Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Трылер

**Тры́лер** (от англ.: thrill — трапятанне, хваляванне) — жанр твораў літаратуры і кіно, накіраваны выклікаць у гледача ці чытача пачуцці трывожнага чакання, хвалявання, страху. Жанр не мае выразных межаў, элементы трылеру прысутнічаюць у шматлікіх творах розных жанраў. У кінематографе да трылераў часта адносяць дэтэктыўныя і шпіёнскія фільмы, фільмы жахаў, прыгодніцкія фільмы, а таксама гангстарскія фільмы і фільмы жанру нуар.

## Зноскі

## Спасылкі

* Найлепшыя трылеры па рэйтынгу IMDb
# Рацыяналізм (філасофія)

**Рацыяналізм** (лац.: Ratio) — метад, згодна з якім асновай пазнання і дзеяння людзей з'яўляецца розум. Паколькі інтэлектуальны крытэрый ісціны прымаўся многімі мыслярамі, рацыяналізм не з'яўляецца характэрнай рысай якой-небудзь пэўнай філасофіі; акрамя таго, маюцца адрозненні ў поглядах на месца розуму ў пазнанні ад ўмераных, калі інтэлект прызнаюць галоўным сродкам спасціжэння ісціны нароўні з іншымі, да радыкальных, калі разумнасць лічыцца адзіным істотным крытэрыем. У сучаснай філасофіі ідэі рацыяналізму развівае, напрыклад, Лео Штраўс, які прапануе прымяняць рацыянальны метад мыслення не сам па сабе, а разам з атрыманнем ведаў з дапамогай навадных пытанняў (маеўтыкі). Сярод іншых прадстаўнікоў філасофскага рацыяналізму можна назваць Бенедыкта Спінозу, Готфрыда Лейбніца, Рэнэ Дэкарта, Георга Гегеля і інш. Звычайна рацыяналізм выступае ў якасці супрацьлегласці як ірацыяналізму, так і сенсуализму.

## Гл. таксама

* Гісторыя філасофіі

## Зноскі

## Літаратура

* *Кісэль М. А.* Судьба старой дилеммы (рационализм и эмпиризм в буржуазной философии XX века). — М.: Мысль, 1974. — 279 с. — 21 000 экз.

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рацыяналізм (філасофія)
# Летнія Алімпійскія гульні

Месцы правядзення летніх Алімпійскіх гульняў
**Летнія Алімпійскія гульні** — найбуйнейшыя міжнародныя спаборніцтвы па летнім і ўсесезонным відах спорту, якія праводзяцца адзін раз у 4 гады пад эгідай Міжнароднага алімпійскага камітэта. Сучасная Летнія Алімпійскія гульні пачалі праводзіцца з 1896 г. Адраджэнне алімпійскага руху ў сучаснасці звязана з імем барона П'ера дэ Кубертэна.

## Віды спорту, прадстаўленыя на летніх Алімпійскіх гульнях

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Акадэмічнае веславанне
* Бадмінтон
* Баскетбол
* Бейсбол
* Бокс
* Барацьба
* Веласпорт
* Воднае пола
 | * Валейбол
* Гандбол
* Веславанне на байдарках і каноэ
* Спартыўная гімнастыка
* Мастацкая гімнастыка
* Дзюдо
* Конны спорт
* Лёгкая атлетыка
 | * Настольны тэніс
* Ветразьны спорт
* Плаванне
* Скачкі ў ваду
* Сінхроннае плаванне
* Сучаснае пяціборства
* Сафтбол
* Стральба
 | * Стральба з лука
* Тэніс
* Трыятлон
* Тхэквандо
* Цяжкая атлетыка
* Фехтаванне
* Футбол
* Хакей на траве
 |

## Гады і месцы правядзення

| Гульні | Год правядзення | Горад | Краіна |
| --- | --- | --- | --- |
| I | 1896 | Афіны |  Грэцыя |
| II | 1900 | Парыж |  Францыя |
| III | 1904 | Сент-Луіс, штат Місуры |  ЗША |
| пазачарговыя | 1906 | Афіны |  Грэцыя |
| IV | 1908 | Лондан |  Вялікабрытанія |
| V | 1912 | Стакгольм |  Швецыя |
| VI (не праводзіліся) | 1916 | Берлін |  Германія |
| VII | 1920 | Антверпен |  Бельгія |
| VIII | 1924 | Парыж |  Францыя |
| IX | 1928 | Амстэрдам |  Нідэрланды. |
| X | 1932 | Лос-Анджэлес |  ЗША |
| XI | 1936 | Берлін |  Германія |
| XII (не праводзіліся) | 1940 | Токіа > Хельсінкі |  Японія >  Фінляндыя |
| XIII (не праводзіліся) | 1944 | Лондан |  Вялікабрытанія |
| XIV | 1948 | Лондан |  Вялікабрытанія |
| XV | 1952 | Хельсінкі |  Фінляндыя |
| XVI | 1956 | Мельбурн Стакгольм (конны спорт) |  Аўстралія  Швецыя |
| XVII | 1960 | Рым |  Італія |
| XVIII | 1964 | Токіа |  Японія |
| XIX | 1968 | Мехіка |  Мексіка |
| XX | 1972 | Мюнхен |  ФРГ |
| XXI | 1976 | Манрэаль |  Канада |
| XXII | 1980 | Масква |  СССР |
| XXIII | 1984 | Лос-Анджэлес |   ЗША |
| XXIV | 1988 | Сеул |  Паўднёвая Карэя |
| XXV | 1992 | Барселона |  Іспанія |
| XXVI | 1996 | Атланта, штат Джорджыя |   ЗША |
| XXVII | 2000 | Сідней |  Аўстралія |
| XXVIII | 2004 | Афіны |  Грэцыя |
| XXIX | 2008 | Пекін Ганконг (конны спорт) |  Кітай  Ганконг |
| XXX | 2012 | Лондан |  Вялікабрытанія |
| XXXI | 2016 | Рыа-дэ-Жанэйра |  Бразілія |
| XXXII | 2020 (2021) | Токіа |  Японія |
| *XXXIII* | *2024* | *Парыж* |  Францыя |
| *XXXIV* | *2028* | *Лос-Анджэлес* |   ЗША |
| *XXXV* | *2032* | *Брысбен* |  Аўстралія |

## Гл. таксама

* Алімпійскія гульні
* Паралімпійскія гульні
* Летнія Паралімпійскія гульні
* Зімовыя Алімпійскія гульні
* Зімовыя Паралімпійскія гульні
* Антычныя Алімпійскія гульні
* Міжнародны алімпійскі камітэт

## Спасылкі
# Акр

|  |
| --- |
| acre, acre, একর, akr і angol hold |
|  |
| Агульная інфармацыя |
| Велічыня | плошча |
| Тып |
Асноўная |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Акр** (англ.: acre) — мера зямельнай плошчы ў Вялікабрытаніі, ЗША і іншых краінах. У імперскай сістэме мер прыроўнены да 4840 кв. ярдаў (~4047 м² або ~0,4 га) (з 1878).

Гістарычна акр азначаў зямельную плошчу, якую заворвалі за адзін дзень парай быкоў. У Шатландыі акр роўны 6150 кв. ярдам, у Ірландыі — 7840 кв. ярдам.

## Літаратура

* БелСЭ, Т.1, С.194.
# Акцыя (фінансы)

**Акцыя** (ад фр.: action) — каштоўная папера, што выпускаецца акцыянерным таварыствам і ўвасабляе сабою ўдзел акцыянера ў капітале таварыства. Уладальніку акцыі даюцца асаблівыя маёмасныя і асабістыя правы:

* права на атрыманне дывідэндаў, у залежнасці ад прыбытку акцыянернага таварыства
* права на ўдзел у кіраванні акцыянерным таварыствам, галасуючы на агульных сходах акцыянераў
* права на атрыманне часткі маёмасці пасля ліквідацыі.

Правы рэалізуюцца прапарцыйна колькасці акцый ва ўладанні акцыянера.

## Класіфікацыя

* **Простая акцыя**: дае асноўныя правы на ўласнасць карпарацыі. Трымальнікі простых акцый маюць права:
	+ абіраць раду дырэктараў
	+ ўплываць на ключавыя пытанні
	+ на рэштавых правах удзельнічаць у актывах пры ліквідацыі таварыства (пасля таго, як будуць уплочаныя ўсе пазыкі і сваю долю атрымаюць прывілеяваныя акцыянеры)

* **Прывілеяваная акцыя**: дае ўладальніку пэўныя прывілеі ў параўнанні з трымальнікамі простых акцый. Прывілеі могуць заключацца ў:
	+ атрыманне дывідэндаў сталага, фіксаванага памеру
	+ у пераважным атрыманні рэштаў маёмасці пры ліквідацыі
	+ права выкупу акцый эмітэнта на льготных умовах.

Пры гэтым прывілеяваныя акцыі звычайна не маюць права голасу на сходах акцыянераў, за выключэннем некаторых пытанняў (ліквідацыя, рэарганізацыя і інш.)
# Snapchat

| Snapchat |
| --- |
|  |
| Тып | анлайн-сэрвіс[d], social media app[d], кліент сістэмы імгненнага абмену паведамленнямі[d], мабільная праграма, Інтэрнэт-супольнасць[d] і very large online platform[d] |
| Аўтар | Evan Spiegel[d], Bobby Murphy[d] і Reggie Brown[d] |
| Распрацоўшчык | Snap Inc.[d] |
| Напісана на | Java і Objective-C |
| Аперацыйная сістэма | IOS і Android |
| Мовы інтэрфейсу | англійская |
| Першы выпуск | верасень 2011 |
| Апошняя версія | * Android: 13.31.1.0 (8 сакавіка 2025)
* IOS: 13.31.0.47 (5 сакавіка 2025)
 |
| Ліцэнзія | уласная ліцэнзія[d] |
| Сайт | snapchat.com |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**«Snapchat»** (*snap chat* з англ. — «маментальны чат») — мабільная праграма абмену паведамленнямі з прымацаванымі фота і відэа. Створана Эванам Шпігелем, Бобі Мёрфі і Рэджы Браўнам падчас навучання ў Стэнфардскім універсітэце. Адна з асноўных канцэпцый «Snapchat» складаецца ў тым, што перададзеныя выявы і паведамленні даступныя атрымальніку толькі на працягу некаторага кароткага часу, асля чаго яны знікнуць і стануць недаступнымі.

## Зноскі

## Спасылкі

* snapchat.com — афіцыйны сайт
# Атмасферны ціск

| Атмасферны ціск |
| --- |
|  |
|  |
| Пазначэнне велічыні | p |
| ISQ dimension |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Атмасферны ціск** — ціск атмасфернага паветра на ўсе прадметы і на зямную паверхню; адна з найбольш істотных характарыстык стану атмасферы.

У спакойнай атмасферы ціск у любым пункце роўны масе вышэйляжачага паветранага слупка з адзінкавым сячэннем. Атмасферны ціск — зменлівы метэаралагічны элемент. Ён залежыць ад вышыні паветранага слупка, шчыльнасці паветра, ад паскарэння сілы цяжару, якая мяняецца залежна ад шыраты і вышыні над узроўнем мора.

Атмасферны ціск вымяраюць барометрам. Адзінкі вымярэння: бар, паскаль, або вышыня слупа ртуці або вады ў барометры ў мм (прыведзеная да тэмпературы 0 °C і велічыні паскарэння сілы цяжару на ўзроўні мора і геаграфічнай шыраце 45°. Нармальным ціскам лічыцца 760 мм рт. сл.= 1013,25 мбар = 101325 Па.

## Праблемы са здароўем пры змене атмасфернага ціску

Людзі з захворваннямі дыхальнай сістэмы і высокім нутрачарапным ціскам, гіпатонікі ў першую чаргу пакутуюць ад паніжэння атмасфернага ціску. Метэазалежнасць праяўляецца ў дыхавіцы, недахопе паветра, прыступах мігрэні. Павышэнне атмасфернага ціску адчуваюць на сабе гіпертонікі, алергікі і астматыкі, якія ў гэтыя дні скардзяцца на зніжэнне працаздольнасці, галаўныя болі, непрыемныя адчуванні ў вобласці сэрца.

## Крыніцы

## Спасылкі

* АТМАСФЕРНЫ ЦІСК на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларуская энцыклапедыя»
# Тыбецкае нагор’е

|  |
| --- |
|  |
| Тыбецкае нагор’е |
| кіт.: 青藏高原 |
|  |
|  |
|  |
| Краіна | * Кітай
 |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Найвышэйшы пункт | 3276 м  |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Тыбецкае нагор’е**, Тыбет — адно з найбольш высокіх і вялікіх нагор’яў Зямлі. Займае паўднёвую частку Цэнтральнай Азіі, пераважна на тэрыторыі Кітая.

Абмежавана горнымі сістэмамі: на захадзе — Памір і Гіндукуш, на поўначы — Куньлунь, на ўсходзе — Сіна-Тыбецкія горы, на поўдні — Гімалаі. Плошча каля 2 млн км². У рэльефе спалучаюцца горныя хрыбты вышынёю да 6000—7000 м, раздзеленыя шырокімі, плоскімі або слабаўзгорыстымі раўнінамі вышынёй 4000—5000 м.

## Геалогія

Раўніны складзены з пясчанікаў, вапнякоў, кварцытаў, гліністых сланцаў, хрыбты — з гранітаў і гнейсаў. Паўночная частка ўтварылася ў перыяд герцынскай, сярэдняя — ціхаакіянскай, паўднёвая — альпійскай складкавасцей. У перыяд альпійскай складкавасці адбылося агульнае падняцце Тыбецкага нагор’я. На паўднёвай ускраіне, уздоўж паўночных схілаў Гімалаяў — тэктанічны прагін. Многія раёны сейсмічныя, ёсць гарачыя крыніцы, у т.л. мінеральныя. Радовішчы золата, каляровых металаў, каменнага вугалю, гаручых сланцаў, жалезнай руды, сурмы, мыш'яку, каменнай солі і інш.

## Клімат

Клімат Тыбецкага нагор’я рэзка кантынентальны, халодны. Сярэдняя гадавая тэмпература 0—5°С. Ападкаў на поўначы 100—200 мм, на поўдні 500—700 мм за год. Бываюць моцныя вятры. На раўнінах зіма бясснежная. У далінах на паўднёвага ўсходу клімат больш мяккі, ападкаў да 400 мм за год. Снегавая лінія на вышыні 5000—6000 м (самая высокая на Зямлі), ледавікі найбольш часта сустракаюцца ў Каракаруме.

## Гідраграфія

Рачная сетка рэдкая. Рэкі горныя, парожыстыя, ледавіковага і снега-дажджавога жыўлення, багатыя гідраэнергіяй. На поўначы рэкі ўпадаюць у бяссцёкавыя салёныя азёры (найбольшае Намца). На поўдні і ўсходзе вытокі вялікіх рэк Азіі: Інд, Брахмапутра, Салуін, Хуанхэ, Янцзы, Меконг і іх прытокаў.

## Флора і фаўна

Пераважае расліннасць высакагорных пустынь і паўпустынь на маламагутных горна-пустынных глебах. У паўночнай частцы нагор’я і на паўднёвым захадзе — нізкая травяная расліннасць, значныя тэрыторыі заняты друзавай або саланчаковай пустыняй. Характэрныя прадстаўнікі расліннасці — тыбецкая асака і балотніца. На поўдні трапляюцца ўчасткі горных стэпаў. Лясы на крайнім усходзе (елка, хвоя, бяроза) і ў далінах на паўднёвым усходзе (тугайныя лясы — лаза, таполя, ціс, падуб, хвойныя). Жывёльны свет: на поўначы характэрны капытныя — як, кулан, антылопы аронга і ада, архар, блакітны баран. Ёсць мядзведзі, воўк, ліс, шакал, зайцы, пішчухі, тарбаган; з птушак — барадач-ягнятнік, гімалайскі сіп, арлан-даўгахвост, тыбецкі улар, тыбецкая саджа і інш. На поўдні (асабліва ў далінах) трапляюцца тыгр, кабарга, газель, выдра, янот, малпы макакі; з птушак — каршун, сава, сокал і інш.

## Гаспадарчая дзейнасць

У далінах і горных схілах сеюць галазёрны ячмень, авёс, гарох, грэчку; вядзецца адгонная жывёлагадоўля.
# Выдавецтва Гарвардскага ўніверсітэта

| Harvard University Press |
| --- |
|  |
| Краіна |  ЗША |
| Заснавана | 1913 |
| Адрас | Кэмбрыдж, Масачусетс |
| Дырэктар | William P. Sisler |
| Галоўны рэдактар | Susan Wallace Boehmer |
| Прэфікс ISBN | 978-0-674, 978-0-916724 і 978-0-935617 |
| Вэб-сайт | hup.harvard.edu |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Выдавецтва Гарвардскага ўніверсітэта** (англ.: Harvard University Press, абр. *HUP*) — навуковае кніжнае выдавецтва Гарвардскага ўніверсітэта (ЗША). Заснавана 13 студзеня 1913 года ў Кэмбрыджы, штат Масачусетс. Член Асацыяцыі Амерыканскіх універсітэцкіх выдавецтваў. У выдавецтве ўпершыню выйшлі ў свет такія класічныя працы як «Тэорыя справядлівасці» філосафа Джона Ролза, «On Human Nature» і «The Ants» біёлага Эдварда Уілсана (абедзве яго кнігі атрымалі Пулітцэраўскую прэмію) і «Dickinson» Хелен Вендлер. З 1990 года дырэктарам выдавецтва стаў Уільям Сіслер (англ.: William P. Sisler, былы віцэ-прэзідэнт і рэдактар Oxford University Press (ЗША).

## Крыніцы

## Літаратура

* Hall, Max (1986). *Harvard University Press: A History*. Cambridge, MA: Harvard University Press. ISBN 978-0-674-38080-6.
* Bridenbaugh, Carl (May 9, 1954). For Explorers of Our Past: Harvard Guide to American History. *The New York Times Book Review*. Праверана May 30, 2010.

## Спасылкі

* Official website  (англ.) (Праверана 7 красавіка 2012)
* Publicity blog of Harvard University Press
* A Brief History of Harvard University Press (англ.).  Harvard University Press. Архівавана з першакрыніцы 16 мая 2012. Праверана 7 красавіка 2012.
# Выпраменьванне

Адлюстраванне пранікальных мажлівасцей трох тыпаў іанізуючай радыяцыі. Альфа-часціца (α) спыняецца аркушам паперы, бэта-часціца (β) — лістом алюмінію. Гама-хвалі (γ) праходзяць і скрозь тоўсты пласт свінцу, але магутнасць у час праходжання скрозь матэрыю зніжаецца.
**Выпраменьванне** — працэс выпрамянення і распаўсюджвання ў прасторы энергіі ў выглядзе хваляў і часціц. Паводле спосабу ўзаемадзеяння з матэрыяй выпраменьванне падзяляюць на два тыпы: іанізуючае і неіанізуючае. Іанізуючае выпраменьванне таксама называюць *радыяцыяй*. Узорамі неіанізуючага выпраменьвання з’яўляюцца радыёхвалі, цяпло і святло. Часціцы або хвалі *выпрамяняюць* (то бок зыходзяць ва ўсе бакі ад крыніцы выпраменьвання), што прывяло да ўласнай сістэмы фізічных вымярэнняў, якія выліліся ў навуку радыяметрыя.

## Выкарыстанне выпраменьвання

### Медыцына

Выпраменьванне, галоўным чынам — электрамагнітнае — выкарыстоўваецца для дыягностыкі, лекавання і даследаванняў. Так, рэнтгенаўскія хвалі праходзяць скрозь мышцы і іншыя мяккія тканкі, але спыняюцца перад шчыльнымі часткамі цела і ўтварэннямі. Гэтая ўласцівасць дапамагае ўрачам лакалізаваць пашкоджанні касцей або злаякасныя пухліны. Апошнія таксама паддаюцца лекаванню: радыяцыя іанізуе клеткі пухліны і або забівае яе, або спыняе яе рост.

### Камунікацыі

Усе сучасныя сродкі сувязі выкарыстоўваюць электрамагнітнае выпраменьванне. Бесправадную сувязь забяспечвае радыевыпраменьванне, а ў аптычным валакне з-за малога каэфіцыенту паглынання звычайна выкарыстоўваецца інфрачырвонае выпраменьванне.

### Навука

Даследчыкі выкарыстоўваюць уласцівасці радыеактыўных атамаў для вызначэння ўзросту арганічных матэрыялаў. Узрост у іх вызначаецца радыевугляродным аналізам паводле колькасці нестабільнага ізатопу вугляроду-14. Пазначаныя атамы выкарыстоўваюцца для адсочвання распаўсюджання забруджвальнікаў у асяроддзі або розных рэчываў у арганізмах.

## Гл. таксама

* Радыяцыя
* Крыніцы выпраменьвання
* Апраменьванне харчовых прадуктаў

## Зноскі
# Айцы Царквы

**Айцы Царквы** (грэч. Πατέρες της Εκκλησίας, руск.: Отцы Церкви) — выдатныя пісьменнікі ранняга хрысціянства, якія ў сваіх творах закраналі пытанні хрысціянскай веры, маральнасці і Царкоўнага ладу. З IV ст. гэтым тэрмінам пачынаюць называць славутых настаўнікаў хрысціянскай старажытнасці. «Дэкрэт Геласія» (пачатак VI ст.), які памылкова прыпісваўся папу рымскаму Геласію I упершыню змяшчае спіс прававерных царкоўных пісьменнікаў, якія названыя тытулам «Айцы Царквы». Вывучэннем твораў Айцоў Царквы займаецца патралогія.

## Умовы для прызнання «Айцом Царквы»

* Прававернасць навукі (doctrina orthodoxa). Маецца на ўвазе не адсутнасць памылак, але захоўванне еднасці з Царквой.
* Святасць жыцця (sanctitas vitae). Святасць у разуменні першых хрысціян, неабавязковае абвяшчэнне асобы святой Царквой.
* Старажытнасць (antiquitas). Прыналежнаць да часавага перыяду да смерці Ісідара з Севіліі на г.зв. Захадзе (636 год) і да Яна з Дамаска на г. зв. Усходзе (прыкладна 749 год).
* Прызнанне Царквой (approbatio Ecclesiae). Яўнае прызнанне неабавязковае, дастатковым з'яўляецца цытаванне ў афіцыйных дакументах.

## Тэрыторыя дзейнасці Айцоў Царквы

Айцы Царквы дзейнічалі на тэрыторыі Рымскай імперыі. Прыняты падзел Айцоў на усходніх і заходніх. Гэты падзел адпавядае падзелу імперыі на усходнюю і заходнюю часткі. Да г. зв. «Захаду» належаць Айцы рымскага і карфагенскага асяроддзяў, а да «Усходу» — Айцы Малой Азіі, Грэцыі, Палестыны і Сірыі, Егіпта, Антыёхіі і прылеглых земляў.

## Айцы Царквы — Дактары Каталіцкага Касцёла

Некаторым Айцам Царквы, якія адыгралі вельмі вялікую ролю ў жыцці ранняй Царквы, Каталіцкі Касцёл надае тытул Дактароў (Настаўнікаў) Касцёла. Гэты тытул даецца значным, прызнаным святымі, тэолагам.
Вось спіс Айцоў Царквы, якія з'яўляюцца дактарамі Касцёла:

| Захад | Усход |
| --- | --- |
| * Гіляр з Пуацье
* Амвросій Медыяланскі
* Еранім Стрыдонскі
* Аўгусцін Аўрэлій
* Пётр Хрызалог
* Леон Вялікі
* Грыгорый Вялікі
* Ісідор Севільскі
 | * Афанасій Вялікі
* Яўфрэм (Ефрэм) Сірыйскі
* Васіль Вялікі
* Кірыл Ерусалімскі
* Грыгорый з Наз'янза
* Іаан Златавуст (Хрызастом)
* Кірыл Александрыйскі
* Іаан Дамаскін
 |

## Гл. таксама

* Патрыстыка
* Патралогія
* Багаслоўе

## Спасылкі

* Patrology — Myriobiblos, the e-text Library of the Chrurch of Greece
* Early Church Fathers  (англ.)
# Алімпійскія віды спорту

У праграму сучасных Алімпійскіх гульняў уваходзяць 28 летніх (42 дысцыпліны) і 7 зімовых (15 дысцыплін) відаў спорту. У праграму Алімпійскіх гульняў 2020 года будуць дададзены 5 відаў спорту (8 дысцыплін). Пры класіфікацыі відаў спорту МАК прытрымліваюцца прынцыпу «адна федэрацыя — адзін від спорту». Пасля назвы віду спорту ў дужках назначана назва адпаведнай міжнароднай федэрацыі.

## Летнія алімпійскія віды спорту

|  |  |
| --- | --- |
| * Акадэмічнае веславанне (FISA)
* Бадмінтон (BWF)
* Баскетбол (FIBA)
* Бокс (AIBA)
* Барацьба (FILA)
	+ Вольная барацьба
	+ Грэка-рымская барацьба
* Веласпорт (UCI)
	+ BMX
	+ Трэкавы веласпорт
	+ Маўнтынбайк (Горны веласіпед)
	+ Шашэйны веласпорт
* Водныя віды спорту (FINA)
	+ Воднае пола
	+ Плаванне
	+ Скачкі ў ваду
	+ Сінхроннае плаванне
	+ Плаванне марафон
* Валейбол (FIVB)
	+ Валейбол
	+ Пляжны валейбол
* Гандбол (IHF)
* Гімнастыка (FIG)
	+ Скачкі на батуце
	+ Спартыўная гімнастыка
	+ Мастацкая гімнастыка
* Гольф (IGF)
* Веславанне на байдарках і каноэ (ICF)
	+ Веславанне на байдарках і каноэ
	+ Вяслярны слалам
* Дзюдо (IJF)
 | * Конны спорт (FEI)
	+ Аб'езджванне
	+ Канкур
	+ Трохбор'е
* Лёгкая атлетыка (IAAF)
* Настольны тэніс (ITTF)
* Парусны спорт (ISF)
* Рэгбі (IRB)
* Сучаснае пяцібор'е (UIPM)
* Стральба (ISSF)
* Стральба з лука (FITA)
* Тэніс (ITF)
* Трыятлон (ITU)
* Тэквандо (WTF)
* Цяжкая атлетыка (IWF)
* Фехтаванне (FIE)
* Футбол (FIFA)
* Хакей на траве (FIH)

**Будуць дададзены ў 2020 годзе Баскетбол (FIBA)
	+ Баскетбол 3х3
* Веласпорт (UCI)
	+ BMX-фрыстайл
* Бейсбол/Софтбол (WBSC)
	+ Бейсбол
	+ Софтбол
* Спартыўнае скалалажанне (IFSC)
* Каратэ (WKF)
* Скейтбордынг (WS)
* Сёрфінг (ISA)
 |

## Зімовыя алімпійскія віды спорту

|  |  |
| --- | --- |
| * Біятлон (IBU)
* Кёрлінг (WCF)
* Каньковыя віды спорту (ISU)
	+ Канькабежны спорт
	+ Фігурнае катанне
	+ Шорт-трэк
 | * Лыжныя віды спорту (FIS)
	+ Горналыжны спорт
	+ Лыжнае дваябор'е на Алімпійскіх гульнях
	+ Лыжныя гонкі на Алімпійскіх гульнях
	+ Скачкі з трампліна
	+ Снаўборд
	+ Фрыстайл
* Бабслей (FIBT)
	+ Бабслей
	+ Скелетон
* Санны спорт (FIL)
* Хакей (IIHF)
 |

## Выключаныя віды спорту

У дужках пазначаны год, калі спорт быў уключаны ў праграму.

* Бейсбол (IBF) (1992—2008)
* Софтбол (ISF) (1996—2008)
* Баскская пелота (1900)
* Водна-маторны спорт (1908)
* Жэ-дэ-пом (1908)
* Конны спорт
	+ Вальтыжыроўка (1920)
* Крыкет (1900)
* Кракет (1900)
* Лакрос (1904, 1908)
* Перацягванне каната (1900—1920)
* Пола (1900, 1908, 1920, 1924, 1936)
* Роке (1904)
* Рэкетс (1908)

## Паказальныя віды спорту

Паказальны від спорту — гэта спаборніцтвы, якія праводзяцца з мэтай папулярызацыі відаў спорту не прызнаных МАК. Уключаюцца арганізацыйным камітэтам Алімпійскіх гульняў у праграму спаборніцтваў па 1-2 віды спорту.

## Гл. таксама

* Спаборніцтвы антычных Алімпійскіх гульняў

## Зноскі

## Спасылкі

* Афіцыйны сайт МАК (англ.) (фр.)
# Білі Зейн

| Білі Зейн |
| --- |
| англ.: Billy Zane |
|  |
| Дата нараджэння | 24 лютага 1966(1966-02-24) (60 гадоў) |
| Месца нараджэння | * Чыкага, акруга Кук, Ілінойс, ЗША
 |
| Грамадзянства | * ЗША
 |
| Жонка | Lisa Collins[d] |
| Адукацыя | * Francis W. Parker School[d]
* Амерыканская школа ў Швейцарыі[d]
 |
| Прафесія | акцёр, кінарэжысёр, акцёр агучвання, тэатральны акцёр, тэлеакцёр, кінаакцёр, кінапрадзюсар, мадэль, мастак |
| IMDb | ID 0000708 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Уільям Джордж (Білі) Зэйн-малодшы** (англ.: William George (Billy) Zane Jr., нар. 24 лютага 1966, Чыкага, Ілінойс, ЗША) — амерыканскі акцёр і прадзюсар. Найбольш вядомы ролямі ў фільмах «Байкі са склепа: Дэман ночы», «Фантом» і «Тытанік», а таксама ў серыяле «Guilt».

Яго першай вядомай роляй у кіно стала роля Матчу, сябра Біфа Танена ў першых двух частках трылогіі «Назад у будучыню». У 1986 годзе ён сыграў у фільме «Зубастыкі». У 1988 годзе згуляў Тоні Гамбіні ў серыяле «Яна напісала забойства». Зейн атрымаў міжнароднае прызнанне дзякуючы ролі злыдня Х’юі Уорынера ў трылеры «Мёртвы штыль». Ён таксама зняўся ў фільме «Усіх за борт».

Першая галоўная роля Зейна была ў незалежным трылеры «Мегавіль». У 1990 годзе выйшла карціна «Мемфіская красуня» з удзелам Зейна. У 1991 годзе ён выканаў ролю Джона Джасціса Уілера ў некалькіх серыях папулярнага серыяла Дэвіда Лінча «Твін Пікс». У 1992 годзе Зейн зняўся разам з Цільдай Суінтан у экранізацыі рамана Вірджыніі Вульф «Арланда». У 1993 годзе сыграў у вестэрне «Тумстаўн: Легенда Дзікага Захаду», галоўную ролю ў баявіку «Снайпер», а таксама лавеласа Гары ў рамантычнай камедыі «Толькі ты».

У 1995 годзе выходзіць эпізод «Байкі са склепа: Дэман ночы» з яго ўдзелам, а ў 1996 годзе — «Фантом».

Вялікую папулярнасць Зейну прынесла роля багатага сноба і жаніха гераіні Розы, Каледона Хоклі ў блокбастары Джэймса Кэмерана «Тытанік» 1997 года. Яна таксама прынесла яму намінацыю на прэмію MTV Movie Award у намінацыі «Найлепшы кіназлыдзень» і прэмію Blockbuster Entertainment Award. Ён таксама быў намінаваны на прэмію Гільдыі кінаакцёраў ЗША.

## Зноскі
# Дзонг-кэ

| Дзонг-кэ |
| --- |
|  |
| Саманазва |  རྫོང་ཁ dzongkha |
| Краіны | Бутан, Індыя |
| Афіцыйны статус |
Каралеўства Бутан |
| Арганізацыя, якая рэгулюе | Dzongkha Development Commission[d] |
| Агульная колькасць носьбітаў | каля 700 000 |
| Статус | уразлівая |
| Класіфікацыя |
| Катэгорыя |
Мовы Еўразіі |
|
Сіна-тыбецкая сям'я
Тыбета-бірманская падсям'я
Бодская галіна
Тыбецкая група
Паўднёватыбецкі кластар |
| Пісьменнасць | тыбецкая пісьменнасць |
| Моўныя коды |
| ДАСТ 7.75–97 | дзо 183 |
| ISO 639-1 | dz |
| ISO 639-2 | dzo |
| ISO 639-3 | dzo |
| Atlas of the World’s Languages in Danger | 1253 |
| Ethnologue | dzo |
| IETF | dz |
| Glottolog | nucl1307 і dzon1239 |
|  Вікіпедыя на гэтай мове |

**Дзонг-кэ** (**дзонгкха**; дзонг-кэ རྫོང་ཁ, Вайль rdzong-kha, лац. Dzongkha) — афіцыйная мова Каралеўства Бутан. Дзонг-кэ азначае «мова, на якой размаўляюць у дзонгах» (дзонгі — манастыры-крэпасці ў Бутане). Мова адносіцца да сіна-тыбецкай моўнай сям'і і па сваёй структуры найбольш блізкая да тыбецкай.

Дзонг-кэ з'яўляецца роднай для людзей, якія жывуць у васьмі заходніх раёнах Бутана (Вангдзі-Пходранг, Пунакха, Тхімпху, Гаса, Папара, Хаа, Дага і Чукха). Носьбіты гэтай мовы таксама пражываюць на індыйскай тэрыторыі, якая некалі належала Бутану, у прыватнасці, у наваколлях горада Калімпонг (Заходняя Бенгалія). Дзонг-кэ абавязковая для вывучэння ва ўсіх школах Каралеўства Бутан.

## Зноскі