Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Спадарожнікавая сістэма навігацыі

**Спадарожнікавая сістэма навігацыі** — сістэма, прызначаная для вызначэння месцазнаходжання (геаграфічных каардынат) наземных, водных і паветраных аб’ектаў, а таксама нізкаарбітальных касмічных апаратаў. Спадарожнікавыя сістэмы навігацыі таксама дазваляюць атрымаць хуткасць і кірунак руху прымача сігналу. Акрамя таго, іх можна выкарыстоўваць для атрымання дакладнага часу. Такія сістэмы складаюцца з касмічнага абсталявання і наземнага сегмента (сістэм кіравання).

Па стане на 2024 год чатыры спадарожнікавыя сістэмы забяспечваюць поўнае пакрыццё і бесперабойную працу для ўсяго зямнога шара — амерыканская «GPS», расійская «ГЛОНАСС», кітайская «Бэйдоў» і «Галілеа» Еўрапейскага касмічнага агенцтва.

## Выкарыстанне сістэм навігацыі

Каардынаты, якія атрымліваюцца дзякуючы спадарожнікавым сістэмам, выкарыстоўваюцца ў наступных галінах:

* геадэзія: з дапамогай сістэм навігацыі вызначаюцца дакладныя каардынаты кропак;
* навігацыя: з выкарыстаннем сістэм навігацыі ажыццяўляецца як марскі, так і дарожны рух;
* спадарожнікавы маніторынг транспарту: з дапамогай сістэм навігацыі вядзецца маніторынг за становішчам, хуткасцю аўтамабіляў, кантроль за іх рухам;
* сотавая сувязь: першыя мабільныя тэлефоны з GPS з’явіліся ў 1990-х гадах. У некаторых краінах (напрыклад, ЗША) гэта выкарыстоўваецца для аператыўнага вызначэння месцазнаходжання чалавека, які тэлефануе 911. У Расіі ў 2010 годзе пачата рэалізацыя аналагічнага праекта — Эра-ГЛОНАСС;
* тэктоніка, тэктоніка пліт: з дапамогай сістэм навігацыі вядуцца назіранні рухаў і ваганняў пліт;
* актыўны адпачынак: існуюць розныя гульні, дзе прымяняюцца сістэмы навігацыі, напрыклад, геакэшынг і інш.;
* геатэгінг: інфармацыя, напрыклад фатаграфіі «прывязваюцца» да каардынатаў дзякуючы ўбудаваным або вонкавым GPS-прымачам.
# Галілеа (спадарожнікавая сістэма навігацыі)

Параўнанне арбіт розных НС
**Галілéа** (англ.: Galileo) — праект спадарожнікавай сістэмы навігацыі Еўрапейскага Саюза і Еўрапейскага касмічнага агенцтва, як альтэрнатыва амерыканскай сістэме GPS і расійскай ГЛОНАСС.

Еўрапейская сістэма прызначана для вырашэння навігацыйных задач для любых рухомых аб’ектаў з дакладнасцю менш аднаго метра. Акрамя краін еўрапейскай супольнасці дасягнуты дамоўленасці на ўдзел у праекце з наступнымі дзяржавамі: Кітай, Ізраіль, Паўднёвая Карэя і Украіна. Акрамя таго, вядуцца перамовы з прадстаўнікамі Аргенціны, Аўстраліі, Бразіліі, Чылі, Індыі, Малайзіі і Расіі. Касмічны сегмент будзе дапоўнены наземнай інфраструктурай, у якую ўваходзяць два цэнтры кіравання і глабальную сетку, якая ўключае перадаючыя і прымаючыя станцыі.

15 снежня 2016 года навігацыйная сістэма «Галілеа» афіцыйна ўведзена ў эксплуатацыю Еўрапейскай камісіяй і стала даступна для карыстальнікаў у рэжыме «пачатковай эксплуатацыйнай прадукцыйнасці». На момант уводу сістэмы на арбіце знаходзілася 18 спадарожнікаў, з іх: 11 дзеючых, 4 уводзіліся ў эксплуатацыю, 2 працавалі ў тэставым рэжыме, 1 не функцыянаваў. На пачатковым этапе сістэма магла самастойна забяспечваць кругласутачнае глабальнае пакрыццё, таму кампенсоўвалася дадзенымі спадарожнікаў сістэмы GPS.

## Спасылкі

* Афіцыйны сайт  (англ.)
* European GNSS Supervisory Authority (GSA)  (англ.)
* Афіцыйны сайт праекту ад ЕКА  (англ.)
# Эліпсоід вярчэння

Пляскаты сфероід
Выцягнуты сфероід
**Эліпсоід вярчэння** (сфероід) — гэта фігура вярчэння у трохмернай прасторы, атрыманая пры вярчэнні эліпса вакол адной з яго галоўных восяў.

Тэрмін сфероід для абазначэння двух варыянтаў эліпсоіда вярчэння увёў Архімед:

"… мы мяркуем наступнае: калі эліпс пры захаванні нерухомай большай восі паварочваецца, вяртаючыся ў зыходнае становішча, то ахопленая ім фігура будзе называцца выцягнутым сфероідам (παραμακες σφαιροιδες). Калі эліпс паварочваецца пры захаванні ў нерухомасці малой восі і вяртаецца назад, ахопленая ім фігура будзе называцца пляскатым сфероідам (επιπλατυ σφαιροιδες) ".

Эліпсоід вярчэння з’яўляецца прыватным выпадкам эліпсоіду, дзве з трох паўвосяў якога маюць аднолькавую даўжыню ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 ):

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
У прыватным выпадку, калі ўсе тры паўвосі роўныя, зыходны эліпс ўяўляе сабой акружнасць, а эліпсоід вярчэння выраджаецца ў сферу.

## Зноскі

## Літаратура

* Сферо́ід // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 302. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Сфероі́д // Тлумачальны слоўнік беларускай мовы: У 5-ці т / АН БССР, Інстытут мовазнаўства імя Я. Коласа. — Мн.: Беларус. Сав. Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1983. — Т. 5 кн. 1: С — Улагодзіць / [рэдактар М. Р. Суднік]. — С. 404. — 663 с.
* Сфероид // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
# Эліпсоід

Эліпсоід вярчэння
**Эліпсоід** — паверхня ў трохмернай прасторы, атрыманая дэфармацыяй сферы ўздоўж трох узаемна перпендыкулярных восяў. Кананічнае раўнанне эліпсоіда ў декартавых каардынатах, якія супадаюць з восямі дэфармацыі эліпсоіда:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 , дзе WIKINIUM\_MATH\_PH\_2  — адвольныя станоўчыя лікі.
Велічыні a, b, c называюць *паўвосямі* эліпсоіда. Таксама эліпсоід называюць цела, абмежаванае паверхняй эліпсоіда. Эліпсоід ўяўляе сабой адну з магчымых формаў паверхняў другога парадку.

У выпадку, калі пара паўвосяў мае аднолькавую даўжыню, эліпсоід можа быць атрыманы вярчэннем эліпса вакол адной з яго восяў. Такі эліпсоід называюць **эліпсоідам вярчэння**, альбо **сфероідам**.

Эліпсоід больш дакладна, чым сфера, адлюстроўвае ідэалізаваную паверхню Зямлі.

Аб'ём эліпсоіда:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4
Плошча паверхні эліпсоіда вярчэння:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6
## Літаратура

* *Киселёв В. Ю., Пяртли А. С., Калугина Т. Ф.* Высшая математика. Первый семестр / интерактивный компьютерный учебник.
# Сістэма каардынат

Дэкартава сістэма каардынат на плоскаці
**Сістэма каардынат** (слова *Каардынат* паходзіць ад лац.: co + ordinatus, сумесна падпарадкаваны) — комплекс вызначэнняў, які ажыццяўляе метад каардынат, г.зн. спосаб вызначаць палажэнне кропкі або цела з дапамогай лічбаў або іншых сімвалаў. Сукупнасць лічбаў, якія вызначаюць палажэнне канкрэтнай кропкі, называецца каардынатамі гэтай кропкі.

* у матэматыцы каардынаты — сукупнасць лічбаў, супастаўленых кропкам мнагастайнасці ў карце пэўнага атласа.

* у элементарнай геаметрыі каардынаты — велічыні, якія вызначаюць палажэнне кропкі на плоскасці і ў прасторы. На плоскасці палажэнне кропкі часцей за ўсё вызначаецца адлегласцю ад дзвюх прамых (каардынаты восяў), якія перасякаюцца ў адной кропцы (пачатку каардынат) пад прамым вуглом; адна з каардынат называецца ардынатай, іншая — абсцысай. У прасторы паводле сістэмы Дэкарта палажэнне кропкі вызначаецца адлегласцямі ад трох плоскасцяў каардынат, якія перасякаюцца ў адной кропцы пад прамымі вугламі адзін да аднаго, альбо сферычнымі каардынатамі, дзе пачатак каардынат знаходзіцца ў цэнтры сфэры.

Сферычныя каардынаты
* у геаграфіі каардынаты — шырата, даўгата і вышыня над вядомым агульным узроўнем (напрыклад, акіяну). Гл. артыкул геаграфічныя каардынаты.

* у астраноміі каардынаты — велічыні, з дапамогай якіх вызначаецца палажэнне зоркі, напрыклад, простае ўзняцце і схіленне.

* Нябесныя каардынаты — лічбы, з дапамогай якіх вызначаюць палажэнне свяціл і дапаможных кропак на нябеснай сферы. У астраноміі выкарыстоўваюцца розныя сістэмы нябесных каардынат. Кожная з іх па сутнасці ўяўляе сабой сістэму палярных каардынат на сферы з адпаведным чынам абраным полюсам. Сістэму нябесных каардынат задаюць вялікім кругам нябеснае сферы (альбо яго полюсам, які ляжыць за 90° ад любой кропкі гэтага круга) з указаннем на ім пачатковай кропкі адліку адной з каардынат. У залежнасці ад выбару гэтага круга сістэмы нябесных каардынат называлася гарызантальнай, экватарыяльнай, экліптычнай і галактычнай.

Найбольш выкарыстоўваемая сістэма каардынат — прамавугольная сістэма каардынат (таксама вядомая як дэкартава сістэма каардынат).

Каардынаты на плоскасці і ў прасторы можна ўводзіць бясконцай колькасцю розных спосабаў. Рашаючы тую ці іншую матэматычную альбо фізічную задачу метадам каардынат, можна выкарыстоўваць розныя каардынатныя сістэмы, абіраючы тую з іх, у якой задача рашаецца прасцей альбо зручней у дадзеным канкрэтным выпадку. Вядомым абагульненнем сістэмы каарданыт з'яўляюцца сістэмы адліку і сістэмы рэферэнцыі.
# Геаграфічная карта

Фізічная карта свету
**Геаграфічная карта (мапа)** — зменшаная абагульненая выява зямной паверхні на плоскасці, якая паказвае розныя аб’екты і з’явы, іх дынаміку і сувязь паміж імі ў залежнасці ад яе прызначэння. Аб’екты і з’явы могуць быць фізіка-геаграфічнага і сацыяльна-эканамічнага характару. Да неад’емных асаблівасцей карт адносяцца:

* асаблівы спосаб выявы выпуклай зямной паверхні на плоскасці (картаграфічная праекцыя);
* адбор неабходных аб’ектаў і з’яў (картаграфічная генералізацыя);
* паказ аб’ектаў і з’яў у выглядзе спецыяльных знакаў (картаграфічныя знакі) і іх тлумачэнне (легенда карты).

Геаграфічную карту неабходна адрозніваць ад плана (які выконваецца без уліку крывізны зямной паверхні) і схемы (у якой не абавязкова захаваны маштаб).

## Класіфікацыя карт

Геаграфічныя карты адрозніваюцца:

* паводле ахопу тэрыторыі (карты свету, мацерыкоў, краін і інш.);
* паводле зместу (агульнагеаграфічныя і тэматычныя);
* паводле маштабу:
	+ буйна- (1:200 000 і больш),
	+ сярэдне- (ад 1:200 000 да 1:1 000 000),
	+ дробнамаштабныя (менш за 1:1 000 000);
* паводле прызначэння (навуковыя, вучэбныя, інжынерныя, спартыўныя, турыстычныя і інш.).

## Картаграфія

Картаграфія — навука аб даследаванні, мадэляванні і адлюстраванні прасторавага размяшчэння, спалучэння і ўзаемасувязі аб’ектаў і з’яў прыроды і грамадства (геаграфічнай абалонкі Зямлі). У больш шырокай трактоўцы картаграфія ўключае тэхналогію і вытворчую дзейнасць.

Аб’ектамі картаграфіі з’яўляюцца Зямля, нябесныя целы, зорнае неба і Сусвет. Найбольш папулярнымі пладамі картаграфіі (зразумелымі большасці людзей) з’яўляюцца вобразна-знакавыя мадэлі прасторы ў выглядзе плоскіх карт, рэльефных і аб’ёмных карт, глобусаў. Яны могуць быць прадстаўлены на цвёрдых, плоскіх або аб’ёмных матэрыялах (папера, пластык) або ў выглядзе малюнка на відэаманіторы.
# Сфера

сфера (каркасная праекцыя)
**Сфе́ра** (грэч. σφαῖρα — мяч) — замкнёная паверхня, геаметрычнае месца кропак у прасторы, роўнааддаленых ад дадзенай кропкі, званай цэнтрам сферы. Сфера таксама з’яўляецца целам кручэння, утвораным пры кручэнні паўакружнасці вакол свайго дыяметра. Плошча сферы ў градуснай меры з улікам зменлівасці значэння памераў дуг складае 41252,96 кв. градусаў.

Сфера з’яўляецца прыватным выпадкам эліпсоіда, у якога ўсе тры восі (паўвосі, радыусы) роўныя. Сфера з’яўляецца паверхняй шара.

Аб’ёмы цыліндра, упісанай у яго сферы, якая кранаецца яго асновы, і двух конусаў, якія маюць агульную вяршыню ў цэнтры асновы і асновы, роўныя асновам цыліндра, знаходзяцца ў суадносінах 1:2:3

## Гл. таксама

* Целы вярчэння
* Шар
* Сфера Рымана
* Псеўдасфера
* Нябесная сфера
* Дзікая сфера
* Гіперсфера
* Метрычная прастора
* Парадокс Смейла
* Целавы вугал
* Пакаванне шароў
* Сферычная сістэма каардынат
* Шаравы пласт
* Сегмент
* Эліпс
* Эліпсоід
* Акружнасць
* Радыян
* Крывізна
* Сфера Дайсана
* Сферычны пласт

## Літаратура

* Сфе́ра, у матэматыцы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 302. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Сфе́ра // Матэматычная энцыклапедыя / Гал. рэд. В. Бернік. — Мн.: Тэхналогія, 2001. — С. 334. — 496 с.: іл. — 1 000 экз. — ISBN 985-458-059-8.

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сфера
# Экватар

Экватар Зямлі на карце
**Эква́тар** — паняцце, якое тычыцца сферы, якая абарачаецца вакол сваёй восі, што праходзіць праз сярэдзіну гэтай сферы.

Экватар Зямлі дзеліць яе на два паўшар’і: паўночнае і паўднёвае, а яго даўжыня складае 40 076 км. Краіны, праз якія праходзіць экватар: Экватарыяльная Гвінея, Габон, Рэспубліка Конга, Дэмакратычная Рэспубліка Конга, Уганда, Самалі, Кенія, Мальдывы, Інданезія, Науру, Кірыбаці, Эквадор, Калумбія і Бразілія.

## Літаратура

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 64. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Экватар
# Паралель

Усё мерыдыяны (жоўтыя) дзеляць шар на дзве палоўкі  — таксама як і Экватар (сіні). Паралелі паказаны перарванымі лініямі.
**Парале́ль** — лінія сячэння паверхні зямнога шара плоскасцю, паралельнай плоскасці экватара.

На глобусе паралель малюецца ў выглядзе акружнасці, усе пункты якой роўнападаленыя ад экватара. Даўжыні паралеляў розныя — яны павялічваюцца пры набліжэнні да экватара і памяншаюцца да полюсаў. Усе пункты адной паралелі маюць аднолькавую шырату, але розную даўгату. Экватар — самая доўгая паралель. Для вылічэння даўжыні аднаго градусу дугі адвольнай паралелі можна памножыць 111,3 км (даўжыню дугі экватарыяльнай паралелі ў 1 градус) на косінус вугла, які адпавядае шукаемай паралелі.

Прынята вызначэнне экватара як нулявой паралелі. Паўночны полюс мае шырату ў +90 градусаў, паўднёвы — у −90°. Адлегласць паміж дзвюма паралелямі, якія адрозніваюцца на 1 градус, — прыкладна 111 км.

Паралелі (акрамя экватара) не з'яўляюцца артадраміямі, гэта значыць найкарацейшымі лініямі на паверхні паміж любымі іх двума пунктамі.

## Гл. таксама

* Геаграфічныя каардынаты
* Мерыдыян
# MongoDB

| MongoDB |
| --- |
|  |
|  |
| Тып | NoSQL сістэма кіравання базамі даных |
| Распрацоўшчык | MongoDB Inc. |
| Напісана на | C++, JavaScript, C і Python |
| Аперацыйная сістэма | Linux, macOS, Windows і OpenBSD |
| Першы выпуск | 2009 |
| Апошняя версія | * 8.2.3 (22 снежня 2025)
 |
| Рэпазіторый | github.com/mongodb/mongo |
| Ліцэнзія | Server Side Public License[d] |
| Сайт | mongodb.com/produ… (англ.) |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**MongoDB** — гэта кросплатформавая дакументаарыентаваная сістэма кіравання базамі даных. З’яўляецца NoSQL-сістэмай і выкарыстоўвае дакументы, падобныя на JSON для захавання даных. Версіі MongoDB ліцэнзуюцца ў адпаведнасці з ліцэнзіяй SSPL, якая лічыцца несвабоднай з-за абмежаванняў у выкарыстанні, аднак прадастаўляе доступ да зыходнага кода. MongoDB з’яўляецца членам альянсу MACH.

## Гісторыя

Амерыканская кампанія 10gen пачала распрацоўку MongoDB у 2007 годзе ў якасці кампанента запланаванай PaaS-платформы.

У 2009 годзе кампанія перайшла на мадэль распрацоўкі з адкрытым зыходным кодам, пры гэтым прапаноўваючы камерцыйную падтрымку і іншыя паслугі.

У 2013 годзе 10gen змяніла назву на MongoDB Inc.

8 лістапада 2018 г. у версіі 4.0.4 ліцэнзія праграмнага забеспячэння была зменена з AGPL 3.0 на SSPL.

## Асноўныя магчымасці

### Індэксацыя

Дакумент MongoDB можа быць праіндэксаваны першаснымі (англ.: primary) і другаснымі (англ.: secondary) індэксамі.

### Рэплікацыя

MongoDB забяспечвае высокую даступнасць (англ.: high availability) з выкарыстаннем набораў рэплік. Набор рэплік складаецца з дзвюх ці больш копій. Кожная рэпліка можа выступаць у ролі асноўнай або другаснай ў любы час. Усе запісы і чытанні выконваюцца на асноўнай рэпліцы па змоўчанні. Другасныя рэплікі захоўваюць копію даных асноўнай.

### Балансіроўка нагрузкі

MongoDB гарызантальна маштабуецца з выкарыстаннем сегментавання (англ.: sharding). Карыстальнік выбірае ключ фрагмента, які вызначае, як будуць размеркаваны даныя ў калекцыі. Даныя разбіваюцца на дыяпазоны (на аснове ключа сегмента) і размяркоўваюцца па некалькіх фрагментах.

### Захоўванне файлаў

MongoDB можна выкарыстоўваць як файлавую сістэму пад назвай GridFS з функцыямі балансіроўкі нагрузкі і рэплікацыі даных на некалькіх машынах для захоўвання файлаў.

### Выкананне JavaScript на баку сервера

Мову праграмавання JavaScript можна выкарыстоўваць у запытах і функцыях агрэгацыі, а таксама адпраўляць код JavaScript непасрэдна ў базу даных для выканання.

### Транзакцыі

MongoDB сцвярджае, што цалкам падтрымлівае шматдакументныя транзакцыі ACID пасля выпуску версіі 4.0 у чэрвені 2018 г. Аднак гэтае сцвярджэнне не цалкам адпавядае рэчаіснасці, бо MongoDB парушае правіла ізаляцыі транзакцый узроўню SNAPSHOT.

## Гл. таксама

* Сістэма кіравання базамі даных
* JSON

## Зноскі

## Знешнія спасылкі

* mongodb.com/produ… (англ.) — афіцыйны сайт
# Google Maps

| Google Maps |
| --- |
| англ.: Google Maps |
|  |
| URL | google.com/maps (англ.) |
| Тып сайта | лічбавая карта[d], вэб-праграма і internet map service[d] |
| Рэгістрацыя |
Неабавязковая |
| Наведвальнасць | * 2 000 000 000 чал. (люты 2012)
 |
| Мова праграмавання | C++, JavaScript, XML і AJAX |
| Размяшчэнне сервера | * Маўнтын-В’ю
 |
| Уладальнік | Google |
| Аўтар | Jens Eilstrup Rasmussen[d] і Lars Rasmussen[d] |
| Пачатак працы | 8 лютага 2005 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Карты Google** (англ.: Google Maps; раней **Google Local**) — набор праграм, пабудаваных на аснове бясплатнага картаграфічнага сэрвісу і тэхналогіі, якія распрацаваны кампаніяй «Google».

Сэрвіс уяўляе сабой карту і спадарожнікавыя здымкі планеты Зямля (а таксама Месяца і Марса). З сэрвісам інтэграваны бізнес-даведнік і карта аўтамабільных дарог, з пошукам маршрутаў, які ахоплівае ЗША, Канаду, Японію, Расію, Ганконг, Кітай, Вялікабрытанію, Ірландыю (толькі цэнтры гарадоў) і некаторыя раёны Еўропы.

## Google Планета Зямля

З сэрвісам таксама звязана праграма Google Earth — асобная праграма для Microsoft Windows, а таксама Linux, Mac OS. Як і Карты Google, праграма Google Планета Зямля дазваляе праглядаць здымкі зямной паверхні, павялічваць і памяншаць маштаб і будаваць маршруты перамяшчэння. Яе добрай якасцю з’яўляецца трохмернае адлюстраванне зямной паверхні (з улікам рэльефу), магчымасць назірання пад адвольным вуглом (а не толькі строга зверху), паступовае ўдакладненне выявы па меры загрузкі больш дэталёвых фотаздымкаў (на карце не з'яўляюцца «белыя плямы» замест яшчэ не загружаных фотаздымкаў, як у Картах Google), магчымасць мяккай змены маштабу (а не проста выбару з некалькіх прадвызначаных значэнняў).

## Гл. таксама

* Вэб-картаграфія
* OpenStreetMap
* WikiMapia
* NASA World Wind
* Карты Yahoo!
* Карты Bing

## Крыніцы

## Спасылкі

* Карты Google

Супольнасці
* Google Sightseeing (англ.)

Блогі
* Google Lat Long (англ.)
* Google Maps API Blog (англ.)
* Google Maps Mania (англ.)
* Google Earth Blog (англ.)
# Паўночны палярны круг

**Паўночны палярны круг** — адна з пяці галоўных паралеляў, пазначаных на карце Зямлі.

Паўночны палярны круг знаходзіцца ў 66°33′44″ (66.5622°) на поўнач ад экватара. Вобласць на поўнач ад паўночнага палярнага круга завецца Арктыкай, на поўдзень ад яго знаходзіцца паўночны пояс умеранага клімату. Аналагічная паралель у паўднёвым паўшар’і завецца Паўднёвы палярны круг. Вобласць паўднёвей яе завецца Антарктыкай.

Паўночны палярны круг пазначае паўднёвую мяжу вобласці палярнага дня. У любым месцы на поўнач ад яго Сонца відаць над гарызонтам на працягу 24 гадзін прынамсі адзін раз у год, а некалькі паўночней ёсць месцы, дзе, прынамсі адзін раз у год, яго не відаць над гарызонтам на працягу 24 гадзін. На шыраце палярнага круга гэтыя падзеі, адбываюцца роўна па адным разе ў год, у чэрвені і снежні ў дні сонцастаянняў. Яшчэ паўночней гэтыя падзеі працягваюцца даўжэй, напрыклад, на шыраце Мурманска Палярная Ноч працягваецца 40 сутак (Палярны Дзень — 61). Таксама гэтыя з’явы адбываюцца і ў вобласці Паўднёвага палярнага круга.

У сувязі з суровасцю клімату Арктыкі толькі невялікая колькасць людзей жыве за палярным кругам. Тры найбуйнейшых гарады, размешчаных за Паўночным палярным кругам, знаходзяцца ў Расіі: Мурманск (325 000 жыхароў), Нарыльск (205 000 жыхароў) і Варкута (85 000 жыхароў). Чацвёртым па колькасці жыхароў з’яўляецца нарвежскі горад Тромсё (62 000 жыхароў).

## Краіны, праз якія праходзіць Паўночны палярны круг

Паўночны палярны круг (чырвоная лінія) на карце Зямлі
* ЗША
* Канада
* Данія (Грэнландыя)
* Ісландыя
* Нарвегія
* Швецыя
* Фінляндыя
* Расія

## Гл. таксама

* Палярны круг
* Паўднёвы палярны круг
* Салехард — адзіны горад у свеце, размешчаны на Палярным крузе.

## Зноскі