# 1905

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 2 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * XIX стагоддзе
* **XX стагоддзе XXI стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 1880-я
* 1890-я
* **1900-я 1910-я
* 1920-я
 |
| Гады: | * 1902
* 1903
* 1904
* **1905 1906
* 1907
* 1908
 |

|  |
| --- |
| **1905 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

## Падзеі

Крывавая нядзеля.
Ведомости Спб. градоначальства, 18 кастрычніка. Маніфест Мікалая II.
* 22 студзеня (па старым стылі, 9 студзеня): Крывавая нядзеля
* 20 лютага—10 сакавіка: руска-японская вайна — бітва пры Мукдэне
* 15 мая:
	+ Заснаваны горад Лас-Вегас.
	+ У газеце «Северно-Западный край» упершыню надрукаваны верш Я. Купалы — «Мужык».
* 27 мая: Пачалася Цусімская бітва ў Японскім моры.
* 7 чэрвеня: Парламент Нарвегіі разарваў унію са Швецыяй.
* 14 чэрвеня: Паўстанне на расійскім браняносцы «Пацёмкін».
* 13 жніўня: У Нарвегіі адбыўся рэферэндум пра скасаванне вуніі са Швецыяй
* 5 верасня (па старым стылі, 23 жніўня): руска-японская вайна завяршылася Портсмуцкім мірам
* 17 кастрычніка: Мікалай II падпісвае Маніфест аб дараванні ліберальных свабод і наданні Дзяржаўнай Думе заканадаўчых паўнамоцтваў.
* 31 кастрычніка: Каля Віленскага вакзала ў Мінску на загад губернатара Паўла Курлова расстраляны мітынг супраць самадзяржаўя, загінулі 100 чалавек, 300 былі параненыя
* 9 снежня: У Францыі прыняты закон аб аддзяленні царквы ад дзяржавы.

## Нарадзіліся

* 3 студзеня: Уладзімір Хадыка, беларускі паэт
* 21 студзеня: Крысціян Дыёр, французскі мадэльер адзення
* 1 лютага: Эміліа Джына Сегрэ, амерыканскі фізік, прафесар, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1959).
* 2 лютага (па старым стылі, 20 студзеня): Айн Рэнд, амерыканская пісьменніца і філосаф
* 18 сакавіка
Томас Таўнсенд Браўн, амерыканскі навуковец
Роберт Донэт, англійскі акцёр
* 19 сакавіка: Альберт Шпеер, адзін з вядучых архітэктараў у нацыянал-сацыялістычнай Германіі
* 23 сакавіка: Джаан Кроўфард, амерыканская актрыса
* 18 красавіка: Джордж Херберт Хітчынгс, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1988)
* 16 мая: Генры Фонда, амерыканскі акцёр тэатра і кіно
* 25 мая: Сяргей Хмара (сапр. Сіняк), беларускі пісьменнік, паэт, журналіст, грамадска-палітычны дзеяч
* 21 чэрвеня: Жан-Поль Сартр, французскі філосаф, пісьменнік і літаратуразнавец, прадстаўнік экзістэнцыялізму і фенаменалогіі
* 25 ліпеня: Эліяс Канеці, аўстрыйскі, балгарскі, брытанскі пісьменнік, драматург, культуролаг, сацыяльны мысляр
* 29 ліпеня: Даг Хамаршольд, шведскі дзяржаўны дзеяч, дыпламат; Генеральны сакратар Арганізацыі Аб'яднаных Нацый (1953—1961)
* 5 жніўня: Васіль Васільевіч Лявонцьеў, амерыканскі эканаміст, стваральнік тэорыі міжгаліновага аналізу, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1973)
* 3 верасня: Карл Дэйвід Андэрсан, амерыканскі фізік
* 18 верасня: Грэта Гарба, шведская і амерыканская кінаактрыса
* 28 верасня: Макс Шмелінг, нямецкі баксёр-прафесіянал
* 30 верасня: Невіл Франсіс Мот, англійскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1977)
* 6 кастрычніка: Хелен Уілз-Мудзі, амерыканская тэнісістка-аматарка
* 23 кастрычніка: Фелікс Блох, швейцарскі фізік
* 17 лістапада: Астрыд Шведская, першая жонка караля Леапольда III, каралева Бельгіі

## Памерлі

* 18 жніўня: Альберт Эдэльфельт, фінскі мастак
* 20 снежня: Дзмітрый Аверкіеў, рускі пісьменнік (нар. 12.10.1836)