# Джон Сідні Мак-Кейн

| Джон Мак-Кейн |
| --- |
| John McCain |
|  |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  Сенатар ад штата Арызона  |  |
| 3 студзеня 1987 — 25 жніўня 2018 |

 |
| Папярэднік | Бары Голдуатэр |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  Член Палаты прадстаўнікоў ЗША ад 1-й выбарчай акругі Арызоны  |  |
| 3 студзеня 1983 — 3 студзеня 1987 |

 |
| Папярэднік | Джон Роўдс |
| Пераемнік | Джон Роўдс III |
|

---

 |
| Нараджэнне | 29 жніўня 1936(1936-08-29)[…]* Coco Solo[d], Зона Панамскага канала
 |
| Смерць | 25 жніўня 2018(2018-08-25)[…] (81 год)* Корнвіл[d], Явапаі[d], Арызона, ЗША
 |
| Месца пахавання | * United States Naval Academy Cemetery[d]
 |
| Імя пры нараджэнні | англ.: John Sidney McCain III |
| Бацька | John S. McCain, Jr.[d] |
| Маці | Roberta McCain[d] |
| Жонка | Кэрал Шэп (разв. 1980) Сіндзі Лу Хенслі (з 1980) |
| Дзеці | Дуглас (нар. 1959, усын.1966), Эндру (нар. 1962, усын. 1966), Сідней (нар. 1966), Меган (нар. 1984), Джон Сідні IV «Джэк» (нар. 1986), Джэймс «Джымі» (нар. 1988), Брыджэт (нар. 1991, удач. 1993) |
| Грамадзянства | * ЗША
 |
| Веравызнанне | Паўднёвая баптысцкая канвенцыя[d], пратэстанцтва і баптызм |
| Партыя | Рэспубліканская |
| Член у | * Трохбаковая камісія[d]
 |
| Адукацыя | * Ваенна-марская акадэмія ЗША (1958)
* Нацыянальны ваенны каледж[d] (1974)
* Episcopal High School[d] (1954)
* primary education[d]
* St. Stephen's & St. Agnes School[d]
 |
| Дзейнасць | палітыка |
| Месца працы | * Hensley & Co.[d]
 |
| Аўтограф |  |
| Прыналежнасць | ЗША |
| Род войскаў | Ваенна-марскія сілы ЗША |
| Званне | капітан 1-га рангу |
| Бітвы | * вайна ў В’етнаме
 |
| Узнагароды |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Сярэбраная зорка, ЗША | Ордэн «Легіён пашаны» ступені легіянера | Бронзавая зорка, ЗША |
| Медаль «Пурпурнае сэрца» | Крыж «За выбітныя заслугі» (ЗША) | Медаль Ваеннапалоннага |
| Памятны медаль нацыянальнай абароны | Медаль «За службу ў В’етнаме» |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Ордэн Нацыянальнага героя Грузіі | Кавалер ордэна Перамогі імя Святога Георгія | Гранд-афіцэр ордэна Трох Зорак |

 |
| Сайт | mccain.senate.gov |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |
|  **Творы** ў Вікікрыніцах |

**Джон Сідні Мак-Кейн III** (англ.: John Sidney McCain III; 29 жніўня 1936, ваенна-марская база Кока-Сола, Зона Панамскага канала, ЗША — 25 жніўня 2018) — амерыканскі палітык, сенатар-рэспубліканец ад штату Арызона. З 3 верасня 2008 афіцыйны кандыдат у прэзідэнты ЗША ад Рэспубліканскай партыі. На прэзідэнцкіх выбарах 4 лістапада 2008 прайграў Бараку Абаму

Дзед і бацька Мак-Кейна былі адміраламі Ваенна-марскога флоту ЗША. Джон Мак-Кейн у 1958 годзе скончыў Ваенна-марскую акадэмію ЗША, стаўшы лётчыкам палубнай авіяцыі. Ветэран В’етнамскай вайны. Збіты над Ханоем у 1967 годзе, прабыў у в'етнамскім палоне 5 з паловай гадоў і быў выпушчаны ў 1973 годзе па ўмовах Парыжскага дагавора.

У 1981 Мак-Кейн выйшаў у адстаўку, а ў 1982 быў абраны ў Палату прадстаўнікоў Кангрэсу ЗША ад Рэспубліканскай партыі. У 1986 абраны сенатарам ад Арызоны, пераабіраўся тройчы — у 1992, 1998 і ў 2004. У 2000 удзельнічаў у выбарах прэзідэнта ЗША, але прайграў Джорджу Бушу-малодшаму. З лютага 2008 года разглядаецца як асноўны кандыдат у прэзідэнты ЗША ад рэспубліканцаў, быў афіцыйна падтрыманы Джорджам Бушам-малодшым. 3 верасня 2008 быў аб’яўлены афіцыйным кандыдатам у прэзідэнты ЗША ад Рэспубліканскай партыі.

## Раннія гады і ваенная кар’ера

### Сям’я

Джон Сідні Мак-Кейн-трэці нарадзіўся 29 жніўня 1936 года на авіябазе ВПС ЗША «Кока-Сола» недалёка ад горада Калон у Панаме. Бацька Мак-Кейна, Джон Сідні «Джэк» Мак-Кейн-малодшы (1911—1981), быў ваенна-марскім афіцэрам ЗША, удзельнікам Другой сусветнай вайны (у якасці афіцэра-падводніка), які завяршыў службу ў чыне чатырохзорнага адмірала. Узнагароджаны Сярэбранай і Бронзавай зоркамі. Маці — Раберта Мак-Кейн, народжаная Райт (нарадзілася ў 1912). Дзед Джона Мак-Кейна, Джон С. Мак-Кейн, таксама меў чын чатырохзорнага адмірала, з’яўляўся адным з заснавальнікаў авіяноснай стратэгіі Ваенна-марскога флоту ЗША, удзельнічаў у бітвах на Ціхаакіянскім тэатры ваенных дзеянняў Другой сусветнай вайны.

У дзяцінстве Джон шмат падарожнічаў разам з бацькамі ў сувязі з частымі пераводамі яго бацькі па справах службы (Нью-Лондан, штат Канектыкут; Перл-Харбар, штат Гаваі, іншыя ваенныя базы на Ціхім акіяне). Пасля сканчэння Другой сусветнай вайны сям’я Мак-Кейна перабралася ў Вірджынію, дзе Джон паступіў у школу Святога Стэфана ў горадзе Александрыя, правучыўшыся там да 1949. У 1951—1954 Мак-Кейн наведваў прыватную епіскапальную школу, дзе дасягнуў значных поспехаў у спартыўнай барацьбе. З-за частых пераездаў бацькі ў агульнай складанасці Мак-Кейн вучыўся прыкладна ў 20 розных школах. У дзіцячыя гады адрозніваўся энергічным характарам, запальчывасцю і агрэсіўнасцю, імкненнем перамагаць у канкурэнцыі з аднагодкамі.

З дзяцінства Мак-Кейн прыналежыў да епіскапальнай царквы, але ў 2007 перайшоў да баптыстаў (Баптысцкая царква Фінікса ў Арызоне, уваходзіць у склад Паўднёвай Баптысцкай канвенцыі — якая прытрымліваецца кансерватыўных поглядаў найбуйнейшай пратэстанцкай дэнамінацыі ў ЗША), да якіх належыць яго другая жонка.

### Адукацыя, пачатак вайсковай службы і першы шлюб

Накіроўваючыся па ступнях бацькі, пасля сканчэння школы Мак-Кейн паступіў у Ваенна-марское вучылішча ў Анапалісе, якую скончыў у 1958. Штогод Джон атрымліваў не менш 100 вымоў і часта падвяргаўся спагнанням за парушэнні дысцыпліны і невыкананне ваеннага ўстава, ад нячышчаных ботаў да недарэчных(?) выказванняў у адрас начальства. У той жа час пры росце 1 метр 70 см і вазе ў 58 кг ён вылучаўся як здольны баксёр у лёгкай вазе. Мак-Кейн атрымліваў добрыя адзнакі толькі па тых прадметах, якія яго цікавілі: гісторыя, англійская літаратура і дзяржаўнае кіраванне. Тым не менш (?) з 899 выпускнікоў 1958 года Джон Мак-Кейн паказаў 894 вынік.

Мак-Кейн (справа ўнізе) са сваім звяном
У 1958—1960 гадах на працягу 1,5 гадоў праходзіў падрыхтоўку на штурмавіку Дуглас A-1 «Скайрэйдар» на базах марской авіяцыі Пенсакола ў Фларыдзе і «Корпус-Крысці» ў Тэхасе. За гэты час ён зарабіў рэпутацыю «тусовачнага чалавека», вадзіў Шэўрале, сустракаўся са стрыптызёршай па мянушцы «Марыя — полымя Фларыды» і, як пазней заўважыў сам Мак-Кейн, «дарма марнаваў маладосць і здароўе». Джон быў паветраным ліхачом і рэдка заседжваўся за кіраўніцтвам па лётнай эксплуатацыі. Падчас трэніровак у Тэхасе рухавік на самалёце Мак-Кейна выйшаў з строю, і самалёт упаў пры пасадцы. Пілот адкараскаўся лёгкімі ўдарамі. У 1960 годзе Мак-Кейн скончыў лётную школу і стаў пілотам штурмавіка ў марской авіяцыі.

З 1960 года служыў на авіяносцах «Інтрэпід» і «Энтэрпрайз» у Карыбскім моры. Праходзіў службу на «Энтэрпрайз» падчас Карыбскага крызісу і ваенна-марской блакады Кубы ў кастрычніку 1962 года. Падчас службы ў Іспаніі Мак-Кейн па неасцярожнасці зачапіў у палёце лініі электраперадач, і гэты інцыдэнт стаў прычынай яго пераводу на базу ВМС Мерыдыян у Місісіпі, дзе ён стаў інструктарам.

У 1964 годзе пазнаёміўся з мадэллю з Філадэльфіі Кэрал Шэп, на якой ажаніўся 3 ліпеня 1965. Мак-Кейн усынавіў двух яе сыноў ад першага шлюбу (з аднакласнікам Джона) — Дуга (3 гады) і Эндзі (5 гадоў). У верасні 1966 года ў іх нарадзілася дачка Сідні.

У снежні 1965 з Мак-Кейнам ізноў адбыўся няшчасны выпадак. Падчас палёту адбылося ўзгаранне рухавіка, Джон паспяхова катапультаваўся, але самалёт разбіўся. Мак-Кейн папрасіў начальства перавесці яго з інструктарскай пасады на баявую службу. У канцы 1966 яго перавялі на авіяносец «Форэстал». Мак-Кейн працягнуў вайсковую службу на штурмавіку Дуглас A-4 «Скайхоўк». Да сакавіку 1967 яго бацька ўжо стаў галоўнакамандуючым Ваенна-марскімі сіламі ЗША ў Еўропе і праходзіў службу ў Лондане.

### Удзел у вайне ў В’етнаме

Увесну 1967 «Форэстал» быў пераведзены ў Ціхі акіян для ўдзелу ў аперацыі «Ролінг-Тандар» — масіраванай бамбардзіроўкі інфраструктурных аб’ектаў Паўночнага В’етнама: складоў зброі, прадпрыемстваў, мастоў і гэтак далей. Мак-Кейн, як і яго калегі, выяўляў незадаволенасць тым, што спіс цэлей быў абмежаваны, так што іх прыходзілася паражаць шмат разоў, пры гэтым без гарантыі таго, што менавіта гэтыя цэлі з’яўляліся значнымі для перамогі ў вайне. Пры гэтым амерыканскім лётчыкам прыходзілася пераадольваць сістэму СПА, створаную пры ўдзеле Савецкага Саюза.

29 ліпеня 1967 года падчас пажару на «Форэстале» Мак-Кейн ледзь не загінуў. Выпадкова выпушчаная некіруемая ракета патрапіла ў яго самалёт, які рыхтаваўся да ўзлёту з палубы. Яму атрымалася выратавацца, саскочыўшы на палубу. У наступным за выбухам пажары загінулі 134 і параненыя 62 марака ВМС ЗША. Былі беззваротна згубленыя больш 20 самалётаў. Мак-Кейн быў паранены шрапнэллю ў ногі і грудзі. Пасля таго, як «Форэстал» быў адпраўлены ў рамонт, 30 верасня 1967 Мак-Кейн быў пераведзены на авіяносец «Арыскані» ў 163-ю штурмавую эскадрыллю. Усяго да канца кастрычніка 1967 ён здзейсніў 22 баявых вылетаў, у тым ліку на цэлі ў раёне Хайфона і Ханоя.

### Палон

26 кастрычніка Мак-Кейн у складзе эскадрыллі з 20 самалётаў выляцеў на бамбардзіроўку электрастанцыі ў цэнтры Ханоя і быў збіты савецкай зенітнай ракетай (па іншай версіі — агнём зенітнай артылерыі). Лётчык катапультаваўся і сеў у возера, ледзь не патануўшы; ён зламаў абедзве рукі і нагу і быў жорстка збіты в’етнамскімі салдатамі: яму раздрабілі плячо, ён быў двойчы паранены. У такім стане Мак-Кейн быў змешчаны ў галоўную турму Ханоя — яго адмовіліся адправіць у шпіталь, лічачы, што ён усё роўна памрэ.

На допыце ён, у адпаведнасці з амерыканскім ваенным статутам, назваў толькі кароткія звесткі аб сабе — па прозвішчы в’етнамцы даведаліся, што ўзялі ў палон сына высокапастаўленага амерыканскага афіцэра. Толькі пасля гэтага яму была аказаная медыцынская дапамога, і аб яго паланенні было афіцыйна абвешчана. Ён шэсць тыдняў правёў у лякарні, у гэты перыяд да яго дапусцілі французскага тэлежурналіста, яго наведвалі важныя в’етнамскія дзеячы, якія лічылі Мак-Кейна прадстаўніком амерыканскай ваенна-палітычнай эліты. У снежні 1967 Мак-Кейна, які страціў 26 кг і пасівеў (пазней ён атрымаў мянушку «Белы тарнада»), перавялі ў лагер ваеннапалонных у Ханоі, дзе аб ім клапаціліся таварышы па палоне.

У сакавіку 1968 ён быў змешчаны ў адзіночную камеру.

У ліпені 1968 яго бацька стаў галоўнакамандуючым Ціхаакіянскім флотам ЗША і, адпаведна, камандуючым амерыканскімі ваенна-марскімі сіламі на В’етнамскім тэатры ваенных дзеянняў. Тады паўночнав’етнамскія ўлады ў прапагандысцкіх мэтах прапанавалі вызваліць Мак-Кейна раней яго таварышаў, аднак ён заявіў, што прыняў бы прапанову толькі ў тым выпадку, калі бы таксама былі вызваленыя амерыканскія ваенныя, якія патрапілі ў палон раней яго. Аб адмове Мак-Кейна ад вызвалення в’етнамскія служачыя паведамілі амерыканскаму прадстаўніку на Парыжскіх мірных перамовах Аверэлу Гарыману.

У жніўні 1968 Мак-Кейна падвергнулі сталым збіванням (кожныя дзве гадзіны), імкнучыся зламаць яго волю. У гэты жа час ён хварэў дызентэрыяй, а ахоўнікі перашкодзілі яму пакончыць з сабой. Пасля чатырох дзён падобных «допытаў» ён напісаў кароткае «прызнанне» у сваёй злачыннай дзейнасці супраць в’етнамскага народа — пры гэтым ён выкарыстаў неўласцівы яму камуністычны жаргон, каб паказаць, што гэты дакумент атрыманы з дапамогай катаванняў. Новыя пераломы, атрыманыя ў гэтыя дні, прывялі да таго, што Мак-Кейн страціў магчымасць паднімаць рукі вышэй галовы. Пазней ён узгадваў: «Я пазнаў тое, што ўсе мы пазналі там: кожны чалавек мае сваю мяжу. Я дасягнуў сваёй». Аднак на гэтым дрэннае абыходжанне з ім не спынілася — яго працягвалі біць (два-тры разы ў тыдзень) за адмову падпісаць новае «прызнанне». Ён успамінаў, што штораніцы да яго ўваходзіў наглядчык і патрабаваў, каб зняволены кланяўся яму, і ў адказ на адмову, наносіў яму ўдар у скронь. Акрамя таго, Мак-Кейна спрабавалі сілай прымусіць выдаць ваенную інфармацыю — пасля чарговых збіванняў ён заявіў, што згодзен назваць прозвішчы сваіх таварышаў па эскадрыллі, пасля гэтага пералічыўшы в’етнамцам спіс футбалістаў каманды «Грын Бэй Пекерз». У гэты жа перыяд ён прынцыпова адмаўляўся сустракацца з амерыканскімі антываеннымі актывістамі, каб не даць магчымасці выкарыстаць яго ў мэтах прапаганды супраць сваёй краіны.

Улетку 1969 адзін з вызваленых з палону амерыканцаў паведаміў аб катаваннях, якім ён падвяргаўся. Пасля гэтага абыходжанне з ваеннапалоннымі палепшылася. У кастрычніку 1969 Мак-Кейн быў пераведзены ў турму «Хоа Ло», вядомую сярод амерыканскіх пілотаў пад іранічнай назвай «Ханой Хілтан». Тамака ён працягваў адмаўляцца сустракацца з амерыканскімі антываеннымі актывістамі і журналістамі, якія спачувалі Паўночнаму В’етнаму. Усяго Мак-Кейн правёў у палоне 1967 дзён (5 з паловай гадоў) і вызвалены 15 сакавіка 1973 пасля падпісання Парыжскіх мірных дамоў паміж ЗША і Дэмакратычнай Рэспублікай В’етнам.

### Завяршэнне вайсковай службы, развод і другі шлюб

Пасля вяртання з палону Мак-Кейн застаўся на вайсковай службе. Фатаграфія яго сустрэчы з прэзідэнтам Рычардам Ніксанам на прыёме ў Белым доме набыла шырокую вядомасць (Мак-Кейн у той час яшчэ рухаўся на мыліцах). У 1973—1974 ён вучыўся ў Нацыянальным ваенным каледжы (Вашынгтон, акруга Калумбія) і праходзіў курс вельмі знясільваючай і балючай фізічнай тэрапіі, пасля якога зноў змог абыходзіцца без мыліц і аднавіць сваю кваліфікацыю пілота. У канцы 1974 ён быў прызначаны на службу ў вучэбную эскадрыллю, размешчаную на ваенна-марскім аэрадроме Сесіл-Філд каля Джэксанвіла, штат Фларыда, а затым стаў яе камандзірам. З яго арганізатарскімі здольнасцямі звязвалі паляпшэнне боегатоўнасці гэтага падраздзялення. У 1977 Мак-Кейн стаў марскім афіцэрам сувязі пры амерыканскім сенаце — пазней ён назваў гэты досвед «рэальным уваходам у свет палітыкі». У 1981, разумеючы, што наступствы раненняў і траўмаў не дазволяць яму дасягнуць адміральскага чыну (падобна дзеду і бацьку), ён пакінуў сапраўдную службу ў чыне капітана 1-га рангу. За час вайсковай службы ён быў узнагароджаны медалямі Сярэбраная зорка, Бронзавая зорка, Легіён гонару, Пурпурнае сэрца і Крыжом за выдатныя лётныя дасягненні.

Мак-Кейн падчас інтэрв’ю, 1974
Неўзабаве пасля вяртання Мак-Кейна з палону ён разыйшоўся з жонкай, якая яшчэ ў 1969 трапіла ў цяжкую аўтакатастрофу, пасля чаго ў значнай ступені згубіла прывабнасць. Мак-Кейн узяў адказнасць за крушэнне свайго першага шлюбу на сябе; пазней ён пісаў аб сваім уласным эгаізме і няспеласці таго часу і аб тым, што ён не можа пазбегнуць прызнання сваёй віны, спасылаючыся на свой в’етнамскі палон. 2 красавіка 1980 сужэнцы афіцыйна развяліся; пры гэтым Мак-Кейн пакінуў сваёй былой жонцы дамы ў Вірджыніі і Фларыдзе, а таксама працягваў фінансаваць яе лячэнне.

Ужо 17 мая 1980 ён уступіў у новы шлюб з Сіндзі Лу Хэнслі, выкладчыкам з Фінікса, штат Арызона і дачкой мясцовага буйнага бізнесмена Джэймса Уіліса Хэнслі. У 1984 у іх нарадзілася дачка Меган, у 1986 — сын Джон Сідні IV («Джэк»), які, як і бацька, атрымаў адукацыю ў Ваенна-марское вучылішча ў Анапалісе, у 1988 — сын Джэймс, які ў 2006 паступіў у марскую пяхоту і ў канцы 2007 накіраваны для праходжання службы ў Ірак. У 1991 сужэнцы ўзялі ў сям’ю трохмесяцовую дзяўчынку з Бангладэш, якая знаходзілася ў прытулку маці Тэрэзы і якая мела патрэбу ў лячэнні ў ЗША — яе назвалі Брыджыт. Пасля праходжання ўсіх фармальнасцей яна была ўдачарона ў 1993.

## Палітычная кар’ера

### Кангрэсмен

Пры актыўнай падтрымцы цесця Мак-Кейн уключыўся ў палітычнае жыццё ЗША і ўжо ў лістападзе 1982 быў абраны членам Палаты прадстаўнікоў Кангрэса ЗША ад першай выбарчай акругі штата Арызона як рэспубліканец. Праз два гады ён быў лёгка пераабраны на новы двухгадовы тэрмін. Мак-Кейн, у цэлым, падтрымліваў палітычны і эканамічны курс прэзідэнта Рональда Рэйгана. Аднак ён прагаласаваў супраць знаходжання ў Ліване амерыканскіх марскіх пяхотнікаў, якія ўваходзілі ў склад шматнацыянальных сіл, бо не бачыў перспектываў для ваеннай прысутнасці ЗША ў гэтай краіне. З гэтым галасаваннем, якое ішло насуперак інтарэсам рэспубліканскай адміністрацыі, звязваюць пачатак складання рэпутацыі Мак-Кейна як палітыка-індывідуаліста. Праз месяц пасля гэтага галасавання амерыканская марская пяхота панесла значныя страты ў выніку выбуху бейруцкіх казарм, што пацвердзіла слушнасць Мак-Кейна.

Падчас свайго знаходжання ў Палаце прадстаўнікоў Мак-Кейн спецыялізаваўся на праблемах індзейцаў і ўдзельнічаў у правядзенні закона аб эканамічным развіцці індзейскіх тэрыторый, падпісанага ў 1985. У тым жа годзе ён упершыню пасля палону наведаў В’етнам разам з легендарным журналістам Уолтарам Кронкайтам.

### Сенатар

Джона Мак-Кейна сустракае прэзідэнт Рэйган з першай ледзі, сакавік 1987
У лістападзе 1986 Мак-Кейн быў абраны сенатарам ЗША ад штата Арызона, змяніўшы ў гэтай якасці былога рэспубліканскага кандыдата на пост прэзідэнта ў 1964 Бары Голдуотэра. На гэтых выбарах ён атрымаў 60 % галасоў выбаршчыкаў. Афіцыйна тэрмін яго паўнамоцтваў пачаўся ў студзені 1987. Ён пераабіраўся ў сенат у лістападзе 1992 (56 %), лістападзе 1998 (69 %) і лістападзе 2004 (77 %, прычым за Мак-Кейна гэтым разам галасавалі нават большасць выбаршчыкаў-дэмакратаў Арызоны).

З 1987 Мак-Кейн працаваў у камітэтах Сената па справах узброеных сіл, па гандлю і па справах індзейцаў. У 1995—1997 і 2005—2007 ён быў старшынёй камітэта па справах індзейцаў, у 1997—2001 і 2003—2005 — старшынёй камітэта па гандлю. З студзеня 2007 — старэйшы прадстаўнік меншасці ў камітэце па ўзброеных сілах.

З 1993 Мак-Кейн з’яўляецца старшынёй рады дырэктараў Міжнароднага рэспубліканскага інстытута.

### Мак-Кейн і праблема фінансавання выбарчых кампаній

У пачатку свайго знаходжання ў Сенаце Мак-Кейн апынуўся ўцягнутым у гучны палітычны скандал, звязаны з дзейнасцю банкіра Чарльза Кітынга, які з’яўляўся ў 1982—1987 адным з яго палітычных фундатараў (усяго Кітынг фінансава падтрымліваў выбарчыя кампаніі пяцёх сенатараў ЗША). Акрамя таго, Мак-Кейн і яго сям’я здзейснілі, як мінімум, дзевяць паездак за рахунак Кітынга — пазней ён вярнуў іх кошт, які складаў больш $13 тыс. Калі ў Кітынга пачаліся фінансавыя праблемы, Мак-Кейн неаднаразова сустракаўся з фінансавымі рэгулятарамі (якія курыруюць ашчадныя банкі ЗША) з тым, каб аказаць дапамогу Кітынгу. Падтрымка з боку Мак-Кейна, як і іншых сенатараў, не прывяла ні да якіх вынікаў, акрамя маральнай шкоды для іх (пазней фінансавая кампанія Кітынга збанкрутавала, ён сам правёў у турме пяць гадоў, хоць і змог расплаціцца з большасцю пацярпелых). Хоць Мак-Кейн і не быў абвінавачаны ў супрацьзаконных дзеяннях, але камітэт Сената па этыцы зрабіў яму заўвагу ў сувязі з дадзенай гісторыяй; сам ён прызнаў памылковасць сваіх паводзін у гэтай справе.

Пасля «справы Кітынга» Мак-Кейн стаў актыўна крытыкаваць уплыў вялікіх грошай на амерыканскую палітыку. Да 1994 ён разам з сенатарам Росам Фейнгольдам (дэмакратам ад штата Вісконсін) распрацаваў законапраект аб абмежаванні палітычных ахвяраванняў у выбарчыя кампаніі для карпарацый і іншых арганізацый — у тым ліку для таго, каб пазбегнуць паўтору сітуацый, падобных «справе Кітынга». Законапраект Мак-Кейна-Фейнгольда сустрэў рашучае процідзеянне з боку значных дзеячаў абедзвюх кіроўных партый ЗША, але сустрэў падтрымку ў СМІ і грамадстве. У 1995 першая версія гэтага закона была занесена ў Сенат, але праваленая ў наступным годзе, гэта жа паўтарылася ў 1998 і 1999. Закон Мак-Кейна-Фейнгольда быў прыняты толькі ў 2002 (ён атрымаў вядомасць як Двухпартыйны закон аб рэформе выбарчых кампаній) пасля скандальнай справы Enron, якая павысіла ўвагу грамадства да праблем карупцыі. Гэты закон лічыцца асноўным дасягненнем Мак-Кейна падчас яго сенатарскай кар’еры; ён таксама падвысіў яго вядомасць як «палітычнага індывідуаліста».

### Іншыя аспекты дзейнасці ў Сенаце

У пачатку 1990-х гадоў Мак-Кейн, сумесна з іншым ветэранам в’етнамскай вайны, сенатарам Джонам Керы, займаўся праблемай амерыканскіх ваенных, якія зніклі без весткі ў В’етнаме, у сувязі з чым ізноў неаднаразова наведваў гэту краіну. Дзейнасць Мак-Кейна спрыяла нармалізацыі амерыкана-в’етнамскіх адносін. У гэты жа перыяд наладзіліся яго адносіны з Керы — раней Мак-Кейн успрымаў яго рэзка негатыўна з-за ўдзелу Керы ў антываенным руху пасля вяртання з В’етнама.

У якасці старшыні камітэта па гандлю Мак-Кейн выступаў за павелічэнне падаткаў на цыгарэты з тым, каб гэтыя сродкі пайшлі на фінансаванне антытытунёвых кампаній, на скарачэнне ліку курцоў-падлеткаў, на павелічэнне даследаванняў у вобласці аховы здароўя і на кампенсаванне выдаткаў сістэмы аховы здароўя, звязаных з наступствамі курэння. Пры гэтым ён атрымаў падтрымку дэмакратычнай адміністрацыі Біла Клінтана, але разыйшоўся з большасцю сенатараў ад уласнай партыі — у выніку яго ініцыятыва не была рэалізавана.

У жніўні 1999 года выйшлі мемуары Джона Мак-Кейна ў суаўтарстве з Маркам Сольтэрам пад назвай *«Faith of My Fathers»* (бел.: Вера Маіх Айцоў). Кніга адразу стала бестселерам, а пазней (у 2005) па ёй быў зняты фільм.

У перыяд прэзідэнцтва Джорджа Буша-малодшага Мак-Кейн галасаваў супраць законаў аб паніжэнні падаткаў у 2001 і 2003. У 2001 ён быў адным з двух сенатараў-рэспубліканцаў, якія не падтрымалі гэты закон у сувязі тым, што паніжэнне падаткаў не суправаджалася скарачэннем бюджэтных выдаткаў. У 2003, па яго меркаванні, паніжэнне падаткаў было неразумна з-за вайны ў Іраку. Зрэшты, ён падтрымаў паніжэнне падаткаў у 2006, каб не дапусціць іх росту ў гэты перыяд.

Прыхільнік вайны ў Іраку, Мак-Кейн, аднак, выступіў у 2005 з заканадаўчай ініцыятывай, якая забараняла негуманнае абыходжанне са зняволенымі, уключаючы змешчаных у турме Гуантанама. Сваю ролю ў такой пазіцыі Мак-Кейна згуляў яго ўласны досвед ваеннапалоннага. «Папраўка Мак-Кейна» была прынятая сенатам, а прэзідэнт Буш, які першапачаткова не выключаў магчымасці ўжывання вета, у снежні 2005 усё жа падпісаў адпаведны закон.

### Кандыдат у прэзідэнты-2000

У 2000 Мак-Кейн удзельнічаў у прэзідэнцкіх «праймерыз» ад Рэспубліканскай партыі, стаўшы найбольш сур’ёзным канкурэнтам Джорджа Буша-малодшага. Яму атрымалася атрымаць перамогу ў Нью-Гемпшыры, Арызоне, Мічыгане і штатах Новай Англіі — Масачусетсе, Род-Айлендзе, Канектыкуце, Верманту. На яго баку выступіла ліберальная частка рэспубліканцаў, а супраць яго актыўна дзейнічалі кансерватыўныя пратэстанцкія дзеячы, якіх Мак-Кейн раскрытыкаваў як «самазваных лідараў». Падчас выбарчай кампаніі супраць Мак-Кейна былі ўжыты «брудныя тэхналогіі», разлічаныя на кансерватыўную частку рэспубліканскіх выбаршчыкаў — так, перад псіхалагічна важнымі «праймерыз» у Паўднёвай Караліне быў распаўсюджаны слых аб тым, што ў Мак-Кейна ёсць незаконная дачка ад сувязі з афра-амерыканкай. Гэты слых быў звязаны з фактам удачарэння ім дзяўчынкі з Бангладэш, але за пакінуты да «праймерыз» час Мак-Кейн не паспяваў паведаміць выбаршчыкам праўду. У выніку ён прайграў, атрымаўшы 42 % галасоў супраць 53 %, аддадзеных за Буша. 9 сакавіка 2000 Мак-Кейн, пацярпеўшы паразу на праймерыз у ключавых штатах, адмовіўся ад наступнага ўдзелу ў выбарчай кампаніі.

Падчас выбарчай кампаніі 2004 Мак-Кейн разглядаўся камандай дэмакратычнага прэтэндэнта Джона Керы як магчымы кандыдат у віцэ-прэзідэнты, здольны прыцягнуць галасы ліберальных рэспубліканцаў. Аднак Мак-Кейн адмовіўся ад гэтай прапановы, захаваўшы адданасць Рэспубліканскай партыі і падтрымаўшы кандыдатуру Джорджа Буша на другі прэзідэнцкі тэрмін.

## Выбарчая кампанія-2008

Мак-Кейн з выбаршчыкамі
28 лютага 2007 Мак-Кейн абвясціў аб пачатку сваёй прэзідэнцкай выбарчай кампаніі 2008 года, стаўшы адным з найбольш вядомых амерыканскім выбаршчыкам кандыдатаў (у прыватнасці, за кошт досведу кампаніі 2000). Перад гэтым ён імкнуўся нармалізаваць свае адносіны з кансерватыўнымі хрысціянскімі прапаведнікамі. Аднак пазіцыя Мак-Кейна па пытаннях іміграцыі выклікала паніжэнне яго папулярнасці сярод рэспубліканскіх выбаршчыкаў і, як следства, памяншэнне паступленняў у выбарчы фонд да сярэдзіны 2007. Неафіцыйным і бясплатным дараднікам Джона Мак-Кейна ў яго перадвыбарнай кампаніі з’яўляецца Роберт Каган.

Але на старце выбарчай кампаніі 2008 Мак-Кейн атрымаў перамогу на «праймерыз» у Нью-Гэмпшыры, Паўднёвай Караліне і Фларыдзе, што зрабіла яго лідарам сярод кандыдатаў-рэспубліканцаў. Ён умацаваў свае пазіцыі падчас «супераўторка» 5 лютага 2008, перамогшы ў найбольш электаральна значных штатах — Нью-Ёрк і Каліфорнія — а таксама ў Канектыкуце, Ілінойсе, Нью-Джэрсі, Дэлавэры, Аклахоме, Місуры, Арызоне . На працягу лютага замацаваў сваё лідарства, перамогшы ў штатах Вашынгтон, Вірджынія, Мэрыленд, Вісконсін, акрузе Калумбія. 4 сакавіка ён атрымаў перамогу ў штатах Вермант, Род-Айленд, Агая і Тэхас, забяспечыўшы вылучэнне сваёй кандыдатуры ад Рэспубліканскай партыі на прэзідэнцкіх выбарах 2008.

Мак-Кейн з Джорджам Бушам, 5 сакавіка 2008
5 сакавіка кандыдатуру Мак-Кейна падчас асабістай сустрэчы падтрымаў прэзідэнт Джордж Буш, які заявіў:

>
> Гэты хлопец выявіў неверагодную адвагу, сілу характару і настойлівасць для таго, каб дайсці да гэтага моманту. Гэта менавіта той чалавек, які нам неабходны як прэзідэнт, той, хто можа прымаць цвёрдыя рашэнні, хто не будзе пасаваць перад тварам небяспекі.
>
>
>

Аб Мак-Кейне вельмі жорстка выказваўся Фідэль Кастра ў шэрагу адмыслова прысвечаных яму артыкулаў пад агульным загалоўкам «Кандыдат-рэспубліканец», дзе, у прыватнасці, аспрэчыў сцвярджэнні Мак-Кейна аб тым, што кубінцы катавалі амерыканскіх ваеннапалонных у В’етнаме.

## Палітычныя погляды

Мак-Кейн з генералам Петрэўсам у Багдадзе, лістапад 2007
Мак-Кейн выступае за ўмацаванне ваеннага патэнцыялу ЗША, павелічэнне колькасці амерыканскіх узброеных сіл і за разгортванне сістэмы супрацьракетнай абароны (СРА). Па яго меркаванню, «эфектыўная СРА мае крытычна важнае значэнне ў якасці страхоўкі ад патэнцыйных пагроз, якія зыходзяць ад магчымых стратэгічных супернікаў, такіх як Расія і Кітай».

Ён з’яўляецца прыхільнікам лібералізацыі іміграцыйнага заканадаўства (з некаторымі абмежаваннямі) і дзеянняў па прадухіленні глабальнага пацяплення — у гэтых пытаннях яго пазіцыя разыходзіцца з пунктам гледжання кансерватыўнай большасці рэспубліканскага электарата. У адрозненне ад большасці калегаў па партыі, ён прагаласаваў у Сенаце супраць папраўкі ў Канстытуцыю, якая забараняе аднаполыя шлюбы, і за федэральнае фінансаванне праграмы даследавання ствалавых клетак. У той жа час яго пазіцыя па шэрагу іншых знакавых пытанняў — такіх як аборты, смяротнае пакаранне, праблемы сацыяльнага забеспячэння — носіць выразна кансерватыўны характар.

### Мак-Кейн і Беларусь

Джон Мак-Кейн быў адным з суарганізатараў канферэнцыі «Вось зла: прапушчанае звяно — Беларусь», якая прайшла ў лістападзе 2002 года, дзе між іншым ён заявіў:

>
> *Кіраванне Лукашэнкі з’яўляецца абразай каштоўнасцей, якія атрымалі перамогу амаль па ўсім еўрапейскім кантыненце пасля краху Савецкага Саюза. Яго рэжым будзе пагрозай для Амерыкі і Еўропы столькі, колькі спатрэбіцца часу цывілізаванаму свету на вырашэнне дадзенай праблемы*
>
>

Джон Мак-Кейн быў адным з аўтараў і ініцыятараў прыняцця Кангрэсам ЗША ў 2004 годзе «Акта аб дэмакратыі ў Беларусі».
У лютым 2004 года Джон Мак-Кейн прыняў удзел у рыжскай канферэнцыі «Будучыня дэмакратыі па-за межамі Балтыі», падчас якой даў інтэрвію карэспандэнту беларускай службы Радыё Свабода, у якім ізноў падвяргнуў жорсткай крытыцы беларускія ўлады. У жніўні 2004 года адбыўся скандал — пасля сустрэч з прадстаўнікамі беларускай апазіцыі ў Вашынгтоне і Рызе Джон Мак-Кейн у складзе дэлегацыі Сената ЗША збіраўся наведаць Беларусь, але беларускае пасольства адмовіла ў выдачы віз, матывуючы гэта «неадпаведнымі тэрмінамі візіту», факт чаго выклікаў абурэнні амерыканскага МЗС і ў сувязі з чым Мак-Кейн зрабіў адмысловую заяву .
29 сакавіка 2008 года на сустрэчы з выбаршчыкамі штата Невада Джон Мак-Кейн заявіў: «*Лукашэнка — брутальны дыктатар. Я лічу, што Амерыка павінна супрацьстаяць дыктатарам*». Як паведаміла амерыканская прэса, гэтая заява была зроблена ў адказ на рэпліку жыхаркі гораду Спаркс. Тая выказала занепакоенасць далейшым лёсам сваёй кампаніі, якая з-за гандлёвых санкцый у дачыненні да рэжыму Лукашэнкі не можа працягваць дачыненні з важным для яе партнёрам у Беларусі і таму рызыкуе збанкрутаваць. Невадская прадпрыймальніца спыталася ў Мак-Кейна, як той збіраецца весці замежную палітыку, каб не шкодзіць амерыканскім інтарэсам. Адказваючы на пытанне, кандыдат на прэзідэнта ЗША паспачуваў выбарніцы, аднак зазначыў, што падтрымлівае санкцыі супраць «дэспатычнай улады прэзідэнта Лукашэнкі».

### Мак-Кейн і краіны СНД

Джон Мак-Кейн вядомы сваім негатыўным стаўленнем да палітыкі былога расійскага прэзідэнта Уладзіміра Пуціна. У 2003 ён заявіў, што «амерыканская вонкавая палітыка павінна адлюстроўваць ацверажальную выснову аб тым, што расійскі ўрад, які не падзяляе нашыя самыя базавыя каштоўнасці, не можа быць сябрам або партнёрам і рызыкуе сваімі ўласнымі паводзінамі паставіць сябе ў разрад ворагаў». Па яго меркаванні, «паўзучы путч супраць сіл дэмакратыі і рыначнага капіталізму ў Расіі пагражае асновам амерыкана-расійскіх узаемаадносін і спараджае здань новай эры „халоднага міру“ паміж Вашынгтонам і Масквой». Абыгрываючы вядомую зацемку Джорджа Буша аб «душы Пуціна», пасля сустрэчы з расійскім прэзідэнтам у Славеніі Мак-Кейн заявіў: «Калі я зазірнуў у вочы Пуціну, то ўбачыў тры літары: КДБ».

У 2005 Мак-Кейн і сенатар Джозеф Ліберман занеслі ў сенат праект рэзалюцыі з патрабаваннем прыпыніць членства Расіі ў «вялікай васмёрцы». У тым жа годзе стаў адным з ініцыятараў прыняцця сенатам рэзалюцыі з абвінавачваннем расійскіх уладаў у тым, што судовы працэс над Міхаілам Хадаркоўскім і Платонам Лебедзевым быў «палітычна матываваным». Патрабаванне выключыць Расію з G8 Мак-Кейн выказваў і ў наступным :

>
> Сёння мы бачым Расію, узначаленую зграяй былых выведнікаў. Яны спрабуюць запалохаць сваіх дэмакратычных суседзяў, такіх як Грузія, спрабуюць гуляць на залежнасці Еўропы ад расійскіх нафты і газу. Трэба перагледзець заходні погляд на рэваншысцкую Расію. Для пачатку трэба пашырыць G8 і ўлучыць у яе рыначныя дэмакратыі, якія зараз лідыруюць у свеце — Бразілію і Індыю, а таксама выключыць Расію.
>
>
>

Пункт гледжання Мак-Кейна на працэсы, якія адбываюцца на постсавецкай прасторы, таксама прама процілеглы пазіцыі Крамля. У 2005 годзе Мак-Кейн разам з сенатарам Хілары Клінтан высунуў кандыдатуры Міхаіла Саакашвілі і Віктара Юшчанкі на Нобелеўскую прэмію міру. У заяўцы было сказана: «Прысуджэнне гэтым двум людзям Нобелеўскай прэміі міру адзначыць не толькі іх гістарычную ролю ў Грузіі і Украіне, але спародзіць таксама надзею і натхненне для ўсіх тых, хто імкнецца да волі ў іншых краінах, дзе яе няма».

У 2007 годзе Мак-Кейн быў прыхільнікам законапраекта аб падтрымцы намаганняў па ўступе ў НАТА Грузіі і Украіны.

## Узнагароды і званні

* Сярэбраная зорка
* «Легіён гонару»
* Бронзавая зорка
* Медаль «Пурпурнае сэрца»
* Крыж «За выдатныя заслугі»
* Медаль Ваеннапалоннага
* Медаль Нацыянальнай абароны
* Медаль за службу ў В'етнаме
* Медаль В'етнамскай кампаніі

## Ушанаванне памяці

У 2019 годзе адну з цэнтральных вуліц у Кіеве перайменавалі ў гонар Джона Мак-Кейна.

## Зноскі

## Зноскі

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Джон Сідні Мак-Кейн

* McCain for Belarus Архівавана 23 кастрычніка 2008.  (бел.)
* Сайт перадвыбарчай кампаніі  (англ.)
* Форум падтрымкі Архівавана 13 мая 2008.  (англ.)
* Старонка на сайце Сената ЗША Архівавана 8 мая 1999.  (англ.)
* Мак-Кейнпедыя Архівавана 22 мая 2008.  (англ.)
* Джон Мак-Кейн на MySpace  (англ.)