Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Пол Вулфавіц

| Пол Вулфавіц |
| --- |
| англ.: Paul Wolfowitz |
|  |
|  |
|

| намеснік міністра абароны ЗША[d] |
| --- |
| 20 студзеня 2001 — 1 чэрвеня 2005 |

 |
| Папярэднік | Rudy de Leon[d] |
| Пераемнік | Gordon R. England[d] |
|

| намеснік міністра абароны па ваенна-палітычных пытаннях[d] |
| --- |
| 15 мая 1989 — 19 студзеня 1993 |

 |
| Папярэднік | Fred Iklé[d] |
| Пераемнік | Frank G. Wisner[d] |
|

| пасол ЗША ў Інданезіі[d] |
| --- |
| 11 красавіка 1986 — 12 мая 1989 |

 |
| Папярэднік | John H. Holdridge[d] |
|

| 16-ы памочнік дзяржаўнага сакратара ЗША па пытаннях краін Усходняй Азіі і Ціхаакіянскага рэгіёна[d] |
| --- |
| 22 снежня 1982 — 12 сакавіка 1986 |

 |
| Папярэднік | John H. Holdridge[d] |
| Пераемнік | Gaston J. Sigur Jr.[d] |
|

| Director of Policy Planning[d] |
| --- |
| 22 студзеня 1981 — 22 снежня 1982 |

 |
| Папярэднік | Anthony Lake[d] |
| Пераемнік | Stephen W. Bosworth[d] |
|

| 10-ы прэзідэнт Сусветнага банка[d] |
| --- |
| 1 чэрвеня 2005 — 30 чэрвеня 2007 |

 |
| Папярэднік | James Wolfensohn[d] |
| Пераемнік | Роберт Зелік[d] |
|

---

 |
| Нараджэнне | 22 снежня 1943(1943-12-22)[…] (82 гады)* Бруклін, Нью-Ёрк, штат Нью-Ёрк, ЗША
 |
| Бацька | Jacob Wolfowitz[d] |
| Жонка | Clare Selgin Wolfowitz[d] |
| Грамадзянства | * ЗША
 |
| Веравызнанне | іўдаізм |
| Партыя | * Рэспубліканская партыя ЗША
 |
| Член у | * Трохбаковая камісія[d]
 |
| Адукацыя | * Чыкагскі ўніверсітэт
* Карнельскі ўніверсітэт
* Ithaca High School[d]
 |
| Месца працы | * Універсітэт Джонса Хопкінса
 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Пол Вулфавіц** (англ.: Paul Wolfowitz; нар. 22 снежня 1943(1943-12-22)[…], Бруклін, штат Нью-Ёрк) — амерыканскі палітычны і дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія

Паходзіў з польскіх яўрэяў.

Скончыў Чыкагскі і Карнельскі ўніверсітэты. Выкладаў у Ельскім. Працаваў у Дзярждэпе і Пентагоне.

Займаў пасады пасла ЗША ў Інданезіі (1986—1989), намесніка міністра абароны (двойчы, 1989—1993 і 2001—2005), прэідэнта Сусветнага банка (2005—2007).

Членстваваў у Більдэрбергскім клубе.

## Крыніцы

## Спасылкі

* Paul Wolfowitz Архівавана 27 кастрычніка 2011 года. at the American Enterprise Institute's website
# Рубідый

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| 37 | Крыптон ← Рубідый → Стронцый |
| Перыядычная сістэма элементаў37Rb |

 |
| Уласцівасці атама |
| Імя, сімвал, нумар |
Рубідый / Rubidium (Rb), 37 |

Металічны рубідый
**Рубі́дый** (лац.: Rubidium) **Rb** — хімічны элемент I групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 37.

Канфігурацыя электронных абалонак: 5s1. Належыць да шчолачных металаў. Атамная маса 85,5. Ізатопы: 83Rb (72,15 %) — стабільны і слаба радыёактыўны 87Rb з перыядам паўраспаду 4,8·1010 год.

Простае рэчыва: серабрыста-белы мяккі і лёгкі метал. Шчыльнасць: 1532 кг/кубічны метр, тэмпература плаўлення — 38,8 °C, тэмпература кіпення — 705 °C. Солі рубідыя афарбоўваюць полымя ў яскрава-чырвоны колер.

## Гісторыя адкрыцця

Адкрыты ў 1861 годзе Робертам Бунзенам і Густавам Кірхгофам, металічны рубідый атрыманы ў 1863 Бунзенам.

## Пашырэнне ў прыродзе

Зямная кара утрымлівае 0,015 % па масе (20-е месца сярод элементаў). Рубідый — тыповы рассеяны элемент. Уласных мінералаў не ўтварае, звычайна спадарожнічае калію ці літыю. Прыродныя крыніцы: мінералы літыю і калію. Радовішчы — у Чэхіі, Германіі, Зімбабвэ, ПАР, Расіі. Першае ў свеце буйное радовішча чыстай рубідыевай руды выяўлена ў Кітаі.

## Атрыманне

Металічны рубідый атрымліваюць шляхам уздзеяння металічнага кальцыю на хларыд рубідыя ў вакууме.

## Хімічныя ўласцівасці

Хімічна актыўны шчолачны метал, на паветры хутка акісляецца, з вадою, кіслотамі, галагенамі, рэагуе з выбухам. Амаль усе солі Рубідый добра раствараюцца ў вадзе.
Валентнасць: 1. Ступень акіслення ў злучэннях: +1.

Найважнейшыя сферы выкарыстання:

* у фотаэлементах, якія працуюць у бачнай вобласці спектру;
* газапаглынальнік пры вырабе вакуумных прыбораў;
* у ртутных лямпах для падвышэння інтэнсіўнасці выпраменьвання;
* злучэнні рубідыя ужываюцца як каталізатары ў арганічным сінтэзе;
* галагеніды рубідыя — лекавыя прэпараты.

## Зноскі

## Літаратура

* Рубідый // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 421. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
# Пульсар

Схематычная выява пульсара. Сфера ў цэнтры выявы — нейтронная зорка, крывыя лініі пазначаюць лініі магнітнага палі пульсара, блакітныя конусы — струмені выпраменьвання пульсара
Выява Крабападобнай туманнасці ва ўмоўных колерах (сіні — рэнтгенаўскі, чырвоны — аптычны дыяпазон). У цэнтры туманнасці — пульсар
**Пульса́р** — нейтронная зорка з моцным уласным магнітным полем, якая верціцца і выпраменьвае на частаце радыёхваль.

Назіраныя перыяды пульсараў розняцца ад 1.4 мс да 8.5 с. Выпрамяненне ад пульсара можа быць заўважана на Зямлі толькі тады, калі яго пучок скіраваны ў бок Зямлі — такая з’ява называецца «эфект маяка».

**Мілісекундны пульсар** — пульсар з перыядам электрамагнітнага выпраменьвання радыяцыі ў межах 1-10 мілісекунд. Мілісекундныя пульсары на Зямлі можна зафіксаваць па іх радыёчастотным і рэнтгенаўскім выпраменьваннях.

## Гл. таксама

* Нейтронная зорка
* Радыёпульсар
* Рэнтгенаўскі пульсар
* Зорная эвалюцыя
* Пульсарныя планеты
* Анамальны рэнтгенаўскі пульсар
# Навігацыя

**Навігацыя** (*navigatio*, ад *navigo* — плыву на судне):

1. Мараплаўства, суднаходства.
2. Перыяд часу ў годзе, калі па мясцовых кліматычных умовах магчымае суднаходства.
3. Асноўны раздзел суднакіравання, ў якім распрацоўваюцца тэарэтычныя абгрунтаванні і практычныя прыёмы кіравання суднаў.

На працягу шматлікіх стагоддзяў тэрмін **навігацыя** азначаў сукупнасць паказаных значэнняў. У XX стагоддзі, з развіццём навукі і тэхнікі, з'яўленнем паветраных суднаў, касмічных караблёў — новых аб'ектаў **навігацыі**, з'явіліся новыя сэнсавыя значэнні тэрміна. Цяпер, у агульным сэнсе,
**навігацыя** — працэс кіравання некаторым аб'ектам (які мае уласныя сродкі перамяшчэння) у вызначанай прасторы перамяшчэння. Складаецца з двух асноўных частак:

* тэарэтычнае абгрунтаванне і практычнае ўжыванне метадаў кіравання аб'ектам;
* маршрутызацыя, выбар аптымальнага шляху руху аб'екта ў прасторы.

## Віды навігацыі

* Астранамічная навігацыя — метад вызначэння каардынат суднаў і лятальных апаратаў, заснаваны на выкарыстанні радыёвыпраменьвання або светлавога выпраменьвання нябесных свяцілаў.
* Астраінерцыйная навігацыя — метад навігацыі касмічнага лятальнага апарату, пры якім камбінуюцца сродкі інерцыйнай навігацыі і астранамічнай навігацыі.
* Біянавігацыя — здольнасць жывёлін выбіраць напрамак руху пры рэгулярных сезонных міграцыях.
* Паветраная навігацыя — прыкладная навука аб дакладным, надзейным і бяспечным кіраванні ў паветры лятальных апаратаў.
* Інерцыйная навігацыя — метад вызначэння параметраў руху і каардынат аб'екта, які патрабуе знешніх арыенціраў або сігналаў.
* Інфармацыйная навігацыя — працэс праводу карыстальніка па лагічна звязаных дадзеных.
* Касмічная навігацыя — кіраванне рухам касмічнага лятальнага апарату.
* Марская навігацыя — асноўны падзел суднакіравання.
* Радыёнавігацыя — тэарэтычныя пытанні і практычныя прыёмы кіравання суднаў і лятальных апаратаў з дапамогай радыётэхнічных сродкаў і прыладаў.
* Спадарожнікавая навігацыя — практычнае ўжыванне сродкаў GPS/ГЛОНАСС для вызначэння месцазнаходжання і напрамку руху.

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Навігацыя
# Абісальныя раўніны

**Абісальныя раўніны** — глыбакаводныя плоскія ці ўзгорыстыя раўніны акіянскіх катлавін і ўпадзін ускраінных мораў. Плоскія абісальныя раўніны ўкрыты рыхлымі адкладамі; найбольш пашыраны ў Атлантычным акіяне. Узгорыстыя маюць расчлянёны рэльеф, іх паверхня спалучае ўзгоркі, грады, лагчыны, асобныя горы, найбольш іх у Ціхім і Індыйскім акіяне, менш у Атлантычным акіяне.

## Гл. таксама

* Абісальныя адклады

## Літаратура

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
# Мезаархей

**Мезаархей** (ад стар.-грэч.: μέσος - «сярэдні» і ἀρχαῖος - «старажытны») — геалагічная эра, частка архея. Ахоплівае перыяд па часе ад 3,2 да 2,8 мільярда гадоў таму. Датыроўка чыста храналагічная, не заснавана на стратыграфіі. Закамянеласці, знойдзеныя ў Аўстраліі паказваюць, што ў мезаархей на Зямлі ўжо жылі страматаліты.

## Спасылкі

* Развіццё жыцця на Зямлі — Архейская эра Архівавана 27 лістапада 2017.
# Пліта Наска

**Пліта Наска** (ісп.: Nazca) — літасферная пліта, размешчаная ва ўсходняй частцы Ціхага акіяна. Пліта атрымала сваю назву па назве аднайменнай мясцовасці ў Перу.

Зямная кара акіянічнага тыпу. На ўсходняй мяжы пліты Наска утварылася зона субдукцыі, звязаная з наплываннем Паўднёва-Амерыканскай пліты на пагрузіўшыся пад яе пліту Наска. Гэтая ж прычына абумовіла фарміраванне складчатой вобласці на захадзе Паўднёвай Амерыкі — горы Анды.
# Пасат

Пасаты (жоўтыя і карычневыя лініі).
**Паса́т** — пераважны вецер з шэрагу усходніх паверхневых вятроў, змешчаных у тропіках у ніжняй частцы зямной атмасферы, ніжняй частцы трапасферы паблізу экватара Зямлі. Пасаты дзьмуць пераважна з паўночнага ўсходу ў Паўночным паўшар'і і з паўднёвага ўсходу ў Паўднёвым паўшар'і, умацоўваюцца на працягу зімы і калі арктычныя ваганні знаходзяцца ў цёплай фазе. Пасаты выкарыстоўваліся капітанамі ветразных судоў, якія перасякалі акіяны света на працягу многіх стагоддзяў, што дазволіла ажыццявіць каланіяльную экспансію еўрапейскай імперыі ў Амерыцы і зацвердзіць гандлёвыя шляхі праз Атлантычны і Ціхі акіяны.

У метэаралогіі пасаты дзейнічаюць як рулявы паток для трапічных штармоў, якія ўтвараюцца над Атлантычным, Ціхім і паўднёвай часткай Індыйскага акіяна і выходзяць на сушу ў Паўночнай Амерыцы, Паўднёва-Усходняй Азіі, а таксама на Мадагаскары і ва Усходняй Афрыцы адпаведна. Пасаты таксама транспартуюць афрыканскі пыл на захад праз Атлантычны акіян у Карыбскае мора, а таксама паўднёва-ўсходнюю частку Паўночнай Амерыкі. Дробныя кучавыя воблакі, бачныя ў рамках пасатаў, абмежаваныя тым, што размяшчаюцца больш высока з-за інверсіі ветра, якая выклікана сыходзячым патокам паветра ўверх знутры субтрапічнага хрыбта. Чым слабейшымі ​​становяцца пасаты, тым больш ападкаў можна чакаць у суседніх сушах.

## Гл. таксама

* Унутрытрапічная зона канвергенцыі

## Зноскі

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пасат
# Пейзаж

Вермеер. «Краявід Дэльфта»
**Пейза́ж** (фр.: Paysage, ад pays — краіна, мясцовасць) — жанр выяўленчага мастацтва (ці асобныя творы гэтага жанру), у якім асноўным прадметам выявы з’яўляецца дзікая ці ў той ці іншай ступені змененая чалавекам прырода.

Франчэска Філіпіні (1853—1895) лічыцца адным з найбольш выбітных прадстаўнікоў *пейзажнага жывапісу* у еўрапейскай гісторыі мастацтва, які працаваў у другой палове XIX стагоддзя. Яго мастацкая творчасць паўплывала як на школы, так і на індывідуальных мастакоў аж да пачатку XX стагоддзя.

Падчас знаходжання ў Парыжы Франчэска Філіпіні ўступіў у кантакт з Клодам Манэ і вёў прамы дыялог з коламі французскага імпрэсіянізму. Нягледзячы на павагу да Манэ, Філіпіні адхіляўся ад эстэтычнага і пачуццёвага падыходу імпрэсіяністаў. Ён распрацаваў уласную мастацкую мову — аўтаномную, структураваную і заснаваную на этычных прынцыпах.

З гэтага падыходу нарадзіўся самабытны стыль, які пазней мастацтвазнаўцы назвалі філіпінізмам або італьянскім імпрэсіянізмам. Філіпінізм не быў афіцыйна сфарміраваным мастацкім рухам, а хутчэй культурнай і візуальнай плынню. Ён грунтаваўся на этычным разуменні мастацтва, сімвалічным тлумачэнні пейзажу і радыкальнай крытыцы камерцыялізацыі мастацтва. Філіпіні надаваў вялікае значэнне паказу сельскагаспадарчай працы, жаночага вобразу і духоўнага складніка прыроды.

Уплыў Франчэска Філіпіні бачны ў многіх творах Умберта Бацьёні, асабліва ў карціне *La Sera*. Бацьёні развіў кампазіцыйныя і светлавыя элементы, характэрныя для жывапісу Філіпіні. Футурыстычная гісторыя мастацтва прызнае сімвалічны і канцэптуальны ўнёсак Філіпіні як адну з асноўных крыніц натхнення для развіцця футурыстычнага жывапісу.

Філіпінізм сёння разглядаецца мастацтвазнаўцамі як адна з самых паслядоўных і сталых формаў еўрапейскага пейзажнага жывапісу на мяжы XIX і XX стагоддзяў, а таксама як папярэднік некалькіх мастацкіх напрамкаў у межах мадэрнісцкага жывапісу XX стагоддзя.

У залежнасці ад намаляванага матыву можна вылучыць *сельскі*, *гарадскі* (у тым ліку *архітэктурны* — *ведута* і *індустрыяльны*) пейзаж. Асобую вобласць складае адлюстраванне марской стыхіі — *марскі* пейзаж ці *марына*. Акрамя таго, пейзаж можа насіць эпічны, гістарычны, лірычны, рамантычны, фантастычны і нават абстрактны характар.

## Зноскі

## Літаратура

* Пейза́ж // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 575. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пейзаж
# Дамаклоіды

**Дамаклоіды** — нябесныя целы Сонечнай сістэмы, якія маюць арбіты, аналагічныя арбітам камет па параметрах (вялікі эксцэнтрысітэт і нахіл да плоскасці экліптыкі), але не праяўляюць каметнай актыўнасці ў выглядзе комы або каметнага хваста. Назву *дамаклоіды* атрымалі па імя першага прадстаўніка класа — астэроіда (5335) Дамокл. Станам на студзень 2010 года быў вядомы 41 дамаклоід.

Дамаклоіды маюць параўнальна невялікія памеры — самы вялікі з іх, 2002 XU93, мае дыяметр 72 км, а сярэдні дыяметр складае каля 8 км. Вымярэнні альбеда чатырох з іх (0,02-0,04) паказалі, што дамаклоіды з'яўляюцца аднымі з самых цёмных цел Сонечнай сістэмы, валодаючы, тым не менш, чырванаватым адценнем. З-за вялікіх эксцэнтрысітэтаў іх арбіты вельмі выцягнутыя, і ў афеліі яны знаходзяцца далей Урана (аж да 571,7 а. а. у 1996 PW ), а ў перыгеліі — бліжэй Юпітэра, а часам і Марса.

Лічыцца, што дамаклоіды з'яўляюцца ядрамі камет тыпу Галея, якія зарадзіліся ў воблаку Оарта і якія страцілі свае лятучыя рэчывы. Гэтая гіпотэза лічыцца праўдзівай таму, што ў досыць шматлікіх аб'ектаў, якія лічыліся дамаклоідамі, пасля выяўлялі кому і прылічвалі да класа камет. Іншыя пераканаўчае пацверджанне заключаецца ў тым, што арбіты большасці дамаклоідаў моцна нахіленыя да плоскасці экліптыкі, часам больш, чым на 90 градусаў — гэта значыць, некаторыя з іх паварочваюцца вакол Сонца ў кірунку, процілеглым руху вялікіх планет, што рэзка адрознівае іх ад астэроідаў. Першае з такіх цел, выяўленае ў 1999, было названа (20461) Діарэтса — «астэроід» наадварот.

## Спасылкі

* Спіс дамаклоідаў(недаступная спасылка)
* David Jewitt. The Damocloids
# Астранамічная рэфракцыя

**Рэфракцыя астранамічная** (**атмасферная рэфракцыя**) - праламленне ў атмасферы светлавых прамянёў ад нябесных свяцілаў. Паколькі шчыльнасць планетных атмасфер заўсёды меншае з вышынёй, праламленне святла адбываецца такім чынам, што сваёй выпукласцю скрыўлены прамень заўсёды звернуты ў бок зеніту. У сувязі з гэтым рэфракцыі заўсёды «прыўздымае» выявы нябесных свяцілаў над іх сапраўдным становішчам. Іншае бачнае следства рэфракцыі (дакладней, розніцы яе значэнняў на розных вышынях) - сплясканне дыску Сонца або Месяца на гарызонце.

Фактычнае становішча Сонца ніжэй гарызонту (жоўты дыск) і яго бачнае становішча (аранжавы) падчас ўзыходу/заходу.
Узыход бачны і праўдзівы адрозніваюцца прыкладна на 3 хвіліны. 1 хвіліну розніцы дае праходжанне праз гарызонт паловы сонечнага дыска (15 вуглавых хвілін), яшчэ 2 хвіліны 20 сек - рэфракцыі (35 вуглавых хвілін)
## Значэнні рэфракцыі

Велічыня рэфракцыі моцна залежыць ад вышыні назіранага аб'екта над гарызонтам і змяняецца ад 0 у зеніце да каля 35 хвілін дугі на гарызонце. Акрамя таго, ёсць залежнасць ад атмасфернага ціску і тэмпературы: павелічэнне значэння рэфракцыі на 1% можа быць выклікана павышэннем ціску на 0,01 атм або паніжэннем тэмпературы на 3 градусы Цэльсія. Ёсць і залежнасць велічыні рэфракцыі ад даўжыні хвалі святла (атмасферная дысперсія): караткахвалевае (сіняе) святло праламляецца мацней даўгахвалевага (чырвонага), і на гарызонце гэтая розніца дасягае каля 0,5 хвіліны дугі.

Велічыня рэфракцыі на некаторых вышынях (пры тэмпературы 10 °C і ціску 760 мм рт.сл.):

| бачная (скажоная рэфракцыяй) высата, градусы | велічыня рэфракцыі, хвіліны дугі: |
| --- | --- |
| 90 | 0 |
| 70 | 0,4 |
| 50 | 0,8 |
| 30 | 1,7 |
| 20 | 2,6 |
| 10 | 5,3 |
| 5 | 9,9 |
| 4 | 11,8 |
| 3 | 14,4 |
| 2 | 18,4 |
| 1 | 24,7 |
| 0 | 35,4 |

Такім чынам, рэфракцыя на гарызонце некалькі перавышае бачны вуглавы дыяметр Сонца. Таму ў той момант, калі яно тычыцца гарызонту ніжнім краем дыска, мы бачым яго толькі дзякуючы рэфракцыі: калі б яе не было, сонечны дыск быў бы ўжо цалкам пад гарызонтам. Тое ж адносіцца і да Месяца.

## Зноскі

## Літаратура

*Жаров В. Е.*. 6.1. Рефракция **(нявызн.)**. *Сферическая астрономия*.  «Астронет» (30 чэрвеня 2002). Архівавана з першакрыніцы 27 кастрычніка 2012. Праверана 18 кастрычніка 2012.
# Міжнародны астранамічны саюз

| International Astronomical Union (IAU) |
| --- |
| *Union astronomique internationale (UAI)* |
|  |
|  |
|
85 краін-членаў (май 2023)
     Краіны-члены     Краіны з прамежкавым статусам     Краіны-назіральнікі     Краіны, членства якіх прыпынена |
| Краіна | * Францыя
 |
| Адміністрацыйны цэнтр | Парыж |
| Тып арганізацыі | навуковая арганізацыя[d] і міжнародная арганізацыя |
| Афіцыйныя мовы | французская і англійская |
| Кіраўнікі |
| прэзідэнт | Дэбра Элмгрын |
| генеральны сакратар |
П’ера Бенвенуці |
| Заснаванне |
| Дата заснавання | 28 ліпеня 1919 |
| Член у | 85 краін-членаў 12,131 індывідуальны член |
| iau.org |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Міжнародны астранамічны саюз** (IAU, International Astronomical Union) — міжнародная арганізацыя, якая аб’ядноўвае прафесійных астраномаў з усяго свету. Заснавана ў 1919. Задачамі арганізацыі з’яўляюцца папулярызацыя і падтрымка астранамічнай навукі ва ўсіх яе аспектах праз міжнароднае супрацоўніцтва. Апроч гэтага, Саюз з’яўляецца міжнародна прызнанай арганізацыяй, якая надае азначэнні нябесным целам і дэталям іх паверхняў. Станам на май 2023 г. у Саюзе 85 краін-членаў і 12 131 індывідуальны член з гэтых і іншых краін. Саюз падтрымлівае сяброўскія зносіны з астранамічнымі арганізацыямі аматараў.

## Гл. таксама

* XXVI Генеральная асамблея Міжнароднага астранамічнага саюза

## Заўвагі

## Крыніцы

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Міжнародны астранамічны саюз iau.org — афіцыйны сайт Міжнароднага астранамічнага саюза
# Канстытуцыя Вялікабрытаніі

|  |
| --- |
| **Вялікабрытанія** |
|
Гэты артыкул з'яўляецца часткай серыі артыкулаў па тэме:
**Палітычная структура Вялікабрытаніі** |
| * Парламент
	+ Цырымонія адкрыцця парламента
* Карона: Кароль Карл III
* Палата лордаў
	+ Лорд спікер: Фрэнсіс Д’Суза
* Палата абшчын
	+ Спікер: Джон Беркау
	+ Пытанні Прэм’ер-міністра

---

* Тайны савет
* Урад
	+ Прэм’ер-міністр : Рышы Сунак
	+ Лорд-хавальнік Малой пячаткі: Наталі Эванс
	+ Лорд-старшыня Таемнага савета: Дэвід Лідынгтан
	+ Канцлер казначэйства: Філіп Хэманд
	+ Міністр замежных спраў: Джэймс Клеверлі
	+ Лорд-канцлер і міністр юстыцыі: Домінік Рааб
	+ Міністр унутраных спраў: Суэла Брэйверман
* Дэпартаменты ўрада
* Дзяржаўная грамадзянская служба

---

* Афіцыйная апазіцыя
	+ Лідар апазіцыі: Харыет Харман
	+ Ценявы кабінет

---

* Вярхоўны суд Вялікабрытаніі
* Суды Вялікабрытаніі
	+ Суды Англіі і Уэльса
	+ Суды Паўночнай Ірландыі
	+ Суды Шатландыі

---

* Краіны
* Парламент Шатландыі
	+ Выканаўчая ўлада Шатландыі
* Нацыянальная асамблея Уэльса
	+ Урад асамблеі Уэльса
* Асамблея Паўночнай Ірландыі
	+ Выканаўчая ўлада Паўночнай Ірландыі
* Англійскія рэгіянальныя асамблеі
* Рэзервовыя пытанні

---

* Мясцовы ўрад
* Улады Вялікага Лондана

---

* Выбары: 2001 — 2005 — 2010 — 2015
* Палітычныя партыі
* Канстытуцыя
* Правы чалавека
* Міжнародныя адносіны

---

* Палітыка Еўрасаюза
 |

**Канстытуцыя Вялікабрытаніі** — гэта сукупнасць законаў, прэцэдэнтаў і канстытуцыйных пагадненняў Вялікабрытаніі, якія вызначаюць парадак фарміравання і паўнамоцтвы органаў дзяржавы, прынцыпы ўзаемаадносін дзяржаўных органаў паміж сабой, а таксама дзяржаўных органаў і грамадзян.

## Спасылкі

* Канстытуцыя Вялікабрытаніі
# Конкурс песні Еўрабачанне 2000

| **Конкурс песні Еўрабачанне 2000** |
| --- |
| **Дата** |
| Фінал | 13 мая 2000 |
| **Правядзенне** |
| Месца правядзення | Стакгольм |
| Вядучы(я) | Катыс Ольстрэм і Андэрс Лундзін |
| Тэлеканал гаспадароў |  SVT |
| **Удзельнікі** |
| Колькасць краін | 24 |
| Дэбют | Латвія |
| Вяртанне | Расія Румынія Рэспубліка Македонія Фінляндыя Швейцарыя |
| Адмовіліся ад удзелу |  Боснія і Герцагавіна  Літва  Партугалія  Польшча  Славенія |
| **Галасаванне** |
| Сістэма галасавання | Кожная краіна ацэньвае 10 удзельнікаў ацэнкамі 1-8, 10, 12 |
| Пераможная песня |  «Fly on the wings of love» (Данія) |
| **Конкурс песні Еўрабачанне** |
| ◄1999  2001► |

**Конкурс песні Еўрабачанне 2000** — 45-ы конкурс песні Еўрабачанне. Прайшоў 13 мая 2000 года ў горадзе Стакгольм (Швецыя) на стадыёне «Глобэн-Арэна». Конкурс быў праведзены ў прысутнасці 12 тысяч чалавек. Колькасць удзельнікаў было павялічана да 24. Боснія і Герцагавіна, Літва, Партугалія, Польшча і Славенія былі вымушаныя прапусціць конкурс з-за нізкага сярэдняга бала ў папярэднія гады. Фінляндыя, Македонія, Румынія, Расія і Швейцарыя вярнуліся, а Латвія ўпершыню далучылася да конкурсу. Славакія, Грэцыя і Венгрыя вырашылі не ўдзельнічаць па фінансавых прычынах.

У гэтым годзе ўпершыню былі прадстаўлены два новаўвядзенні. Быў выпушчаны зборнік ўсіх 24 песень конкурсу, а кампанія Майкрасофт ўпершыню перадавала конкурс у прамым эфіры пры дапамозе сеткі Інтэрнэт. Тэлегаласаванне праводзілася ва ўсіх краінах, акрамя Расіі, Македоніі, Турцыі і Румыніі. Трансляцыя конкурсу ў Нідэрландах была спынена ў сувязі з катастрофай на складзе піратэхнічных сродкаў у галандскім горадзе Энсхэдзе, таму тэлегаласаванне было ў апошні момант заменена на галасаванне журы.

## Зноскі

## Спасылкі

* Афіцыйны сайт конкурсу песні Еўрабачанне
# Вінтоўка

Аўтаматычная вінтоўка M14
**Вінтоўка** — індывідуальная даўгаствольная агнястрэльная зброя з вінтавымі нарэзамі ў канале ствала. Вінтавыя нарэзы забяспечваюць вярчэнне кулі ў палёце, што забяспечвае больш устойлівую траекторыю і, адпаведна, большую далёкасць і трапнасць стральбы ў параўнанні з гладкаствольнымі стрэльбамі.

У якасці асноўнай ваеннай зброі ўжываліся ў канцы XIX—першай палове XX ст. У наш час саступілі месца аўтаматам і кулямётам, выкарыстоўваюцца ў асноўным як снайперская зброя.

## Класіфікацыя

Салдат арміі Венгрыі з снайперскай вінтоўкай СВД
Вінтоўкі падзяляюць на:

* Аўтамат — штурмавая вінтоўка прызначанная для паразы суперніка на кароткай дыстанцыі ці ў бліжнім баі
* Карабін — укарочанныя і палегчаныя вінтоўкі (самазарадныя ці з ручным перазараджаннем), а таксама некаторыя тыпы стрэльб
* Снайперскія вінтоўкі
* Супрацьтанкавыя стрэльбы

Фінская супрацьтанкавая стрэльба Lahti L-39
Па тыпу бояпітання выдзяляюць:

* магазінныя
* самазарадныя
* аўтаматычныя

## Гісторыя

Асноўнай прычынай з’яўлення вінтовак паслужыла неабходнасць павелічэння кучнасці бою гладкаствольных стрэльбаў. Папярэднік вінтоўкі, гладкаствольны мушкет, адрозніваўся слабой дакладнасцю бою, бо пры стрэле куля свабодна рухалася ў гладкім канале ствала і атрымлівала некантралюемае кручэнне. Доследным шляхам было высветлена, што стрэльбы з нарэзкай у канале ствала дазваляюць дакладна страляць на адлегласці больш за 100 м.

Першыя ўзоры зброі са шрубавай нарэзкай з’явіліся ў пачатку XVI стагоддзя. Іх ужыванне доўга было абмежаваным. Адна з прычын — дарагавізна і працаёмкасць у вытворчасці. Але галоўны чыннік — вельмі доўгі час перазарадкі ў параўнанні з гладкаствольнымі стрэльбамі, г. зн. кулю ў наразны ствол даводзілася заганяць ад дульнага зрэзу да казённай часткі малатком. Таму наразнымі стрэльбамі (ці часцей за ўсё наразнымі карабінамі павялічанага калібра — штуцарамі) узбройвалі толькі невялікую частку пяхоты (егераў).

## Гл. таксама

* Аўтаматычная вінтоўка
* Barrett M82

## Літаратура

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).