Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ясноткакветныя

|  |
| --- |
| Ясноткакветныя |
|
Яснотка пурпуровая або шанта чырвоная (*Lamium purpureum*) |
| Навуковая класіфікацыя |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Дамен:  | Эўкарыёты |

|  |  |
| --- | --- |
| Царства:  | Расліны |

|  |  |
| --- | --- |
| Аддзел:  | Кветкавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Клас:  | Двухдольныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Парадак:  | **Ясноткакветныя** |

 |
| Міжнародная навуковая назва |
| Lamiales Bromhead |
| Сямействы |
|

Гл. тэкст
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Сістэматыка на Віківідах |  Выявы на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 31632 |
| NCBI   | 4143 |
| EOL   | 4300 |
| FW   | 54939 |

 |

 |

**Ясноткакветныя** (*Lamiáles*) — парадак двухдольных раслін. Згодна з сістэмай класіфікацыі *APG II* (2003) уваходзіць у групу эвастэрыды I.

## Апісанне

Гэты парадак уключае шматгадовыя ці аднагадовыя травы, паўхмызнякі, радзей хмызнякі і дрэвы. Парадак характарызуецца супратыўным лісцем, жалезістымі валасінкамі, у якіх клеткі галоўкі ўзнікаюць звычайна толькі шляхам антыклінальнага дзялення, і рэдукаванымі часцей за ўсё да чатырох або двух тычынак андрацэямі. За выключэннем *Oleaceae* і *Tetrachondraceae Lamiáles* маюць у якасці запаснога вуглявода алігацукрыды (напр. стахіёзу) замест крухмалу і зігаморфныя кветкі. Далей парадак характарызуецца хімічнымі прыкметамі — напрыклад, наяўнасцю пэўных ірыдоідаў.

## Сямействы

Да парадку адносяць наступныя сямейства:

* Acanthaceae
* Bignoniaceae (у тым ліку каўбаснае дрэва, катальпа)
* Byblidaceae
* Buddlejaceae
* Calceolariaceae
* Carlemanniaceae
* Gesneriaceae — Геснерыевыя (у тым ліку — Сенполія)
* Lamiaceae — Ясноткавыя
* Lentibulariaceae (у тым ліку Utricularia inflexa, Utricularia bifida)
* Martyniaceae
* Oleaceae — Маслінавыя (у тым ліку фарзіцыя)
* Orobanchaceae — Заразіхавыя
* Paulowniaceae
* Pedaliaceae
* Phrymaceae
* Plantaginaceae — Трыпутнікавыя (у тым ліку наперстаўка, аўран)
* Plocospermataceae
* Schlegeliaceae
* Scrophulariaceae — Залознікавыя (у тым ліку залозніца)
* Stilbaceae
* Tetrachondraceae
* Verbenaceae — Вербенавыя (у тым ліку вербена)

## Зноскі

## Спасылкі

* *Ясноткакветныя*: інфармацыя на сайце *APWeb* (англ.) (Праверана 20 красавіка 2010)
* Ясноткоцветные — порядок *Lamiales*: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)
# Трыпутнікавыя

|  |
| --- |
| Трыпутнікавыя |
|
*Plantago major* |
| Навуковая класіфікацыя |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Дамен:  | Эўкарыёты |

|  |  |
| --- | --- |
| Царства:  | Расліны |

|  |  |
| --- | --- |
| Аддзел:  | Кветкавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Клас:  | Двухдольныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Парадак:  | Ясноткакветныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Сямейства:  | **Трыпутнікавыя** |

 |
| Міжнародная навуковая назва |
| Plantaginaceae Juss., 1789 |
| Сінонімы |
| * Antirrhinaceae Pers.
* Aragoaceae D.Don
* Callitrichaceae Link, nom. cons.
* Chelonaceae Martinov
* Digitalidaceae Martinov
* Ellisiophyllaceae Honda
* Globulariaceae DC., nom. cons.
* Gratiolaceae Martinov
* Hippuridaceae Vest, nom. cons.
* Littorellaceae Gray
* Psylliaceae Horan.
* Sibthorpiaceae D.Don
* Veronicaceae Cassel
 |
| Тыпавы род |
| Plantago L. — Трыпутнік
 |
| Трыбы |
| * Angelonieae
* Antirrhineae
* Callitricheae
* Cheloneae
* Digitalideae
* Globularieae
* Gratioleae
* Hemiphragmeae
* Plantagineae
* Russelieae
* Sibthorpieae
* Veroniceae
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Сістэматыка на Віківідах |  Выявы на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 32869 |
| NCBI   | 156152 |
| EOL   | 4354 |
| GRIN  |  f:888 |
| IPNI  |  30001136-2 |
| FW   | 55762 |

 |

 |

**Трыпутнікавыя** (*Plantaginaceae*) — сямейства двухдольных раслін парадку Ясноткакветныя (*Lamiales*), якое ўключае каля 110 родаў і 1115 відаў, размеркаваных па 12 трыбах.

## Апісанне

Прадстаўнікі сямейства — аднагадовыя або шматгадовыя травы, распаўсюджаныя па ўсёй планеце.

## Роды

Сямейства ўключае 106 родаў.

* Acanthorrhinum
* Achetaria
* Adenosma
* Albraunia
* Ameroglossum
* Amphianthus
* Anarrhinum
* Angelonia
* Antirrhinum — Ільвіны зеў
* Aragoa
* Asarina
* Bacopa
* Basistemon
* Benjaminia
* Boelckea
* Braunblanquetia
* Bryodes
* Bythophyton
* Callitriche — Балотнік
* Campylanthus
* Chaenorhinum
* Cheilophyllum
* Chelone
* Chionophila
* Collinsia
* Conobea
* Cymbalaria
* Darcya
* Deinostema
* Dermatobotrys
* Digitalis — Наперстаўка
* Dintera
* Dizygostemon
* Dopatrium
* Ellisiophyllum
* Encopella
* Epixiphium
* Erinus
* Galvezia
* Gambelia
* Globularia — Глабулярыя
* Gratiola — Аўран
* Hemianthus
* Hemiphragma
* Hippuris — Хвоснік
* Holmgrenanthe
* Holzneria
* Howelliella
* Hydrotriche
* Kashmiria
* Keckiella
* Kickxia
* Lafuentea
* Lagotis
* Limnophila
* Linaria — Зарніца
* Littorella — Прыбярэжнік
* Lophospermum
* Mabrya
* Maeviella
* Maurandella
* Maurandya
* Mecardonia
* Melosperma
* Misopates
* Mohavea
* Monopera
* Monttea
* Morgania
* Nanorrhinum
* Neogaerrhinum
* Neopicrorhiza
* Nothochelone
* Nuttallanthus
* Otacanthus
* Ourisia
* Paederota
* Paederotella
* Pennellianthus
* Penstemon
* Philcoxia
* Picrorhiza
* Plantago — Трыпутнік
* Poskea
* Psammetes
* Pseudorontium
* Rhodochiton
* Russelia
* Sairocarpus
* Schistophragma
* Schizosepala
* Schweinfurthia
* Scoparia
* Scrofella
* Sibthorpia
* Sophronanthe
* Stemodia
* Tetranema
* Tetraulacium
* Tonella
* Trapella
* Uroskinnera
* Veronica
* Veronicastrum
* Wulfenia
* Wulfeniopsis

## Зноскі
# 5 ліпеня

|  |
| --- |
| ← **ліпень** → |
| п | а | с | ч | п | с | н |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |
| 2026 |

**5 ліпеня** — сто восемдзесят шосты (сто восемдзесят сёмы ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі

Мемарыяльны комплекс Хатынь.
* 663: Візантыйскі імператар Канстант II стаў першым за два стагоддзі імператарам, які ўвайшоў у Рым.
* 863: Кірыл і Мяфодзій прыбываюць у Вялікую Маравію. У гэтым жа годзе Кірыл стварае глаголіцу.
* 1203: Падчас 4-га крыжовага паходу пачалася аблога Канстанцінопаля.
* 1439: Падпісана Фларэнційская царкоўная унія аб аб’яднанні праваслаўнай і каталіцкай цэркваў пад уладай папы рымскага.
* 1705: У ходзе Паўночнай вайны расійскія войскі адбілі наступленне шведскага корпуса на Пецярбург.
* 1772: Расія, Аўстра-Венгрыя, Прусія заключылі ў Пецярбургу трактат пра Першы падзел Рэчы Паспалітай.
* 1811: Венесуэла абвясціла незалежнасць.
* 1812: Створана войска адноўленнага Напалеонам Вялікага Княства Літоўскага.
* 1828: Расійскае войска І. Паскевіча штурмам узяла турэцкую крэпасць Карс.
* 1943: Пачалася абарончая стадыя Курскай аперацыі савецкіх войск.
* 1944: Пачалася Беластоцкая наступальная аперацыя савецкіх войск.
* 1969: Адкрыццё мемарыяльнага комплекса «Хатынь».

## Нарадзіліся

Педру III.
* 1717: Педру III, кароль Аб’яднанага каралеўства Партугалія
* 1735: Аўгуст Людвіг Шлёцэр, нямецкі і расійскі гісторык, філолаг, публіцыст і статыстык (пам. 1809)
* 1761: Луі-Леапольд Буальі, французскі жывапісец
* 1802: Павел Нахімаў, расійскі адмірал
* 1805: Роберт Фіцрой, метэаролаг
* 1818: Антон Яленскі, кіраўнік паўстання 1863—1864 гадоў на Міншчыне
* 1888: Герберт Спенсер Гасер, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1944)
* 1910: Жорж Ведэль, французскі правазнавец
* 1939: Павел Маразенка, савецкі акцёр тэатру і кіно, заслужаны артыст Украінскай ССР
* 1940: Чак Клоўз, амерыканскі мастак
* 1946: Герард ’т Хоафт, нідэрландскі фізік
* 1965: Людміла Рублеўская, беларуская паэтэса, пісьменніца, літаратурны крытык
* 1970: Андрэй Лукашэвіч, беларускі гісторык
* 1982: Альберта Джылардзіна, італьянскі футбаліст

## Памерлі

Альбрэхт Косель.
* 1044: Самуіл Аба, венгерскі кароль (нар. каля 990)
* 1778: Карл Гюнтэр Людавіцы, нямецкі лексікограф, эканаміст
* 1826: Жазеф Луі Пруст, французскі хімік
* 1852: Міхаіл Загоскін, рускі пісьменнік
* 1873: Джавані Карнавалі, італьянскі жывапісец
* 1927: Альбрэхт Косель, нямецкі біяхімік
* 1938: Юрый Лістапад, настаўнік, кіраўнік беларускага руху на Случчыне (нар. 7.4.1897)
* 1969: Вальтэр Гропіус, нямецкі архітэктар
* 1994: Барыс Сачанка, беларускі пісьменнік, перакладчык і выдавец (нар. 15.5.1936)
* 1995: Юры Ярвет, эстонскі акцёр
* 1996: Васіль Вітка, беларускі паэт, перакладчык
* 2005: Яўген Ціхановіч, беларускі мастак (нар. 25.11.1911)
* 2018: Клод Ланцман, рэжысёр-дакументаліст

## Святкуюць

* Алжыр: Дзень незалежнасці
* Аргенціна: Дзень дзяцей
* Арменія: Дзень Канстытуцыі
* Венесуэла: Дзень незалежнасці
* Каба-Вердэ: Дзень незалежнасці

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме 5 ліпеня