# Роберт Бадэн-Паўэл

| Роберт Бадэн-Паўэл |
| --- |
|  |
|  |
| Дата нараджэння | 22 лютага 1857(1857-02-22)[…] |
| Месца нараджэння | * Падзінгтан, Вэстмінстэр, графства Вялікі Лондан, Вялікі Лондан, Англія, Злучанае каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі
 |
| Дата смерці | 8 студзеня 1941(1941-01-08)[…] (83 гады) |
| Месца смерці | * Ньеры, Кенія
 |
| Месца пахавання | * Baden-Powell grave[d]
 |
| Бацька | Baden Powell[d] |
| Маці | Henrietta Grace Smyth[d] |
| Жонка | Olave Baden-Powell[d] |
| Дзеці | Peter Baden-Powell, 2nd Baron Baden-Powell[d], Betty Clay[d] і Heather Grace Baden-Powell[d] |
| Альма-матар | * Школа Чартэрхаўс[d]
* Rose Hill School[d]
 |
| Грамадзянства | * Вялікабрытанія
 |
| Прыналежнасць | Брытанская армія[d] |
| Род войскаў | Брытанская армія[d] і кавалерыя |
| Званне | генерал-лейтэнант і генерал |
| Бітвы/войны | * Другая англа-бурская вайна[d]
* Siege of Mafeking[d]
 |
| Узнагароды і званні |                       Wateler Peace Prize[d] (1937) Silver Wolf Award[d]  узнагарода «Сярэбраны бізон»[d]    |
| Аўтограф |  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

Генерал-лейтэнант **Роберт Стывенсан Сміт Бадэн-Паўэл, 1-ы барон Бадэн-Паўэл** (22 лютага 1857 г. — 8 студзеня 1941 г.) — афіцэр брытанскай арміі, пісьменнік, заснавальнік *Асацыяцыі бойскаўтаў* і яе першы галоўны скаўт, а таксама заснавальнік разам са сваёй сястрой Агнес *Асацыяцыі дзяўчат-гайдаў*. Бадэн-Паўэл напісаў кнігу *«Скаўтынг для хлопчыкаў»*, якая разам з яго папярэднімі кнігамі, такімі як *«Разведка і скаўтынг»* 1884 года і *«Дапаможнік разведычыкаў»* 1899 года, прызначанымі для вайскоўцаў, і часопісам *«Скаўт»*, спрыяла хуткаму росту скаўцкага руху.

Бадэн-Паўэл служыў у брытанскай арміі з 1876 па 1910 год у Індыі і Афрыцы. У 1899 годзе, падчас Другой англа-бурскай вайны ў Паўднёвай Афрыцы, Бадэн-Паўэл абараняў горад Мафекінг падчас аблогі. Яго кнігі, напісаныя для ваеннай разведкі і падрыхтоўкі разведчыкаў, таксама чыталіся хлопчыкамі і выкарыстоўваліся настаўнікамі і моладзевымі арганізацыямі. У жніўні 1907 года ён правёў эксперыментальны лагер, *лагер скаўтаў на востраве Браўнсі*, каб праверыць свае ідэі па скаўцкай падрыхтоўцы хлопчыкаў. Яго кніга *«Скаўтынг для хлопчыкаў»* апублікавана ў 1908 годзе выдавецтвам *C. Arthur Pearson Limited*. У 1910 годзе Бадэн-Паўэл выйшаў з арміі і стварыў Асацыяцыю скаўтаў.

У 1909 годзе ў Крыштальным палацы адбылася сустрэча скаўтаў. На ёй прысутнічала шмат дзяўчат у скаўцкай форме, і перад прэсай невялікая група казала Бадэн-Паўэлу, што яны «дзяўчаты-скаўты». У 1910 годзе Бадэн-Паўэл і яго сястра Агнес заснавалі Асацыяцыю дзяўчат-гайдаў. У 1912 годзе Бадэн-Паўэл ажаніўся з Олаў Сэнт-Клэр Соумс. Ён кіраваў Асацыяцыяй скаўтаў і Асацыяцыяй дзяўчат-гайдаў да выхаду на пенсію ў 1937 годзе. Апошнія гады жыцця Бадэн-Паўэл пражыў у Ньеры, Кенія, дзе памёр і быў пахаваны ў 1941 годзе. Яго магіла з’яўляецца нацыянальным помнікам.

## Раннія гады

Бадэн-Паўэл быў перадапошнім сынам Бадэна Паўэла, прафесара геаметрыі ў Оксфардскім універсітэте і святара Царквы Англіі, і яго трэцяй жонкі, Генрыеты Грэйс, народжанай Сміт, старэйшай дачкі адмірала Уільяма Генры Сміта. Пасля смерці бацькі ў 1860 годзе яго маці, каб асацыяваць сваіх дзяцей са славай памерлага мужа, узяла прозвішча *Бадэн-Паўэл*. Прозвішча было ў рэшце рэшт афіцыйна зменена Каралеўскай ліцэнзіяй 30 красавіка 1902 года. Сям’я бацькі Бадэн-Паўэла паходзіла з Сафалка. Самым раннім вядомым продкам яго маці з роду Смітаў быў амерыканскі каланіст-раяліст; бацька яе маці Томас Уорынгтан быў брытанскім консулам у Неапалі каля 1800 года.

Бадэн-Паўэл нарадзіўся Робертам Стывенсанам Смітам Паўэлам па адрасе Стэнхап-стрыт, 6 (цяпер Стэнхап-Тэрас, 11), Падынгтан, Лондан, 22 лютага 1857 года. У сям’і яго называлі Стыві. Яго назвалі ў гонар хроснага бацькі, Роберта Стывенсана, чыгуначнага і грамадзянскага інжынера, а яго трэцяе імя было прозвішчам маці. У Бадэн-Паўэла было чацвёра старэйшых зводных братоў і сясцёр ад другога з двух папярэдніх шлюбаў бацькі, і ён быў пятым дзіцем, якое выжыло ад трэцяга шлюбу бацькі.

Бадэн-Паўэл наведваў школу Роўз-Хіл у горадзе Танбрыдж-Уэлс і атрымаў стыпендыю ў Чартэрхаусе, прэстыжнай дзяржаўнай школе, названай у гонар старажытных картэзіянскіх манастырскіх будынкаў у Лондане. Пакуль ён вучыўся там, школа пераехала ў новае спецыяльна пабудаванае памяшканне ў сельскай мясцовасці недалёка ад Годалмінга ў графстве Сурэй. Ён гуляў у лялькі, вучыўся іграць на фартэпіяна і скрыпцы, быў амбідэкстрам і любіў акцёрскае майстэрства. Канікулы ён праводзіў у экспедыцыях на яхце або каноэ са сваімі братамі. Першым знаёмствам Бадэн-Паўэла з навыкамі адпачынку на прыродзе былі гульні ў сачэнне і прыгатаванне ежы, пры гэтым ён пазбягаў настаўнікаў у бліжэйшым лесе, куды ўваход быў строга забаронены.

## Ваенная кар’ера

У 1876 годзе Бадэн-Паўэл далучыўся да 13-га гусарскага палка ў Індыі ў званні лейтэнанта. У 1880 годзе яму было даручана намаляваць карты бітвы пры Майвандзе. Ён удасканальваў і адточваў свае навыкі ваеннай разведкі сярод зулусаў ў пачатку 1880-х гадоў у правінцыі Натал у Паўднёвай Афрыцы, дзе быў размешчаны яго полк і дзе ён згадваўся ў дэпешах. У 1890 годзе яму было прысвоена званне маёра і ён стаў ваенным сакратаром і старшым ад’ютантам галоўнакамандуючага і губернатара Мальты, свайго дзядзькі, генерала сэра Генры Аўгустуса Сміта. Ён быў накіраваны на Мальту на тры гады, дзе таксама працаваў афіцэрам разведкі ў Міжземнамор’і для дырэктара ваеннай разведкі. Ён пісаў, што аднойчы падарожнічаў, пераапрануўшыся ў калекцыянера матылькоў, уключаючы планы ваенных аб’ектаў у свае малюнкі крылаў матылькоў. У 1884 годзе ён апублікаваў кнігу *«Разведка і скаўтынг»*.

Бадэн-Паўэл вярнуўся ў Афрыку ў 1896 годзе і ўдзельнічаў у *Другой вайне Матабеле* ў экспедыцыі па падтрымцы персаналу Брытанскай паўднёваафрыканскай кампаніі, які знаходзіўся ў аблозе ў Булавайё. Гэта быў для яго значны вопыт не толькі таму, што ён камандаваў разведвальнымі місіямі на варожай тэрыторыі ў пагорках Матапаса, але і таму, што многія з яго пазнейшых ідэй бойскаўтаў замацаваліся менавіта тут. Менавіта падчас гэтай кампаніі ён упершыню сустрэў і пасябраваў з амерыканскім разведчыкам Фрэдэрыкам Расэлам Бернхэмам, які пазнаёміў Бадэн-Паўэла з гісторыямі пра амерыканскі Дзікі Захад і выжыванне ў лесе (г.зн. скаўцкая справа), і тут ён пазнаёміўся з версіяй заходняга каўбойскага капелюша «Мантана Пікд», плённым вытворцам якога была кампанія «Стэтсан», і які таксама стаў вядомы як паходны капялюш, а таксама з мноствам універсальных і практычных спосабаў выкарыстання шыйнай хусткі.

Бадэн-Паўэла абвінавацілі ў незаконным пакаранні смерцю ваеннапалоннага ў 1896 годзе, правадыра матабеле Увіні, якому абяцалі выратаваць жыццё, калі ён здасць сябе. Ваенны суд прыгаварыў Увіні да расстрэлу, і Бадэн-Паўэл пацвердзіў гэты прысуд. Ваенны следчы суд апраўдаў Бадэн-Паўэла, але каланіяльныя грамадзянскія ўлады патрабавалі грамадзянскага расследавання і суда. Пазней Бадэн-Паўэл заявіў, што яго «вызвалілі без плямы на рэпутацыі».

Пасля Радэзіі Бадэн-Паўэл служыў у чацвёртай вайне Ашанці на *Залатым Беразе*. У 1897 годзе, ва ўзросце 40 гадоў, яму было дадзена званне палкоўніка (самы малады палкоўнік у брытанскай арміі) і ён атрымаў званне камандуючага 5-м драгунскім гвардзейскім палком у Індыі. Праз некалькі гадоў ён напісаў невялікі дапаможнік пад назвай *«Дапаможнік разведчыкаў»* — кароткі змест лекцый, якія ён прачытаў па тэме ваеннай разведкі, большая частка якіх уяўляла сабой пісьмовае тлумачэнне ўрокаў, атрыманых ад Бернхема, каб дапамагчы ў падрыхтоўцы рэкрутаў.

Аблога Мафекінга, 10 шылінгаў (1900 г.), валюта часоў Другой англа-бурскай вайны, выпушчаная па ўпаўнаважанні палкоўніка Роберта Бадэн-Паўэла.
## Мафекінг

Бадэн-Паўэл вярнуўся ў Паўднёвую Афрыку перад Другой англа-бурскай вайной. Нягледзячы на тое, што яму было даручана ўтрымліваць мабільныя конныя сілы на мяжы з англа-бурскімі рэспублікамі, Бадэн-Паўэл сабраў запасы і стварыў гарнізон у Мафекінгу. Наступная аблога Мафекінга працягвалася 217 дзён. Нягледзячы на тое, што Бадэн-Паўэл мог знішчыць свае запасы і меў дастаткова сіл для прарыву на працягу большай часткі аблогі, асабліва таму, што бурам не хапала артылерыі для абстрэлу горада ці яго войскаў, ён заставаўся ў горадзе да такой ступені, што яго конныя салдаты з’елі сваіх коней. Горад быў акружаны бурскай арміяй, якая часам перавышала 8000 чалавек.

Аблога невялікага мястэчка прыцягнула вялікую ўвагу як бураў, так і міжнародных СМІ, бо лорд Эдвард Сесіл, сын брытанскага прэм’ер-міністра, быў абложаны ў горадзе. Гарнізон трымаўся да вызвалення, часткова дзякуючы хітрым падманам, многія з якіх былі прыдуманы Бадэн-Паўэлам. Былі ўсталяваны фальшывыя мінныя палі, і яго салдаты рабілі выгляд, што абыходзяць неіснуючы калючы дрот, перамяшчаючыся паміж акопамі. Бадэн-Паўэл сам правёў значную разведвальную працу. У адным выпадку, заўважыўшы, што буры не прыбралі чыгуначную лінію, Бадэн-Паўэл загрузіў браніраваны лакаматыў стралкамі і адправіў яго па рэйках у сэрца бурскага лагера і назад, што стала паспяховым штурмам.

Бадэн-Паўэл на патрыятычнай паштоўцы 1900 года
Паводле меркавання гісторыка Томаса Пакенхэма, дзеянні Бадэн-Паўэла падчас аблогі былі дасягнуты за кошт жыццяў мясцовых афрыканскіх салдат і мірных жыхароў, у тым ліку членаў яго ўласнага афрыканскага гарнізона. Пакенхэм сцвярджаў, што Бадэн-Паўэл рэзка скараціў харчовыя пайкі для мясцовага гарнізона. У 2001 годзе, пасля новых даследаванняў, Пакенхэм змяніў гэты пункт гледжання.

Падчас аблогі Мафекінгскі кадэцкі корпус з белых хлопчыкаў, маладзейшых за баявы ўзрост, стаяў на варце, перадаваў пасланні, дапамагаў у шпіталях і гэтак далей, вызваляючы дарослых мужчын для барацьбы. Бэдэн-Паўэл сам не фармаваў кадэцкі корпус, і няма доказаў таго, што ён звяртаў на яго ўвагу падчас аблогі; аднак ён быў дастаткова ўражаны як іх мужнасцю, так і спакойнасцю, з якой яны выконвалі свае задачы, каб пазней выкарыстаць іх у якасці нагляднага ўрока ў першым раздзеле кнігі *«Скаўтынг для хлопчыкаў»*.

Аблога была знята 17 мая 1900 года. Бадэн-Паўэл быў павышаны да генерал-маёра і стаў нацыянальным героем; аднак брытанскія ваенныя камандзіры больш крытычна паставіліся да яго дзеянняў і яшчэ менш былі уражаны яго выбарам дазволіць узяць сябе ў аблогу. У рэшце рэшт, яго няўдача ў разуменні сітуацыі і пакіданне салдат, пераважна аўстралійцаў і радэзійцаў, у бітве пры рацэ Эландс, як сцвярджае Пакенхэм, прывялі да яго зняцця з баявых дзеянняў.

У кастрычніку 1901 года Бадэн-Паўэл ненадоўга вярнуўся ў Вялікабрытанію і быў запрошаны наведаць караля Эдуарда VII у Балмарале, шатландскай рэзідэнцыі манарха, і асабіста быў прызначаны кавалерам Ордэна Лазні. Бадэн-Паўэлу было даручана арганізаваць паўднёваафрыканскую паліцыю — каланіяльныя паліцэйскія сілы; на гэтым этапе Бадэн-Паўэл быў адпраўлены ў Брытанію па хваробе, таму ён камандаваў толькі сем месяцаў.

Прапагандысцкі плакат часоў Першай сусветнай вайны, намаляваны Бадэн-Паўэлам
Бадэн-Паўэл вярнуўся ў Англію, каб заняць пасаду генеральнага інспектара кавалерыі ў 1903 годзе. Займаючы гэтую пасаду, ён адыграў важную ролю ў рэфармаванні падрыхтоўкі разведчыкаў у брытанскай кавалерыі, даўшы сілам важную перавагу ў разведцы над кантынентальнымі супернікамі. Бадэн-Паўэл быў кадравым кавалерыстам, але разумеў, што кавалерыя не можа супрацьстаяць кулямёту; аднак яго начальнікі, Кітчэнер і Фрэнч, апошні таксама быў кадравым кавалерыстам, усё яшчэ лічылі кавалерыю незаменнай, у выніку чаго кавалерыя выкарыстоўвалася ў Першай сусветнай вайне з невялікім эфектам, і таксама асноўным таварам, які экспартаваўся з Брытаніі ў Фландрыю падчас вайны, быў корм для коней.

У 1907 годзе Бадэн-Паўэл быў павышаны да генерал-лейтэнанта, але быў уключаны ў спіс неактыўных. У кастрычніку 1907 года ён быў прызначаны камандуючым Нартумбрыйскай дывізіяй новаўтворанай Тэрытарыяльнай арміі.

19 лютага 1909 года, сутыкнуўшыся з крытыкай за свае публічныя выказванні пра Германію як ворага, Бадэн-Паўэл нечакана адплыў на караблі «*Арагон»* праз Партугалію і Іспанію ў Паўднёвую Амерыку. *«Белфасцкі бюлетэнь»* паведамляў, што калі ў сакавіку 1909 года ён наведаў Сант’яга-дэ-Чылі на працягу трох дзён, «яму аказалі больш цёплы прыём, чым калі-небудзь аказвалі замежніку ў Паўднёвай Амерыцы». Ён вярнуўся на караблі «Дунай» да 1 мая 1909 года. У 1910 годзе, ва ўзросце 53 гадоў, Бадэн-Паўэл быў звольнены з арміі. У 1915 годзе была апублікавана кніга Бадэн-Паўэла «Мае прыгоды шпіёна».

## Скаўцкі рух

Шаблон:Emblem tableПасля вяртання з Афрыкі ў 1903 годзе Бадэн-Паўэл выявіў, што яго ваенны падручнік «*Дапаможнік разведчыкаў*» стаў бэстсэлерам і выкарыстоўваецца настаўнікамі і моладзевымі арганізацыямі, у тым ліку Домам адукацыі Шарлоты Мэйсан. Пасля ўдзелу ў рабоце Хлопчыцкай брыгады ў якасці віцэ-прэзідэнта брыгады і афіцэра, які адказваў за яе секцыю разведчыкаў, Бадэн-Паўэл, пры падтрымцы сэра Уільяма Аляксандра Сміта, вырашыў перапісаць *«Дапаможнікі скаўтынгу»*, каб яны адпавядалі патрэбам моладзевай аўдыторыі. У жніўні 1907 года ён правёў лагер на востраве Браўнсі, каб праверыць свае ідэі. У ім прынялі ўдзел каля дваццаці хлопчыкаў: восем з мясцовых рот Хлопчыцкай брыгады і каля дванаццаці хлопчыкаў з дзяржаўных школ, пераважна сыны яго сяброў.

Карыкатура на Бадэн-Паўэла з подпісам «Бойскаўты» ў *часопісе Vanity Fair*, красавік 1911 г.
На Бадэн-Паўэла паўплываў Эрнэст Томпсан Сетан, заснавальнік арганізацыі індзейцаў Вудкрафта. Сетан даў Бадэн-Паўэлу асобнік сваёй кнігі *«Бяростны скрутак індзейцаў Вудкрафт»,* і яны сустрэліся ў 1906 годзе. *"Скаўтынг для хлопчыкаў* " Бадэн-Паўэла была апублікавана ў шасці частках у 1908 годзе і была прададзена прыблізна ў 150 мільёнаў асобнікаў, стаўшы чацвёртым бэстсэлерам 20-га стагоддзя.

Хлопчыкі, а таксама дзяўчаты спантанна стваралі скаўцкія атрады. Скаўцкі рух пачаўся сам па сабе, спачатку як нацыянальная, а неўзабаве міжнародная з’ява. У 1909 годзе ў Крыштальным палацы ў Лондане адбыўся злёт скаўтаў, на якім Бадэн-Паўэл сустрэўся з некаторымі з першых дзяўчынак-скаўтаў, з якіх 6000 ужо былі зарэгістраваны ў якасці скаўтаў. У 1910 годзе Бадэн-Паўэл і яго сястра Агнес Бадэн-Паўэл стварылі Асацыяцыю дзяўчынак-гайдаў . У 1912 годзе Бадэн-Паўэл пачаў сусветнае падарожжа з падарожжа ў Карыбскі басейн. Яшчэ адной пасажыркай была *Джульета Гордан Лоў*, амерыканка, якая кіравала кампаніяй гайдаў у Шатландыі і вярталася ў ЗША. Бадэн-Паўэл заахвоціў яе заснаваць Дзяўчат-скаўтаў ЗША.

Агляд бойскаўтаў Вашынгтона з портыка Белага дома: Бадэн-Паўэл, прэзідэнт Тафт, брытанскі пасол Брайс (1912 г.)
У 1929 годзе, падчас <i>3-га Сусветнага скаўцкага Джамбарэ</i>, ён атрымаў у падарунак новы аўтамабіль Rolls-Royce (нумар шасі GVO-40, рэгістрацыйны нумар OU 2938) і аўтадом Eccles. Гэта спалучэнне добра паслужыла сям’і Бадэн-Паўэл у іх далейшых падарожжах па Еўропе. Аўтадом атрымаў мянушку Eccles і цяпер выстаўлены ў парку Гілвел. Аўтамабіль, які атрымаў мянушку Jam Roll, быў прададзены пасля яго смерці Олаў Бадэн-Паўэл у 1945 годзе. Джэм Рол і Эклз зноў сустрэліся ў Гілвеле на 21-м Сусветным скаўцкім Джамбарэ ў 2007 годзе, і яго набыла дабрачынная арганізацыя B-P Jam Roll Ltd. Збіраюцца сродкі для пагашэння крэдыту, які быў выкарыстаны для куплі аўтамабіля. Бадэн-Паўэл таксама паўплываў на адукацыю моладзі. Да 1922 года ў 32 краінах налічвалася больш за мільён скаўтаў; да 1939 года колькасць скаўтаў перавысіла 3,3 мільёна чалавек.

Бадэн-Паўэл у 1919 годзе
Раннія значкі "Падзяка " скаўцкай асацыяцыі (з 1911 года) і значок «Медаль за заслугі» скаўцкай асацыяцыі мелі сімвал свастыкі. На гэта, несумненна, паўплывала выкарыстанне Рэдзьярдам Кіплінгам свастыкі на вокладцы яго апублікаваных кніг, у тым ліку *«Кнігі джунгляў»*, якую Бадэн-Паўэл выкарыстаў у якасці асновы для «Ваўчанят», праграм падрыхтоўкі скаўтаў . Свастыка была сімвалам удачы ў Індыі задоўга да таго, як яе прыняла нацысцкая партыя ў 1920 годзе, і калі выкарыстанне свастыкі нацыстамі стала больш распаўсюджаным, скаўты перасталі яе выкарыстоўваць.

Нацысцкая Германія забараніла скаўтынг, канкурэнта Гітлерюгенда, у чэрвені 1934 года, лічачы яго «прытулкам для маладых людзей, якія выступалі супраць новай дзяржавы». Зыходзячы з погляду рэжыму на скаўтынг як на небяспечную шпіёнскую арганізацыю, імя Бадэн-Паўэла было ўключана ў «Чорную кнігу» — сакрэтны спіс людзей, якіх трэба было затрымаць пасля запланаванага заваявання Вялікабрытаніі ў 1940 годзе. Малюнак Бадэн-Паўэла адлюстроўвае скаўтаў, якія дапамагаюць бежанцам, якія ўцякаюць ад нацыстаў і Гітлера. Цім Джыл, аўтар біяграфіі Бадэн-Паўэла, выказвае сваё меркаванне, што «недавер Бадэн-Паўэла да камунізму прывёў да яго няяўнай падтрымкі, праз наіўнасць, фашызму», меркаванне заснаванае на двух дзённікавых запісах Бадэн-Паўэла. 2 сакавіка 1933 года Бадэн-Паўэл сустрэўся з Беніта Мусаліні і ў сваім дзённіку апісаў яго як "маленькага, каржакаватага, чалавечнага і добразычлівага чалавека. Ён расказваў мне пра Балілу і пра адпачынак рабочых на прыродзе, які ён навязваў з дапамогай «маральнай сілы». 17 кастрычніка 1939 года Бадэн-Паўэл запісаў у сваім дзённіку: «Не спіце цэлы дзень. Чытайце *Майн Кампф*. Цудоўная кніга з добрымі ідэямі па адукацыі, ахове здароўя, прапагандзе, арганізацыі і г.д. — і ідэаламі, якіх сам Гітлер не прытрымліваецца».

На *5-м Сусветным скаўцкім Джамбарэ* ў 1937 годзе Бадэн-Паўэл развітаўся са скаўтынгам і сышоў з грамадскага жыцця. 22 лютага, сумесны дзень нараджэння Роберта і Олаў Бадэн-Паўэлаў, працягвае адзначацца скаўтамі як Дзень заснавальніка і Сусветны дзень роздуму, каб успомніць і адзначыць працу галоўнага скаўта і галоўнага гайда свету. У сваім апошнім лісце да скаўтаў Бадэн-Паўэл пісаў:

> У мяне было вельмі шчаслівае жыццё, і я хачу, каб кожны з вас таксама меў шчасце. Я веру, што Бог стварыў нас у гэтым вясёлым свеце, каб мы былі шчаслівыя і атрымлівалі асалоду ад жыцця. Шчасце прыходзіць не ад багацця, не проста ад поспеху ў кар’еры і не ад самазадаволенасці. Адзін крок да шчасця — зрабіць сябе здаровым і моцным, пакуль ты хлопчык, каб ты мог быць карысным і атрымліваць асалоду ад жыцця, калі ты мужчына. Вывучэнне прыроды пакажа табе, наколькі поўным прыгожых і цудоўных рэчаў Бог стварыў свет для твайго задавальнення. Будзь задаволены тым, што ў цябе ёсць, і выкарыстоўвай гэта як мага лепш. Глядзі на светлы бок рэчаў, а не на змрочны. Але сапраўдны спосаб атрымаць шчасце — гэта дарыць шчасце іншым людзям. Паспрабуй пакінуць гэты свет крыху лепшым, чым ты яго знайшоў, і калі прыйдзе твая чарга памерці, ты зможаш памерці шчаслівым, адчуваючы, што ў любым выпадку ты не марнаваў свой час, а зрабіў усё магчымае. «Будзь гатовы» такім чынам жыць шчасліва і памерці шчасліва — заўсёды трымайся свайго скаўцкага абяцання — нават пасля таго, як перастанеш быць хлопчыкам — і няхай Бог дапаможа табе ў гэтым.
>
>

Бадэн-Паўэл памёр 8 студзеня 1941 года; яго магіла знаходзіцца на могілках Святога Пятра ў Ньеры, Кенія. На яго надмагіллі намаляваны круг з кропкай у цэнтры «ʘ», што з’яўляецца знакам «Going home» або «Я пайшоў дадому». Яго жонка Олаў вярнулася ў Англію ў 1942 годзе; пасля яе смерці ў 1977 годзе яе прах быў перавезены ў Кенію ўнукам Робертам і пахаваны побач з мужам. У 2001 годзе ўрад Кеніі абвясціў магілу Бадэн-Паўэла нацыянальным помнікам.

## Творы і публікацыі

Шаблон:Emblem table

Вокладка першай часткі *«Скаўтынгу для хлопчыкаў»*, студзень 1908 г.
Адна з ілюстрацый Бадэн-Паўэла з *кнігі «Даведнік па ваўчаняці»*, 1916 г.
Бадэн-Паўэл публікаваў кнігі і іншыя тэксты падчас сваёй ваеннай службы як для фінансавання свайго жыцця, так і для агульнай адукацыі сваіх падначаленых.

Бадэн-Паўэл лічыўся выдатным апавядальнікам. Усё сваё жыццё ён распавядаў аўдыторыі «захапляльныя гісторыі». Пасля публікацыі *кнігі "Скаўтынг для хлопчыкаў* " Бадэн-Паўэл працягваў пісаць дапаможнікі і адукацыйныя матэрыялы для ўсіх скаўтаў, а таксама дырэктывы для скаўцкіх лідараў. У пазнейшыя гады ён таксама пісаў пра скаўцкі рух і свае ідэі адносна яго будучыні. Большую частку апошніх двух гадоў свайго жыцця ён правёў у Афрыцы, і многія з яго пазнейшых кніг былі прысвечаны афрыканскім тэмам.

Бадэн-Паўэл удзельнічаў у напісанні розных іншых кніг, альбо напісаўшы ўступ ці прадмову, альбо цытуючыся аўтарам, у тым ліку:

* 1905: *Ambidexterity* by John Jackson
* 1930: *Fifty Years Against the Stream: The Story of a School in Kashmir, 1880—1930* by E. D. Tyndale-Biscoe about the Tyndale Biscoe School

Падрабязная бібліяграфія яго арыгінальных твораў была апублікавана Бібліятэкай Фраці Мінор Капучыні.

## Мастацтва

Бацька Бэдэн-Паўэла часта маляваў карыкатуры на прысутных на сустрэчах, а яго бабуля па матчынай лініі таксама была мастачкай. Бэдэн-Паўэл маляваў ці рабіў эскізы амаль кожны дзень свайго жыцця, прычым з аднолькавай майстэрствам абедзвюма рукамі. Большасць яго прац маюць гумарыстычны або інфарматыўны характар. Яго кнігі ўсыпаны ягонымі эскізамі, зробленымі пяром і чарнілам, часта мудрагелістымі. Ён зрабіў практычна невядомую колькасць эскізаў, зробленых пяром і чарнілам; ён заўсёды падарожнічаў з альбомам для эскізаў, які часта выкарыстоўваў для алоўкавых эскізаў і «мультфільмаў» для пазнейшых акварэляў. Ён таксама стварыў некалькі скульптур. Няма каталога яго прац, многія з якіх з’яўляюцца ў яго кнігах, а дванаццаць карцін вісяць у штаб-кватэры брытанскіх скаўтаў у парку Гілвел. Выстава яго прац праходзіла ў музеі Уілмер-Хаўс у Фарнхэме, графства Сурэй, з 11 красавіка па 12 мая 1967 года; быў выпушчаны толькі тэкставы каталог.

## Асабістае жыццё

Олаў Бадэн-Паўэл
У студзені 1912 года Бадэн-Паўэл накіроўваўся ў Нью-Ёрк у рамках сусветнага турнэ з лекцыямі на акіянскім лайнеры SS Аркадзіян, калі ён пазнаёміўся з Олаў Сэнт-Клер Соумз. Ёй было 23 гады, а яму — 55; яны нарадзіліся ў адзін і той жа дзень — 22 лютага. У верасні таго ж года яны заручыліся, што выклікала сенсацыю ў СМІ з-за вядомасці Бэдэн-Паўэла. Яны пажаніліся таемна 30 кастрычніка 1912 года ў царкве Святога Пятра ў Паркстоўне, каб пазбегнуць уварвання прэсы. Прыкладна 100 000 скаўтаў ахвяравалі па пені (1 *пенсу*), каб купіць Бэдэн-Паўэлу вясельны падарунак: аўтамабіль Standard Motor Company магутнасцю 20 конскіх сіл (не Rolls-Royce, які ім падарылі ў 1929 годзе). У царкве Святога Пятра ў Паркстоўне ёсць экспазіцыя, прысвечаная іх шлюбу. Бэдэн-Паўэл пачаў пакутаваць ад пастаянных галаўных боляў, яго лекар палічыў гэта псіхасаматычным захворваннем і лячыў аналізам сноў.

Baden-Powell with wife and three children, 1917
У Бадэн-Паўэла і яго жонкі было трое дзяцей:

* Артур Роберт Пітэр (вядомы як Пітэр) (1913—1962), які стаў пераемнікам свайго бацькі ў баронстве;
* Хэзер Грэйс (1915—1986), якая ў 1940 годзе ў Олтане, графства Хантс, выйшла замуж за Джона Хола Кінга (1913—2004). У іх было два сыны, старэйшы з якіх, Майкл, патануў падчас крушэння парахода SS Іракліён у 1966 годзе; малодшым быў Цімаці;
* Бэці Сэнт-Клер (1917—2004), якая 24 верасня 1936 года ў Олтане выйшла замуж за Герваса Клея; у іх нарадзіліся дачка і трое сыноў.

Калі сястра Олаў, Аўрыёль Дэвідсан (нар. Соумс), памерла ў 1919 годзе, Олаў і Роберт забралі яе трох дачок у сваю сям’ю і выхавалі іх.

Роберт і Олаў Бадэн-Паўэл з аўтамабілем, падораным у якасці вясельнага падарунка, на Імперскай скаўцкай выставе ў парку Пэры-Хол, Бірмінгем, у ліпені 1913 года.
У 1919 годзе пара пераехала ў Пакс-Хіл каля Бэнтлі, графства Хэмпшыр, які атрымаў такую назву, бо быў набыты ў Дзень перамір’я (11 лістапада 1918 года). Дом у Бэнтлі быў падарункам яе бацькі.

Магіла Бадэн-Паўэла на могілках Святога Пятра ў Ньеры, Кенія
У 1939 годзе яны пераехалі ў катэдж у Ньеры, Кенія, недалёка ад гары Кенія. Невялікі аднапакаёвы дом, які ён назваў *Паксту*, знаходзіўся на тэрыторыі гатэля Outspan, які належаў Эрыку Шэрбруку Уокеру, першаму асабістаму сакратару Бадэн-Паўэла і аднаму з першых інспектараў скаўтаў. Уокеру таксама належаў гатэль Treetops, прыкладна за 10 міль (17 км) у горным хрыбце Абердэр, які часта наведваў Бадэн-Паўэл. Катэдж Паксту ўбудаваны ў будынак гатэля Outspan і служыць невялікім музеем.

Трое з шматлікіх біёграфаў Бадэн-Паўэла каментавалі — пасля смерці яго жонкі ў 1977 годзе — яго сэксуальнасць; першыя два (у 1979 і 1986 гадах) сканцэнтраваліся на яго адносінах з блізкім сябрам Кенэтам Макларэнам. У біяграфіі Ціма Джыла 1989 года абмяркоўваюцца гэтыя адносіны, але няма доказаў таго, што гэтае сяброўства было эратычным. Затым Джыл разглядае погляды Бэдэн-Паўэла на жанчын, яго ўдзячнасць мужчынскай форме, яго сувязі ў войску і яго шлюб, робячы выснову, што, на яго асабістую думку, Бэдэн-Паўэл быў прыгнечаным гомасэксуалам. Аргументы і высновы Джыла адхіляюцца Проктэрам і Блокам (2009) як «аматарскі псіхааналіз», для якога няма фізічных доказаў.

## Прызнанне

Помнік Бадэн-Паўэлу працы Дона Потэра перад домам Бадэн-Паўэл у Лондане
У 1937 годзе Бадэн-Паўэл быў узнагароджаны Ордэнам «За заслугі», адной з самых прэстыжных узнагарод у брытанскай сістэме ўзнагарод, а таксама 28 замежнымі дзяржавамі, у тым ліку Вялікім афіцэрам Партугальскага ордэна Хрыста, Вялікім камандзірам Грэчаскага ордэна Збаўцы (1920), Камандзірам Французскага Ганаровага легіёна (1925), Ордэнам «За заслугі» першай ступені (1929), Вялікім крыжам Ордэна Данеброга (Данія), Вялікім крыжам Ордэна Белага Льва, Вялікім крыжам Ордэна Фенікса і Ордэнам Адраджэння Польшчы.

Узнагароду «Срэбны воўк» Асацыяцыі скаўтаў першапачаткова насіў Роберт Бадэн-Паўэл. Узнагарода «Бронзавы воўк» Сусветнай арганізацыі скаўцкага руху за выключныя заслугі перад сусветным скаўтынгам была ўпершыню прысуджана Бадэн-Паўэлу аднагалосным рашэннем тагачаснага *Міжнароднага камітэта* ў дзень заснавання «Бронзавага ваўка» ў Стакгольме ў 1935 годзе. Ён таксама быў першым лаўрэатам узнагароды «Срэбны буйвал» ад бойскаўтаў Амерыкі ў 1926 годзе.

У 1931 годзе Бадэн-Паўэл атрымаў вышэйшую ўзнагароду Першай Аўстрыйскай рэспублікі (*Großes Ehrenzeichen der Republik am Bande*) з рук прэзідэнта Вільгельма Мікласа. Бадэн-Паўэл таксама быў адным з першых і нямногіх лаўрэатаў *Залатога каменя*, найвышэйшай узнагароды, якую прысуджае Аўстрыйскі саюз ахоўнікаў сельскай гаспадаркі.

Мемарыяльная дошка Бадэн-Паўэлу, «галоўнаму скаўту свету», у Вестмінстэрскім абацтве
Помнік Бадэн-Паўэлу працы Дэвіда Ананда ў Пуле, графства Дорсет
У 1931 годзе маёр Фрэдэрык Расэл Бернэм прысвяціў гару Бадэн-Паўэл у Каліфорніі свайму сябру, з якім ён пазнаёміўся сарака гадоў таму. Сёння іх сяброўства ўшаноўваецца назаўжды прысвячэннем суседняй вяршыні, гары Бернэм. Бадэн-Паўэл неаднаразова намінаваўся на Нобелеўскую прэмію міру, у тым ліку ў 10 асобных намінацый у 1928 годзе. У 1937 годзе ён быў узнагароджаны прэміяй міру Вателера. У 2002 годзе Бадэн-Паўэл быў названы 13-м у спісе 100 найвялікшых брытанцаў па выніках галасавання па ўсёй Вялікабрытаніі, складзеным BBC. У рамках стагоддзя скаўтынгу 2007 года Непал перайменаваў пік Уркема ў пік Бадэн-Паўэл.

У чэрвені 2020 года, пасля пратэстаў з-за Джорджа Флойда ў Вялікабрытаніі і зняцця статуі Эдварда Колстана ў Брысталі, Савет Борнмута, Крайстчэрча і Пула (Савет BCP) абвясціў, што статуя Бадэн-Паўэла на набярэжнай Пула будзе часова прыбрана для яе аховы з-за боязі за яе бяспеку. Паліцыя лічыла, што яна знаходзіцца ў спісе помнікаў, якія падлягаюць незаконнаму знішчэнню або дэмантажу, і што яна была мішэнню для пратэстоўцаў з-за меркавання, што Бадэн-Паўэл прытрымліваўся гамафобных і расісцкіх поглядаў. Статуя была ўсталявана гарадскім саветам Пула ў 2008 годзе.

Пасля таго, як жыхары, а таксама былыя і цяперашнія скаўты разбілі лагер побач, каб пераканацца, што статуя застанецца на месцы, выступілі супраць яе зняцця, Савет BCP загадаў забіць статую дошкамі.

## У культуры

* Акцёр Рон Мудзі выконвае ролю Бэйдэн-Паўэла ў міні-серыяле 1972—1973 гадоў *«Эдвардыянцы»*.

## Гл. таксама

Шаблон:Emblem table

* Гісторыя скаўтынгу ў Беларусі
* Скаўтынг

## Крыніцы

## Знешнія спасылкі

* Lord Baden Powell papers, digital repository **(нявызн.)**. *Harold B. Lee Library*.  Brigham Young University. — «L. Tom Perry Special Collections Library»
* The American editions of Baden-Powell's books on line **(нявызн.)**.