Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 2001

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 3 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * XX стагоддзе
* **XXI стагоддзе XXII стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 1980-я
* 1990-я
* **2000-я 2010-я
* 2020-я
 |
| Гады: | * 1998
* 1999
* 2000
* **2001 2002
* 2003
* 2004
 |

|  |
| --- |
| **2001 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

## Падзеі

Поўнае зацьменне ў горадзе Лусака, Замбія, 21 чэрвеня.
Гараць будынкі Сусветнага гандлёвага цэнтра ў Нью-Ёрку, 11 верасня.
Конная паліцыя на разгоне дэманстрацыі, Буэнас-Айрэс, 20 снежня.
* 15 студзеня: Джымі Вэйлз і Лары Сэнгер стварылі Вікіпедыю.
* 23 студзеня: Спроба згону рэйса 448, які накіроўваўся з Саны ў Хадэйду.
* 5 лютага: У Маскве на станцыі метро «Беларуская» спрацавала выбуховае прыстасаванне.
* 12 лютага: Касмічны апарат NEAR – Shoemaker апусціўся на паверхню астероіда 433 Eros.
* 16 сакавіка: Заснавана Нямецкая Вікіпедыя.
* 3 мая: Падпісаны ўказ аб устанаўленні дыпламатычных адносін Беларусі і Малаві.
* 25 мая: Беларусь усталявала дыпламатычныя адносіны з Ісландыяй.
* 1 чэрвеня: Cпадчынны прынц Непала Дыпендра на абедзе расстраляў караля Бірэндру і амаль усіх членаў каралеўскай сям’і, а потым застрэліўся сам.
* 21 чэрвеня: Адбылося сонечнае зацьменне, поўная фаза якога назіралася ў Паўднёвым паўшар’і.
* 13 жніўня: У Мінску падпісана пагадненне «Аб узаемных абавязацельствах адзінага кандыдата і шырокай грамадзянскай кааліцыі падчас і пасля выбараў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь».
* 9 верасня: Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі, перамогу атрымаў Аляксандр Лукашэнка.
* 11 верасня: Тэрарыстычная атака на Сусветны гандлёвы цэнтр і Пентагон у ЗША.
* 7 кастрычніка: ЗША распачалі вайсковую аперацыю ў Афганістане.
* 18 кастрычніка: У бельгійскім Генце ўпершыню ўручана Сусветная прэмія саўндтрэкаў.
* 25 кастрычніка: Карпарацыя Microsoft выпусціла аперацыйную сістэму Windows XP.
* 6 снежня: Саветам Еўропы абвешчаны Еўрапейскі дзень моў, які адзначаецца 26 верасня.
* 19 снежня: Пачаліся масавыя беспарадкі ў Аргенціне на фоне эканамічнага крызісу.
* Беларускі гісторык Сяргей Рассадзін выявіў звесткі аб невядомым раней горадзе Казімір.

## Нарадзіліся

* 31 мая: Іга Свёнтак, польская тэнісістка.

## Памерлі

* 4 лютага: Яніс Ксенакіс, французскі кампазітар
* 9 лютага: Герберт Сайман, амерыканскі сацыёлаг і эканаміст
* 18 лютага: Балтус, французскі мастак
* 18 сакавіка: Джон Філіпс, амерыканскі музыкант
* 19 сакавіка: Чарлз Джонсан, грамадскі дзеяч, 2-і прэзідэнт Міжнароднага Таварыства Плоскай Зямлі (нар. 24.7.1924)
* 27 чэрвеня: Тувэ Янсан, фінская шведскамоўная пісьменніца, мастачка (нар. 9.8.1914)
* 26 жніўня: Валерый Васілевіч Маслюк, беларускі рэжысёр
* 10 верасня: Ахмад Шах Масуд, афганскі палявы камандзір
* 29 лістапада: Джордж Харысан, англійскі музыка, удзельнік гурта The Beatles (нар. 25.2.1943)
* 22 снежня: Уладзіслаў Чарняўскі, беларускі ксёндз (нар. 14.1.1916)
* 22 снежня: Жак Маёль, французскі нырэц
# Этнаграфія

Даследчык і шаман племені пігмеяў
**Этнаграфія** (ад стар.-грэч.: ἔθνος — «этнас» (народ) і γράφω — «пішу») — частка гістарычнай навукі, якая вывучае народы-этнасы і іншыя этнічныя ўтварэнні, іх паходжанне (этнагенез), склад, рассяленне, культурна-бытавыя асаблівасці, а таксама іх матэрыяльную і духоўную культуру.

Пад тэрмінам «этнаграфія» ў большасці заходніх краін маюць на ўвазе апісальную дысцыпліну (напрыклад, музеезнаўства) — у адрозненне ад агульнай тэарэтычнай плыні, «этналогіі», якая займаецца вырашэннем народазнаўчых праблем. Аднак у многіх выпадках гэтыя навуковыя галіны блізкія адна адной і цесна звязаныя.

## Гл. таксама

* Беларуская этнаграфія

## Літаратура

* *Бромлей Ю. В.* Этнос и этнография. — М.: 1973
* *Бромлей Ю. В., Марков Г. Е.* Этнография. — М.: МГУ, 1982
* *Громов Г. Г.* Методика этнографических экспедиций. — М. 1966.
* *Итс Р. Ф.* Введение в этнографию: Учебное пособие Архівавана 29 мая 2007.. — Л.: Издательство Ленинградского университета, 1991
* *Пименов В. В.* Основы этнографии: программа дисциплины. — М.: МГУ, 1988.
* *Пименов В. В.* Основы этнологии: Учебное пособие Архівавана 20 лістапада 2010.. — М., МГУ, 2007.
* *Токарев С. А.* Истоки этнографической науки. — М.: Наука, 1978.
* *Токарев С. А.* История зарубежной этнографии. — М.: Высшая школа, 1978.
* *Токарев С. А.* Этнография народов СССР. Исторические основы быта и культуры. — М.: МГУ, 1952.
* *Чебоксаров Н. Н., Чебоксарова И. А.* Народы, расы, культуры. — М.: Наука, 1971.
* *Штернберг Л. Я.* Этнография // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб., 1890—1907.

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Этнаграфія
# 1816

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 2 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * XVIII стагоддзе
* **XIX стагоддзе XX стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 1790-я
* 1800-я
* **1810-я 1820-я
* 1830-я
 |
| Гады: | * 1813
* 1814
* 1815
* **1816 1817
* 1818
* 1819
 |

|  |
| --- |
| **1816 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

## Падзеі

* 9 ліпеня: Абвешчана незалежнасць Аргенціны

## Нарадзіліся

Карл Фрыдрых Цэйс
* 21 жніўня: Шарль Фрэдэрык Жэрар, эльзаскі хімік (пам. 19.8.1856)
* 11 верасня: Карл Фрыдрых Цэйс, нямецкі інжынер (пам. 3.12.1888)
* 29 кастрычніка: Фернанду II, кароль Партугаліі ў 1837—1853 гг. (пам. 15.12.1885)

## Памерлі

* 7 ліпеня: Рычард Брынслі Шэрыдан, англа-ірландскі пісьменнік
* 14 ліпеня: Франсіска Міранда, нацыянальны герой Венесуэлы
# Лыжны спорт

**Лыжны спорт** уключае ў сябе лыжныя гонкі на розныя дыстанцыі, скачкі з трампліна, дваябор’і (скачкі з трампліна і лыжная гонка з гандыкапам), гарналыжны спорт, а таксама сноўборд. Ён зарадзіўся ў Нарвегіі ў XVIII стагоддзі. У Міжнароднай федэрацыі — ФІС (FIS; заснавана ў 1924) — каля 60 дзяржаў (1991). З 1924 лыжны спорт уваходзіць у праграму зімовых Алімпійскіх гульняў, чэмпіянаты свету праводзяцца з 1925 г. (афіцыйна з 1937 г.).

## Гл. таксама

* Біятлон

## Літаратура

* Спортивная энциклопедия Беларуси / редкол.: Ю. Л. Сиваков (пред.) [и др.].- Мн. БелЭн, 2005. — 504 с.: ил. ISBN 985-11-0309-8
# Крыс Эверт

| Крысціна Марыя Эверт |
| --- |
| англ.: Chris Evert |
|  |
| Нарадзілася | 21 снежня 1954(1954-12-21) (71 год)* Форт-Ладэрдэйл, Броўард[d], Фларыда, ЗША
 |
| Грамадзянства | ЗША |
| Рэзідэнцыя | * Boca Raton[d]
 |
| Рост | 168 см |
| Вага | 56 кг |
| Прафесійная кар’ера | 1972–1989 |
| Вядучая рука | правая (двухручны бэкхэнд) |
| Прызавыя грошы | $8,895,195 |
| Адзіночны разрад |
| Вынікі (в/п) | 1309–146 (89.96%) |
| Тытулы |
157 |
| Найвышэйшы рэйтынг |
1 (3 лістапада 1975) |
| Турніры серыі Вялікага шлема |
| Аўстралія | **перамога** (1982, 1984) |
| Францыя | **перамога** (1974, 1975, 1979, 1980, 1983, 1985, 1986) |
| Уімблдан | **перамога** (1974, 1976, 1981) |
| ЗША | **перамога** (1975, 1976, 1977, 1978, 1980, 1982) |
| Іншыя турніры |
| Фінал WTA | **перамога** (1972, 1973, 1975, 1977) |
| Парны разрад |
| Вынікі (в/п) | 117–39 (75.0%) |
| Тытулы |
32 |
| Найвышэйшы рэйтынг |
13 (12 верасня 1988) |
| Турніры серыі Вялікага шлема |
| Аўстралія |
фінал (1988) |
| Францыя | **перамога** (1974, 1975) |
| Уімблдан | **перамога** (1976) |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |
| Завяршыла выступы |

**Крысціна Марыя «Крыс» Эверт** (анг. Christine Marie «Chris» Evert, нарадзілася 21 снежня 1954) — амерыканская тэнісістка. За ўсю сваю кар’еру яна заваявала 18 тытулаў на турнірах Вялікага Шлема ў адзіночным разрадзе, з іх 7 перамог, здабытых на Чэмпіянаце Францыі. Сярод яе дасягненняў ёсць перамогі ў парным разрадзе на турнірах з серыі Вялікага Шлема. У кнізе «Найвялікшыя Матчы 20 Стагоддзі» Стыў Флінк назваў Эверт 3-й жанчынай-тэнісісткай 20 стагоддзя пасля Штэфі Граф і Марціны Наўрацілавай.

## Зноскі

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Крыс Эверт
# 13 ліпеня

|  |
| --- |
| ← **ліпень** → |
| п | а | с | ч | п | с | н |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |
| 2026 |

**13 ліпеня** — сто дзевяноста чацвёрты (сто дзевяноста пяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі

* 1260: Адбылася бітва на Дурбэ, войска жамойтаў разбіла злучаную армію Тэўтонскага ордэна і Ордэна мечаносцаў.
* 1508: Бітва пад Оршай у ходзе літоўска-маскоўскай вайны (1507—1508).
* 1772: Джэймс Кук выправіўся ў кругасветнае плаванне.
* 1876: Прынята палажэнне, паводле якога губернатары ў Расійскай імперыі атрымалі права выдаваць абавязковыя пастановы аб забароне сходаў, органаў друку і інш.
* 1908: У Лондане адкрыліся IV Алімпійскія гульні. У іх упершыню прынялі ўдзел жанчыны.
* 1930: Ва Уругваі пачаўся першы чэмпіянат свету па футболе.
* 1944: Савецкія войскі ўвайшлі ў Вільнюс.
* 1990: У Гарадку (Польшча) пачаўся І Фестываль музыкі маладой Беларусі, арганізаваны Беларускім аб'яднаннем студэнтаў і гмінным асяродкам культуры.
* 2024: На перадвыбарчым мітынгу ў Пенсільваніі здзейснены замах на Дональда Трампа.

## Нарадзіліся

* 1590: Клімент X, Папа Рымскі
* 1597: Себасцьян Штоскопф, нямецкі мастак
* 1607: Вацлаў Холар, чэшскі гравёр і малявальшчык
* 1793: Джон Клэр, англійскі паэт
* 1889: Сяргей Клычкоў, рускі пісьменнік і паэт
* 1896: Мардэхай Ардон, ізраільскі мастак
* 1897: Міхась Міцкевіч, беларускі грамадскі і культурны дзеяч, брат Якуба Коласа (пам. 25.10.1991)
* 1905: Эдвін Лайнэ, фінскі рэжысёр
* 1918: Альберта Аскары, італьянскі гоншчык
* 1923: Міхаіл Пугаўкін, савецкі акцёр (пам. 25.7.2008)
* 1924: Карла Бергонцы, італьянскі оперны спявак (пам. 25.7.2014)
* 1933: П'ера Мандзоні, італьянскі мастак
* 1952: Аляксандр Ціхановіч, беларускі эстрадны спявак
* 1970: Андрэй Цівончык, нямецкі атлет беларускага паходжання
* 1983: Дыяна Бакозі, італьянскі стралок
* 1998: Дзіёра Келдзіёрава, узбекская дзюдаістка, алімпійская чэмпіёнка

## Памерлі

* 1024: Генрых ІІ, імператар свяшчэннарымскі
* 1645: Міхаіл Фёдаравіч, цар рускі, першы з дынастыі Раманавых
* 1793: Жан-Поль Марат, адзін з правадыроў Вялікай французскай рэвалюцыі
* 1868: Канстанцін Тышкевіч, беларускі археолаг (нар. 17.2.1806)
* 1896: Фрыдрых Аўгуст Кекуле, нямецкі хімік-арганік
* 1954: Фрыда Кало, мексіканская мастачка (нар. 6.7.1907)
* 1970: Шэн Шыцай, кітайскі ваенны дзеяч, губернатар Сіньцзяна (нар. 1897)
* 1974: Патрык Мейнард Сцюарт Блэкет, брытанскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы
* 2008: Браніслаў Герэмек, польскі гісторык, грамадска-палітычны і дзяржаўны дзеяч (нар. 6.3.1932)
* 2008: Аляксандр Міхайлавіч Глебаў, беларускі фотамастак.
* 2014: Надзін Гордымер, паўднёваафрыканская пісьменніца

## Святкуюць

* Казахстан: Дзень Камітэта нацыянальнай бяспекі
* Расія: Дзень пошты
* Чарнагорыя: Дзень дзяржаўнасці