Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Мэры Шэлі

| Мэры Шэлі |
| --- |
| Mary Shelley |
|  |
| Асабістыя звесткі |
| Імя пры нараджэнні | англ.: Mary Godwin |
| Дата нараджэння | 30 жніўня 1797(1797-08-30)[…] |
| Месца нараджэння | * Самерз-Таўн[d], Мідлсекс, Каралеўства Вялікабрытанія
 |
| Дата смерці | 1 лютага 1851(1851-02-01)[…] (53 гады) |
| Месца смерці | * Чэстэр Сквер[d], St George Hanover Square[d], Злучанае каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі або
* Борнмут, Борнмут, Крайстчэрч і Пул[d], Дорсет, Англія, Злучанае каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі
 |
| Пахаванне | * St Peter's Church, Bournemouth[d]
 |
| Грамадзянства |  Вялікабрытанія |
| Бацька | Уільям Годвін |
| Маці | Мэры Уолстанкрафт[…] |
| Муж | Персі Біш Шэлі |
| Дзеці | Clara Everina Shelley[d], William Shelley[d], Персі Флорэнс Шэлі[d] і Clara Shelley[d] |
| Прафесійная дзейнасць |
| Род дзейнасці | пісьменніца, пісьменнік-падарожнік, раманіст, эсэістка, драматург, біёграф, пісьменнік навуковай фантастыкі, паэтка, навеліст, перакладчыца, German–English translator |
| Кірунак | Рамантызм |
| Жанр | Гатычны раман, фантастыка |
| Мова твораў | англійская |
| Узнагароды | Зала славы навуковай фантастыкі і фэнтэзі[d] (2004) |
| Подпіс |  |
|  **Творы** ў Вікікрыніцах |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |
|  Цытаты ў Вікіцытатніку |

**Мэры Уолстанкрафт Шэлі** (англ.: Mary Wollstonecraft Shelley; 30 жніўня 1797, Лондан — 1 лютага 1851) — англійская паэтэса і пісьменніца рамантычнага жанру.

## Біяграфія

Яе бацькі — Уільям Годвін (ліберальны філосаф, журналіст-анархіст і атэіст) і Мэры Уолстанкрафт (вядомая феміністка, настаўніца і пісьменніца). Маці памерла пад час родаў, і бацька гадаваў Мэры, разам з яе сястрой, самастойна. Сама Мэры стала надзвычайна інтэлігентнай, начытанай асобай, цікавілася апошнімі дасягненнямі навукі, асабліва хіміі і фізіялогіі.

У 1814 годзе, ва ўзросце 17 гадоў, яна пазнаёмілася з выбітным англійскім паэтам Персі Шэлі, які ў той час быў жанаты і меў дзвюх дачок. Хутка, пад ціскам грамадскага меркавання, яны вырашылі пераехаць у кантынентальную Еўропу. Там Мэры пазнаёмілася з іншым англійскім паэтам, лордам Байранам.

## Творчасць

Першай аповесцю, якую напісала Мэры Шэлі, была аповесць «Франкенштэйн, або сучасны Праметэй» (1818), крыніцай натхнення для якой былі навуковыя даследаванні ў галіне рэгенерацыі мёртвай матэрыі.

Акрамя гэтага, Мэры Шэлі напісала і іншыя творы:

* «Пераўтварэнне» (*Transformation*, 1831)
* «Апошні чалавек» (*The Last Man*, 1826)
* «Вальпегра» (1823)

Памерла Мэры Шэлі ад раку мозга 1 лютага 1851 года.

## Беларускія пераклады

«Франкенштэйна» на беларускую пераклала Марына Дзергачова (Мн.: «Кнігазбор», 2016).

## Зноскі

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мэры Шэлі
* «Франкенштэйн, альбо Сучасны Праметэй» (урывак) на prajdzisvet.org
# Медузы

Сцыфоідныя медузы з атрада Rhizostomeae
**Меду́зы** — асобіны палавога пакалення кішачнаполасцевых жывёл, якія свабодна плаваюць.

Характэрны для сцыфоідных і многіх гідроідных. Некаторыя сцыфоідныя (стаўрамедузы) жывуць на дне, прымацаваныя да субстрату. Пашыраны ў морах, часам у прэсных водах. Медузы ўзнікаюць пры адпачкаванні ад прымацаваных да субстрату асобін бясполага пакалення — паліпаў. У некаторых гідроідных (трахіліды) і сцыфоідных чаргаванне пакаленняў страчана, медуза развіваецца з яйца.

Дыяметр ад некалькіх міліметраў да 2,3 м. Медузам уласціва гетэрапалярная радыяльна-восевая сіметрыя. Цела паўпразрыстае, у форме парасона або звона; па краях шчупальцы (даўжынёй да 30 м), у некаторых з жыгучымі клеткамі, і органы пачуццяў. Ротавая адтуліна ў сярэдзіне ніжняга боку парасона. Рухаюцца рэактыўным спосабам (выкідваюць ваду з поласці парасона). Кормяцца планктонам. Раздзельнаполыя. Палавыя прадукты выкідваюць у ваду, дзе яны апладняюцца і развіваюцца.

## Літаратура

* Медузы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
# Джэймс Бонд

|  |
| --- |
| Джэймс Бонд |
| англ.: James Bond |
|  |
| **Стваральнік:** | Ян Флемінг |
| **Творы:** | Казіно Раяль (раман) |
| **Першае згадванне:** | Доктар Ноу (1962) |
| **Пол:** | мужчынскі |
| **Нацыянальнасць:** | брытанец |
| **Сям’я:** | Трэйсі Бонд (жонка) (удавец †) Эндру Бонд (бацька) Манік Дэлакруа Бонд (маці) Макс Бонд (дзядзька) Чарміян Бонд (цётка) |
| **Званне:** |  Камандор (ВМФ Вялікабрытаніі) |
| **Род заняткаў:** | дэтэктыў-шпіён |
| **Ролю выконвае:** | Шон Конэры (1962—1967, 1971, 1983) Дэвід Нівен (1967) Джордж Лезенбі (1969) Роджэр Мур (1973—1985) Цімаці Далтан (1987—1989) Пірс Броснан (1995—2002) Дэніел Крэйг (2006—2021) |

**Джэймс Бонд** (англ.: James Bond), таксама вядомы як **агент 007** — выдуманы брытанскі разведчык, вобраз ягога быў створаны пісьменнікам Янам Флемінгам у 1952 годзе. Флемінг напісаў пра яго шматлікія навелы і апавяданні. Пасля смерці Флемінга (1964) далейшыя прыгоды Джэймса Бонда напісалі Кінгслі Эміс (псеўданім Роберт Маркхем), Джон Пірсан, Джон Гарднер, Райманд Бенсан і Чарлі Гігсан. Апроч таго, Крыстафер Вуд з’яўляецца аўтарам яшчэ дзвюх сцэнарыяў да фільмаў пра Джэйса Бонда.

«Бандыяна» ў Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва.
Але вялікую папулярнасць Джэймс Бонд атрымаў не як герой апавяданняў, а дзякуючы серыі фільмаў вытворчасці кампаніі EON Productions, якая з’яўляецца адной з самых працяглых серый фільмаў у гісторыі кінематографу. На пачатак 2008 года зняты дваццаць адзін фільм і ідуць здымкі дваццаць другога эпізоду гэтак званай *афіцыйнай Бандыяны*, таксама ёсць два *незалежных* фільмы і тэлевізійная пастаноўка першага апавядання Флемінга. Менавіта фільмы ад студыі EON Productions лічацца афіцыйнымі. Прадзюсарамі большасці з іх былі Альберт Брокалі (*Albert R. «Cubby» Broccoli*) і Гары Зальцман (*Harry Saltzman*) аж да 1975 года, калі Брокалі стаў адзіным прадзюсарам. З 1995 яго дачка Барбара Брокалі (*Barbara Broccoli*) і пасынак Майкл Вілсан (*Michael G. Wilson*) працягваюць працаваць над гэтым праектам.

Ролю Джэймса Бонда ў афіцыйным серыяле выконвалі шэсць акцёраў:

* Шон Конэры (1962—1967; 1971)
* Джордж Лейзенбі (1969),
* Роджэр Мур (1973—1985),
* Цімаці Далтан (1987—1989),
* Пірс Броснан (1995—2002),
* Дэніел Крэйг (з 2006).

Прэм’ера дваццаць першага афіцыйнага фільма *Казіно «Раяль»* з Дэніэлам Крэйгам у ролі Джэймса Бонда адбылася 14 лістапада 2006 года.

Прэм’ера чарговага, 22-га эпізоду, які мае назву «Квант спакою» (*Quantum of Solace*), таксама з Дэніэлам Крэйгам у галоўнай ролі супершпіёна, адбылася 31 кастрычніка 2008 года. Паводле сцэнарыя гэтага фільма, у Джэймса Бонда з’явілася напарніца, ролю якой выконвае ўкраінская мадэль і актрыса, што жыве ў Францыі, Вольга Курыленка (укр.: Ольга Куриленко).

Прэм’ера 25-га эпізоду адбылася 14 лютага 2020 года.

## Крыніцы

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Джэймс Бонд
* Афіцыйны сайт James Bond Ultimate DVD Edition (англ.)
* Усе красуні Джэймса Бонда (руск.)
* Усе фільмы Бандыяны анлайн (руск.)
# Ян Флемінг

| Ян Флемінг |
| --- |
| Ian Fleming |
|  |
| Асабістыя звесткі |
| Дата нараджэння | 28 мая 1908(1908-05-28)[…] |
| Месца нараджэння | * Мейфэр, Вэстмінстэр, графства Вялікі Лондан, Вялікі Лондан, Англія, Злучанае каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі
 |
| Дата смерці | 12 жніўня 1964(1964-08-12)[…] (56 гадоў) |
| Месца смерці | * Кентэрберы, Сіці-оф-Кентэрберы[d], Кент, Кент, Англія, Вялікабрытанія
 |
| Пахаванне | * Sevenhampton[d]
* Ian Fleming's grave[d]
 |
| Грамадзянства |  Вялікабрытанія |
| Бацька | Valentine Fleming[d] |
| Маці | Evelyn St. Croix Fleming[d] |
| Жонка | Ann Fleming[d] |
| Дзеці | Caspar Robert Fleming[d] |
| Альма-матар | * Ітанскі каледж
* Каралеўскае ваеннае вучылішча (1927)
* Мюнхенскі ўніверсітэт Людвіга-Максіміліяна
* Жэнеўскі ўніверсітэт
* Durnford School[d]
 |
| Месца працы | * Office of Strategic Services[d]
 |
| Прафесійная дзейнасць |
| Род дзейнасці | журналіст, пісьменнік, раманіст, сцэнарыст, празаік, марак |
| Гады творчасці | 1953 — 1963 |
| Жанр | дэтэктыў |
| Мова твораў | англійская |
| Узнагароды |  |
| Подпіс |  |
| ianfleming.com (англ.) |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Ян Ланкастэр Флемінг** (англ.: Ian Lancaster Fleming; 28 мая 1908(1908-05-28)[…], Мейфэр, графства Вялікі Лондан — 12 жніўня 1964(1964-08-12)[…], Кентэрберы, Кент) — англійскі пісьменнік, аўтар раманаў пра супершпіёна Джэймса Бонда.

## Спадчына

Студыя «Eon Productions», якая здымала фільмы пра Бонда, пачала з фільма «Доктар Но» ў 1962 годзе і працягвала экранізацыі пасля смерці Флемінга. Нараўне з двума фільмамі іншых кінакампаній было знята 25 экранізацый, апошняя з якіх — «Не час паміраць» — была створана ў 2021 годзе. Студыя «Eon Productions» сабрала ў сусветным пракаце звыш за 6,2 мільярдаў долараў, што зрабіла серыю фільмаў пра Бонда адной з самых касавых.

## Крыніцы

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ян Флемінг
# Штэфі Граф

| Штэфі Граф |
| --- |
| ням.: Steffi Graf |
|  |
| Нарадзілася | 14 чэрвеня 1969(1969-06-14) (57 гадоў)* Мангейм, ФРГ, Германія
 |
| Грамадзянства |  Германія |
| Рэзідэнцыя | * Las Vegas Valley[d]
* Мангейм
 |
| Рост | 176 см |
| Вага | 65 кг |
| Прафесійная кар’ера | 1982–1999 |
| Вядучая рука | правая (аднаручны бэкхэнд) |
| Прызавыя грошы | $21,895,277 (5-е месца за ўвесь час) |
| Адзіночны разрад |
| Вынікі (в/п) | 900—115 (88,7%) |
| Тытулы |
107 (3-е месца за ўвесь час) |
| Найвышэйшы рэйтынг |
1 (17 жніўня 1987) (на працягу 377 тыдняў) |
| Турніры серыі Вялікага шлема |
| Аўстралія | **перамога** (1988, 1989, 1990, 1994) |
| Францыя | **перамога** (1987, 1988, 1993, 1995, 1996, 1999) |
| Уімблдан | **перамога** (1988, 1989, 1991, 1992, 1993, 1995, 1996) |
| ЗША | **перамога** (1988, 1989, 1993, 1995, 1996) |
| Іншыя турніры |
| Фінал WTA | **перамога** (1987, 1989, 1993, 1995, 1996) |
| Алімпійскія гульні |  **Залаты медаль** (1988)  **Срэбны медаль** (1992) |
| Парны разрад |
| Вынікі (в/п) | 173—72 (70.6%) |
| Тытулы |
11 |
| Найвышэйшы рэйтынг |
3 (3 сакавіка 1987) |
| Турніры серыі Вялікага шлема |
| Аўстралія |
паўфінал (1988, 1989) |
| Францыя |
фінал (1986, 1987, 1989) |
| Уімблдан | **перамога** (1988) |
| ЗША |
паўфінал (1986, 1987, 1988, 1989) |
| Іншыя турніры |
| Алімпійскія гульні |  **Бронзавы медаль** (1988) |
| Змяшаны парны разрад |
| Тытулы |
0 |
| Турніры серыі Вялікага шлема |
| Аўстралія |
1/8 фіналу (1991) |
| Францыя |
1/16 фіналу (1994) |
| Уімблдан |
паўфінал (1999) |
| ЗША |
1/24 фіналу (1984) |
| Кубак федэрацый | **перамога** (1987, 1992) |
| Кубак Хопмана | **перамога** (1993) |
| steffi-graf.net (ням.)​ (англ.) |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |
| Завяршыла выступы |

| Спартыўныя ўзнагароды |
| --- |
|  |
| **Тэніс** |
| **Алімпійскія гульні** |
| Золата | Лос-Анджэлес 1984  | адзіночны разрад (дэманстрацыя) |
| Золата | Сеўл 1988  | адзіночны разрад |
| Бронза | Сеўл 1988  | парны разрад |
| Серабро | Барселона 1992  | адзіночны разрад |

**Штэфані Марыя Граф** (ням.: Stefanie Maria Graf, больш вядомая як **Штэфі Граф** (ням.: Steffi Graf; 14 чэрвеня 1969, Бруль) — нямецкая тэнісістка.

## Зноскі

## Спасылкі

* Штэфі Граф на сайце МАК  (англ.)
* Штэфі Граф на сайце Вікіпедыі (ням.)
* Вялікі Шлем. Тэнісны даведнік.
* Вялікія спартсмены XX стагоддзі. Штэфі Граф. Архівавана 29 сакавіка 2015.
# 1988

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 2 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * XIX стагоддзе
* **XX стагоддзе XXI стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 1960-я
* 1970-я
* **1980-я 1990-я
* 2000-я
 |
| Гады: | * 1985
* 1986
* 1987
* **1988 1989
* 1990
* 1991
 |

|  |
| --- |
| **1988 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

## Падзеі

У Сеуле запальваецца Алімпійскі агонь.
* 17 студзеня: У штаце Арызона (ЗША) знойдзены самы вялікі ў свеце кактус — вышыня 17 м 62 см.
* 20 лютага: Сесія народных дэпутатаў Нагорна-Карабахскай аўтаномнай вобласці звярнулася да Вярхоўных Саветаў Армянскай ССР, Азербайджанскай ССР і СССР з просьбай разгледзець пытанне пра перадачу вобласці ў склад Арменіі.

* 13 сакавіка: Адкрыты для руху тунэль «Сэйкан», што злучыў астравы Хансю і Хакайда.
* 3 чэрвеня: У газеце «Літаратура і мастацтва» надрукаваны артыкул Зянона Пазняка і Яўгена Шмыгалёва «Курапаты — дарога смерці».
* 3 ліпеня: Амерыканскі фрэгат збіў над Персідскім залівам іранскі грамадзянскі самалёт з 290 пасажырамі на борце.
* 17 верасня: Летнія Алімпійскія гульні 1988 адкрыліся ў Сеуле.
* 16 кастрычніка: На цэнтральнам тэлебачанні СССР пачаўся паказ тэлесерыяла «Рабыня Ізаўра» — першага бразыльскага серыяла на савецкім тэлебачанні.
* 17 кастрычніка: У Лондане ўпершыню выканана 10-я сімфонія Людвіга ван Бетховена, якую доўгі час не маглі знайсці.
* 19 кастрычніка: У мінскім Доме кіно (цяпер касцёл Святога Сымона і Святой Алены) адбыўся сход, які стварыў арганізацыйны камітэт Беларускага народнага фронту за перабудову «Адраджэньне».
* 30 кастрычніка: Мітынг-рэквіем «Дзяды» ў Мінску быў разагнаны міліцыяй.
* 26 лістапада: 1-я цырымонія прысуджэння Еўрапейскай кінапрэміі за дасягненні ў еўрапейскім кінематографе адбылася ў Заходнім Берліне.
* 7 снежня: Спітакскае землетрасенне ў Арменіі.
* 17 снежня: Адбыўся І з’езд Беларускага аб’яднання студэнтаў у Польшчы.
* 21 снежня: Над Шатландыяй тэрарыстамі ўзарваны пасажырскі самалёт авіякампаніі «Пан Амерыкэн».
* 24 снежня: Відэагульня «Mega Man 2» выйшла ў Японіі.

## Нарадзіліся

* 8 сакавіка: Фані Вэле-Стран Хурн, нарвежская біятланістка і лыжніца
* 27 мая: Сяргей Леанідавіч Лагун, беларускі цяжкаатлет
* 4 кастрычніка: Дэрык Роўз, амерыканскі баскетбаліст

## Памерлі

* 11 студзеня: Ісідар Айзек Рабі, амерыканскі фізік
* 17 жніўня: Мухамед Зія-уль-Хак, прэзідэнт Пакістана
* 23 верасня: Цібар Сэкель, падарожнік, пісьменнік
* 16 кастрычніка: Крысціян Матрас, фарэрскі лінгвіст і паэт
* 25 лістапада: Яўгенія Янішчыц, беларуская паэтэса
# Батыскаф

Батыскаф «Трыест»
**Батыскаф** (Bathyscaphe) (ад грэч. βαθύς — глыбокі і σκάφος — судна) — падводны аўтаномны (самаходны) заселены апарат для акіянаграфічных і іншых даследаванняў на вялікіх глыбінях. Батыскаф складаецца са сталёвага паплаўка, запоўненага для стварэння станоўчай плавучасці бензінам, і жорстка злучанага з ім трывалага сталёвага пустацелага шара — гандолы (аналаг батысферы), у якой ва ўмовах нармальнага атмасфернага ціску знаходзяцца апаратура, пульты кіравання і экіпаж. Рухаецца батыскаф з дапамогай вяслярных вінтоў, прыводных у рух электраматорамі. Адным з першых акіянографаў, якія выкарыстоўвалі батыскаф, быў Жорж Уо.

## Гл. таксама

* Батысфера
# 1960

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 2 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * XIX стагоддзе
* **XX стагоддзе XXI стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 1940-я
* 1950-я
* **1960-я 1970-я
* 1980-я
 |
| Гады: | * 1957
* 1958
* 1959
* **1960 1961
* 1962
* 1963
 |

|  |
| --- |
| **1960 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

**«Год Афрыкі»**, 17 краін кантынента атрымалі незалежнасць.

## Падзеі

Вуліца Вальдывіі ў Чылі пасля землетрасення.
* 20 студзеня: У БССР ліквідавана Маладзечанская вобласць.
* 23 студзеня: Батыскаф ВМФ ЗША Трыест апускаецца на рэкордную глыбіню 10911 м у Ціхім акіяне
* 29 студзеня: Створана першая штучная нырка.
* 9 лютага: Закладзена першая зорка на Галівудскай алеі славы.
* 21 лютага: Фідэль Кастра нацыяналізаваў увесь бізнес на Кубе.
* 13 красавіка: Францыя ў пустыні Сахара выпрабавала ядзерную зброю.
* 21 красавіка: Інаўгурацыя новай сталіцы Бразіліі — горада Бразіліа.
* 22 мая: Катастрафічнае землетрасенне ў Чылі выклікала цунамі.
* 27 мая: Адбыўся ваенны пераварот у Турцыі.
* 9 чэрвеня: Адміністрацыйны цэнтр Парыцкага раёна перанесены ў г. п. Шацілкі.
* 26 чэрвеня: Абвешчана незалежная Малагасійская Рэспубліка.
* 30 чэрвеня: Бельгійскі кароль Бадуэн I абвясціў утварэнне незалежнай Рэспублікі Конга.
* 21 ліпеня: Катастрофа Іл-12 у Мінску прывяла да гібелі людзей.
* 1 жніўня: Францыя дала поўную незалежнасць Дагамеі.
* 3 жніўня: Атрымала незалежнасць французская калонія Нігер.
* 5 жніўня: Верхняя Вольта атрымліва незалежнасць.
* 7 жніўня: Абвешчана Рэспубліка Кот-д’Івуар.
* 16 жніўня: Кіпр абвешчаны незалежнай рэспублікай.
* 14 верасня: Заснавана Арганізацыя краін-экспарцёраў нафты (АПЕК). У яё ўвайшлі Ірак, Іран, Кувейт, Саудаўская Аравія і Венесуэла.
* 1 кастрычніка: Абвешчана незалежнасць Нігерыі, прыняты сцяг Нігерыі.
* 6 лістапада: Адкрыты першыя пяць станцый Кіеўскага метрапалітэна.
* 27 снежня: «The Beatles» упершыню выступілі ў Англіі.

## Нарадзіліся

* 1 студзеня: Антоній Дзям'янка, каталіцкі біскуп, Генеральный вікарый Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі
* 21 сакавіка: Айртан Сена, бразільскі аўтагоншчык
* 5 мая: Айрэн Барклі, амерыканскі баксёр
* 21 мая: Джэфры Дамер, амерыканскі забойца
* 10 верасня: Колін Фёрт, брытанскі акцёр
* 27 верасня: Жан-Марк Бар, французскі акцёр і рэжысёр
* 8 лістапада: Алег Меньшыкаў, расійскі акцёр тэатра і кіно
* 3 снежня: Ігар Ларыёнаў, савецкі і расійскі хакеіст

## Памерлі

* 4 студзеня: Альбер Камю, французскі пісьменнік і філосаф, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (нар. 7.11.1913)
* 20 лютага: Чарлз Леанард Вулі, англійскі археолаг (нар. 17.4.1880)
* 24 красавіка: Макс фон Лаўэ, нямецкі фізік (нар. 9.10.1879)
* 10 мая: Юрый Карлавіч Алеша, рускі савецкі пісьменнік-празаік, паэт, драматург, сатырык (нар. 3.3.1899)
* 27 мая: Джавахарлал Нэру, прэм’ер-міністр Індыі (нар. 11.11.1889).
# Марыянскі жолаб

Месцазнаходжанне Марыянскага жолаба і «Бездані Чэленджара» (пазначана чырвоным)
**Марыянская ўпадзіна** або **Марыянскі жолаб** — акіянічная ўпадзіна на захадзе Ціхага акіяна, якая з’яўляецца найглыбейшым з вядомых на Зямлі геаграфічных аб’ектаў. Названая паводле Марыянскіх астравоў, якія знаходзяцца паблізу.

## Даследаванні ўпадзіны

Першыя даныя былі атрыманыя англійскім суднам «Чэленджар» у 1951 годзе, паводле справаздачы глыбіня была 10863 м. Па выніках вымярэнняў, праведзеных у 1957 годзе падчас 25-га рэйса савецкага навукова-даследчага судна «Віцязь», максімальная глыбіня ўпадзіны — 11022 м (удакладненыя даныя, першапачаткова паведамлялася глыбіня 11034 м). Цяжкасць вымярэння выклікана тым, што хуткасць гуку ў вадзе залежыць ад яе ўласцівасцяў, якія адрозніваюцца на розных глыбінях, таму гэтыя ўласцівасці таксама павінны быць вызначаны на некалькіх гарызонтах спецыяльнымі прыборамі (такімі, як батометр і тэрмометр), і ў значэнне глыбіні, паказанае эхалотам, заносіцца папраўка. Даследаванні 1995 г. паказалі, што глыбіня складае каля 10920 м, а даследаванні 2009 года — што 10971 м. Такім чынам, самы глыбокі пункт упадзіны, названы «безданню Чэленджара» (англ.: Challenger Deep), знаходзіцца далей ад узроўню мора, чым гара Эверэст — над ім.

## Літаратура

* Марианский жёлоб // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
* География. Современная иллюстрированная энциклопедия / Под редакцией проф. А. П. Горкина. — М.: Росмэн, 2006. (руск.)

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Марыянскі жолаб
# 23 чэрвеня

|  |
| --- |
| ← **чэрвень** → |
| п | а | с | ч | п | с | н |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |
| 2026 |

**23 чэрвеня** — сто семдзесят чацвёрты (сто семдзесят пяты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі

* 1101: Ламбардскія крыжакі захапілі Анкару і перадалі яе візантыйцам.
* 1314: Шатландскія войскі перамаглі англічан у бітве пры Бэнакберне.
* 1773: Каля Балаклавы руская эскадра разбіла турэцкі флот.
* 1894: Заснаваны Міжнародны алімпійскі камітэт.
* 1941: Войскі нацысцкай Германіі занялі гарады Беласток і Гродна.
* 1941: Утворана Стаўка галоўнага камандавання ўзброеных сіл СССР (8 жніўня ператворана ў Стаўку вярхоўнага галоўнакамандавання).
* 1944: Савецкія войскі пачалі аперацыю «Баграціён».
* 1946: Заснавана Крывіцкае (Беларускае) навуковае таварыства.
* 1952: Болей за 500 амерыканскіх самалётаў разбурылі пяць буйнейшых гідраэлектрастанцый Паўночнай Карэі.
* 1956: Гамаль Абдул Насер абраны прэзідэнтам Егіпта.

## Нарадзіліся

* 1456: Маргарыта Дацкая, каралева Шатландыі (пам. 14.7.1486)
* 1534: Ода Набунага, ваенна-палітычны лідар Японіі перыяду Сэнгоку
* 1668: Джамбатыста Віка, італьянскі мысляр і філосаф (нар. 23.1.1744)
* 1846: Гастон Масперо, французскі егіптолаг
* 1889: Ганна Ахматава, руская паэтэса (пам. 5.3.1966)
* 1907: Джэймс Мід, англійскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (1977)
* 1910: Жан Ануй, французскі драматург
* 1933: Мікеланджэла Пісталета, італьянскі мастак
* 1936: Рычард Бах, амерыканскі пісьменнік
* 1938: Юрый Хадыка, беларускі грамадскі і культурны дзеяч, навуковец
* 1956: Пітэр Шульц, амерыканскі хімік
* 1964: Джос Уідан, амерыканскі рэжысёр, сцэнарыст
* 1970: Аляксандр Сяргеевіч Агароднікаў, беларускі дзяржаўны дзеяч, дыпламат
* 1972: Зінэдзін Зідан, французскі футбаліст
* 1981: Брэндан Флаўэрз, амерыканскі музыкант, спявак

## Памерлі

* 1824: Франц Тэабальд Хорні, нямецкі мастак
* 1933: Мікалай (Шамяціла), беларускі праваслаўны дзеяч, епіскап Слуцкі (1923—1933).
* 1961: Вернер Гілес, нямецкі мастак
* 1967: Мікалай Дзямідаў, беларускі грамадска-палітычны і ваенны дзеяч (нар. 10.12.1888)
* 1986: Ежы Путрамант, польскі пісьменнік і грамадскі дзеяч (нар. 14.11.1910)
* 2011: Пітэр Фальк, амерыканскі акцёр
* 2015: Магалі Наэль, французская актрыса
* 2020: Мікалай Барысавіч Фадзеечаў, расійскі артыст балета

## Святкуюць

* ААН: Дзень дзяржаўнай службы ААН
* МАК: Міжнародны Алімпійскі Дзень
* Казахстан: Дзень паліцыі
* Канада: Дзень памяці ахвяр тэрарызму
* Латвія: Фестываль Jāņi
* Люксембург: Дзень нараджэння Вялікага герцага
* Малдова: Дзень суверэнітэту
* Эстонія: Дзень перамогі