Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Каратэ

**Каратэ́** (яп.: 空手道 *каратэ́-до*: *«шлях пустой рукі»*) — японскае мастацтва самаабароны ад узброенага праціўніка без зброі, якое сфармавалася ў 1920-я гады, пачаткова пад назвай **тодэ**, Фунакосi Гіцінам (Тамінакосі) з вострава Акіна́ва. З 2020 года — алімпійскі від спорту.

На пачатковым этапе каратэ прадстаўляла сабой сістэму рукапашнага бою, якая прызначалася толькі для самаабароны. Сёння каратэ набыло вялікую вядомасць дзякуючы паказальным выступам, якія дэманструюць тамэсівары. Так, вельмі дасведчаныя майстры могуць раскалоць кулаком груду лёду, ударам нагі разнесці ў трэскі брус з хваёвай драўніны таўшчынёй 15 см, разбіць локцем або галавой стосы дахавай чарапіцы (аднак, разбіванне прадметаў дэманструе толькі фізічную сілу і не з’яўляецца паказчыкам майстэрства). У адрозненне ад іншых адзінаборстваў Японіі (джыу-джыцу, дзюдо), якія выкарыстоўваюць барацьбу, правядзенне рознага роду кідкоў, затрымальных захопаў і задушлівых прыёмаў, у каратэ ступень непасрэднага кантакту паміж удзельнікамі сутычкі мінімальная, а для знішчэння суперніка выкарыстоўваюцца дакладна нацэленыя магутныя ўдары рукамі і нагамі, якія наносяцца ў жыццёва важныя кропкі яго цела.

Спартыўныя спаборніцтвы праводзяцца па двух праграмах каратэ: кумітэ (вольны спарынг) і ката (фармалізаваная паслядоўнасць рухаў, звязаных прынцыпамі вядзення паядынку з уяўным праціўнікам).

## Гл. таксама

* Сокэ Кубота Такаюкі
* Кёсі Куратомі
* Сіхан Вядзернікаў
* Сэнсэй Вядзернікава
* Gosoku Ryu
* INTERNATIONAL KARATE ASSOCIATION
* Куботан
* Black Belt
* Nisei Week
* Дзюкэндо
* Хацімакі

## Зноскі

## Літаратура

* Милковский Е. Искусство спортивной борьбы Японии [Jerzy Milkowski. Sztuki i sporty walki Dalekiego Wschodu. Warszawa : Sport i Turystyka, 1988] / Пер. с польск. И. И. Лучица-Федорца. — Мн. : Полымя, 1991. — 175 с.: ил. ISBN 5-345-00296-7

## Спасылкі

*  Архівавана 26 снежня 2008.
*  Архівавана 7 снежня 2008.
* Аляксандр Ляцецкі як трэнер клуба «Керамін» (руск.)
* Книга — Каратэдо. Входные ворота — Такэнобу.  (руск.) Архівавана 8 сакавіка 2016.
# Какуэй Танака

| Какуэй Танака |
| --- |
| яп.: 田中 角栄 яп.: 田中 角榮 |
|  |
|  |
|

| Член Палаты прадстаўнікоў Японіі[d] |
| --- |
| 1947 — 1990 |

 |
|

| 64-ы прэм’ер-міністр Японіі |
| --- |
| 7 ліпеня 1972 — 22 снежня 1972 |

 |
| Папярэднік | Эйсаку Сато |
| Пераемнік | Какуэй Танака |
|

| 65-ы прэм’ер-міністр Японіі |
| --- |
| 22 снежня 1972 — 9 снежня 1974 |

 |
| Папярэднік | Какуэй Танака |
| Пераемнік | Такэо Мікі[d] |
|

---

 |
| Нараджэнне | 4 мая 1918(1918-05-04)[…]* Futada[d], Kariwa district[d], прэфектура Ніігата, Японія
 |
| Смерць | 16 снежня 1993(1993-12-16)[…] (75 гадоў)* Keio University Hospital[d], Сіндзюку[d]
 |
| Жонка | Hana Tanaka[d] |
| Дзеці | Makiko Tanaka[d] і Kyō Tanaka[d] |
| Грамадзянства | * Японія
 |
| Партыя | * Ліберальна-дэмакратычная партыя
* Democratic Party[d]
 |
| Член у | * Q11518474?
 |
| Адукацыя | * Chuo College of Technology[d]
* Kinjo Gakuen High School[d]
 |
| Месца працы | * Inoue Kogyo[d]
 |
| Аўтограф |  |
| Званне | радавы першага класа[d] |
| Бітвы | * другая япона-кітайская вайна 1937-1945
 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |
|  **Творы** ў Вікікрыніцах |

**Какуэй Танака** (яп.: 田中 角榮; 4 мая 1918 — 16 снежня 1993) — палітычны дзеяч, прэм’ер-міністр Японіі з 7 ліпеня 1972 года па 9 снежня 1974. Адзін з найболей супярэчлівых японскіх прэм’ер-міністраў пасляваеннага часу. Як лідэр дамінуючай фракцыі ў кіруючай Ліберальна-дэмакратычнай партыі Танака панаваў у японскай палітыцы на працягу 1970—1980-х гадоў, за што ў прэсе яго празвалі «Ценевым Сёгуном».

Усю палітычную кар’еру Танаку суправаджалі гучныя карупцыйныя скандалы, што тым не менш не перашкаджала яму заваёўваць першыя месцы на выбарах.

## Зноскі
# 30 чэрвеня

**30 чэрвеня** — сто восемдзесят першы (сто восемдзесят другі ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі

* 763: Візантыйцы перамаглі балгараў у бітве пры Анхіяла (сённяшняе Паморые).
* 833: Людовік I быў вымушаны перадаць уладу сваім сынам і пакінуць сталец падчас сустрэчы каля Кальмара.
* 1792: Завяршыўся Чатырохгадовы сойм, які правёў шэраг радыкальных рэформ у Рэчы Паспалітай.
* 1792: У Парыж з «Баявой песняй Рэйнскай арміі» ўвайшоў марсельскі добраахвотніцкі батальён, пасля чаго песня стала звацца «Марсельезай».
* 1810: Нідэрланды далучаны да складу Францыі.
* 1894: Карэя абвясціла незалежнасць ад Кітая.
* 1898: Адбыўся пуск трамвая ў Віцебску.
* 1913: Пачатак Другой балканскай вайны.
* 1950: Кангрэсам ЗША ухвалены т.зв. закон Лоджа, які дазваляў на запіс у войска ЗША асоб з іншаземным грамадзянствам.
* 1960: Конга атрымала незалежнасць ад Бельгіі.
* 1964: Атрыманы першыя фотаздымкі Месяца з блізкай адлегласці.
* 1974: Ва Ушачах адкрыты мемарыяльны комплекс «Прарыў» у гонар подзвігу партызан Полацка-Лепельскай партызанскай зоны.
* 1984: Распачаўся рэгулярны рух цягнікоў на першай лініі Мінскага метрапалітэна.
* 2003: У Кіншасе Прэзідэнт ДР Конга Жазеф Кабіла і паўстанцы падпісалі пагадненне аб падзеле ўлады, завяршылася Другая кангалезская вайна.
* 2022: Расійскія войскі пакінулі Змяіны востраў у Чорным моры.

## Нарадзіліся

* 1470: Карл VIII Валуа, кароль Францыі
* 1881: Павел Растаргуеў, беларускі мовазнаўца
* 1907: Раман Шухевіч, украінскі палітычны і дзяржаўны дзеяч
* 1911: Чэслаў Мілаш, польскі паэт, празаік, эсэіст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі (1980)
* 1926: Вікторыя Багінская, савецкая і расійская пісьменніца, педагог, збіральнік песень і фальклору крымчакоў
* 1941: Ота Зандэр, нямецкі акцёр
* 1956: Лявон Юрэвіч, беларускі літаратуразнавец, крытык, бібліёграф, грамадскі дзеяч
* 1963: Валера Песін, беларускі мастак-нонканфарміст
* 1963: Вольга Аркадзеўна Брызгіна, лёгкаатлетка
* 1963: Роз Крысцьян Рапонда, прэм'ер-міністр Габона
* 1966: Майк Тайсан, амерыканскі баксёр-прафесіянал
* 1981: Ваіна Джакантэ, французская актрыса
* 1985: Майкл Фелпс, амерыканскі плывец, шматразовы алімпійскі чэмпіён.
* 1996: Аляксей Уладзімір Мжачык, беларускі цяжкаатлет

## Памерлі

* 1109: Альфонса VI Храбры, кароль Кастыліі і Леона
* 1649: Сімон Вуэ, французскі мастак
* 1660: Уільям Оўтрэд, англійскі матэматык
* 1916: Гастон Масперо, французскі егіптолаг
* 1919: Джон Уільям Стрэт, брытанскі фізік
* 1950: Эліэль Саарынен, фінскі архітэктар
* 1952: Маўна Пекала, фінскі дзяржаўны і палітычны дзеяч (нар. 27.1.1890)
* 1961: Лі дэ Форэст, амерыканскі вынаходнік
* 1969: Эрнст фон Пардубіц, чэшскі рэлігійны і палітычны дзеяч, архібіскуп пражскі
* 1968: Ён Лейфс, ісландскі кампазітар (нар. 1.5.1899)
* 1969: Міхайла Грамыка, беларускі пісьменнік і навуковец (нар. 31.10.1885)
* 2014: Сяргей Краўчанка, беларускі акцёр

## Святкуюць

* Дзень астэроіда
* Дэмакратычная Рэспубліка Конга: Дзень незалежнасці
* Беларусь: Дзень эканаміста
* Гватэмала: Дзень арміі.
* Данія: Дзень нараджэння прынцэсы Аляксандры
* Судан: Дзень рэвалюцыі
* Азербайджан: Дзень закаханых
# Свабодныя матэрыялы

**Свабодныя матэрыялы** (таксама выкарыстоўваюцца тэрміны **свабодны кантэнт**, **свабодная інфармацыя** ці **свабодны змест**) — тэксты, выявы, музыка, праграмнае забеспячэнне і іншыя працы, ліцэнзія якіх дазваляе выкарыстоўваць іх змест для любых мэт (уключаючы камерцыйныя): капіраваць, змяняць і распаўсюджваць змененыя версіі.

Усе творы, якія перайшлі ў грамадскі набытак, з'яўляюцца свабоднымі матэрыяламі. Распаўсюджванне свабодных матэрыялаў, якія не з'яўляюцца грамадскім набыткам, ажыццяўляецца на падставе адмысловых ліцэнзійных дамоў.

## Ліцэнзіі

Як і ліцэнзіі на свабоднае праграмнае забеспячэнне, ліцэнзіі на свабодны змест могуць быць «copyleft» ці «не copyleft». Ліцэнзіі на праграмнае забеспячэнне часта падыходзяць і для прац іншых відаў.

Прыкладамі ліцэнзіў «copyleft» з'яўляюцца *Design Science License* (DSL) и *GNU Free Documentation License* (GFDL).

*FreeBSD Documentation License* — прыклад ліцэнзіі, якая не падпадае пад статус copyleft.

Свабоднымі матэрыяламі таксама з'яўляюцца публікацыі пад пэўнымі ліцэнзіямі *Creative Commons*, якія не абмяжоўваюць іх
свабоднае выкарыстанне і мадыфікацыю.

## Гл. таксама

* Грамадскі набытак
* Свабоднае праграмнае забеспячэнне
* Свабодная музыка

## У Сеціве

* Вызначэнне «свабоднага твору культуры» (англ.)
# Ляніўцы

|  |
| --- |
| Ляніўцы |
|
*Choloepus didactylus* |
| Навуковая класіфікацыя |
| прамежныя рангі

|  |  |
| --- | --- |
| Дамен:  | Эўкарыёты |

|  |  |
| --- | --- |
| Царства:  | Жывёлы |

|  |  |
| --- | --- |
| Падцарства:  | Эўметазоі |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Двухбакова-сіметрычныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Другаснаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Тып:  | Хордавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падтып:  | Пазваночныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфратып:  | Сківічнаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надклас:  | Чацвераногія |

|  |  |
| --- | --- |
| Клас:  | Млекакормячыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падклас:  | Звяры |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфраклас:  | Плацэнтарныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надатрад:  | *Xenarthra* |

|  |  |
| --- | --- |
| Атрад:  | Непаўназубыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падатрад:  | Folivora |

 |
| Міжнародная навуковая назва |
| Folivora (Delsuc, Catzeflis, Stanhope and Douzery, 2001) |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Сістэматыка на Віківідах |  Выявы на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 727503 |
| NCBI   | 948953 |
| EOL   | 2852810 |

 |

 |

**Ляніўцы** (*Bradypodidae*) — монатыпнае сямейства непаўназубых млекакормячых.

## Апісанне

Ляніўцы кормяцца амаль выключна лісцем дрэў, хоць часам могуць з'есці насякомае ці дробную яшчарку. Лісце цяжка ператраўляецца, мае вельмі нізкую каларыйнасць і пажыўную каштоўнасць. Для яго ператраўлення ляніўцы выкарыстоўваюць бактэрыю-сімбіёнт, якая жыве ў іх стрававальным тракце. Ператраўленне займае каля месяца. У сытага ляніўца ⅔ вагі цела можа прыпадаць на ежу ў страўніку.

Цікава, што ўсе ляніўцы ў натуральным асяроддзі кормяцца ў асноўным лісцем і кветкамі тутавага дрэва цэкропіі, і таму трымаць іх у няволі даволі цяжка.

Праз нізкую каларыйнасць лісця фізіялогія і паводзіны ляніўца арыентаваны на жорсткую эканомію энергіі. Амаль увесь час ляніўцы праводзяць на галіне дрэва спінай ўніз. Ад падзення з дрэва іх ратуюць вялікія вострыя кіпцюры. 15 гадзін у суткі ляніўцы спяць, але і ў бадзёрым стане, яны перасоўваюцца вельмі павольна і толькі тады, калі гэта неабходна (адсюль назва). Ляніўцы маюць доўгую шыю, што дазваляе ім даставаць лісце з вялікай тэрыторыі, не перасоўваючыся. (Шыя ляніўца вельмі рухомая і дазваляе паварочваць галаву на 270 градусаў, а шыйных пазванкоў у ёй 8 або 9. Тэмпература цела актыўнага ляніўца складае 30-34 ° C, а ў сне яшчэ ніжэй. Ляніўцы вельмі не любяць злазіць з дрэў, бо на зямлі яны цалкам бездапаможныя. Акрамя таго, гэта патрабуе выдаткаў энергіі. Яны злазяць доле толькі для таго, каб справіць натуральную патрэбу, усяго раз на тыдзень (таму ў іх вялізны мачавы пузыр), і часам для пераходу на іншае дрэва. Роды часта праходзяць на дрэве. У выпадку неабходнасці ляніўцы нядрэнна плаваюць. Іх хуткасць у вадзе — каля 4 км/гадз.

Зрок у ляніўца, як і ў двухпальцавых ляніўцаў, даволі слабы, затое яны нешматлікія з жывёл, якія бачаць наваколле ў колеры.

## Зноскі