# Стывен Хокінг

| Стывен Хокінг |
| --- |
| англ.: Stephen William Hawking |
|  |
| Дата нараджэння | 8 студзеня 1942(1942-01-08)[…] |
| Месца нараджэння | * Оксфард, Оксфард, Оксфардшыр, Англія, Вялікабрытанія
 |
| Дата смерці | 14 сакавіка 2018(2018-03-14)[…] (76 гадоў) |
| Месца смерці | * Кембрыдж, акруга Кембрыдж[d], Кембрыджшыр, Кембрыджшыр, Усходняя Англія, Англія, Вялікабрытанія
 |
| Месца пахавання | * Вэстмінстэрскае абацтва
 |
| Грамадзянства | * Вялікабрытанія
 |
| Бацька | Frank Hawking[d] |
| Маці | Isobel Eileen Hawking[d] |
| Жонка | Jane Hawking[d] і Elaine Mason[d] |
| Дзеці | Lucy Hawking[d], Robert Hawking[d] і Timothy Hawking[d] |
| Род дзейнасці | фізік-тэарэтык, касмолаг, пісьменнік |
| Навуковая сфера | АТА, квантавая гравітацыя, тэарэтычная фізіка, касмалогія, прыкладная матэматыка, сусвет і чорная дзірка |
| Месца працы | * Гонвіл і Гай-каледж[d]
* Faculty of Mathematics, University of Cambridge[d]
* Perimeter Institute for Theoretical Physics[d]
* Кембрыджскі ўніверсітэт
* Каліфарнійскі тэхналагічны інстытут
 |
| Навуковая ступень | бакалаўр мастацтваў[d] (1962) і доктарская ступень[d] (1 сакавіка 1966) |
| Навуковае званне | * Лукасаўскі прафесар матэматыкі (1979)
 |
| Альма-матар | * Універсітэцкі каледж[d] (1962)
* Трыніці-Хол[d] (сакавік 1966)
* школа Св. Альбана[d]
* Кембрыджскі ўніверсітэт
* St Albans High School for Girls[d]
* Byron House School[d]
 |
| Навуковы кіраўнік | Дэніс Сіяма[d] |
| Член у | * Каралеўскае таварыства мастацтваў[d]
* Папская акадэмія навук
* Амерыканскае філасофскае таварыства
* Нацыянальная акадэмія навук ЗША
* Лонданскае каралеўскае таварыства
* Амерыканская акадэмія мастацтваў і навук
* Starmus Festival[d]
 |
| Прэміі | медаль Бодлі[d] (2015) |
| Узнагароды |     медаль Альберта Эйнштэйна[d] (1979) прэмія Вольфа па фізіцы (1988)  Special Breakthrough Prize in Fundamental Physics[d] (2013)  медаль Эдынгтана[d] (1975)  прэмія і лекцыя імя Нейлара[d] (1999) медаль Оскара Клейна[d] (2003) медаль Х’юза (1976) Royal Society Science Books Prize[d] (2002) медаль Альберта[d] (1999) Michelson–Morley Award[d] (2003) прэмія Фансекі[d] (2008) Pius XI Medal[d] (17 красавіка 1975) медаль і прэмія Максвела[d] (1976) медаль і прэмія Дзірака[d] (1987) прэмія Адамса[d] (1966) прэмія Эндру Геманта[d] (1998) The James Smithson Bicentennial Medal[d] (2005) NSS Robert A. Heinlein Memorial Award[d] (2012)  ганаровы доктар Гарвардскага ўніверсітэта[d] (1990) ганаровы доктар Оксфардскага ўніверсітэта[d] (1978) прэмія Марселя Гросмана[d] (чэрвень 1991) медаль Франкліна[d] (1981) BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award[d] (2015) Gold medal of the Spanish National Research Council[d] (1989) прэмія Эйнштэйна[d] (1978) Fellow of the Royal Society of Arts[d] ганаровы доктар Прынстанскага ўніверсітэта[d] ганаровы доктар Кембрыджскага ўніверсітэта[d] (1989) прэмія Дэні Хайнемана ў галіне матэматычнай фізікі[d] (1976, 1976) прэмія Ліліенфельда[d] (1999, 1999)  Прэмія па фундаментальнай фізіцы[d] член Лонданскага каралеўскага таварыства (1974) Member of the National Academy of Sciences of the United States[d] (1992) |
| Сайт | hawking.org.uk (англ.) |
|  Цытаты ў Вікіцытатніку |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Стывен Уільям Хокінг** (англ.: Stephen William Hawking; 8 студзеня 1942, г. Оксфард, Вялікабрытанія — 14 сакавіка 2018, Кембрыдж, Вялікабрытанія) — англійскі фізік-тэарэтык. Член Лонданскага каралеўскага таварыства (1974), Нацыянальнай АН ЗША (1992).

## Біяграфічныя звесткі

Скончыў Оксфардскі ўніверсітэт (1962), затым Кембрыджскі ўніверсітэт (1966), у якім і працаваў, з 1977 прафесар.

3 1962 паралізаваны, з 1985 страціў магчымасць маўлення.

У 22 гады ў Хокінга быў дыягнаставаны бакавы аміятрафічны склероз. Паводле прагнозаў урачоў, вучонаму заставалася жыць 2-3 гады. Аднак лёс Хокінга склаўся інакш. Ён быў двойчы жанаты, стаў бацькам траіх дзяцей. І ўжо цалкам паралізаваны прадаўжаў займацца навукай, выкладаў, выступаў з дакладамі з дапамогай камп’ютарнага галасавога сінтэзатара.

Прах Стывена Хокінга пахаваны ў лонданскім Вэстмінстэрскім абацтве.

## Навуковая дзейнасць

Навуковыя працы па агульнай тэорыі адноснасці, тэарэтычнай астрафізіцы і касмалогіі. Даказаў тэарэму аб сінгулярнасці прасторы-часу (тэарэма Хокінга—Пенроўза, 1960-я г.). Паказаў, што на пачатковых этапах эвалюцыі Сусвету маглі ўтварацца чорныя міні-дзіры (памерам з элементарную часціцу). У сярэдзіне 1970-х г. распрацаваў тэорыю «выпарэння» чорных дзір за кошт квантавых эфектаў і нараджэння пар часціц і антычасціц (выпрамяненне Хокінга).

Аўтар шэрагу навукова-папулярных кніг, у т.л. кнігі «Кароткая гісторыя часу», якая разышлася 10-мільённым тыражом.

## Прэміі і ўзнагароды

* Прэмія А. Эйнштэйна 1978.
* Прэмія Вольфа 1988.

## Публікацыі

* Hawking, Stephen (1988). *A Brief History of Time*. New York: Bantam Books. ISBN 0-553-38016-8.
* Hawking, S.W.; Penrose, R. (1970). The Singularities of Gravitational Collapse and Cosmology. *Proceedings of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences*. **314** (1519): 529–548. Bibcode:1970RSPSA.314..529H. doi:10.1098/rspa.1970.0021. ISSN 0080-4630.
* Hawking, S. (1971). Gravitational Radiation from Colliding Black Holes. *Physical Review Letters*. **26** (21): 1344–1346. Bibcode:1971PhRvL..26.1344H. doi:10.1103/PhysRevLett.26.1344.
* Hawking, S.W. (1972). Black holes in general relativity. *Communications in Mathematical Physics*. **25** (2): 152–166. Bibcode:1972CMaPh..25..152H. doi:10.1007/BF01877517. Архівавана з арыгінала 13 студзеня 2012.
* Hawking, S.W. (1974). Black hole explosions?. *Nature*. **248** (5443): 30–31. Bibcode:1974Natur.248...30H. doi:10.1038/248030a0.
* Hawking, S.W. (1982). The development of irregularities in a single bubble inflationary universe. *Physics Letters B*. **115** (4): 295–297. Bibcode:1982PhLB..115..295H. doi:10.1016/0370-2693(82)90373-2.
* Hartle, J.; Hawking, S. (1983). Wave function of the Universe. *Physical Review D*. **28** (12): 2960–2975. Bibcode:1983PhRvD..28.2960H. doi:10.1103/PhysRevD.28.2960.
* Hawking, S. (2005). Information loss in black holes. *Physical Review D*. **72** (8): 084013. arXiv:hep-th/0507171. Bibcode:2005PhRvD..72h4013H. doi:10.1103/PhysRevD.72.084013.

## Зноскі

## Літаратура

* *Касцюковіч М.* Хокінг Стывен Уільям // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — С. 43. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

## Гл. таксама

* Lenovo ThinkPad X220

## Спасылкі

* Афіцыйны сайт Стывена Хокінга  (англ.)