ў Лонг Біч, Каліфорнія, ЗША ў 1960 годзе пасля пераносу конкурсу Міс Сусвет ў Маямі. Да 1967 года конкурс праводзіўся ў Лонг Біч, з 1968 па 1970 ён перавандраваў у Японію, дзе і праводзіўся кожны год у адным і тым жа горадзе, які таксама вядомы выставай Экспа 70. На працягу 1971 і 1972 гадоў конкурс зноў быў праведзены ў Лонг Біч, аднак пасля гэтага перыяду ён зноў штогод праводзіўся ў Японіі. Дзеючая Міс Інтэрнэшнл — Ікумі Ёсімацу з Японіі, яна заваявала гэты тытул 21 кастрычніка 2012 года.

Гэты конкурс прыгажосці, вядомы таксама як «Свята прыгажосці» і нават «Змаганне прыгажосці», праводзіцца не толькі з дапамогай ацэнкі вонкавага выгляду ўдзельніц. Ад канкурсантак чакаецца вобраз «Амбасадараў свету і прыгажосці», праява спагадлівасці, добразычлівасці, дружалюбнасці, прыгажосці, інтэлекту, здольнасці да прыняцця рашэнняў, і самае галоўнае, лаяльнасці да іншых краін. Заключным заданнем для канкурсантак Міс Інтэрнэшнл з’яўляецца прэзентацыя прамовы-перакананні ў неабходнасці міру на Зямлі, добразычлівасці і ўсведамленні гэтых паняццяў.

#### Міс Зямля

Міс Зямля 2008
**«Міс Зямля»** (англ.: Miss Earth) — адзін з самых прэстыжных конкурсаў прыгажосці ў свеце разам з «Міс Свету», «Міс Гранд Інтэрнэшнл», «Міс Інтэрнэшнл» і «Міс Сусвет». Колькасць удзельніц конкурсу лічыцца рэкорднай сярод усіх конкурсаў прыгажосці першага ўзроўню. Апошнія 6 гадоў конкурс праводзіўся на Філіпінах.

### Конкурсы мужчынскай прыгажосці

У некаторых краінах праводзяцца таксама конкурсы мужчынскі прыгажосці. Яны шмат у чым падобныя з конкурсамі жаночай прыгажосці, адрозніваючыся толькі тым, што ўпор робіцца на мужчынскіх якасцях: удаласці, сіле, атлетычнаці. Такія конкурсы праводзяцца, напрыклад, у Швейцарыі, дзе штогод, шляхам галасавання пасля заканчэння конкурсу, выяўляецца «Містэр Швейцарыя».

## Прыклады прыгажосці

### У прыродзе

* Паўлін
* Матылёк
* Nymphea alba
* Colibri Thalassinus

### У архітэктуры

* Фасад царквы Санта-Марыя-Навела (Італія, г. Фларэнцыя)
* Фасад сабора Санта-Марыя-дэль-Фьорэ (Італія, г. Фларэнцыя)
* Фасад Рэймскага сабора (Францыя, г. Рэймс)
* Антоніа Гаўдзі: *Дом Бальё* (Іспанія, г. Барселона)

### У скульптуры

* *Ніка Самафракійская*
* *Венера Мілоская*
* Мікеланджэла: *Давід*
* Агюст Радэн: *Мысляр*

### У выяўленчым мастацтве

* Сандра Бацічэлі: *Нараджэнне Венеры*
* Леанарда да Вінчы: *Мона Ліза*
* Караваджа: *Юнак з кошыкам садавіны*
* Густаў Клімт: *Пацалунак*

### У матэматыцы

* rami fractales Michaelis
* Iuliae somnium
* Flexura fractalis draconis
* Губка Менгера

## Гл. таксама

* Цудоўнае
* Пачварнае
* Эротыка, Ню
* Эстэтыка
* Гламур

## Зноскі

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Прыгажосць