Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Славенка Дракуліч

| Славенка Дракуліч |
| --- |
|  |
| Асабістыя звесткі |
| Імя пры нараджэнні | харв.: Slavenka Sušanj |
| Дата нараджэння | 4 ліпеня 1949(1949-07-04) |
| Месца нараджэння | * Рыека, СФРЮ
 |
| Дата смерці | 20 чэрвеня 2026(2026-06-20) (76 гадоў) |
| Месца смерці | * Sovinjak[d], Істрыйская жупанія[d], Adriatic Croatia[d], Харватыя
 |
| Грамадзянства | * СФРЮ
* Харватыя
 |
| Муж | Slobodan Drakulić[d], Mirko Ilić[d] і Richard Swartz[d] |
| Дзеці | Rujana Jeger[d] |
| Альма-матар | * філалагічны факультэт Заграбскага ўніверсітэта[d]
 |
| Прафесійная дзейнасць |
| Род дзейнасці | журналістка, раманіст, эсэістка, пісьменніца |
| Прэміі | Лейпцыгская кніжная прэмія за ўнёсак у еўрапейскае ўзаемаразуменне[d] (2005) Stefan Heym International Award[d] (2020) |
| slavenkadrakulic.com (англ.) |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Славе́нка Дра́куліч** (харв.: Slavenka Drakulić; 1949, Рыека) — харвацкая пісьменніца і публіцыстка, якая жыве ў Швецыі.

Нарадзілася ў 1949 годзе ў колішняй Югаславіі. Вывучала параўнальнае літаратуразнаўства і сацыялогію ва ўніверсітэце ў Заграбе. У 1982—1992 гг. займалася журналістыкай у харвацкіх выданнях, дзе пісала пераважна на феміністычныя тэмы.

На пачатку 1990-х гадоў эмігравала з Харватыі з-за палітычных прычын. Друкавалася ў розных еўрапейскіх газетах.

## Бібліяграфія

* *Mramorna koža* («Мармуровая скура», 1995)
* *Okus čovjeka* («Смак чалавека», 1997)
* *Deadly Sins of Feminism* (1984)
* *Kako smo preživjeli komunizam i čak se smijali* («Як мы перажылі камунізм і нават смяючыся», 1991)
* *Balkan Express: Fragmenti s druge stane rata* («Балканскі Экспрэс: Фрагменты з другога боку вайны», 1992)
* *Cafe Europa: Život nakon komunizma* («Кавярня „Еўропа“: Жыццё пасля камунізму», 1996)
* *Kao da nisam tamo* («Нібыта мяне там няма», 2000)
* *S.: A Novel about the Balkans* (2001)
* *Pizza u Varšavi, torta u Pragu* («Піца ў Варшаве, торт у Празе»)
* *Ne bi ni mrava zgazili: ratni zločinci na sudu u Hagu* («Яны б ні мурашкі не пакрыўдзілі: ваенныя злачынцы ў судзе ў Гаазе», 2005)
* *Frida ili o boli* («Фрыда, альбо пра боль», 2007)

## Крыніцы
# Дэвід Хокні

| Дэвід Хокні |
| --- |
| англ.: David Hockney |
|  |
| Дата нараджэння | 9 ліпеня 1937(1937-07-09)[…] |
| Месца нараджэння | * Брэдфард, Вялікабрытанія[…]
 |
| Дата смерці | 11 чэрвеня 2026(2026-06-11) (88 гадоў) |
| Месца смерці | * Лондан, графства Вялікі Лондан, Вялікі Лондан, Англія, Вялікабрытанія
 |
| Грамадзянства | * Вялікабрытанія
 |
| Род дзейнасці | мастак, мастак-гравёр, фатограф, сцэнограф, рысавальшчык, ілюстратар, літограф, графік, скульптар, калажыст, архітэктурны чарцёжнік, сцэнарыст, дзеяч выяўленчага мастацтва, дзеяч мастацтваў, пісьменнік, настаўнік, тэатральны дызайнер, майстар афорту |
| Месца працы | * Каліфарнійскі ўніверсітэт у Лос-Анджэлесе
* Універсітэт крэатыўных мастацтваў
* Каларадскі ўніверсітэт у Боўлдэры
* Аяўскі ўніверсітэт
 |
| Жанр | графіка, фатаграфія, пейзаж, партрэтны жывапіс[d], жанравы жывапіс і digital art[d] |
| Вучоба | * Каралеўскі каледж мастацтваў[d]
* Каледж мастацтваў і дызайну ў Чэлсі[d]
* Bradford Grammar School[d]
* Bradford College[d]
 |
| Мастацкі кірунак | гіперрэалізм, сучаснае мастацтва[d], поп-арт і Nouveau réalisme[d] |
| Уплыў | Frank Lisle[d] |
| Член у | * Каралеўская акадэмія мастацтваў
* Амерыканская акадэмія мастацтваў і навук
 |
| Узнагароды |   John Moores Painting Prize[d] (1967) Імператарская прэмія (1989) Q641545? (1997) Media Award of the German AIDS Foundation[d] (1997)  Каліфарнійская зала славы[d] (2015) Queen Sonja Print Award[d] (2018) Critics' Circle Award for Distinguished Service to the Arts[d] |
| Сайт | hockney.com (англ.) |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Дэвід Хокні** OM CH (англ.: David Hockney; 9 ліпеня 1937, Брэдфард — 12 чэрвеня 2026) — англійскі мастак, графік і фатограф, які значную частку жыцця правёў у ЗША.

У 1963 годзе Хокні пераехаў з Вялікабрытаніі ў ЗША, Лос-Анджэлес дзеля больш ліберальнага палітычнага клімату. Яскравы прадстаўнік поп-арту ў 1960-х, лічыцца адным з самых уплывовых мастакоў XX стагоддзя. Адзін з 45 Кавалераў Пашаны. З 1968 года Хокні пачаў працаваць у фотарэалістычным стылі жывапісу і распрацаваў тонкую манеру малявання. Але пасля свайго захаплення сцэнічным дызайнам, Дэвід у 1982 годзе пачаў працаваць з палароідамі. У наступныя 2 гады Хокні стварыў мноства здымкаў, у некаторых выпадках — буйнафарматных палароідных здымкаў і фотакалажаў, хаця гэты метад быў створаны ім годам раней і названы «Joiners». Апроч фотарэалізму пісаў мінімалістычныя карціны, напрыклад, Містэр і місіс Кларк і Персі, а таксама творы ў жанры поп-арт (Вялікі ўсплёск, Пітэр выбіраецца з басейна Ніка).

У красавіку 2008 года Дэвід Хокні падарыў лонданскай галерэі Тэйт сваю самую вялікую карціну — «Высокія дрэвы каля Уортэра» (памер палатна — 4,6 на 12 метраў). Карціна была ўпершыню выстаўлена ў 2007 годзе ў Каралеўскай акадэміі мастацтваў.

У лістападзе 2018 года Дэвід Хокні стаў самым дарагім мастаком з тых, хто цяпер жыве. Яго карціну пад назвай «Басейн з дзвюма фігурамі» прадалі на аўкцыёне пасляваеннага і сучаснага мастацтва «Крысці» ў Нью-Ёрку за рэкордную суму — 90 мільёнаў 300 тысяч долараў.

## Зноскі
# Чэмпіянат свету па футболе 2026

| Чэмпіянат свету па футболе 2026 |
| --- |
|  |
| **Падрабязнасці чэмпіянату** |
| **Месца правядзення** |  Злучаныя Штаты Амерыкі  Канада  Мексіка |
| **Прызавыя месцы** |
| **Статыстыка чэмпіянату** |
|  |

**Чэмпіянат свету па футболе 2026** — 23-і чэмпіянат свету па футболе пад эгідай ФІФА, фінальны турнір якога пройдзе ў 2026 годзе ў ЗША, Канадзе і Мексіцы з удзелам 48 нацыянальных зборных каманд з усіх кантынентаў.

У стартавым матчы фінальнага турніру ў Мехіка 11 чэрвеня зборная Мексікі прымала каманду ПАР. 22 чэрвеня ў матчы са зборнай Аўстрыі ў Арлінгтане аргенцінец Ліянель Месі забіў рэкордны 17-ы гол і пераўзышоў папярэдняе дасягненне Міраслава Клозэ.

## Крыніцы

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чэмпіянат свету па футболе 2026
# 1893

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 2 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * XVIII стагоддзе
* **XIX стагоддзе XX стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 1870-я
* 1880-я
* **1890-я 1900-я
* 1910-я
 |
| Гады: | * 1890
* 1891
* 1892
* **1893 1894
* 1895
* 1896
 |

|  |
| --- |
| **1893 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

## Падзеі

* 1 лютага: Амерыканскі вынаходнік Томас Эдысан скончыў стварэнне першай у свеце кінастудыі.
* 9 лютага: На сцэне кабарэ Мулен Руж у Парыжы паказаны першы стрыптыз.
* 23 лютага: Рудольф Дызель у Берліне атрымлівае патэнт на «Метад і апарат для пераўтварэння высокай тэмпературы ў работу».
* 31 ліпеня: У Дубліне створана Гэльская ліга.
* 15 жніўня: Адкрыццё Траццякоўскай галерэі у Маскве.

## Нарадзіліся

* 12 студзеня: Альфрэд Розенберг, дзеяч гітлераўскага Рэйху
* 13 студзеня: Хаім Суцін, французскі мастак-экспрэсіяніст беларускага паходжання (пам. 9.8.1943)
* 12 лютага: Амар Брэдлі, амерыканскі ваенаначальнік
* 18 лютага: Максім Гарэцкі, беларускі пісьменнік і навукоўца
* 15 сакавіка: Андрэй Мрый, беларускі пісьменнік
* 6 красавіка: Язэп Гаўрылік, дзеяч заходнебеларускага нацыянальнага руху, настаўнік
* 12 красавіка: Вітаўт Путна, савецкі военачальнік (пам. 12.06.1937)
* 17 жніўня: Мэй Уэст, амерыканская актрыса
* 14 кастрычніка: Ліліян Гіш, амерыканская актрыса
* 3 лістапада: Эдуард Адальберт Дойзі, амерыканскі біяхімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1943)

## Памерлі

* 4 красавіка: Альфонс Дэкандоль, швейцарскі батанік (нар. 27.10.1806)
* 6 ліпеня: Гі дэ Мапасан, французскі пісьменнік (нар. 5.8.1850)
* 16 жніўня: Жан Мартэн Шарко, французскі псіхіятр (нар. 29.11.1825)
* 8 верасня: Мішэль Ленц, люксембургскі паэт (нар. 21.5.1820)
* 18 кастрычніка: Шарль Франсуа Гуно, французскі кампазітар (нар. 17.6.1818)
* 1 лістапада: Ян Матэйка, польскі мастак (нар. 24.6.1838)
* 4 снежня: Джон Тындаль, брытанскі фізік і хімік (нар. 2.8.1820)
# 1908

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 2 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * XIX стагоддзе
* **XX стагоддзе XXI стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 1880-я
* 1890-я
* **1900-я 1910-я
* 1920-я
 |
| Гады: | * 1905
* 1906
* 1907
* **1908 1909
* 1910
* 1911
 |

|  |
| --- |
| **1908 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

## Падзеі

Руіны горада Месіна пасля землетрасення.
* 1 студзеня:
	+ Эрнст Брэнэр у чарговы раз стаў прэзідэнтам Швейцарскай канфедэрацыі.
	+ Пачала працаваць міжгародняя тэлефонная лінія Мінск—Барысаў.
* 22 студзеня: У Мінску пачаўся I з’езд лекараў Мінскай губерні.
* 27 студзеня: Выйшаў першы нумар газеты «Минский курьер».
* 1 лютага: У Лісабоне застрэлены партугальскі кароль Карл I і яго сын, прынц Людовік Філіп. Новым каралём стаў малодшы брат Людовіка Філіпа Мануэль II.
* 21 красавіка: Амерыканскі даследчык Фрэдэрык Кук са спадарожнікамі дасягнуў, паводле яго заявы, Паўночнага полюса.
* 12 ліпеня: У Празе пачаўся Першы Славянскі з'езд.
* 13 ліпеня: У Лондане адкрыліся IV Алімпійскія гульні. У іх упершыню прынялі ўдзел жанчыны.
* 16 верасня: Заснавана кампанія General Motors.
* 22 верасня: Абвешчана незалежнае Балгарскае царства.
* 29 верасня: Дэкрэтам Папы Рымскага Пія X заснаваны афіцыйны бюлетэнь Святога Прастола Acta Apostolicae Sedis.
* 2 снежня: Узышоў на трон малалетні імператар дзяржавы Цын Пу І.
* 28 снежня:
	+ Здарылася землетрасенне з эпіцэнтрам у Месінскім праліве.
	+ У Вільні заснавана кнігавыдавецкае таварыства «Наша хата».

## Нарадзіліся

* 9 студзеня: Сімона дэ Бавуар, французская пісьменніца, філосаф, ідэолаг фемінісцкага руху
* 29 лютага: Балтус, французскі мастак
* 7 сакавіка: Ганна Маньяні, італьянская актрыса (пам. 26.9.1973)
* 5 красавіка: Герберт фон Караян, аўстрыйскі дырыжор (пам. 16.7.1989)
* 23 мая: Джон Бардзін, амерыканскі фізік, двойчы лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (пам. 30.1.1991)
* 28 мая: Ян Флемінг, брытанскі пісьменнік (пам. 12.8.1964)
* 26 чэрвеня : Сальвадор Альендэ, прэзідэнт Чылі
* 3 жніўня: Біргіт Кульберг, шведскі харэограф
* 19 верасня: Міка Тоймі Валтары, фінскі пісьменнік (пам. 26.9.1979)
* 11 лістапада: Міхась Багун, беларускі паэт, перакладчык (пам. 17.2.1938)

## Памерлі

* 25 студзеня: Міхаіл Чыгорын, рускі шахматыст
# Тунгускі метэарыт

Прыкладнае месца выбуху на геаграфічнай карце
**Тунгускі метэарыт**, або **Тунгускі феномен** — гіпатэтычнае цела, імаверна, каметнага паходжання, якое, як думаюць, было прычынай паветранага выбуху ў раёне ракі Падкаменнай Тунгускі (прыкладна за 60 км на поўнач і 20 км на захад ад вёскі Ванавара) 17 (30) чэрвеня 1908 года а 07:14,5±0,8 мінут мясцовага часу (00:14,5 мін па Грынвічы). Магутнасць выбуху ацэньваюць у 40-50 мегатон, што адпавядае энергіі наймагутнейшай вадароднай бомбы.

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тунгускі метэарыт
# 1934

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 2 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * XIX стагоддзе
* **XX стагоддзе XXI стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 1910-я
* 1920-я
* **1930-я 1940-я
* 1950-я
 |
| Гады: | * 1931
* 1932
* 1933
* **1934 1935
* 1936
* 1937
 |

|  |
| --- |
| **1934 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

## Падзеі

Страйкоўцы, арыштаваныя падчас паўстання ў Астурыі.
* 13 лютага: Загінуў зацёрты льдамі ў Чукоцкім моры ледакольны параход «Чалюскін».
* 1 сакавіка: Пу І абвешчаны імператарам Маньчжоу-го.
* 13 красавіка: Заканчэнне аперацыі па выратаванні чалюскінцаў у Паўночным Ледавітым акіяне.
* 16 красавіка: У СССР уведзена ганаровае званне Герой Савецкага Саюза.
* 30 чэрвеня: «Ноч доўгіх нажоў» у Германіі, расправа А. Гітлера з кіраўніцтвам штурмавых атрадаў СА.
* 4 кастрычніка: Пачалася забастоўка шахцёраў у Астурыі, якая перарасла ў рэвалюцыйнае паўстанне, задушанае іспанскім флотам і арміяй.
* 27 снежня: Персія змяніла назву на Іран.

## Нарадзіліся

* 9 красавіка: Леанід Асядоўскі (пам. 1990), беларускі жывапісец
* 5 мая: Аляксей Гардзіцкі, беларускі літаратуразнаўца (пам. 24.8.1999)
* 1 ліпеня: Сідні Полак, амерыканскі кінарэжысёр
* 3 жніўня: Жонаш Савімбі, ангольскі палітычны дзеяч
* 4 верасня: Клайв Грэнджэр, брытанскі эканаміст, Нобелеўскі лаўрэат па эканоміцы (2003)
* 20 верасня: Сокэ Кубота Такаюкі, японскі Гранд майстар баявых мастацтваў
* 24 лістапада: Альфрэд Шнітке, савецкі кампазітар і піяніст
* 15 снежня: Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч, беларускі фізік, дзяржаўны дзеяч, першы кіраўнік незалежнай Рэспублікі Беларусь (пам. 3.5.2022)

## Памерлі

* 28 ліпеня: Мары Дрэслер, канада-амерыканская актрыса, уладальніца прэміі «Оскар» (нар. 9.11.1868)
* 2 жніўня: Паўль фон Гіндэнбург, нямецкі ваенны і дзяржаўны дзеяч (нар. 2.10.1847)
* 30 верасня: Мітрафан Доўнар-Запольскі, беларускі гісторык, этнограф, эканаміст (нар. 14.6.1867)
* 15 кастрычніка: Раймон Пуанкарэ, французскі дзяржаўны дзеяч (нар. 20.8.1860)
# Албанская мова

| Албанская |
| --- |
|  Распаўсюджанасць албанскай мовы. |
| Саманазва | Gjuha shqipe |
| Краіны | Албанія, Сербія і Чарнагорыя, Паўночная Македонія, Грэцыя, Турцыя, Італія і інш. |
| Рэгіёны | Усходняя Еўропа |
| Афіцыйны статус |
Албанія, Косава |
| Арганізацыя, якая рэгулюе | — |
| Агульная колькасць носьбітаў | 6.169.000 (2000) |
| Статус | у бяспецы[d] |
| Класіфікацыя |
| Катэгорыя |
Мовы Еўразіі |
|
Індаеўрапейская
**Албанская** |
| Пісьменнасць | Albanian alphabet[d] |
| Моўныя коды |
| ДАСТ 7.75–97 | алб 030 |
| ISO 639-1 | sq |
| ISO 639-2 | sqi і alb |
| ISO 639-3 | sqi |
| WALS | alb |
| Ethnologue | sqi |
| Linguasphere | 55-AAA-a |
| ABS ASCL | 3901 |
| IETF | sq |
| Glottolog | alba1267 |
|  Вікіпедыя на гэтай мове |

**Албанская мова** (*gjuha shqipe* [ˈɟuha ˈʃcipɛ] або *shqip* [ʃcip]) — мова албанцаў. Сустракаецца ў Албаніі, Грэцыі, Паўночнай Македоніі, Сербіі, Косава, Чарнагорыі, Ніжняй Італіі і Сіцыліі;

Мае некалькі дыялектаў, з якіх паўночныя, т. зв. *гегскія*, больш старажытнага паходжання, што выяўляецца ў захаванні гука «н», тады як у іншых гаворках ён перайшоў у «р», хоць у той жа час прыпадабненне «nd» і «mb» гукам «nn» і «mm», a таксама часта сустракаемая назалізацыя галосных «y» і «а» носяць на сабе адбітак пазнейшай эпохі. Гаворкі, якія ўжываюцца на поўдзень ад ракі Шкумб, носяць агульную назву *тоскскіх*; тым жа характарам у істотных рысах адрозніваюцца албанскія гаворкі Грэцыі і Італіі. Да пачатку ХХ ст. літаратурная албанская мова засноўваўся на тоскскіх дыялектах, з ХХ ст. перавагу атрымліваюць *гегскія* дыялекты, распаўсюджаныя на поўначы Албаніі і ў Косава.

Колькасць носьбітаў — каля 6 млн чалавек.

На думку рада лінгвістаў, на роднаснай албанскай мове гаварылі старажытныя ілірыйцы. Амаль да XIX ст. ёю ніхто навукова не займаўся, і было дакладна не вядома, да якой моўнай групы яна належыць. Нарэшце было вызначана, што яна ўваходзіць у індаеўрапейскую сям’ю моў, хоць гістарычна вывучаць яе вельмі цяжка па той прычыне, што вельмі складана аддзяліць карэнныя албанскія словы і формы ад велізарнай колькасці запазычаных слоў з грэчаскай, лацінскай, раманскіх, турэцкай і славянскіх моў.

## Пісьменнасць

На пісьме ў албанскай мове з 1908 года выкарыстоўваецца варыянт лацінскага алфавіта з дыякрытычнымі знакамі. Раней, у XIX ст., прадпрымаліся спробы стварыць арыгінальнае пісьмо (т. зв. «эльбасанскі алфавіт» і «алфавіт Бютакук’е»).

*Сучасны албанскі алфавіт*

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A a | B b | C c | C c | D d | Dh dh | E e | Ё ё |
| F f | G g | Gj gj | H h | I i | J j | K k | L l |
| Ll ll | M m | N n | Nj nj | O o | P p | Q q | R r |
| Rr rr | S s | Sh sh | T t | Th th | U u | V v | X x |
| Xh xh | Y y | Z z | Zh zh |

## Зноскі
# 10 жніўня

|  |
| --- |
| ← **жнівень** → |
| п | а | с | ч | п | с | н |
|   |   |   |   |   | 1 | 2 |
| 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
| 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
| 31 |   |   |   |   |   |   |
| 2026 |

**10 жніўня** — дзвесце дваццаць другі (дзвесце дваццаць трэці ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі

* 843: У Вердэне быў падпісаны мірны дагавор, які падзяліў Франкскую імперыю на тры часткі.
* 955: Бітва на рацэ Лех, нямецкія войскі на чале з каралём Атонам I разграмілі качэўнікаў-венграў.
* 1002: Кунігунда Люксембургская, жонка Генрыха II Святога, была каранавана ў Падэрборне як каралева.
* 1519: Пачалося кругасветнае падарожжа каманды Магелана.
* 1759: Карл III ўзышў на іспанскі прастол.
* 1809: Абвешчана незалежнасць Эквадора.
* 1792: Падчас Вялікай французскай рэвалюцыі ўзяты штурмам палац Цюільры, арыштаваны Людовік XVI.
* 1919: У Мінску створаны Часовы беларускі нацыянальны камітэт.
* 1927: У Мінску з’езд праваслаўных святароў і вернікаў абвясціў Беларускую аўтакефальную царкву.

## Нарадзіліся

Ігнат Мікалаевіч Даніловіч
* 1617: Амброзіус Брэйгель, нідэрландскі жывапісец
* 1787: Ігнат Даніловіч, беларускі гісторык і правазнавец (пам. 1843)
* 1796: Ігнат Легатовіч, беларускі паэт (пам. 10.10.1867)
* 1823: Чарлз Сэмюэл Кін, брытанскі мастак
* 1845: Абай Кунанбаеў, пачынальнік класічнай казахскай літаратуры (пам. 1904)
* 1855: Эма Чэдвік, шведская мастачка
* 1878: Еўсцігней Міровіч, беларускі драматург і тэатральны рэжысёр (пам. 16.2.1952)
* 1895: Іма фон Бадмерсхоф, аўстрыйская пісьменніца (пам. 31.8.1982)
* 1895: Міхаіл Зошчанка, рускі пісьменнік (пам. 22.7.1958)
* 1898: Тадэвуш Даленга-Мастовіч, польскі пісьменнік (пам. верасень 1939)
* 1902: Норма Шырэр, амерыканская актрыса (пам. 12.6.1983)
* 1923: Віктар Ялатаў, беларускі музыказнавец-фалькларыст (пам. 1.9.1980)
* 1924: Жан-Франсуа Ліятар, французскі філосаф
* 1929: Алесь Ставер, беларускі паэт, празаік, драматург (пам. 23.7.1995)
* 1947: Анвар Ібрагім, 10-ы прэм’ер-міністр Малайзіі
* 1959: Разана Аркет, амерыканская актрыса
* 1971: Лука Гуаданьіна, італьянскі рэжысёр
* 1994: Бернарду Сілва, партугальскі футбаліст

## Памерлі

Джо Ганс
* 258: Святы Лаўрэнцій
* 1723: Гіём Дзюбуа, французскі дзяржаўны дзеяч
* 1759: Фердынанд VI, кароль Іспаніі
* 1784: Алан Рэмзэй, англійскі мастак (нар. 13.10.1713)
* 1895: Фелікс Гопэ-Зейлер, нямецкі ўрач, хімік, фізіёлаг
* 1910: Джо Ганс, амерыканскі баксёр
* 1942: Альбер Гіём, французскі мастак
* 1945: Роберт Годард, амерыканскі вучоны-ракетатэхнік
* 1976: Карл Шміт-Ротлуф, нямецкі мастак
* 1990: Міхась Калачынскі, беларускі паэт
* 2008: Айзек Хейз, амерыканскі музыкант, кампазітар
* 2016: Алесь Рашчынскі, беларускі кампазітар, фалькларыст, дырыжор, педагог (нар. 2.4.1949)

## Святкуюць

* Кірыбаці: Дзень моладзі
* Эквадор: Дзень незалежнасці
# 31 снежня

|  |
| --- |
| ← **снежань** → |
| п | а | с | ч | п | с | н |
|   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |   |
| 2026 |

**31 снежня** — трыста шэсцьдзесят пяты (трыста шэсцьдзесят шосты ў высакосны год), апошні дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі

* 192: Комад быў забіты ў выніку змовы, арганізаванай Марцыяй, яго канкубінай.
* 535: Велізарый захоплівае Сіракузу. Гэтым спыняецца панаванне остготаў у Сіцыліі.
* 1105: Генрых IV быў прымушаны сваім сынам Генрыхам V да адрачэння ад стальца.
* 1944: Ад нацысцкіх акупантаў вызвалена Чарнагорыя.
* 1963: Распушчана Федэрацыя Радэзіі і Ньясаленда.
* 1990: Пачала дзейнічаць другая лінія Мінскага метрапалітэна.
* 1992: Роспуск Чэхаславакіі.
* 1994: Расійская армія і ўнутраныя войскі пачалі штурм Грознага.
* 1999: Прэзідэнт Расіі Барыс Ельцын пайшоў у адстаўку, выконваць абавязкі прэзідэнта прызначаны Уладзімір Пуцін.

## Нарадзіліся

* 1378: Калікст III, Папа Рымскі
* 1493: Элеанора Ганзага, італьянская арыстакратка
* 1668: Герман Бургавэ, нідэрландскі ўрач, батанік, хімік
* 1802: Максімільян Станіслаў Рыла, філосаф, археолаг, арыенталіст, каталіцкі місіянер (пам. 17.6.1848)
* 1838: Эмэ Жуль Далу, французскі скульптар
* 1855: Джавані Паскалі, італьянскі паэт (пам. 6.4.1912)
* 1869: Анры Матыс, французскі мастак і скульптар (пам. 3.11.1954)
* 1931: Пётр Іосіфавіч Зялінскі, беларускі гісторык
* 1937: Энтані Хопкінс, брытанскі акцёр тэатра і кіно
* 1941: Алекс Фергюсан, брытанскі шатландскі футбаліст і трэнер
* 1952: Вон Джонс, амерыканскі матэматык
* 1985: Аляксандра Герасіменя, беларуская плыўчыха

## Памерлі

Сільвестр I
* 335: Сільвестр I, Папа Рымскі
* 1679: Джавані Альфонса Барэлі, італьянскі навуковец-універсал
* 1705: Кацярына Браганская, партугальская прынцэса
* 1799: Жан-Франсуа Мармантэль, французскі пісьменнік, філосаф
* 1838: Філіп Фрыдрых фон Хеч, нямецкі мастак
* 1864: Джордж Міфлін Далас, 11-ы віцэ-прэзідэнт ЗША
* 1877: Гюстаў Курбэ, французскі жывапісец
* 1882: Леон Мішэль Гамбета, французскі дзяржаўны дзеяч
* 1907: Майкл Маркс, брытанскі прадпрымальнік
* 1916: Казімір Альхімовіч, мастак (нар. 20.12.1840)
* 1923: Эдуар Стэфан, французскі астраном
* 1949: Райманд Валгрэ, эстонскі кампазітар
* 1965: Ёханес Мольцан, нямецкі мастак
* 1966: Луіс Персінджэр, амерыканскі скрыпач
* 2004: Жэрар Дэбро, амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1983)
* 2010: Пер Оскарсан, шведскі акцёр і рэжысёр
* 2020: Рабер Асейн, французскі акцёр і рэжысёр

## Святкуюць

* Пярэдадне Новага года
* Азербайджан — Дзень салідарнасці азербайджанцаў усяго свету
* Каталіцызм — памяць Папы Сільвестра I; памяць святой Катрын Лабурэ
# Сербскі крыж

Крыж на сцягу Сербскай праваслаўнай царквы
**Сербскі крыж** (сербск.: Српски крст) — сімвал Сербіі, сербскага народа і Сербскай праваслаўнай царквы. З’яўляецца грэчаскім (роўнабаковым) крыжам, па баках якога намаляваны чатыры стылізаваных  *Ͻ*  і *С*-падобных крэсіва.

Правобраз сербскага крыжа на сцягу дынастыі Палеолагаў
Такая форма крыжа першапачаткова выкарыстоўвалася ў Візантыйскай імперыі; ў візантыйскім варыянце замест сербскіх крэсіва на сцягу было чатыры літары Β (віта), якія азначалі візантыйскі дэвіз «Βασιλεὺς Βασιλέων, Βασιλεύων Βασιλευόντων» («Цар цароў, які валадарыць над царамі»). Аднак у сучаснай Сербіі чатыры крэсіва часам тлумачацца як чатыры літары С, і такім чынам, як дэвіз «Само склада Србина спасава» («Толькі адзінства выратуе сербаў»).

Герб Сацыялістычнай Рэспублікі Сербія
Сербскі крыж прысутнічае на гербе и сцягу Сербіі, а таксама сцягу Сербскай праваслаўнай царквы. На гербу Сацыялістычнай Рэспублікі Сербія былі намаляваны чатыры крэсіва без крыжа.

Сербская крыж часам вышываюць на верхняй частцы чарнагорскіх кап.

## Гл. таксама

* Герб Сербіі
* Сцяг Сербіі
# Культура Сербіі

Міраславава Евангеле
**Сербская культура** — гэта культура Сербіі і сербаў. Яна развівалася пад моцным уплывам Візантыйскай імперыі і праваслаўя.

## Пісьменнасць

Развіццё пісьменнасці ў Сербіі звязана з асветніцкай дзейнасцю вучняў Кірыла і Мяфодзія, прапаведаўшых і адпраўляўшых богаслужэнне на славянскай мове. Неабходна адзначыць, што сербы даволі доўга ўжывалі глаголіцу нараўне з кірыліцай. Глагалічная традыцыя падсілкоўвалася ў сербскіх землях дзякуючы паступленню глагалічнай пісьменнасці з Харватыі, дзе аселі некаторыя паслядоўнікі Кірылы і Мефодыя. Распаўсюджванне атрымала і лацінская пісьменнасць. Адмысловы моцны ўплыў зыходзіў з такіх буйных раманскіх гарадоў на Адрыятыцы, як Дуброўнік і Бар. Характэрнай асаблівасцю функцыянавання пісьменнасці ў сербскіх землях у IX-XII стст. было тое, што славянскія глаголіца, кірыліца і помнікі на лацінскай мове ўжываліся не ў нейкіх кампактных зонах з выразна акрэсленымі межамі, а ўперамешку ў адных і тых жа абласцях. Ад таго перыяду пісьмовых помнікаў не засталося.

## Гл. таксама

* Святлана Бойкавіч
* Святлана Ражнатавіч

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Культура Сербіі
* Сербская культура