Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Рэктар

Мужчына ў традыцыйным рэктарскім строі: у мантыі, з ланцугам і жазлом
**Рэктар** — галоўная пасадовая асоба вышэйшай навучальнай установы, галоўным чынам універсітэта, акадэміі або інстытута, якая адказвае за агульнае кіраванне ўстановай, яе адміністрацыйную, навуковую і фінансавую дзейнасць.

## Гісторыя

Тэрмін «рэктар» паходзіць з лацінскай мовы (лац.: rector), дзе азначае «кіраўнік». Пасада рэктара мае даўнюю гісторыю і ўзыходзіць да Сярэднявечча, калі першыя ўніверсітэты Еўропы (напрыклад, Балонскі і Парыжскі ўніверсітэты) засноўвалі гэтую пасаду для арганізацыі навучальнага працэсу і абароны інтарэсаў студэнтаў і выкладчыкаў.

## Паўнамоцтвы і абавязкі

Паўнамоцтвы рэктара залежаць ад заканадаўства краіны і статута канкрэтнай навучальнай установы. Аднак у большасці выпадкаў рэктар:

* вызначае стратэгію развіцця адукацыйнай установы;
* кіруе навуковай і адукацыйнай дзейнасцю;
* прадстаўляе ўніверсітэт у дзяржаўных і міжнародных арганізацыях;
* кіруе фінансавымі і кадравымі пытаннямі;
* падпісвае дакументы, звязаныя з адукацыйным працэсам і адміністрацыйнай дзейнасцю;
* нясе адказнасць за выкананне акадэмічных стандартаў і законаў.

## Абранне і прызначэнне

У розных краінах і ВНУ рэктар можа прызначацца дзяржаўнымі органамі, абірацца прафесарска-выкладчыцкім складам або зацвярджацца апякунскай радай.

Тэрмін паўнамоцтваў адрозніваецца, звычайна складае ад 3 да 5 гадоў.

Умовай прызначэння на пасаду рэктара з'яўляецца наяўнасць у прэтэндэнта навуковай ступені як мінімум кандыдата навук або эквівалентнай.

Рэктар у розных краінах:

* Беларусь — рэктары дзяржаўных ВНУ прызначаюцца Прэзідэнтам, а прыватных — уласнікамі па ўзгадненні з міністэрствам адукацыі.
* Германія — рэктар абіраецца ўніверсітэцкім сенатам і зацвярджаецца ўладамі адпаведнай федэральнай зямлі.
* ЗША — ва ўніверсітэтах функцыі рэктара часта выконвае прэзідэнт (англ.: President), а ў некаторых навучальных установах — канцлер (англ.: Chancellor), якіх прызначае апякунская рада (англ.: Board of Trustees) у прыватных ВНУ ці рада кіруючых (англ.: Board of Regents / Board of Governors) у дзяржаўных ВНУ.
* Польшча — рэктар дзяржаўнага ўніверсітэта абіраецца калегіяй выбаршчыкаў, якая складаецца з выкладчыкаў і працаўнікоў, дэлегатаў ад студэнтаў і аспірантаў, а рэктары прыватных ВНУ прызначаюцца ўласнікамі.
* Расія — рэктар абіраецца вучонай радай універсітэта, затым зацвярджаецца Міністэрствам навукі і вышэйшай адукацыі Расійскай Федэрацыі.

## Сімволіка і атрыбуты

У некаторых краінах і ўніверсітэтах рэктар мае адпаведны цырыманіяльны строй і традыцыйныя рэгаліі: мантыю, ланцуг і жазло. Гэтыя рэгаліі выкарыстоўваюцца ва ўрачыстых выпадках, напрыклад на цырымоніях уручэння дыпломаў і афіцыйных пасяджэннях.

## Гл. таксама

* Дэкан
* Прарэктар
* Універсітэт

## Літаратура

* Кваліфікацыйны даведнік «Пасады служачых устаноў адукацыі ўсіх тыпаў» // Дадатак да Пастановы Міністэрства працы Рэспублікі Беларусь № 53 ад 28.04.2001 г.