Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Першага мая

Паштовы блок СССР, 1989 год: 100-годдзе Першамая
**Першае мая** (**Дзень працы**, **Свята працы**, **Свята вясны і працы**, **Дзень міжнароднай салідарнасці рабочых**) — свята, якое адзначаецца ў многіх краінах свету 1 мая ці ў першы панядзелак мая.

У Беларусі 1 мая адзначаецца як Дзень працы. Такую ж назву выкарыстоўваюць у Кітаі, Кыргызстане, Пакістане і Шры-Ланцы. У Расіі і Таджыкістане гэты дзень адзначаецца як Свята вясны і працы. На Украіне ў гэту дату адзначаюць Дзень міжнароднай салідарнасці рабочых. Палітычныя партыі праводзяць першамайскія маршы, у якіх, аднак, з кожным годам становіцца ўсё менш удзельнікаў.

## Паходжанне

### Прафсаюзнае свята

Ахвяры падзей на Хеймаркет — сямёра анархістаў
Першамай у сучасным відзе ўзнік у сярэдзіне XIX стагоддзя ў рабочым руху, які высунуў у якасці аднаго з асноўных патрабаванняў увядзенне васьмігадзіннага рабочага дня. Спачатку з гэтым патрабаваннем 21 красавіка 1856 года выступілі рабочыя Аўстраліі. З тых часоў гэтае свята ў Аўстраліі стала штогадовым. На ўзор рабочых Аўстраліі

1 мая 1886 года анархічныя арганізацыі ЗША і Канады арганізавалі шэраг мітынгаў і дэманстрацый. Пры разгоне такой дэманстрацыі ў Чыкага 4 мая загінулі шэсць дэманстрантаў. Падчас масавых пратэстаў, якія адбыліся на наступны дзень супраць жорсткіх дзеянняў паліцыі, у выніку выбуху бомбы, кінутай невядомым, былі забіты восем паліцэйскіх, паранены прынамсі 50, гэта выклікала перастрэлку, у якой былі паранены мінімум чацвёра рабочых (паводле некаторых звестак, да пяцідзесяці забітых і параненых), некалькі дзясяткаў чалавек атрымалі раненні. Па абвінавачванні ў арганізацыі выбуху восем рабочых-анархістаў былі прысуджаны да павешання, траім з іх, калі галоўны сведка абвінавачвання прызнаўся ў тым, што агаварыў наогул усіх асуджаных, смерць замянілі прысудам да 15 гадоў катаргі (пазней было даказана, што сведка гаварыў праўду, калі прызнаўся ў абгаворы, і абвінавачванне ў гэтым злачынстве было лжывым, таму што, хоць бомбы выраблялі і да ўзброенага выступлення рыхтаваліся, але да боесутыкненняў 5 мая і смерцяў і раненняў у гэты дзень ніхто з асуджаных ніякага дачынення не меў).. Адзін з пакараных смерцю — Альберт Парсанс — быў братам вядомага палкоўніка арміі Поўдня, памылкова названага Хасэ Марці генералам, сам у мінулым салдат арміі канфедэратаў, але парваў з расісцкімі забабонамі і ажаніўся з былой рабыняй індзейска-мексіканскага паходжання Люсі Парсанс.

Менавіта ў памяць пра пакараныя смерцю, па прапанове амерыканскіх рабочых, якія прызначылі сваю забастоўку на 1 мая 1890 года, Парыжскі кангрэс II Інтэрнацыянала (ліпень 1889) абвясціў 1 мая 1890 года Днём салідарнасці рабочых усяго свету, і прапанаваў адзначыць яго дэманстрацыямі з патрабаваннем 8-гадзіннага рабочага дня і іншымі сацыяльнымі патрабаваннямі. Як і ў Аўстраліі, поспех дэманстрацый прывёў да таго, што свята стала штогадовым.

Нацысты выкарыстоўвалі 1 мая дзеля прыцягнення людзей на працу ў Германію
## Зноскі

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Першага мая
# 20 чэрвеня

|  |
| --- |
| ← **чэрвень** → |
| п | а | с | ч | п | с | н |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |
| 2026 |

**20 чэрвеня** — сто семдзесят першы (сто семдзесят другі ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі

Філіял Дзяржаўнага літаратурнага музея Янкі Купалы, Вязынка
* 1606: У Магілёве пачалося паўстанне мяшчан (1606—1610).
* 1622: Падчас Трыццацігадовай вайны адбылася бітва пры Хехстэ.
* 1637: Кароль Уладзіслаў Ваза надаў Ружанам магдэбургскае права і герб.
* 1837: Узышла на трон брытанская каралева Вікторыя.
* 1948: У Вязынцы адкрыты філіял Дзяржаўнага літаратурнага музея Янкі Купалы.
* 1955: Назіралася найдаўжэйшае ў XX стагоддзі поўнае сонечнае зацьменне.
* 1960: Федэрацыя Малі распалася на дзве незалежныя дзяржавы: Малі і Сенегал.
* 1999: Югаслаўскія войскі пакідаюць Косава і Метохію.
* 2003: Джымі Вэйлс абвясціў аб заснаванні Фонду Вікімедыя.
* 2011: Здарылася авіякатастрофа пад Петразаводскам у Расіі.

## Нарадзіліся

Ніколь Кідман
* 1566: Жыгімонт Ваза, кароль польскі і вялікі князь літоўскі, кароль шведскі (пам. 30.4.1632)
* 1740: Юзаф Сангушка, дзяржаўны і вайсковы дзеяч Вялікага Княства Літоўскага (пам. 12.5.1781)
* 1761: Якаб Хюбнер, нямецкі энтамолаг
* 1819: Жак Афенбах, французскі кампазітар (пам. 5.10.1880)
* 1887: Курт Швітэрс, нямецкі мастак і пісьменнік (пам. 8.1.1948)
* 1905: Віктар Сачава, савецкі географ (пам. 29.12.1978)
* 1908: Марта Контула, фінская актрыса
* 1917: Ігар Смялоўскі, польскі акцёр
* 1928: Гаўрыла Вашчанка, беларускі мастак (пам. 14.2.2014)
* 1928: Марцін Ландау, амерыканскі акцёр
* 1933: Дэні Аела, амерыканскі акцёр
* 1939: Валерый Раеўскі, беларускі тэатральны рэжысёр (пам.19.11.2011)
* 1941: Стывен Фрырз, брытанскі кінарэжысёр
* 1946: Шанана Гужмау, першы прэзідэнт Усходняга Тымора
* 1963: Сяргей Кавалёў, беларускі драматург і літаратуразнавец
* 1967: Ніколь Кідман, аўстралійская і амерыканская кінаактрыса

## Памерлі

Людовік I Набожны
* 840: Людовік I Набожны, кароль Аквітаніі (781—814), кароль франкаў і імператар Захаду (814—840) з дынастыі Каралінгаў (нар. 778)
* 1597: Вілем Барэнц, галандскі мараплавец і даследчык (нар. 1550)
* 1837: Вільгельм IV, кароль брытанскі (нар. 21.8.1765)
* 1938: Андрус Дабулявічус, літоўскі паэт, публіцыст (нар. 19.7.?1896)
* 1963: Пётр Сыч, беларускі пісьменнік, журналіст «Радыё Свабода» (нар. 18.1.1912)
* 1966: Жорж Леметр, бельгійскі святар, астрафізік
* 2005: Джэк Кілбі, амерыканскі інжынер, вынаходнік інтэгральнай схемы, калькулятара, тэрмапрынтэра, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы 2000 года (нар. 8.11.1923)

## Святкуюць

* Сусветны дзень абароны сланоў у заапарках
* ААН: Сусветны дзень бежанцаў
* Аргенціна: Дзень сцяга
* Сенегал: Дзень незалежнасці
* Узбекістан: Дзень суверэнітэту
* Японія: Дзень мора