# Расійска-ўкраінская вайна

| Расійска-ўкраінская вайна |
| --- |
|  **Ваеннае становішча па стане на сакавік 2022 г. падчас уварвання Расіі ва Украіну пасля наступлення 24 лютага**    Кантралюецца Украінай    Кантралюецца Расіяй і прарасійскімі сіламі |
| Дата |
з 20 лютага 2014 |
| Месца |  Украіна (Крымскі паўвостраў, акваторыя Чорнага і Азоўскага мораў, Данбас, выкіды ў Херсонскай вобласці Украіны, Растоўскай вобласці Расіі і Азоўскім моры) |
| Вынік | * Расійская акупацыя Крыма, дэ-факта — утварэнне Расіяй двух новых суб’ектаў федэрацыі і адной федэральнай акругі
* Акупацыя часткі Херсонскай вобласці каля Крымскага паўвострава з сакавіка па снежань 2014 года.
* Прарасійскія сілы кантралююць усходні Данбас.
 |
| Праціўнікі |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Украіна
 |  Расія
 прарасійскія сепаратысты
 |

 |
| Камандуючыя |
|

|  |  |
| --- | --- |
|   Уладзімір Зяленскі
  Пётр Парашэнка
 Аляксандр Турчынаў
 Арсеній Яцанюк
 Ігар Ценюх
 Сяргей Куніцын
 Сяргей Гайдук
 Раман Пятніцкі
 Максім Емельяненка
 |  Уладзімір Пуцін  Міхаіл Мішусцін  Дзмітрый Мядзведзеў
 Сяргей Шайгу
 Аляксандр Вітко
 Уладзімір Шаманаў
 Генадзь Анашкін
 Сяргей Аксёнаў
 Уладзімір Канстанцінаў
 Аляксей Чалы
 Дзяніс Беразоўскі
 |

 |
| Сілы бакоў |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Узброеныя сілы Украіны
* Ваенна-марскія сілы

 Дзяржаўная пагранічная служба
* Марская ахова

 Міністэрства ўнутраных спраў
* Унутраныя войскі

*Пастаўка зброі:** НАТА
* ЕС
* Вялікабрытанія
* Канада
* Аўстралія
* ЗША
 |  Узброеныя сілы Расіі
 Сухапутныя войскі
* 18-я брыгада

* батальён «Усход»

 Ваенна-марскія сілы
* Чарнаморскі флот
* Балтыйскі флот

 Паветрана-дэсантныя войскі
* 31-я брыгада
* 76-я дывізія
* 45-ы полк

 Ваенна-паветраныя сілы
 |

 |
| Страты |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Да 2022 года:** 4488 забітых 9 500–10 500 параненых 70 зніклых без вестак 2768 узятых у палон 9 268 чалавек далучыліся да расійскіх войскаў пасля анексіі
 | **Да 2022 года:** 5660 забітых 12 500–13 500 параненых у тым ліку 400-500 расійскіх салдат загінулі
  |

 |
| Агульныя страты |
|

|  |
| --- |
| Загінула 3350 мірных жыхароў; больш за 7000 параненых 13 000–13 200 забітых; У цэлым 29 000–31 000 параненых
З іх у Крыме загінулі 6 чалавек, 3 з якіх — мірныя жыхары. |

 |
|  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Расійска-ўкраінская вайна** — працяглы канфлікт паміж Расіяй і Украінай, які пачаўся ў лютым 2014 года. У цэнтры вайны быў статус Крыма і часткі Данецкай і Луганскай абласцей, якія міжнародна прызнаны часткай Украіны.

Пасля пратэстаў Еўрамайдана і адхілення ад пасады прэзідэнта Украіны Віктара Януковіча 22 лютага, а таксама на фоне прарасійскіх хваляванняў ва Украіне расійскія салдаты без знакаў адрознення ўзялі пад кантроль стратэгічныя пазіцыі і інфраструктуру на ўкраінскай тэрыторыі Крыма. 1 сакавіка Дзяржаўная дума Расійскай Федэрацыі падтрымала прапанову прэзідэнта Уладзіміра Пуціна аб уводзе расійскіх войскаў на тэрыторыю Украіны. Ва ўварванні ўдзельнічаюць расійскія ваенныя без апазнавальных знакаў. Як сведчыць расійскі ведамасны медаль «За вяртанне Крыма», расійскі захоп Крыма сіламі Міністэрства абароны Расіі пачаўся 20 лютага.

Расійскі ўрад матываваў неабходнасць увядзення войскаў «абаронай этнічных рускіх у Крыме ад украінскіх экстрэмістаў, што прыйшлі да ўлады ў выніку Еўрамайдана». Расія не прызнала часовы ўрад Украіны, створаны пасля адхілення ад пасады прэзідэнта Януковіча, і працягвае лічыць яго адзіным легітымным прэзідэнтам. Паводле заявы рускіх, Януковіч сам папрасіў увесці войскі ва Украіну дзеля падтрымкі міру і парадку.

Украінскія ваенныя не ўступалі ва ўзброеныя сутычкі з інтэрвентамі; улады абвясцілі мабілізацыю рэзервістаў. На 13 сакавіка расійскія акупацыйныя войскі заблакавалі і вывелі са строю 40 памежных украінскіх аб’ектаў, захапілі 20 збудаванняў дзяржаўнай інфраструктуры, узялі ў аблогу 37 украінскіх вайсковых часцей, яшчэ 4 — захапілі.

16 сакавіка ўсталяваныя расійскімі дэсантнікамі 45-га асобнага гвардзейскага разведвальнага палка з Маскоўскай вобласці (Кубінка, Адзінцоўскі раён) улады Аўтаномнай Рэспублікі Крым правялі рэферэндум пра статус Крыма з махінацыямі і паслядоўным распальваннем нянавісці з боку расійскай прапаганды пры адначасовай адсутнасці пагрозы для рускіх. Тым часам міністры абароны Расіі і Украіны дамовіліся аб 5-дзённым перамір’і да 21 сакавіка. Аднак 18 сакавіка расійскае войска парушыла перамір’е нападам на ўкраінскую вайсковую часць у Сімферопалі, забіўшы аднаго і параніўшы 2 украінскіх ваенных. Таксама з боку нападнікаў загінуў расійскі ветэран другой чачэнскай вайны 1999—2009 гадоў з Валгаградскай вобласці (Паўднёвая федэральная акруга).

21 сакавіка расійскі прэзідэнт Уладзімір Пуцін падпісаў закон аб далучэнні да Расіі ўкраінскага Крыма, хоць Будапешцкі мемарандум абавязвае Расію паважаць дзяржаўныя межы Украіны і ўстрымлівацца ад ужыцця сілы супраць яе тэрытарыяльнай цэласнасці. 15 красавіка Вярхоўная Рада Украіны ўхваліла закон аб змене прававога становішча Крыма на захоплены ў выніку ўзброенага нападу Расіі.

У красавіку дэманстрацыі прарасійскіх груповак на Данбасе ва Украіне перараслі ў вайну паміж украінскім урадам і сепаратысцкімі сіламі самаабвешчаных Данецкай і Луганскай народных рэспублік, якія падтрымліваюцца Расіяй. У жніўні расійская ваенная тэхніка перасекла мяжу ў некалькіх месцах Данецкай вобласці. Уварванне расійскіх вайскоўцаў было расцэнена як адказнасць за паражэнне ўкраінскіх войскаў у пачатку верасня.

У лістападзе 2014 года ўкраінскія вайскоўцы паведамілі аб інтэнсіўным перамяшчэнні войскаў і тэхнікі з Расіі ў падкантрольныя сепаратыстам часткі ўсходняй Украіны. Асашыэйтэд Прэс паведаміла, што ў падкантрольных паўстанцам раёнах рухаліся 40 ваенных машын без абазначэння. Спецыяльная маніторынгавая місія Арганізацыі па бяспецы і супрацоўніцтву ў Еўропе (АБСЕ) назірала за калонамі цяжкага ўзбраення і танкаў на падкантрольнай ДНР тэрыторыі без знакаў адрознення. Далей назіральнікі АБСЕ заявілі, што пад выглядам канвояў з гуманітарнай дапамогай назіралі за транспартнымі сродкамі, якія перавозілі боепрыпасы і целы вайскоўцаў, якія перасякалі расійска-ўкраінскую мяжу. Станам на пачатак жніўня 2015 года АБСЕ назірала больш за 21 такую ​​машыну, пазначаную расійскім ваенным кодэксам для салдат, якія загінулі ў баі. Як піша The Moscow Times, Расія спрабавала запалохаць і прымусіць замаўчаць праваабаронцаў, якія абмяркоўвалі гібель расійскіх салдат у канфлікце. АБСЕ не раз паведамляла, што яе назіральнікам было адмоўлена ў доступе да тэрыторый, якія кантралююцца «аб’яднанымі расійска-сепаратысцкімі сіламі».

Большасць членаў міжнароднай супольнасці і такіх арганізацый, як Amnesty International, асудзілі Расію за яе дзеянні ў пострэвалюцыйнай Украіне, абвінаваціўшы яе ў парушэнні міжнароднага права і суверэнітэту Украіны. Многія краіны ўвялі эканамічныя санкцыі супраць Расіі, расійскіх прыватных асоб і кампаній.

У кастрычніку 2015 года The Washington Post паведаміла, што Расія перадыслакавала некаторыя свае элітныя падраздзяленні з Украіны ў Сірыю для падтрымкі прэзідэнта Сірыі Башара Асада. У снежні 2015 года прэзідэнт Расійскай Федэрацыі Уладзімір Пуцін прызнаў, што афіцэры расійскай ваеннай выведкі дзейнічаюць ва Украіне, настойваючы, аднак, на тым, што гэта не тое ж самае, што звычайныя войскі. Станам на люты 2019 года 7 % тэрыторыі Украіны аднесены ўрадам Украіны да часова акупаваных тэрыторый.

Аляксандр Дугін у сваёй кнізе «Асновы геапалітыкі: Геапалітычная будучыня Расіі», якая значна ўплыла на расійскія эліты і ўласна на знешнюю палітыку Уладзіміра Пуціна, сцвярджаў, што Украіна павінна быць анексавана Расійскай Федэрацыяй, бо нібыта: *«Украіна як дзяржава не мае геапалітычнага значэння, асаблівага культурнага імпарту або агульначалавечага значэння, геаграфічнай унікальнасці, этнічнай выключнасці, яе пэўныя тэрытарыяльныя амбіцыі ўяўляюць велізарную небяспеку для ўсёй Еўразіі і без рашэння праблемы „ўкраінскага пытання“, казаць аб кантынентальнай палітыцы наогул бессэнсоўна. Нельга дазволіць Украіне заставацца незалежнай, калі яна не будзе санітарнай мяжой, што таксама было б недапушчальна»*, — што ўрэшце прывяло да расійска-ўкраінскай вайны.

## Гвалт ад удзельнікаў вайны ў Расіі

Паводле расследавання выдання «Медыязона», з 2023 года расійскія ваенныя суды распачалі не менш за 989 крымінальных спраў паводле артыкулаў пра забойстве і наўмысным прычыненні цяжкіх цялесных пашкоджанняў, што прывялі да смерці. У 2023 годзе асуджана 266 ваенных (у 2022 — 38), у 2024—346 чалавек, а ў студзені-верасні 2025 года суды распачалі 377 спраў па такіх артыкулах. У лютым 2025 года, выданне «Вёрстка» паведамляла, што за 3 гады вайны расійскія салдаты, якія вярнуліся з вайны ва Украіне, забілі і пакалечылі больш за 750 чалавек у Расіі. Пры гэтым загінула не менш як 378 чалавек, а яшчэ 376 атрымалі цяжкія траўмы.

## Гл. таксама

* Анексія Крыма Расіяй
* Вайна на ўсходзе Украіны
* Інцыдэнт у Керчанскім праліве
* Расійска-ўкраінскі крызіс (2021—2022)
* Уварванне Расіі ва Украіну (2022)
* Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну
* Рэйкавая вайна ў Беларусі падчас расійска-ўкраінскай вайны

## Крыніцы

↑ Паказаць кампактна
## Спасылкі

* Падзеі ва Украіне і рэакцыя на іх у Беларусі **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  БелаПАН. Архівавана з першакрыніцы 5 сакавіка 2016. Праверана 3 красавіка 2014.