Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1751

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 2 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * XVII стагоддзе
* **XVIII стагоддзе XIX стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 1730-я
* 1740-я
* **1750-я 1760-я
* 1770-я
 |
| Гады: | * 1748
* 1749
* 1750
* **1751 1752
* 1753
* 1754
 |

|  |
| --- |
| **1751 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

## Падзеі

* 25 сакавіка: Адольф Фрэдрык узышоў на каралеўскі трон Швецыі.
* 30 жніўня: Адліты Дзісенскі звон — помнік мастацкага ліцця.

## Нарадзіліся

* 12 студзеня: Фердынанд I, кароль Абедзвюх Сіцылій, кароль Неапаля, кароль Сіцыліі
* 16 сакавіка: Джэймс Мэдысан, 4-ы прэзідэнт ЗША, удзельнік Вайны за Незалежнасць, адзін з аўтараў Канстытуцыі ЗША
* 11 ліпеня: Караліна Мацільда Вялікабрытанская, жонка караля Даніі Крысціяна VII, сястра караля Вялікабрытаніі Георга III
* 30 ліпеня: Марыя Ганна Моцарт, старэйшая сястра Вольфганга Амадэя
* 1 верасня: Эмануэль Шыканедэр, нямецкі оперны спявак (барытон), імпрэсарыа, драматург і лібрэтыст
* 28 кастрычніка: Д. С. Бартнянскі, рускі кампазітар (пам. 10.10.1825)
* 30 кастрычніка: Рычард Брынслі Шэрыдан, англа-ірландскі пісьменнік

## Памерлі

* 6 ліпеня: Ян Фрыдэрык Сапега, вялікі канцлер літоўскі
* 11 лістапада: Жульен Афрэ дэ Ламетры, французскі ўрач і філосаф
# Радыё

| Радыё |
| --- |
|  |
| Дата адкрыцця (вынаходства) | 1894 |
|  |
| ‎Lemmy instance URL | lemmy.radio |
| International Standard Industrial Classification code Rev.4 | 6010 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

Класічны радыёпрыёмнік

**Ра́дыё** — спосаб бяздротавага прыёму і пераносу інфармацыі (сігналу) шляхам мадуляцыі і перадачы электрамагнітных хваль для камунікавання, вяшчання, тэлебачання і г.д. Таксама сама прылада для прыёму радыёсігналу (радыёпрыёмнік, радыёпрымач).

## Гісторыя вынаходніцтва радыё

Першы патэнт на бесправадную сувязь атрымаў у 1872 годзе Малон Луміс, які заявіў ў 1866 годзе аб тым, што ён адкрыў спосаб бяздротавай сувязі; у Германіі стваральнікам радыё лічаць Генрыха Герца (1888), у ЗША — Дэвіда Х’юза (1878), а таксама Томаса Эдысана (1875), у шэрагу балканскіх краін — Ніколу Тэсла (1891), у Расіі — Аляксандра Папова, у Францыі — Эдуарда Бранлі (1890), у Англіі — Олівера Джозэфа Лоджа (1894), у Бразіліі — Ландэля дэ Муру (1893—1894).

У Беларусі вынаходнікам радыётэлеграфіі лічыцца Якуб Наркевіч-Ёдка (1890).

## Гл. таксама

* ЮFM
* Беларуская служба «Радыё Швецыя»
* Новае радыё

## Спасылкі

* Развіццё радыё ў Беларусі (Дасько А. Д.) Архівавана 15 снежня 2007.
* Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Беларусі

## Літаратура

* Аналоговая и цифровая электроника (Полный курс). Учеб. д/вузов. Горячая линия — Телеком, 2004
* Ворсин Н. Н., Ляшко М. Н. Основы радиоэлектроники. — Мн.: Вышэйшая школа, 1992
* Журавлёва Л. В. Радиоэлектроника. Учебник. — Академия. ИЦ. 2005
* Мякішаў Г. Я., Бухаўцаў Б. Б. Фiзiка/Падручнiк для 11 класа сярэдняй школы. — Минск: Народная асвета. 1991
* Гершензон Е. М., Полянина Г. Д., Соина Н. В. Радиотехника. — М.: Просвещение. 1986
* Манаев Е. И. Основы радиоэлектроники. — М.: Просвещение. 1985
* Криштафович А. К. Промышленная электроника. — М.: Высшая школа. 1984
* Разевиг В. Д. Система схемотехнического моделирования MICRO-CAP V. — M.: Солон. 1997. — 273с
* Разевиг В. Д. Система схемотехнического моделирования MICRO-CAP 6. — M.: Горячая линия — Телеком, 2001. — 344с
* Дасько А. Д. Путь в радиотехнику и электронику с компьютером. Радиолюбитель Ваш компьютер. 1999, № 9
* Дасько А. Д. Знакомьтесь! MICRO-CAP Evaluation 6.0.2. Радиолюбитель Ваш компьютер. 2000, № 8
* Кардашев Г. А. Виртуальная злектроника. М.: Горячая линия — Телеком, 2002. — 260с
* Пестриков В. М. Энциклопедия радиолюбителя. Работаем с компьютером. Наука и техника, 2004. — 272 с
# Арэх

|  |
| --- |
| Арэх |
|
Грэцкі арэх (*Juglans regia*) |
| Навуковая класіфікацыя |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Дамен:  | Эўкарыёты |

|  |  |
| --- | --- |
| Царства:  | Расліны |

|  |  |
| --- | --- |
| Аддзел:  | Кветкавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Клас:  | Двухдольныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Парадак:  | Букакветныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Сямейства:  | Арэхавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Род:  | **Арэх** |

 |
| Міжнародная навуковая назва |
| Juglans L. |
| Віды |
|

Гл. тэкст
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Сістэматыка на Віківідах |  Выявы на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 19248 |
| NCBI   | 16718 |
| EOL   | 487229 |
| GRIN  |  t:6222 |
| IPNI  |  20564 |
| TPL  |  ??? |
| FW   | 55942 |

 |

 |

**Арэх** (*Juglans*) — род лістападных дрэў сямейства арэхавых.

## Батанічнае апісанне

Дрэвы вышынёй да 30 м, з густой, разгалістай кронай і светла-шэрай, бурай або амаль чорнай карой. Лісце вялікае, няпарнаперыстае. Кветкі раздзельнаполыя: мужчынскія ў доўгіх звіслых каташках, жаночыя адзіночныя або па некалькі ў гронках. Плод — сухая касцянка (арэх).

## Арэал

Радзіма — Еўропа, Паўднёва-Усходняя Азія, Паўночная Амерыка.

На Беларусі інтрадукавана 10 відаў і форм. Найбольш вядомыя: грэцкі арэх (*Juglans regia*), арэх маньчжурскі (*Juglans mandshurica*), сэрцападобны ці Зібальда (*Juglans ailantifolia*), чорны (*Juglans nigra*), шэры (*Juglans cinerea*), скальны (*Juglans microcarpa*). Цвітуць у красавіку-чэрвені, рэгулярана пладаносяць. Добра пераносяць гарадскія ўмовы.

## Значэнне

Каштоўныя пладовыя, тэхнічныя і дэкаратыўныя дрэвы.

## Зноскі
# Іранскія мовы

| Іранская |
| --- |
| Таксон |
група |
| Арэал |
Азія, Еўропа, Паўночная Амерыка |
| Колькасць носьбітаў | каля 150 мільёнаў |
| Класіфікацыя |
| Катэгорыя |
Мовы Еўразіі |
|
Індаеўрапейская сям'я
Арыйская галіна
Індаіранская галіна |
| Склад |
|
паўночна-усходняя, паўднёва-ўсходняя, паўднёва-заходняя і паўночна-заходняя падгрупы. |
| Час падзелу |
VIII стагоддзе да н.э. |
| Працэнт супадзенняў |
56% |
| Коды моўнай групы |
| ISO 639-2 | ira |
| ISO 639-5 | ira |

Дрэвавідная схема класіфікацыі іранскіх моў.
**Іра́нскія мовы** — група моў у складзе індаіранскай галіны, якая ў сваю чаргу ўваходзіць у склад індаеўрапейскай моўнай сям’і. Падзяляецца на дзве падгрупы, заходнюю і ўсходнюю, якія дзеляцца на меншыя. Агулам аб’ядноўвае ў сваім складзе каля некалькіх дзясяткаў моў, якімі карыстаюцца каля 150 000 000 чалавек.

Большасць носьбітаў жыве ў Іране, Афганістане, Таджыкістане.

Заўважныя меншасці карыстаюцца імі ў Турцыі, Ірака, Сірыі, Індыі, частка насельніцтва — ва Узбекістане (носьбіты таджыкскай мовы ў такіх гарадах як Самарканд і Бухара) і Пакістане (белудская мова, мова пушту). Носьбіты таксама пражываюць у Расіі (Паўночная Асеція — асецінская мова, поўдзень Дагестана — тацкая мова і іранскія дыялекты горскіх яўрэяў), Грузіі (асецінская мова Паўднёвай Асеціі), Арменіі (курдская), Азербайджане (талыская) і Кітаі (сарыкольская, ваханская).

## Спасылкі

* Encyclopaedia Iranica Архівавана 16 красавіка 2019.
* Areal developments in the history of Iranic: West vs. East **(нявызн.)**. *Martin Joachim Kümmel, department of Indo-European linguistics, University of Jena*.
# 280 да н.э.

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 1 тысячагоддзе да н.э. |
| Стагоддзі: | * IV стагоддзе да н.э.
* **III стагоддзе да н.э. II стагоддзе да н.э.
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 300-я да н.э.
* 290-я да н.э.
* **280-я да н.э. 270-я да н.э.
* 260-я да н.э.
 |
| Гады: | * 283 да н.э.
* 282 да н.э.
* 281 да н.э.
* **280 да н.э. 279 да н.э.
* 278 да н.э.
* 277 да н.э.
 |

## Падзеі

## Нарадзіліся

* Хрысіп — старажытнагрэчаскі філосаф
* Нікамед - старажытнагрэчаскі матэматык

## Памерлі
# Паша

Каровы на выпасе ў Шумілінскім раёне, Беларусь
**Па́ша**, **выпас** — зямельныя ўгоддзі, травастой якіх выкарыстоўваецца для выпасу жывёлы; адна з асноўных крыніц высокапрадукцыйнага і таннага корму для сельскагаспадарчых жывёл.

Адрозніваюць пашу прыродную (натуральную) і сеяную (палепшаную, ці штучную). У раслінным покрыве натуральнай пашы пераважаюць дзікарослыя травы: злакавыя, асокі, разнатраўе. Палепшаную пашу ствараюць шляхам спецыяльнай сяўбы бабова-злакавых ці злакавых пашавых травасумесей. Звычайна паша займае сухадольныя ці нізінныя месцы, участкі поймавых лугоў і неасвоеных нізінных балот з натуральным травастоем. Прадукцыйнасць прыроднай пашы нізкая (у 3—5 разоў ніжэй за сеяную), павышаюць яе асушэннем, культуртэхнічнымі работамі і іншымі аграмеліярацыйнымі мерапрыемствамі; вапнаваннем, выкарыстаннем угнаенняў, падкошваннем, падсевам траў, арашэннем, аховай ад перавыпасу.

## Літаратура

* Паша // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
* Па́ша // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 573—574. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
# 1821

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 2 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * XVIII стагоддзе
* **XIX стагоддзе XX стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 1800-я
* 1810-я
* **1820-я 1830-я
* 1840-я
 |
| Гады: | * 1818
* 1819
* 1820
* **1821 1822
* 1823
* 1824
 |

|  |
| --- |
| **1821 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

## Падзеі

* 17 сакавіка: Жыхары паўвострава Мані ў Пелапанесе абвясцілі вайну Асманскай імперыі.
* 25 сакавіка: Пачатак рэвалюцыі ў Грэцыі, паводле падання, мітрапаліт Герман Патраскі падняў сцяг з крыжам у манастыры Агія-Лаўра.
* 28 чэрвеня: Расія паставіла ультыматум Турцыі, патрабуючы спыніць разню ў Грэцыі.
* 28 ліпеня: Абвешчана незалежнасць Перу.
* 24 жніўня: Падпісаны Кардоўскі дагавор, які завяршыў вайну за незалежнасць Мексікі.
* 15 верасня: Прыняты Акт аб незалежнасці Цэнтральнай Амерыкі.
* 23 верасня: Армія Агусціна Ітурбідэ ўступіла ў Мехіка, пакінуты іспанцамі.
* 29 верасня: Абвешчана незалежнасць Мексікі.

## Нарадзіліся

Герман Людвіг Фердынанд Гельмгольц
* 29 сакавіка: Карл Густаў Адольф Кніс, нямецкі эканаміст (пам. 3.8.1898)
* 31 жніўня: Герман Людвіг Фердынанд Гельмгольц, нямецкі фізік (пам. 8.9.1894)
* 12 снежня: Гюстаў Флабер, французскі пісьменнік (пам. 8.5.1880)

## Памерлі

* 22 красавіка: Джон Кром, англійскі мастак.
* 5 мая: Напалеон Банапарт, французскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, імператар французаў (1804—1814, 1815).
# Алеманы

Карта перасялення алеманаў
**Алема́ны** або **алама́ны** (ад герм. *alle manner* — «усе людзі», алем.: Alemanne, ням.: Alamannen, Alemannen) — германскі саюз плямён, у які ўвайшлі плямёны з колішніх саюзаў свеваў і маркаманаў, а таксама ютунгаў, якія прыйшлі з поўначы. Пазней сталі вядомы пад імем швабаў, якія далі назву гістарычнай вобласці Швабія ў Германіі.

Мова алеманаў стала асновай для верхненямецкіх дыялектаў.

## Этнонім

Алеманскі дыялект
Першае згадванне пра алеманаў адносіцца да эпохі рымскага імператара Каракалы (кіраваў 211—217). Сярод яго тытулаў сучаснікі прыводзяць і тытул Аламанікус, гэта значыць «пераможца аламанаў». У рымскіх крыніцах назва гэтага народа часцей сустракаецца менавіта ў такой форме — Alamanni. Відаць, этымалагічна этнонім узыходзіць да германскага «alle Mannen» — «усе людзі (мужы)» і адлюстроўвае той факт, што племянны саюз алеманаў склаўся з шэрагу германскіх плямёнаў рознага паходжання.
Слова «алман» у шэрагу раманскіх моў (у прыватнасці, у французскай, італьянскай, партугальскай і іспанскай, а таксама ў персідскай, турэцкай, азербайджанскай і некаторых іншых цюркскіх мовах, якія запазычылі яго ў іх) захавалася як агульная назва немцаў.

## Паходжанне

Упершыню пра алеманаў згадаў у 213 годзе рымскі гісторык Дыян Касій, калі гэта племя знаходзілася ў вярхоўях Майна (адзін з найбуйнейшых прытокаў Рэйна). Сцвярджаць, што гэты раён быў першапачатковым месцам іх пражывання — нельга, з прычыны таго, што ядром племя алеманаў было больш ранняе племя «семноны», якое засяляла басейн ракі Эльба.

Напачатку першага тысячагоддзя засялялі паўднёвую частку басейна Эльбы, у III стагоддзі алеманы прарвалі мяжу Рымскай імперыі па Рэйну, першымі з германцаў захапілі частку рымскай тэрыторыі — так званыя Дзесяцінныя палі паміж вярхоўямі Рэйна і Дуная, пачалі ўрывацца ў Галію і Італію. У канцы V стагоддзі былі адціснуты франкамі на тэрыторыю цяперашняй паўднёвай Германіі і заходняй Аўстрыі.

Алеманы ўдзельнічалі ў паходах на Рымскую імперыю (як і большасць германскіх плямёнаў).

## Спасылкі

* Аламанны // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб., 1890—1907.
# Альбігойскі крыжовы паход

| Альбігойскі крыжовы паход |
| --- |
| Асноўны канфлікт: Крыжовыя паходы |
|  |
| Дата |
1209–1229 |
| Месца |
Лангедок, Францыя |
| Вынік |
Дагавор у Мо, паражэнне альбігойцаў |
| Праціўнікі |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Крыжакі
* Французскае каралеўства
 | Альбігойцы
* Лангедок, Графства Тулузскае
 |

 |
| Камандуючыя |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Людовік VIII Сімон дэ Манфор Аморы VI дэ Манфор
 | Раймунд VI Тулузскі Раймунд VII Тулузскі Раймунд Транкавель
 |

 |
|  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Альбіго́йскія войны**, або **Альбігойскі (катарскі) крыжовы паход** — ваенныя дзеянні, якія вяліся ў 1209—1229 гадах паўночна-французскімі феадаламі супраць катараў у Паўднёвай Францыі. Цэнтрам катараў быў горад Альбі, адкуль і пайшла назва Альбігойскае вайны. Французскія каралі выкарысталі Альбігойскія войны для захопу графства Тулузскага, якое было далучана да каралеўскіх уладанняў.

## Літаратура

* **VC:** Sibly, W. A.; Sibly, M. D., рэд-ры (1998), *The history of the Albigensian Crusade: Peter of les Vaux-de-Cernay's Historia Albigensis*, Woodbridge: Boydell, ISBN 0851158072
* **CCA:** Martin-Chabot, Eugène, рэд. (1931–1961), *La Chanson de la Croisade Albigeoise éditée et traduite*, Paris: Les Belles Lettres. His occitan text is in the Livre de Poche (Lettres Gothiques) edition, which uses the Gougaud 1984 translation for its better poetic style.
* **PL:** Duvernoy, Jean, рэд. (1976), *Guillaume de Puylaurens, Chronique 1145-1275: Chronica magistri Guillelmi de Podio Laurentii*, Paris: CNRS, ISBN 2910352064. Text and French translation. Reprinted: Toulouse: Le Pérégrinateur, 1996.
* Sibly, W.A. and Sibly, M.D., translators, The Chronicle of William of Puylaurens: The Albigensian Crusade and its Aftermath, Boydell & Brewer, Woodbridge, 2003, ISBN 0-85115-925-7
* Barber, Malcolm (2000). *The Cathars: Christian Dualists in the Middle Ages (англ. Катары: Средневековые дуалисты*. Harlow.
* Graham-Leigh, Elaine (2005). *The Southern French Nobuility and the Albigensian Crusade*. Boydell. ISBN 1-84383-129-5.
* LeRoy Ladurie, Emmanuel (1978). *Montaillou, an Occitan Village 1294-1324*. Penguin. ISBN 0-14-005471-5.
* Sumption, Jonathan (1978). *The Albigensian Crusade*. London: Faber. ISBN 0-571-11064-9.
* Weis, Rene' (2001). *The Yellow Cross, the Story of the Last Cathars 1290-1329*. Penguin. ISBN 0-14-027669-6.

## Спасылкі

* Albigensian Crusade
* The paths of Cathars Архівавана 27 верасня 2007. by the philosopher Yves Maris.
# Пісанка

Беларуская пісанка
**Пісанка** — распісанае яйка. Узыходзіць да язычніцкіх часоў (знаходкі ў курганах), пазней перайшла ў абрад святкавання хрысціянскага Вялікадня. Роспіс пісанкі (пераважна геаметрычны або раслінны арнамент, строга падпарадкаваны форме яйка) — распаўсюджаны выгляд дэкаратыўнага мастацтва ў шматлікіх народаў (славянскіх і інш.).

## Выраб

Пісанкі — гэта больш складаны спосаб размалёўвання яек. На сырым халодным яйку выводзяць узоры гарачым воскам пры дапамозе стальнога пярца. Зрабіўшы ўзор, яйка мачаюць у разведзеную халодную фарбу, пачынаючы з самай светлай, абціраюць і робяць новы ўзор воскам, і зноў мачаюць у іншую фарбу. Калі ўсе ўзоры выведзеныя, трэба асцярожна «стапіць» воск з яйка — ці над полымем газавай гарэлкі, ці над свечкай. Па меры таго як воск растае, яго трэба выціраць мяккай паперкай ці анучкай.

## Гл. таксама

* Велікоднае яйка
* Вялікдзень, народная традыцыя
* Сапоцкінская пісанка

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пісанка
# Стэфан Воіслаў

| Стэфан Воіслаў |
| --- |
|  |
| Нараджэнне | каля 990* Брусна[d], раён Банска-Бістрыца[d], камітат Зоям[d], Каралеўства Венгрыя
 |
| Смерць | 1043 |
| Род | Ваіслаўлевічы[d] і Прадзіміравічы[d] |
| Бацька | Драгамір[d] |
| Жонка | Neda, princess of Dioclea[d] |
| Дзеці | Міхайла Ваіслаўлевіч |
| Веравызнанне | усходняе хрысціянства |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Стэфан Воіслаў** — кіраўнік сербскага княства Дукля з 1040 па 1052. Сын нейкага Драгаміра, пра якога нічога невядома. У візантыйскіх хроніках няма дакладных звестак пра яго паходжанне. Некаторыя называюць яго сербам з Травуніі ў сённяшняй Герцагавіне.

Высокія падаткі, якія спаганяла Візантыя, прывялі да антывізантыйскага паўстання. Быўшы архонтам у Чарнагорыі, Стэфан Воіслаў заручыўся падтрымкай прыбярэжных гарадоў, у тым ліку размешчаных у паўночнай Албаніі, і ўзначаліў яго паўстанне. Першае паўстанне было падушана, аднак падчас другога паўстання Стэфан Воіслаў перамог візантыйскія войскі і вярнуў некаторым сербскім землям незалежнасць, страчаную больш за сто гадоў таму.

Пашырыў сваю ўладу на Герцагавіну і паўднёвую Далмацыю. Цэнтральная Сербія (Рашка) таксама прызнала ўладу Стэфана Воіслава.
# Геральдычная карона

**шчыт (тарча)тынктура + полешчыта-
трымальнікшчыта-
трымальнікдэвіз (або слоган)клейнодбурэлет →← намётшлем
(прылбіца)карона← пастаментордэнгербавыя →
фігурыдэвіз (або слоган)**
Элементы герба

**Карона** — элемент герба, які азмяшчаецца на прылбіцы. У залежнасці ад сацыяльнага стану ўладальніка можа быць трох-пяці (і г.д.)-пялёсткавай, з перлінамі, каштоўнымі камянямі альбо без іх.

## Тыпы карон

Інуе шмат тыпаў карон, сярод якіх трэба згадаць княжацкую, графскую, баронскую і шляхецкую. На гербах духоўных асоб карона замяшчаецца мітрай, клабуком, капелюшом і г.д.

| Карона | Назва | Апісанне |
| --- | --- | --- |
|  | Каралеўская карона |  |
|  | Княжацкая карона | Уяўляе сабой мітру цёмна-малінавага аксаміту з гарнастаевай апушкай і трыма залатымі дугамі з перлінамі. Уверсе кароны замяшчаецца куля з крыжам |
|  | Маркграфская карона |  |
|  | Графская карона | Залаты абруч з дзевяццю флеўронамі |
|  | Баронская карона (нямецкая) | Залаты абруч з сямю флеўронамі |
|  | Баронская карона (французская) |  |
|  | Шляхецкая карона | Залаты абруч з трыма зубамі ў выглядзе лісткоў ліліі (флеўронаў) і дзвюма перлінамі паміж імі |

## Зноскі

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Геральдычная карона
# Герб Чэхіі

| Герб Чэхіі |
| --- |
|  |
| Версіі |
| Малы герб Чэхіі |
| Дэталі |
| Суб’ект | Чэхія |
| Зацверджаны | 17 снежня 1992 |
| Заснаванне | 17 снежня 1992 |

**Герб Чэшскай Рэспублікі** зацверджаны ў 1993.

## Апісанне

Герб Чэхіі ўяўляе сабой злучэнне гербаў краін Чэшскай кароны ў сярэднявеччы. Эмблема Багеміі — белы леў з двума хвастамі. Два арла ўяўляюць Маравію і Сілезію. Чырвона-белы арол на сінім полі прыналежыць Маравіі. Чорны арол на залатым фоне ўяўляе Сілезію.

## Гл. таксама

* Галерэя дзяржаўных гербаў з выявай арла

## Спасылкі

* www.countries.ru Архівавана 27 верасня 2007..
# 1429

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 2 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * XIV стагоддзе
* **XV стагоддзе XVI стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 1400-я
* 1410-я
* **1420-я 1430-я
* 1440-я
 |
| Гады: | * 1426
* 1427
* 1428
* **1429 1430
* 1431
* 1432
 |

|  |
| --- |
| **1429 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

## Падзеі

* 29 красавіка: Жанна д’Арк на чале французскага атрада ўвайшла ў Арлеан.
* 8 мая: Жанна д’Арк прымушае англічан адступіць ад Арлеана.
* 17 ліпеня: У Рэймскім саборы каранаваны Карл VII, абвешчаны французскім манархам у 1422 годзе.
* 8 верасня: Жанна д’Арк пацярпела паразу пры спробе адваяваць Парыж, бы­ла пара­не­на.

## Нарадзіліся

## Памерлі

* 12 ліпеня: Жан Жэрсон, французскі тэолаг
# Малы ратны востраў

Малы ратны востраў
**Малы ратны востраў** (сербск.: Мало ратно острво, таксама **Коњско острво** — *Конскі востраў*) — рачны востраў у Бялградзе, Сербія. Востраў размешчаны пры зліцці рэк Сава і Дунай, паміж паўднёвым берагам Вялікага ратнага вострава і правым берагам Дуная.

З'яўляецца часткай Бялграда і належыць да абшчыны Земун.

Да Другой сусветнай вайны востраў быў значна шырэйшым, чым зараз. У 1948 годзе яго зямля была выкарыстана для запаўнення пяском багністых тэрыторый, дзе пазней быў пабудаваны новы раён горада, Новы Бялград.

У цяперашні час востраў мае даўжыню 300 метраў, шырыню ў 30 метраў. Ён цалкам пакрыты расліннасцю (у асноўным таполямі) і недаступны для грамадскасці. Разам з Вялікім ратнай востравам з'яўляецца сапраўдным раем для размнажэння рыбы і месцам адпачынку пералётных птушак. Ахоўваецца законам.

## Спасылкі

* На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
# Плаванне

Паштовая марка. Плаванне (скачок у ваду з тумбы)
**Плаванне** — метад руху чалавека і жывёл у вадзе, які не падразумевае кантакт з дном. Плаванне з'яўляецца спосабам руху, забаўкай і адпачынкам, а таксама відам спорта.

## Спартовае плаванне

**Спартыўнае плаванне** — від спорту, у якім мэтай з'яўляецца як мага хутчэйшае пакрыццё вызначанай адлегласці, не парушаючы пры гэтым тэхнікі спосабу плавання, які выкарыстоўваецца. Спартыўнае плаванне пачало набіраць папулярнасць яшчэ ў XIX ст. У цяперашні час спартыўнае плаванне з'яўляецца алімпійскім відам спорту.

## Спосабы спартовага плавання (стылі плавання)

Батэрфляй
* *Кроль*
* *Батэрфляй*
* *Брас*
* *Кроль на спіне*

На спаборніцтвах у басейне гэтыя спосабы спартыўнага плавання адрозніваюцца друг ад друга таксама правіламі старту і тэхнікай павароту пры дасягненні сценкі басейна.

## Дадатковыя стылі плавання

* Комплекснае плаванне — спосаб пераадольвання дыстанцыі па чарзе: батэрфляй, на спіне, брас, кроль. Мінімальная дыстанцыя 100 м (у сучасных Алімпійскіх гульнях 200 м і 400 м).

* Плаванне на спіне брасам — стыль плавання на спіне, у якім па чарзе здзяйсняюцца грабкі рукамі як у стылі батэрфляй і нагамі як у брасе. Звычайна выкарыстоўваецца не на спаборніцтвах, а ў канцы трэніровак, для ўзнаўлення дыхання плывуна.

* Зімовае плаванне — плаванне ў адчыненых непадаграваемых вадаёмах з халоднай (ад 4 да 16 градусаў) і ледзяной (4 градусу і ніжэй) вадой. Экстрэмальны від плавання, алімпійскім відам спорту не з'яўляецца.

## Рэкардсмены спорта

* Крысцін Ота

## Заўвагі

## Гл. таксама

* Плавальны басейн

## Літаратура

* Пла́ванне // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 584. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

## Спасылкі

* Плаванне — Навучанне
# Тэмза

| Тэмза |
| --- |
| англ. Thames |
|  |
| Характарыстыка |
| Даўжыня | 334 км |
| Басейн | 15 300 км² |
| Расход вады | 65,8 м³/с |
| Вадацёк |
| Выток | Kemble[d] |
|  • Вышыня | 110 м |
|  • Каардынаты | 51°41′40″ пн. ш. 2°01′47″ з. д. |
| Вусце | Паўночнае мора |
|  • Вышыня | 0 м |
|  • Каардынаты | 51°30′ пн. ш. 0°37′ у. д. |
| Размяшчэнне |
| Водная сістэма | Паўночнае мора |
|

---

 |
| Краіна | * Вялікабрытанія
 |
|  |
|   |
|  — выток,  — вусце |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

Тэмза ў Лондане
**Тэмза** (англ.: Thames) — рака на поўдні Вялікабрытаніі.

Даўжыня 334 км, плошча басейна 15,3 тыс. км².

Бярэ пачатак на ўзвышшы Котсуалд-Хілс, працякае праз Лондан, упадае ў Паўночнае мора, утвараючы эстуарый. Шырыня ракі ў межах Лондана 200—250 м, шырыня эстуарыя ад 650 м (блізу ўсходняй ускраіны Лондана) да 16 км (блізу вусця). Жыўленне дажджавое. Сярэдні расход вады ў нізоўях 260 м³/сек, максімальны ўзімку. Прытокі: Лі, Брэнт.

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тэмза