# Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі

| Прэм'ер-міністр Злучанага Каралеўства Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі |
| --- |
| *Prime Minister of the United Kingdom* |
|  Герб урада Яго Вялікасці |
|  **Пасаду займае** Кір Стармер з 5 ліпеня 2024  |
| Узначальвае | * Вялікабрытанія
 |
| Форма звароту | Высокашаноўны |
| Афіцыйная рэзідэнцыя | Даўнінг-стрыт, 10 |
| Прызначаецца | Брытанскім манархам |
| Зарплата |
£142 000 |
| Пасада з’явілася | 4 красавіка 1721 |
| Першы на пасадзе |
Роберт Уолпал |
| Сайт | number10.gov.uk |

|  |
| --- |
| **Вялікабрытанія** |
|
Гэты артыкул з'яўляецца часткай серыі артыкулаў па тэме:
**Палітычная структура Вялікабрытаніі** |
| * Парламент
	+ Цырымонія адкрыцця парламента
* Карона: Кароль Карл III
* Палата лордаў
	+ Лорд спікер: Фрэнсіс Д’Суза
* Палата абшчын
	+ Спікер: Джон Беркау
	+ Пытанні Прэм’ер-міністра

---

* Тайны савет
* Урад
	+ Прэм’ер-міністр : Рышы Сунак
	+ Лорд-хавальнік Малой пячаткі: Наталі Эванс
	+ Лорд-старшыня Таемнага савета: Дэвід Лідынгтан
	+ Канцлер казначэйства: Філіп Хэманд
	+ Міністр замежных спраў: Джэймс Клеверлі
	+ Лорд-канцлер і міністр юстыцыі: Домінік Рааб
	+ Міністр унутраных спраў: Суэла Брэйверман
* Дэпартаменты ўрада
* Дзяржаўная грамадзянская служба

---

* Афіцыйная апазіцыя
	+ Лідар апазіцыі: Харыет Харман
	+ Ценявы кабінет

---

* Вярхоўны суд Вялікабрытаніі
* Суды Вялікабрытаніі
	+ Суды Англіі і Уэльса
	+ Суды Паўночнай Ірландыі
	+ Суды Шатландыі

---

* Краіны
* Парламент Шатландыі
	+ Выканаўчая ўлада Шатландыі
* Нацыянальная асамблея Уэльса
	+ Урад асамблеі Уэльса
* Асамблея Паўночнай Ірландыі
	+ Выканаўчая ўлада Паўночнай Ірландыі
* Англійскія рэгіянальныя асамблеі
* Рэзервовыя пытанні

---

* Мясцовы ўрад
* Улады Вялікага Лондана

---

* Выбары: 2001 — 2005 — 2010 — 2015
* Палітычныя партыі
* Канстытуцыя
* Правы чалавека
* Міжнародныя адносіны

---

* Палітыка Еўрасаюза
 |

**Прэм’ер-міністр Злучанага каралеўства Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі** з’яўляецца кіраўніком урада і выконвае розныя выканаўчыя функцыі, якія намінальна належаць Суверэну, які з’яўляецца кіраўніком дзяржавы. Паводле звычаю, Прэм’ер-міністр і кабінет (які ён узначальвае) адказваюць за свае дзеянні перад парламентам, членамі якога яны з’яўляюцца.

Дзеючы прэм’ер-міністр (з 5 ліпеня 2024 года) — Кір Стармер, лідар Лейбарысцкай партыі.

Як паказвае назва пасады, Прэм’ер-міністр з’яўляецца галоўным саветнікам манарха. Гістарычна, першы міністр мог займаць любую з вышэйшых дзяржаўных пасад, напрыклад, пасаду Лорда-канцлера, Архібіскупа Кентэрберыйскага, Лорда-распарадчыка, Канцлера казначэйства, Лорда-захавальніка пячаткі або дзяржаўнага сакратара. Са з’яўленнем у XVIII стагоддзі ўрада, які складаецца з кабінета міністраў, яго кіраўніка сталі зваць «Прэм’ер-міністрам» (часам таксама «Прэм’ерам» або «Першым міністрам»); да цяперашняга часу Прэм’ер-міністр заўсёды займае адно з міністэрскіх месцаў (звычайна пасаду Канцлера казначэйства). Сэр Роберт Уолпал звычайна лічыцца першым Прэм’ер-міністрам у сучасным сэнсе гэтага слова. Прэм’ер-міністр прызначаецца Манархам, які, паводле канстытуцыйнага звычаю, павінен абраць чалавека, які карыстаецца найбольшай падтрымкай Палаты обшчын (звычайна лідара партыі, якая мае большасць). У выпадку, калі Прэм’ер-міністр страчвае давер Палаты обшчын (што паказваецца прыняццем Пастановы аб недаверы), ён ці яна маральна абавязаны або сысці ў адстаўку (у гэтым выпадку Суверэн можа паспрабаваць знайсці іншага Прэм’ер-міністра, які карыстаецца даверам палаты) або запытаць манарха аб прызначэнні новых выбараў. З прычыны таго, што прэм’ерства ў пэўным сэнсе па ранейшым застаецца пасадай *de facto*, паўнамоцтвы Прэм’ер-міністра галоўным чынам вызначаюцца звычаем, а не законам, паходзячы ад таго, што той, хто займае гэту пасаду, можа прызначаць (праз Суверэна) сваіх калегаў па кабінеце міністраў і выкарыстоўваць Каралеўскія прэрагатывы, якія могуць выконвацца як самім Прэм’ер-міністрам, так і Манархам па савеце Прэм’ер-міністра. Некаторыя каментатары ўказваюць на тое, што на практыцы Прэм’ер-міністр мала падсправаздачны палаце.

## Пасада

Хоць у апошнія гады гэта не замінала Прэм’ер-міністрам выконваць сваю працу, афіцыйны статус Прэм’ер-міністра некалькі неадназначны. У яго практычна няма заканадаўча вызначанай улады над іншымі членамі Кабінета, уся праца па кіраванні краінай тэарэтычна выконваецца міністрамі, паўнамоцтвы якіх больш выразна вызначаны актамі Парламента. Прэм’ер-міністр сам адначасова займае адну з міністэрскіх пасад — Першага лорда казначэйства.

У парадку старшынства, вызначаным каралеўскай уладай, Прэм’ер-міністр, калі выключыць членаў каралеўскай сям’і, знаходзіцца ніжэй толькі за Архібіскупа Кентэрберыйскага, Архібіскупа Ёркскага і Лорда-канцлера.

У рэгіянальных урадах Шатландыі, Уэльса і Паўночнай Ірландыі пасада, адпаведная прэм’ер-міністру, завецца Першы міністр. (Гл. Першы міністр Шатландыі, Першы міністр Уэльса і Першы міністр Паўночнай Ірландыі.)

## Прывілеі

Тоні Блэр і Дзік Чэйні ля галоўнага ўваходу на Даўнінг-стрыт 10, лонданскай рэзідэнцыі прэм’ер-міністра. 11 сакавіка 2002.
Прэм’ер-міністр атрымлівае сваю зарплату не як прэм’ер-міністр, а як першы лорд казначэйства. На 2006 год яна складае £127,334, звыш таго, ён атрымлівае £60,277 як член парламента. Прэм’ер-міністр традыцыйна жыве на Даўнінг-стрыт 10 у Лондане, у доме, які Георг II падарыў Роберту Уолпалу як асабісты падарунак. Уолпал, аднак, пагадзіўся прыняць яго толькі як афіцыйную рэзідэнцыю Першых лордаў, а не як падарунак для сябе асабіста, і пасяліўся там у 1735 годзе. Хоць большасць Першых лордаў жылі на Даўнінг-стрыт 10, некаторыя жылі ў сваіх прыватных дамах. Звычайна так паступалі арыстакраты, якія самі валодалі вялікімі дамамі ў цэнтры Лондана. Некаторыя, такія як Гаральд Макмілан і Джон Мейджар, жылі ў Адміралцейскім доме, пакуль на Даўнінг-стрыт 10 вёўся рамонт і рэканструкцыя. У прылеглым доме Даўнінг-стрыт 11 размяшчаецца рэзідэнцыя другога лорда казначэйства. Даўнінг-стрыт 12 з’яўляецца рэзідэнцыяй галоўнага «кнута» — каардынатара парламенцкай большасці.

Прэм’ер-міністр таксама можа выкарыстоўваць загарадную рэзідэнцыю Чэкерс у Бакінгемшыры.

Прэм’ер-міністр, як і іншыя міністры кабінета, па звычаі з’яўляецца членам Тайнага Савета.

## Гл. таксама

* Спіс прэм’ер-міністраў Вялікабрытаніі

## Зноскі

## Спасылкі

* 10 Downing Street. (2004). Official Website. Архівавана 8 снежня 2005.
* Farnborough, Thomas Erskine, 1st Baron. (1896). *Constitutional History of England since the Accession of George the Third,* 11th ed. London: Longmans, Green and Co.
* Parliament of the United Kingdom. (2004). Official Website.
* Principal Ministers of the Crown: 1730—2006