Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Нанаматэрыял

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| Частка серыі артыкулаў пра
**Нанаматэрыялы** |
| **Фулерэн** |
|
Вугляродная нанатрубка
Бакмінстэрфулерэн
Хімія фулерэнаў
Выкарыстанне
У культуры
Храналогія
Вугляродная алатропія |
| **Наначасцінкі** |
|
Квантавая кропка
Нанаструктуры
Пітнае золата
Сярэбраныя наначасцінкі
Жалезныя наначасцінкі
Плацінавыя наначасцінкі  |
| *Гл. таксама*
**Нанатэхналогія Г
* Р
* П
 |

 |

**Нанаматэрыял** (англ.: nanomaterial): матэрыял, адно ці некалькі вонкавых вымярэнняў якога, або ўнутраная структура якога знаходзіцца ў нанамаштабе.

Такі матэрыял можа з'яўляць новыя якасці (павышаная трываласць, хімічная рэактыўнасць, электраправоднасць і інш.) ў параўнанні з такім самым рэчыўна матэрыялам, які не мае нанамаштабных параметраў.

Тэрміналогія ў сферы нана-навук і нанатэхналогій па стане на канец 2000-х гг. заставалася неканчаткова аформленай. Яе стандартызацыяй займаліся ТК ІСО 229, а таксама розныя нацыянальныя арганізацыі па стандартызацыі. Адной з прапановаў на ўнармаванне нана-тэрміналогіі з'яўляецца тымчасовая Публічная спецыфікацыя PAS 71 Брытанскага інстытуту стандартаў (BSI), выпушчаная ў 2005.

## Літаратура

* BSI PAS 71:2005. Vocabulary. Nanoparticles. — BSI. ISBN 0 580 45925 X
# Тэадор Адорна

| Тэадор Адорна |
| --- |
| ням.: Theodor Ludwig Wiesengrund Adorno |
|  |
| Дата нараджэння | 11 верасня 1903(1903-09-11)[…] |
| Месца нараджэння | * Франкфурт-на-Майне, Каралеўства Прусія, Германская імперыя[…]
 |
| Дата смерці | 6 жніўня 1969(1969-08-06)[…] (65 гадоў) |
| Месца смерці | * Фісп[d], акруга Вісп[d], кантон Вале, Швейцарыя[…]
 |
| Месца пахавання | * Франкфурцкія галоўныя могілкі[d]
 |
| Грамадзянства | * ЗША
* Германія
* Германская імперыя
* Аўстрыя
* Швейцарыя
 |
| Маці | Maria Calvelli-Adorno[d] |
| Жонка | Gretel Adorno[d] |
| Род дзейнасці | філосаф, кампазітар, музыказнавец, сацыёлаг, выкладчык універсітэта, літаратурны крытык, музычны крытык, аўтар афарызмаў, піяніст, пісьменнік, эстэтык |
| Навуковая сфера | філасофія, сацыялогія, музыказнаўства, эстэтыка і social theory[d] |
| Месца працы | * Франкфурцкі ўніверсітэт імя Ёгана Вольфганга Гётэ
 |
| Альма-матар | * Каледж Мёртан[d]
* Франкфурцкі ўніверсітэт імя Ёгана Вольфганга Гётэ
 |
| Навуковы кіраўнік | Hans Cornelius[d] |
| Вядомыя вучні | Юрген Хабермас |
| Член у | * Новая венская школа
 |
| Узнагароды | медаль Гётэ горада Франкфурта-на-Майне[d] (1963) |
|  Цытаты ў Вікіцытатніку |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Тэадор Людвіг Візенгрунд Адорна** (ням.: Theodor Ludwig Wiesengrund Adorno; 11 верасня 1903, Франкфурт-на-Майне, Германская імперыя — 6 жніўня 1969, Вісп, Швейцарыя) — нямецкі філосаф яўрэйскага паходжання, сацыёлаг і тэарэтык музыкі. Прадстаўнік Франкфурцкай крытычнай школы.

Займаўся музыказнаўствам. Вучыўся і пасля выкладаў ва Франкфурцкім універсітэце імя Іагана Вольфганга Гётэ. З 1934 года быў у эміграцыі ў Вялікабрытаніі, з 1938 — у ЗША. З 1949 года — зноў у Франкфурце-на Майне, прафесар універсітэта. З 1953 кіраўнік Інстытута сацыяльных даследаванняў.

Распрацоўваў праблемы сацыялогіі культуры, музыкі і літаратуры. Выступаў з крытыкай культуры і грамадства (кніга «Дыялектыка Асветніцтва», 1948; сумесна з Максам Хоркхаймерам). Лічыў, што развіццё чалавецтва суправаджаецца нарастаючым супрацьстаяннем грамадства і прыроды, стратай індывідуальнай свабоды. Тэадор Адорна пісаў пра «новы тып варварства», які склаўся пад уплывам пашырэння спецыфічнай тэхналагічнай свядомасці. Адметнай рысай такой свядомасці з'яўляецца пастаяннае імкненне да падаўлення чалавечай індывідуальнасці, стварэння грамадства «татальнага адміністравання» і няўхільнай дэгуманізацыі яго членаў. Распрацаваў канцэпцыю «новай музыкі» як пратакольнай фіксацыі «непрасветленых пакут». Сярод асноўных работ — «Аўтарытарная асоба» (1950), «Уводзіны ў сацыялогію музыкі» (1962), «Негатыўная дыялектыка» (1966) і інш.

## Зноскі

## Літаратура

* Культуралогія: Энцыкл. даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Тэадор Адорна**
# Парапсіхалогія

Амерыканскі псіхолаг і філосаф Уільям Джэймс (1842—1910) быў адным з першых даследнікаў парапсіхалагічных з’яў
**Парапсіхалогія** (стар.-грэч.: παρα- — поруч, каля) — дысцыпліна, якая накіравана на даследаванне існавання і чыннікаў звышнатуральных псіхічных здольнасцей людзей, жывёл і раслін, феноменаў жыцця пасля смерці і таму падобных з’яў, выкарыстоўваючы навуковую метадалогію. Лабараторныя і палявыя даследаванні праводзіліся канфідэнцыйна, і фінансаваліся некаторымі ўніверсітэтамі ва ўсім свеце. Вынікі такіх даследаванняў звычайна распаўсюджваліся ў вузкіх парапсіхалагічных кругах, і толькі невялікая іх частка публікавалася ў буйных навуковых часопісах.

## Разнавіднасці псі-з’яваў

 У ранніх парапсіхалагічных даследаваннях з мэтай эксперыментальнага пацверджання магчымасці тэлепатычнай сувязі выкарыстоўваліся карты Зенера
* Гіпноз • Сугестыя • Празорлівасць • Тэлепатыя • Біялакацыя
* Тэлекінез • Тэлепартацыя • Левітацыя
* Піракінез • Спірытызм • Палтэргейст • Астральны двайнік • Рэінкарнацыя
* Здань (Фантом, Прывід)
* Прэкагніцыя • Рэтракагніцыя • Рэтраскапія
* Тэлеметрыя • Псіхаметрыя
* Псі-лекарства • Біяэнергетыка • Яснанюх • Яснадотык
* Астральная праекцыя — матэрыялізацыя «думкаформаў».
* Аэракінез — здольнасць кіраваць струменямі паветра сілай думкі.
* Праскапія — здольнасць выяўляць мінулыя і будучыя падзеі.
* Крыякінез — здольнасць паніжаць тэмпературу і кіраваць лёдам на адлегласці сілай думкі.

## Гл. таксама

* Трансперсанальная псіхалогія
* Фенаменалогія
* Біяэнергетыка
* Біяэнергаінфарматыка

## Зноскі

## Літаратура

* *Хэнзел Ч.* Парапсихология М., «Мир», 1970
* *Панасюк А. Ю.* Большая энциклопедия парапсихологии. — М.: РИПОЛ классик, 2007. — 864 с.
* *С. Криппнер*. «Состояние парапсихологических исследований в США Архівавана 4 снежня 2014.». // США — 1998 г. № 7 (с. 100—111), № 8 (с. 97-104)
* *Дубров А. П., Пушкин В. Н.* «Парапсихология и современное естествознание» — М.: СП «Соваминко», 1989, — 280 c. ил. ISBN 5-85300-001-2

## Спасылкі

* Parapsychological Association FAQ Архівавана 26 чэрвеня 2007.
* Інстытут парапсіхалогіі і памежных навук (нямы, англ) Архівавана 15 сакавіка 2008.
* Агляд бягучых парыпсіхалагічных даследаванняў у краінах былога СССР. Edwin C. May, Larissa VilenskayaАрхівавана 4 верасня 2011.
# Аарон Бек

| Аарон Бек |
| --- |
| англ.: Aaron Temkin Beck |
|  |
| Дата нараджэння | 18 ліпеня 1921(1921-07-18) |
| Месца нараджэння | * Провідэнс, акруга Провідэнс[d], Род-Айленд, ЗША
 |
| Дата смерці | 1 лістапада 2021(2021-11-01)[…] (100 гадоў) |
| Месца смерці | * Філадэльфія, акруга Філадэльфія, Пенсільванія, ЗША
 |
| Грамадзянства | * ЗША
 |
| Жонка | Phyllis W. Beck[d] |
| Дзеці | Judith S. Beck[d] |
| Род дзейнасці | псіхіятр, выкладчык універсітэта, professor of medicine, псіхатэрапеўт |
| Навуковая сфера | cognitive therapy[d], cognitive behavioral therapy[d], псіхіятрыя і кагнітыўная псіхалогія[d] |
| Месца працы | * Пенсільванскі ўніверсітэт
 |
| Навуковая ступень | доктар медыцыны (1946) |
| Навуковае званне | * прафесар
 |
| Альма-матар | * Браўнаўскі ўніверсітэт (1942)
* Ельская школа медыцыны[d] (1946)
 |
| Член у | * Амерыканская акадэмія мастацтваў і навук
* Таварыства Phi Beta Kappa
 |
| Узнагароды | прэмія Ласкера — Дэбейкі за клінічныя медыцынскія даследаванні[d] (2006) Joseph Zubin Award[d] (1999) прэмія імя Гравемаера[d] (2004) прэмія Гейнца[d] (2001) Edward J. Sachar Award[d] (2011) прэмія прынца Махідола[d] (2011) Bell of Hope Award[d] (2010) Strecker Award[d] (2006) Sarnat Prize[d] (2003) Robert J. and Claire Pasarow Foundation Award for Distinguished Contributions to Neuropsychiatric Research[d] (2007) член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук James McKeen Cattell Fellow Award[d] (1992) Thomas William Salmon Medal[d] (2007) APA Distinguished Scientific Award for the Applications of Psychology[d] (1989) |
|  Цытаты ў Вікіцытатніку |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Аарон Цемкін Бек** (англ.: Aaron Temkin Beck; 18 ліпеня 1921, Провідэнс — 1 лістапада 2021, Філадэльфія, Пенсільванія) — амерыканскі псіхатэрапеўт, прафесар псіхіятрыі Пенсільванскага ўніверсітэта, стваральнік кагніці псіхатэрапіі, аднаго з напрамкаў сучаснага кагнітыўна-біхевіяральнага напрамку ў псіхатэрапіі, буйны спецыяліст у галіне лячэння дэпрэсій. Кагнітыўная тэрапія А. Ц. Бека найбольш шырока выкарыстоўвалася ў працы з дэпрэсіўнымі хворымі.

## Зноскі
# Псіхапаталогія

**Псіхапатало́гія** (грэч. ψυχή  — душа, грэч. πάθος  — хвароба і грэч. λογος  — навука) — раздзел псіхіятрыі і клінічнай псіхалогіі, які займаецца вывучэннем расстройстваў псіхікі з пункту гледжання медыцыны і псіхалогіі . Асноўныя метады — клінічнае назіранне і размова.

## Раздзелы

* **Агульная псіхапаталогія** — вывучае асноўныя, уласцівыя многім псіхічным хваробам, заканамернасці праявы і развіцця паталогіі псіхічнай дзейнасці, агульныя пытанні этыялогіі і патагенезу, прыроду псіхапаталагічных працэсаў, іх прычыны, прынцыпы класіфікацыі, метады даследавання і лячэння.
* **Прыватная псіхапаталогія** — вывучае асобныя псіхічныя захворванні, іх этыялогію, патагенез, клініку, заканамернасці развіцця, спосабы лячэння і аднаўлення працаздольнасці. Гаворка пры асобных псіхічных захворваннях вывучаецца ў рамках патапсіхалінгвістыкі.

## Зноскі

## Літаратура

* *Ясперс К.* Общая психопатология. — М.: Практика, 1997
# Міністэрства

| Выканаўчая ўлада  |
| --- |
| * Выканаўчая ўлада
* Кіраўнік дзяржавы
	+ Дыктатар
	+ Манарх
	+ Прэзідэнт
* Урад
	+ Кіраўнік урада
		- Канцлер
		- Кіраўнік выканаўчай улады
		- Прэм’ер-міністр
	+ Кабінет міністраў
	+ Міністэрства
	+ Міністр
	+ Сістэма кіравання
		- Прэзідэнцкая сістэма кіравання
		- Напаўпрэзідэнцкая сістэма кіравання
		- Парламенцкая сістэма кіравання
	+ Парламенцкая дэмакратыя
	+ Парламенцкая манархія
	+ Парламенцкая рэспубліка
	+ Змяшаная сістэма кіравання
	+ Вестмінстарская сістэма ўлады
* Спісы
	+ Спісы прэзідэнтаў дзяржаў
	+ Спісы кіраўнікоў дзяржаў
	+ Спіс урадаў
* Губернатар
* Мэр
 |
| **Партал:Палітыка** ·  |

**Міністэрства** — орган дзяржаўнага кіравання асобнай сферай дзейнасці. Міністэрствы ўзначальваюцца міністрамі. У розных краінах існуюць розныя міністэрствы, але некаторыя існуюць у пераважнай большасці краін (міністэрствы абароны, замежных спраў, фінансаў, аховы здароўя і інш.)

У некаторых краінах (Швейцарыя, Філіпіны, ЗША) міністэрствы завуць дэпартаментамі, у Ганконгу — бюро.

## Міністэрствы Рэспублікі Беларусь

* Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь
* Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь (Мінбудархітэктуры)
* Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь
* Міністэрства жыллёва-камунальнай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь (Мінжылкамгас)
* Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь (Мінздар)
* Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь (МЗС)
* Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь (Мінінфарм)
* Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь (Мінкультуры)
* Міністэрства лясной гаспадаркі Рэспублікі Беларусь (Мінлясгас)
* Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь (Мінабароны)
* Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (Мінадукацыі)
* Міністэрства па падатках і зборам Рэспублікі Беларусь (МПЗ)
* Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь (МНС)
* Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь (Мінпрыроды)
* Міністэрства прамысловасці Рэспублікі Беларусь (Мінпрам)
* Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь (Мінсувязі)
* Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь (Мінсельгаспрад)
* Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь
* Міністэрства гандлю Рэспублікі Беларусь (Мінгандль)
* Міністэрства транспарта і камунікацый Рэспублікі Беларусь (Мінтранс)
* Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь (Мінпрацы і сацабароны)
* Міністэрства фінансаў Рэспублікі Беларусь (Мінфін)
* Міністэрства эканомікі Рэспублікі Беларусь (Мінэканомікі)
* Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь (Мінэнерга)
* Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь (Мінюст)
# Дэмакраты (Бразілія)

| Дэмакраты |
| --- |
|  |
| Лідар | Антоніа Карлас Магальхаэс Хета |
| Дата заснавання | 28 сакавіка 2007 |
| Дата роспуску | 8 лютага 2022 |
| Штаб-кватэра | * Бразілія
 |
| Краіна | * Бразілія
 |
| Ідэалогія | кансерватызм, хрысціянская дэмакратыя |
| Інтэрнацыянал | Цэнтрысцкі дэмакратычны інтэрнацыянал Міжнародны демакратычны саюз Хрысціянска-дэмакратычная арганізацыя Амерыкі |
| Колькасць членаў | 1 073 760 |
| Месцаў у Палаце дэпутатаў |
22 / 513 |
| Месцаў у Сенаце |
5 / 81 |
| Сайт | democratas.org.br |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

Кіраўніцтва дэмократаў
**Дэмакраты** (парт.: Democratas (DEM) — адна з найбуйнейшых партый у Бразіліі. Раней мела назву **Партыя Ліберальны фронт** (парт.: Partido da Frente Liberal (PFL))

## Гісторыя

Заснаваная ў 1984 годзе ў выніку выхаду цэнтрыстаў-лібералаў з Сацыяльна-Дэмакратычнай партыі (СДП). Лідар ПЛФ Жозэ Сарнэй займаў пасаду прэзідэнта краіны пасля смерці партнёра па кааліцыі Дэмакратычнага Альянса Танкреда Нэвіса. У час кіравання лідара ПЛФ былі здзейсненыя паважныя дэмакратычныя змены, але папулістычная сацыяльная праграма была непаспяхова. Таксама ўлады пры вырашэнні працоўных канфліктаў дастаткова часта звярталіся да вайскоўцаў, гэта ўсё спавадавала спадак папулярнасці ПЛФ.

## Агульныя звесткі

Асноўная ідэалогія партыі — неалібералізм. Партыя выступае за абмежаванне ўплыву дзяржавы ў эканоміцы, за прыватную ініцыятыву ва ўсіх галінах дзейнасці чалавека, ў тым ліку і палітычнай.

Сацыяльная база партыі — сярэдні клас, буйная буржуазія.

## Спасылкі

* Афіцыйная старонка Архівавана 6 ліпеня 2015.  (парт.)
* Інфармацыя аб партыі  (парт.)
# Экалагічны рэгіён

Жоўтым выдзелены межы экарэгіёна Дажджавых лясоў Амазоніі
**Экалагі́чны рэгіё́н** або **экарэгіё́н** — ужывальная галоўным чынам у англамоўнай экалога-геаграфічнай літаратуры ландшафтная адзінка. Уяўляе сабою адносна буйны ўчастак сушы ці акваторыі, які адрозніваецца адносна аднароднай біятычнай супольнасцю.. Экалагічныя рэгіёны вылучаюцца з улікам існуючых біягеаграфічных адзінак, у прыватнасці біёмаў і, як следства, маюць характэрнае спалучэнне біятычных супольнасцяў і відаў.

Ужываюцца пры планаванні прыродаахоўнай дзейнасці, вывучэнні, маніторынгу і ахове экасістэм Сусветным Фондам дзікай прыроды і прыродаахоўнымі органамі ЗША, Канады і Мексікі.

## Гл. таксама

* Біём
* Ландшафт
* Экалагічная зона

## Зноскі

## Спасылкі

* Карты наземных экарэгіёнаў на сайце агенцтва па ахове навакольнага асяроддзя ЗША (EPA)
* Апісанне прэснаводных экарэгіёнаў
# Кармеліты

Герб ордэну кармелітаў
**Кармеліты** (лац.: Ordo fratrum Beatae Virginis Mariae de monte Carmel — *ордэн братоў Найсвяцейшай Панны Марыі з гары Кармель*) — манаскі каталіцкі жабрацкі ордэн.

Заснаваны ў сярэдзіне XII стагоддзя падчас крыжовых паходаў манахамі, якія прыбылі ў Святую Зямлю з Заходняй Еўропы і пасяліліся ля крыніцы св. Іллі на гары Кармель. Заснавальнікам ордэна лічыцца крыжак Бертольд Калабрыйскі, на просьбу якога патрыярх Альберт Іерусалімскі ў 1214 годзе склаў манаскі статут, які вылучаўся асаблівай строгасцю.

Мэта манаскага жыцця кармелітаў — яднанне з Богам шляхам безупыннае малітвы. Статут кармелітаў вельмі строгі, надае вялікае значэнне аскезе і складаецца нават з абмежавання славесных зносін, вялікая ўвага надаецца шанаванню Багародзіцы.

У Беларусі дзейнічаў ордэн кармелітаў босых, якія жылі на міласціну вернікаў. У Беларусі кармеліты з’явіліся ў XVII стагоддзі. Кляштары ордэна існавалі ў Глыбокім, Магілёве, Вільні, Пінску, Гродне і Гудагаі, Мсціславе, на Мядзельшчыне, самыя буйныя былі ў Гродне і Глыбокім. Касацыя манаскіх кангрэгацый у Расійскай Імперыі пасля падзелаў Рэчы Паспалітай закранула і кармелітаў. Шматлікія касцёлы і кляштары кармелітаў былі знішчаны ці выкарыстоўваліся ў іншых мэтах. У наш час дзейнічаюць суполкі кармелітаў у Нарачы, у Мядзелі, Канстанцінаве і Гудагаі.

## Спасылкі

* Афіцыйны сайт кармелітаў