Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Каментатар

**Каментатар** — пасада ў сродках масавай інфармацыі. Чалавек на гэтай пасадзе з’яўляецца аўтарам каментарыяў на падзеі пэўнай сферы чалавечага жыцця (напрыклад, грамадскай, палітычнай, спартыўнай). Гэтую пасаду звычайна займаюць прафесійныя журналісты, для якіх адпаведная сфера з’яўляецца спецыялізацыяй.
# Опера

| Опера |
| --- |
|  |
| Вытокі: |
Музычная драма |
| Месца і час узнікнення: |
канец XVI стагоддзя, Італія |
| Разнавіднасці |
| Паджанры: |
Вялікая опера, Камічная опера, Рамантычная опера, Опера-балет, Опера выратавання |
| Вытворныя: |
Аперэта |
| Гл. таксама: |
|
Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі |

**Опера** (італ.: opera «справа, праца, работа», ад лац.: opera «праца, выраб, твор») — жанр тэатральных прадстаўленняў, у якім тэкст (які называецца лібрэта) спалучаеца з музыкай (спевы і акампанемент) і сцэнічным дзеяннем з прымяненнем касцюмаў і дэкарацый. Опера — частка заходняй класічнай музычнай традыцыі. Прадстаўленні звычайна даюцца ў оперным тэатры з удзелам аркестра ці меншага музычнага ансамбля.

## Гісторыя

Опера ўзнікла ў канцы XVI стагоддзя ў Італіі, як спроба групы навукоўцаў-гуманістаў, літаратараў і музыкантаў адрадзіць старажытнагрэчаскую трагедыю ў выглядзе *dramma per musica*, рэалізаванай у творчасці К. Мантэвердзі («Арфей», «Арыядна» і іншыя) у пачатку 17 стагоддзя. У 18 стагоддзі опера набыла прыкметы класіцызму, а кампазітары неапалітанскай опернай школы (Алесандра Скарлаці) пачалі оперу-серыю. У Францыі ўзнікла лірычная трагедыя (Ж.-Б. Люлі, Ж.-Ф. Рамо). У Англіі оперы ствараў Генры Пёрсел, у Германіі — Р. Кайзер. У Іспаніі фарміраваўся жанр народнай оперы — сарсуэлы.

Імкненне наблізіць оперу да ідэй асветнікаў стала асновай опернай рэформы Х.-В. Глюка, прывяло да фарміравання камічнай оперы, баладнай оперы (Англія), оперы-буфы (Італія), аперы камік (Францыя), зінгшпілю і інш. Вяршыняй развіцця оперы ў 18 стагоддзі стала творчасць Вольфганга Амадэя Моцарта.

Працэс абнаўлення оперы ажывіўся пад уплывам ідэй рамантызму ў Італіі (Л. Керубіні, Д. Расіні, Гаэтана Даніцэці і, асабліва, Джузэпэ Вердзі), Германіі (К. М. Вебер, пазней — Рыхард Вагнер), Францыі (Д. Меербер).

У другой палове 19 стагоддзя пачалося ўзмацненне тэндэнцый рэалізму ў французскай лірычнай оперы (Ш. Гуно, Ж. Маснэ), італьянскаму верызме (П. Р. Леанкавала, збольшага Джакама Пучыні і Дж. Вердзі), у творчасці расійскіх кампазітараў (М. Глінка, А. Даргамышскі, А. Барадзін, Ц. Кюі, А. Рубінштэйн, М. Рымскі-Корсакаў, М. Мусаргскі, Пётр Чайкоўскі, Сяргей Рахманінаў і іншыя), прадстаўнікоў польскай (С. Манюшка), украінскай (С. Гулак-Арцёмаўскі, М. Лысенка), чэшскай (А. Дворжак, Б. Сметана, Л. Яначэк) і іншых музычных культур.

У XX стагоддзі з’яўляюцца новыя аўтары опер — імпрэсіяністаў (К. Дэбюсі, К. Шыманоўскі, экспрэсіяністы (А. Берг, А. Шэнберг часткова — Р. Штраус), неакласіцысты (Ф. Бузоні, Ігар Стравінскі, Паўль Гіндэміт). Важкі ўклад у развіццё жанру оперы зрабілі Джордж Гершвін, Сяргей Пракоф'еў, Дзмітрый Шастаковіч, Кшыштаф Пендэрэцкі і іншыя.

## Гл. таксама

* Аперэта

## Літаратура

* Юцевич Ю. Є. Музика. Словник-довідник. — Тернопіль: «Навчальна книга — Богдан» 2003 р. ISBN 966-7924-10-6
* Музыкальный энциклопедический словарь. М., «Советская энциклопедия», 1990

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Опера
# Легенда

**Леге́нда** (ад сяр.-лац.: legenda «чытанне», «чытанае», «збор літургічных урыўкаў для штодзённай службы») — адна з разнавіднасцяў неказачнага празаічнага фальклора. Пісьмовае паданне пра якія-небудзь гістарычныя падзеі або асоб у т.л. апавяданні са святога Пісання, дзеянні святых апосталаў, жыцці святых.

У пераносным сэнсе адносіцца да абвеяных славай, якія выклікаюць захапленне падзей мінулага, адлюстраванага ў казках, апавяданнях і г.д. Як правіла, характэрны дадатковы рэлігійны ці сацыяльны пафас.

Легенда — прыблізны сінонім паняцця міф; эпічнае апавяданне пра тое, што адбывалася ў незапамятныя часы; галоўныя героі апавядання — звычайна героі ў поўным сэнсе слова, часта ў падзеях непасрэдна ўдзельнічаюць багі і іншыя звышнатуральныя сілы. Падзеі ў легендзе нярэдка перабольшваюцца, дадаецца шмат выдумкі. Таму вучоныя не лічаць легенды цалкам дакладнымі гістарычнымі сведчаннямі, не адмаўляючы, зрэшты, што ў большасці сваёй легенды заснаваны на рэальных падзеях.

Легенды дзеляць на рэлігійныя і сацыяльныя.

Легенды, як правіла, былі вуснымі апавяданнямі, часта пакладзенымі на музыку; перадаваліся легенды з вуха на вуха, звычайна вандроўнымі казачнікамі. Пазней мноства легенд было запісана.

Паколькі, калі пра каго-небудзь складалі легенды, гэта азначала грамадскае прызнанне яго дзеянняў, слова набыло дадатковы сэнс: так завуць падзеі і дзеячаў (напрыклад, «Легенда рока»), якія атрымалі прызнанне і пашану.

## Прыклады легенд

* Атлантыда
* Беавульф
* Эльдарада
* Кароль Артур
* Філасофскі камень
* Робін Гуд
* Легенда аб Палемоне

## Гл. таксама

* Гарадская легенда
* Міф
* Ода
* Сага
* Быліна

## Літаратура

* Леге́нда // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 419. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
# De facto

**Дэ-фа́кта** (лац.: **de facto** — *папраўдзе*, *у сапраўднасці*, *фактычна*) — лацінскае выслоўе. Звычайна выкарыстоўваецца як антонім лацінскаму выслоўю *de jure* у заканадаўчай і тэхнічнай сферах, калі ў звычайную практыку ўводзяцца элементы без адпаведнай афіцыйнай падтрымкі. Напрыклад, пры разборы прававой сітуацыі *de jure* азначае патрабаванні закона, тады як *de facto* гаворыць аб тым, што адбываецца ў сапраўднасці, не зважаючы законна гэта або па-за законна.

Паняцце *урад дэ-факта* ужываецца ў дачыненні да органа ўлады, які трымае ўладу ў якой-небудзь краіне, скінуўшы законна абраныя інстытуты і ўсталяваўшы свае на іх месца. Таксама *de facto* ужываецца ў міжнародным праве для апісання праўдзівых узаемаадносін бакоў, у той час як афіцыйныя ўзаемаадносіны звычайна тлумачацца як *de jure*.

## Гл. таксама

* Дэ-юрэ

## Крыніцы
# Фінансавы рынак

|  |
| --- |
| **Фінансавыя рынкі** |
|  |
| **Рынак каштоўных паперРынак аблігацый**
Аблігацыя
дзяржаўная, муніцыпальная
Карпаратыўная аблігацыя |
| **Рынак акцый**
Акцыя
Прывілеяваная акцыя
Звычайная акцыя
Фондавая біржа |
| **Вытворныя фінансавыя інструменты**
Крэдытны дэфолтны своп
Апцыён
Ф'ючэрс
Форвардны кантракт
Своп |
| **Валютны рынак**
Форэкс
Спот |
| **Рынак капіталаў** (Фондавы дылінг) |
| **Грашовы рынак (Money market)**
Вэксаль
казначэйскі, агенцкі, муніцыпальны, камерцыйны, банкаўскі
Дэпазітны сертыфікат
Ашчадны сертыфікат
Дагавор РЭПО |
| **Паявы інвестыцыйны фонд (ПІФ)** |
| **Рынак каштоўных (банкаўскіх) металаў** |
| **Рынак нерухомасці** (Рыелтар) |
| **Рынак страхавання** |
|  |

**Фінансавы рынак** (ад лац.: financia — наяўнасць, даход) у эканамічнай тэорыі — сістэма адносін, якая ўзнікае ў працэсе абмену эканамічных выгод з выкарыстаннем грошай у якасці актыву-пасярэдніка.

На фінансавым рынку адбываецца мабілізацыя капіталу, прадастаўленне крэдыту, ажыццяўленне абменных грашовых аперацый і размяшчэнне фінансавых сродкаў у вытворчасці. А сукупнасць попыту і прапановы на капітал крэдытораў і пазычальнікаў розных краін утварае сусветны фінансавы рынак.

Гістарычна сфармаваліся дзве асноўныя мадэлі фінансавых рынкаў: фінансавая сістэма, арыентаваная на банкаўскае фінансаванне — bank based financial system, так званая кантынентальная мадэль, — і фінансавая сістэма, арыентаваная на рынак каштоўных папер і сістэму інстытуцыйных інвестараў (страхавыя кампаніі, інвестыцыйныя і пенсійныя фонды) — market based financial system, або англа-амерыканская мадэль. Для англа-амерыканскай мадэлі характэрная арыентацыя на публічнае размяшчэнне каштоўных папер і высокі ўзровень развіцця другаснага рынку, які па аб’ёме значна больш другаснага рынку краін кантынентальнай Еўропы. Для кантынентальнай мадэлі характэрны высокі ўзровень канцэнтрацыі акцыянерных капіталаў пры невялікай колькасці акцыянераў і непублічна размяшчэння каштоўных папер, а другасны рынак не так развіты. У канцы ХХ — у пачатку ХХІ стагоддзяў у многіх еўрапейскіх краінах фінансавыя рынкі пачалі набываць рысы англа-амерыканскай мадэлі, і адбываецца паступовае збліжэнне, канвергенцыя кантынентальнай і англа-амерыканскай мадэляў фінансавых рынкаў.

Фінансавы рынак падзяляецца на:

* Фондавы рынак
* Тэрміновы рынак
* Грашовы рынак
* Рынак капіталаў
* Валютны рынак (Forex)

## Літаратура

* *Мошенский С.З.* Рынок ценных бумаг: трансформационные процессы. — М.: Экономика, 2010. — 240 с. — ISBN 978-5-2820-3043-3.
* *Никки Росс.* Уроки Уолл-стрит: советы от Уоррена Баффета, Бенджамина Грэхема, Фила Фишера, Т. Роу Прайса и Джорджа Темплтона, как разбогатеть на финансовом рынке = Lessons from the Legends of Wall Street. How Warren Buffet, Benjamin Graham, Phil Fisher, T. Rowe Price, and John Templeton Can Help You Grow Rich. — М.: «Вильямс», 2005. — С. 416. — ISBN 0-7931-3715-2.
* *Фредерик C. Мишкин.* Экономическая теория денег, банковского дела и финансовых рынков = The Economics of Money, Banking and financial market. — 7-е изд. — М.: «Вильямс», 2006. — С. 880. — ISBN 0-321-12235-6.
# Вікінавіны

| Вікінавіны |
| --- |
| англ.: Wikinews |
|  |
|  |
| URL | wikinews.org |
| Камерцыйны |
Не |
| Тып сайта | Wikimedia content project[d] і інтэрнэт-выданне[d] |
| Рэгістрацыя |
апцыянальна |
| Размяшчэнне сервера | * Тампа
* Амстэрдам
* Сеул
 |
| Уладальнік | Фонд Вікімедыя |
| Аўтар | Wikimedia community[d] |
| Пачатак працы | 8 лістапада 2004 |
| Канец працы | 4 мая 2026 |
| Рэйтынг Alexa | 65 929 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Вікінаві́ны** (англ.: Wikinews) — адкрытае навінавае інтэрнэт-выданне, якое вядзецца неаплачанымі добраахвотнікамі. Тэхналогія і прынцыпы напісання навінавых артыкулаў у Вікінавінах такія ж, як у іншых выданнях Фонду Вікімедыя — некамерцыйнай арганізацыі, якая падтрымлівае Вікінавіны.

## Гісторыя

У лістападзе 2004 года была запушчана пробная версія. У снежні 2004 года скончылася бэта-тэставанне.

30 сакавіка 2026 года Савет папячыцеляў Фонду Вікімедыя вырашыў закрыць праект Вікінавіны. Сярод ключавых прычын названы нізкі ўзровень актыўнасці супольнасці, а таксама артыкулы Вікіпедыі ў фармаце навін.

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вікінавіны
* wikinews.org — афіцыйны сайт «Вікінавінах»
# Нью-Ёркская фондавая біржа

| Нью-Ёркская фондавая біржа |
| --- |
|  |
|  |
| Тып |
Фондавая біржа |
| Размяшчэнне | ЗША: Нью-Ёрк, штат Нью-Ёрк |
| Каардынаты | 40°42′24″ пн. ш. 74°00′41″ з. д. |
| Год заснавання | 17 мая 1792 |
| Уладальнік | NYSE Euronext |
| Валюта |
Долар ЗША |
| Капіталізацыя рынка акцый | **15 650,8 млрд** долараў ЗША (на канец 2007 года) ▲ 1,5 % (да папярэдняга года) |
| Колькасць кампаній, якія прайшлі лістынг | **2297** |
| Біржавыя індэксы |
NYSE Composite Dow Jones Industrial Average |
| Афіцыйны сайт | www.nyse.com |

**Нью-Ёркская фондавая біржа** (англ.: New York Stock Exchange, **NYSE**) — галоўная фондавая біржа ЗША, найбуйнейшая ў свеце. Сімвал фінансавай магутнасці ЗША і фінансавай індустрыі наогул. На біржы вызначаецца сусветна вядомы індэкс Доу-Джонса для акцый прамысловых кампаній (англ.: Dow Jones Industrial Average), а таксама індэксы NYSE Composite і NYSE ARCA Tech 100 Index.

## Гісторыя

Біржа заснавана 17 мая 1792 года, калі 24 нью-ёркскіх брокера, якія работалі з фінансавымі інструментамі і складалі пагадненні, як і іх лонданскія калегі, у кавярнях (самая вядомая кавярня «Тонцін»), падпісалі «Пагадненне пад платанам» (Buttonwood Agreement) пра стварэнне Нью-Ёркскай фондавай біржы.

З 1975 года стала некамерцыйнай карпарацыяй, якая належыць сваім 1366 індывідуальным членам (гэты лік нязменны з 1953 года). Месцы членаў могуць прадавацца, кошт аднаго месца цяпер даходзіць да 3 мільёнаў долараў ЗША.

Напачатку сакавіка 2006 года NYSE завяршыла зліццё з электроннай біржай Archipelago Holdings і ўпершыню за сваю гісторыю прапанавала акцыі фундатарам, стаўшы, такім чынам, камерцыйнай арганізацыяй. Гандаль акцый NYSE Group вядзецца на самой біржы; капіталізацыя па стане на 5 снежня 2007 года склала $22,6 млрд.

Напачатку чэрвеня 2006 года было абвешчана пра будучае зліццё Нью-Ёркскай фондавай біржы з еўрапейскай фондавай біржай Euronext. Гэта зліццё адбылося 4 красавіка 2007 года

## Дзейнасць

«Трэйдары на падлозе» ў Нью-Ёркскай фондавай біржы. Для кожнай з тысяч гандлюемых каштоўных папер ёсць свой асобны гандлёвы цэнтр, свая «яма».
На біржы здзяйсняюцца аперацыі з акцыямі і іншымі каштоўнымі паперамі. На біржы катыруюцца каштоўныя паперы больш за 3 тысяч (2008) кампаній. Агульная капіталізацыя кампаній, якія здзяйсняюць гандаль на NYSE, да канца 2006 г. склала $26,5 трлн.

Савет дырэктараў NYSE уключае старшыню, прэзідэнта, дзесяць членаў біржы і дзесяць прадстаўнікоў дзелавых колаў.

Будынак біржы размешчана на знакамітай вуліцы Уол-стрыт па адрасе Wall Street, 11.

## Гл. таксама

* Кампаніі, якія маюць лістынг акцый на Нью-Ёркскай біржы
* NYSE Group (кіруе NYSE і NYSE Arca)
* Фондавы рынак
* Біржавая ўгода
* NASDAQ
* Fortune 1000
* Хуаніта Крэпс

## Зноскі

## Спасылкі

* Афіцыйны сайт NYSE Архівавана 21 красавіка 2009.
* Кароткая гісторыя і статыстыка NYSE Архівавана 18 чэрвеня 2010.
# Зіма

Хваёвы лес зімой.
**Зіма́** — пара́ года, паміж восенню і вясною.

Складаецца з трох месяцаў: у паўночным паўшар’і — снежня, студзеня і лютага, у паўднёвым — чэрвеня, ліпеня і жніўня.

Ва ўмеранай кліматычнай зоне з’яўляецца самым халодным часам года. Звычайна ўзімку выпадае снег і нізкая тэмпература паветра.

Астранамічная зіма доўжыцца з 22 снежня да 21 сакавіка (у паўночным паўшар’і).

## Гл. таксама

* Зіма — горад у Іркуцкай вобласці Расіі.
* Ядзерная зіма

## Спасылкі

* Зіма на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларуская энцыклапедыя»
# Yahoo!

| Yahoo! |
| --- |
|  |
|  Штаб-кватэра «Yahoo!» побач з Мацільда-авеню ў Санівейле, Каліфорнія, ЗША. |
| Тып | вэб-партал і вэб-служба[d] |
| Заснаванне | студзень 1994 |
| Заснавальнікі | David Filo[d] і Jerry Yang[d] |
| Краіна | * ЗША
 |
| Адрас | * Санівейл
 |
| Галіна | вэб-партал |
| Сайт | yahoo.com (англ.) |

**Yahoo!** (вымаўляецца як *Яху!*) — амерыканская кампанія, якая валодае другой па папулярнасці (5,88 %) у свеце пошукавай сістэмай і прадстаўляе шэраг сэрвісаў, аб’яднаных інтэрнэт-парталам Yahoo! Directory; партал уключае ў сябе папулярны сэрвіс электроннай пошты Yahoo! Mail, адзін з найстарэйшых і найбольш папулярных у Інтэрнэце. У 2004 годзе была запушчана новая версія паштовага інтэрфейсу, заснаваная на AJAX.

Па статыстыцы Alexa Internet, у лютым-красавіку 2012 г. Yahoo! — чацвёрты вэб-сайт паводле колькасці наведвальнікаў у Інтэрнэце. 28 % ад гэтага складае наведванне толькі адной інтэрнэт-старонкі сярод многіх.

Кампанія Yahoo! была заснавана аспірантамі Стэнфардскага ўніверсітэта Дэвідам Файла (анг. *David Filo*) і Джэры Янгам (анг. *Jerry Yang*) у студзені 1994 года; стала карпарацыяй 2 сакавіка 1995 года. Галоўны офіс кампаніі знаходзіцца ў горадзе Санівейл (*Sunnyvale*), штат Каліфорнія, ЗША.

## Крыніцы

## Спасылкі

* yahoo.com (англ.) — афіцыйны сайт
* Блог Yahoo Архівавана 4 кастрычніка 2017. (англ.)
# Адносная малекулярная маса

**Адносная малекулярная маса** (абазначаецца: WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 ) — хімічная велічыня, роўная адносіне сярэдняй масы ў малекулы, што складаецца з нуклідаў дадзенага хімічнага элемента да 1/12 масы атама ў нукліда 12C.

Малекулярныя масы складаных малекул можна вызначыць, проста складаючы малекулярныя масы элементаў, якія ўваходзяць у іх . Напрыклад, малекулярная маса вады (H2O) ёсць

*M*H2O = 2 *M*H + *M*O ≈ 2·1+16 = 18 а. а. м.
## Гл. таксама

* Атамная адзінка масы
* Дальтон, адзінка вымярэння
* Малярная маса
# Лупа

Лупа
**Лу́па** — аптычная сістэма, якая складаецца з лінзы або некалькіх лінзаў, прызначаная для павелічэння і назірання дробных прадметаў, размешчаных на адлегласці. Выкарыстоўваецца ў многіх галінах чалавечай дзейнасці, у тым ліку ў біялогіі, медыцыне, археалогіі, банкаўскай і ювелірнай справе, крыміналістыцы, пры рамонце гадзіннікаў і радыёэлектроннай тэхнікі, а таксама ў філатэліі, нумізматыцы і баністыцы.

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лупа
* *Baadke M.*. Even stamp collectors need the right tools. Magnifying glasses (англ.)(недаступная спасылка). *Refresher Course*.  Linn's Stamp News (29 мая 2000). Архівавана з першакрыніцы 13 лютага 2012. Праверана 22 чэрвеня 2009.
* *Klug J.*. A closer look: magnifiers are indispensable tools for collectors (англ.)(недаступная спасылка). *Refresher Course*.  Linn's Stamp News (26 студзеня 2009). Архівавана з першакрыніцы 9 лютага 2012. Праверана 22 чэрвеня 2009.
# Вугляродная чэрнь

**Вугляродная чэрнь** (англ.: carbon black): ва́лавы нанаматэрыял, які складаецца з элементарнага вугляроду ў выглядзе прыблізна сферычных часціц з галоўнымі дыяметрамі, меншымі за 1 мкм, каалесцаваных у агрэгаты.
Тэрміналогія ў сферы нана-навук і нанатэхналогій па стане на канец 2000-х гг. заставалася неканчаткова аформленай. Яе стандартызацыяй займаліся ТК ІСО 229, а таксама розныя нацыянальныя арганізацыі па стандартызацыі. Адной з прапановаў на ўнармаванне нана-тэрміналогіі з'яўляецца тымчасовая Публічная спецыфікацыя PAS 71 Брытанскага інстытута стандартаў (BSI), выпушчаная ў 2005.

## Літаратура

* BSI PAS 71:2005. Vocabulary. Nanoparticles. — BSI. ISBN 0 580 45925 X
# Капіталізм

| Капіталізм |
| --- |
|  |
| Асноўваецца на | private property[d] і прыбытак |
| Быў натхнёны | Асветніцтва |
| In opposition to | правы чалавека |
| Item disputed by | марксізм і anti-consumerism[d] |
| Супрацьлегласць | антыкапіталізм і камунізм |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Капіталізм** — гэта эканамічная сістэма, заснаваная на прыватнай уласнасці на сродкі вытворчасці, свабодным рынку, канкурэнцыі і прынцыпе атрымання прыбытку як галоўнай матывацыі эканамічнай дзейнасці.

## Асноўныя рысы

* Прыватная ўласнасць — асноўныя сродкі вытворчасці належаць асобным людзям або кампаніям.
* Свабода прадпрымальніцтва — грамадзяне могуць вольна адкрываць і весці бізнес.
* Рынак — цэны і вытворчасць рэгулююцца праз узаемадзеянне попыту і прапановы.
* Акумуляцыя капіталу — накапленне і інвеставанне капіталу дзеля павелічэння прыбытку.
* Найманая праца — большасць людзей працуе за заробак на прадпрыемствах, якія ім не належаць.

## Тыпы капіталізму

* **Ліберальны (рынкавы) капіталізм** — мінімальнае дзяржаўнае ўмяшанне ў эканоміку.
* **Сацыяльны капіталізм** — рынак спалучаецца з сістэмай сацыяльнай абароны і рэгулявання.
* **Дзяржаўны капіталізм** — буйныя сектары эканомікі кантралююцца або належаць дзяржаве.
* **Кланавы капіталізм** — эканоміка, у якой капітал і кантроль над ім канцэнтруюцца ў руках абмежаванай групы.

## Гісторыя

* Вытокі капіталізму звязаныя з развіццём гандлю ў Познім Сярэднявеччы і эпоху Рэфармацыі.
* У XVII–XVIII стагоддзях з развіццём пратэстанцкай этыкі, індустрыялізацыі і каланіяльнай экспансіі капіталізм стаў дамінуючай сістэмай у Еўропе.
* У XIX–XX стагоддзях капіталізм распаўсюдзіўся па ўсім свеце, хоць і з рознымі мадэлямі (англасаксонскай, сацыяльна-рынкавай, кітайскай і інш.).

## Крытыка

Капіталізм часта крытыкуецца за:

* эканамічную няроўнасць;
* эксплуатацыю працоўнай сілы;
* экалагічныя наступствы;
* цыклічныя крызісы;
* меркантылізацыю ўсіх аспектаў жыцця.

Крытыкі капіталізму прапаноўваюць альтэрнатывы: сацыялізм, камунізм, анархізм або эканоміка ўдзелу.

## Прыхільнікі

Прыхільнікі сцвярджаюць, што капіталізм:

* забяспечвае эфектыўнасць і інавацыі;
* стымулюе рост і дабрабыт;
* грунтуецца на індывідуальнай свабодзе і ініцыятыве.

## У сучасным свеце

Большасць краін сёння мае змешаную эканоміку з дамінаваннем капіталістычных прынцыпаў, але з рознай ступенню дзяржаўнага рэгулявання і сацыяльных гарантый.

## Гл. таксама

* Сацыялізм
* Рынак
* Капітал
* Індустрыялізацыя
* Карл Маркс

## Літаратура

* Capitalism on *In Our Time* at the BBC
* Capitalism at *Encyclopædia Britannica* Online.
* Smith, Adam. *The Wealth of Nations* (1776)
* Weber, Max. *The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism*
# Вэнь Цзябаа

| Вэнь Цзябаа |
| --- |
| кіт.: 温家宝 |
|  |
|  |
|

| Vice Premier of the State Council of the People's Republic of China[d] |
| --- |
| 18 сакавіка 1998 — 16 сакавіка 2003 |

 |
| Папярэднік | Li Lanqing[d] |
| Пераемнік | Hui Liangyu[d] |
|

| 6-ы прэм’ер Дзяржаўнага Савета КНР[d] |
| --- |
| 16 сакавіка 2003 — 15 сакавіка 2013 |

 |
| Папярэднік | Zhu Rongji[d] |
| Пераемнік | Лі Кэцян[d] |
|

| member of the Politburo of the Chinese Communist Party[d] |
| --- |
| 19 верасня 1997 — 15 лістапада 2012 |

 |
|

| Director of the General Office of the Chinese Communist Party[d] |
| --- |
| красавік 1986 — сакавік 1993 |

 |
| Папярэднік | Wang Zhaoguo[d] |
| Пераемнік | Zeng Qinghong[d] |
|

| member of the Politburo Standing Committee of the Chinese Communist Party[d] |
| --- |
| 15 лістапада 2002 — 15 лістапада 2012 |

 |
|

---

 |
| Нараджэнне | 15 верасня 1942(1942-09-15)[…] (83 гады)* Цяньцзінь, Рэжым Ван Цзінвэя, Кітайская Рэспубліка
 |
| Імя пры нараджэнні | кіт.: 溫家寶 |
| Маці | Yang Zhiyun[d] |
| Жонка | Чжан Пэйлі[d] |
| Дзеці | Вэнь Юньсун[d] і Вэнь Жучунь[d] |
| Грамадзянства | * Кітай
 |
| Веравызнанне | атэізм |
| Партыя | * КПК
 |
| Член у | * Politburo Standing Committee of the Chinese Communist Party[d] (15 лістапада 2012)
 |
| Адукацыя | * Tianjin Nankai High School[d]
* China University of Geosciences[d]
 |
| Аўтограф |  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Вэнь Цзябаа** (кіт. спрошч.: 温家宝, кіт. трад.: 溫家寶; піньінь Wēn Jiābǎo; верасень 1942, г. Цяньдзінь) — кітайскі палітык. З 16 сакавіка 2003 года па 15 сакавіка 2013 года займаў пасаду Прэм’ера Дзяржсавета КНР.

## Крыніцы

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вэнь Цзябаа
# Nongfu Spring

**Nongfu Spring** — кітайская кампанія па вытворчасці вады ў бутэльках і напояў са штаб-кватэрай у Ханчжоу, правінцыя Чжэцзян. Вада «Nongfu Spring» прадаецца па ўсёй краіне, і на 2013 год кампанія з'яўляецца адным з найбуйнейшых пастаўшчыкоў пітной вады ў Кітаі. Кампанія была заснавана 26 верасня 1996 года.
# Euronext Paris

**Euronext Paris** — фондавая біржа ў Францыі, раней вядомая як Парыжская біржа. У 2000 годзе аб’ядналася з Амстэрдамскай і Брусельскай біржамі, утварыўшы Euronext, якая на гэты момант з’яўляецца другой па велічыні біржай у Еўропе пасля Лонданскай фондавай біржы.

## Гл. таксама

* Спіс еўрапейскіх фондавых біржаў
# Шэньчжэнскі метрапалітэн

| Шэньчжэнскі метрапалітэн  |
| --- |
| Інфармацыя |
| Краіна |
Кітай |
| Горад |
Шэньчжэнь |
| Дата адкрыцця |
28 снежня 2004 года |
| Даўжыня ліній |
22 км |
| Колькасць станцый |
19 |
| Колькасць ліній |
2 |

**Шэньчжэнскі метрапалітэн** (кіт. 深圳地铁) — метро ў горадзе Шэньчжэнь у кітайскай правінцыі Гуандун. Пабудавана ў 1999 годзе, уведзена ў эксплуатацыю 28 снежня 2004 года. Шэньчжэн стаў шостым горадам Кітая з метрапалітэнам пасля Пекіна, Ганконга, Цяньцзіня, Шанхая і Гуанчжоў. Перавозкі пасажараў ажыццяўляюцца пакуль што па дзвюх лініях: першай і чацвёртай. Агульная працягласць дзеючых ліній Шэньчжэнскага метрапалітэна — 21.866 метраў, усяго гарадскі пасажырапаток абслугоўваюць 19 перасадачных станцый.