Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Дыстанцыйныя метады даследавання

**Дыстанцыйныя метады даследавання Зямлі** — метады даследавання аб’ектаў на адлегласці, гэта значыць, калі даследнік не ўступае ў непасрэдны кантакт з аб’ектам даследавання, чэрпаючы інфармацыю пра яго з прамежкавых матэрыялаў — аэракасмічных здымкаў, сведчанняў геафізічных прыбораў і г. д.

## Аэракасмічныя метады даследавання

Аэракасмічныя метады даследавання — варыянт дыстанцыйных метадаў даследавання, сістэма метадаў вывучэння ўласцівасцяў ландшафтаў і іх змен з выкарыстаннем верталётаў, самалётаў, пілатуемых касмічных караблёў, арбітальных станцый і спецыяльных касмічных апаратаў, абсталяваных, як правіла, разнастайнай здымачнай апаратурай, што базуецца на рэгістрацыі адлюстраванага сонечнага і штучнага святла, а таксама ўласнага выпраменьвання Зямлі.

Фізічнай асновай аэракасмічных метадаў з’яўляецца ўласцівасць аб’ектаў навакольнага асяроддзя выпраменьваць ці адлюстроўваць электрамагнітныя хвалі. Такія хвалі маюць вялікі лік характарыстак (кірунак, інтэнсіўнасць, спектральны склад і іншыя), якія залежаць ад уласцівасцяў аб’екта. Сутнасць аэракасмічных метадаў заключаецца ў рэгістрацыі такога выпраменьвання спецыяльнымі прыборамі, усталяванымі на лятальных апаратах (паветраных ці касмічных) і наступнай іх інтэрпрэтацыі, гэта значыць, суаднясенні ўласцівасцяў выпраменьвання з уласцівасцямі аб’ектаў. Такім чынам, аэракасмічныя здымкі носяць ускосны характар — з іх дапамогай вымяраюць не самі параметры аб’ектаў, што цікавяць даследніка, а некаторыя злучаныя з імі велічыні.

## Зноскі

## Літаратура

* Аэракасмічныя метады // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 173. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
# Дхарма

**Дхарма** (санскр.: धर्म, IAST: *dharma*, «закон», «правіла») — індыйскі філасофскі або рэлігійны тэрмін, які выкарыстоўваецца для абазначэння маральнага абавязку, абавязкаў чалавека ці, у больш агульным значэнні — шляхі набожнасці. Слова «дхарма» літаральна перакладаецца як «тое, што ўтрымлівае ці падтрымлівае» (ад кораня дхр — «трымаць»), і звычайна перакладаецца на беларускую мову як «закон», яго значэнне часта даецца як «універсальны закон быцця». У кантэксце індыйскіх моў тэрмін мае на ўвазе рэлігію чалавека. У большасці кірункаў індыйскай філасофіі дхарма выступае як цэнтральнае паняцце, якое выкарыстоўваецца для тлумачэння вышэйшай ісціны. У індыйскім гісторыка-філасофскім кантэксце тэрмін «дхарма» заўсёды ўвасабляў правільныя паводзіны ў жыцці ў адпаведнасці з Сусветнымі законамі. Сімвал дхарма — дхармачакра — цэнтральны матыў у нацыянальным сцягу Індыі.

## Гл. таксама

* Дхармачакра
* Рыта
* Варнашрама-дгарма
* Індыйская філасофія
* Філасофія індуізму
* Будызм

## Літаратура

* Lingat, Robert (1973), *The Classical Law of India*, University of California Press, ISBN 0520018982
* Rosen, Steven (2006), *Essential Hinduism*, Greenwood Publishing Group, ISBN 0275990060

## Спасылкі

* Бібліятэка Берзіна — артыкулы і кнігі па тэорыі і практыцы будызму.
* Dharma-Karma-Samsara Архівавана 14 чэрвеня 2006.  (англ.)
# Люкарна

Люкарна
**Люкарна** — невялікі круглы ваконны праём у даху, купальным пакрыцці, тымпане франтона ці шчыпца. Мела распаўсюджанне ў час готыкі.

## Літаратура

* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.
# Леанарда Дзі Капрыа

| Леанарда Дзі Капрыа |
| --- |
| Leonardo DiCaprio |
|  |
| Імя пры нараджэнні | Леанарда Вільгельм Дзі Капрыа |
| Дата нараджэння | 11 лістапада 1974(1974-11-11)[…] (51 год) |
| Месца нараджэння | * Лос-Анджэлес, акруга Лос-Анджэлес, Каліфорнія, ЗША
 |
| Грамадзянства |  ЗША |
| Бацька | George DiCaprio[d] |
| Маці | Irmelin Indenbirken[d] |
| Адукацыя | * John Marshall High School[d]
* Los Angeles Center for Enriched Studies[d]
* UCLA Lab School[d]
* Young Actors Space[d]
 |
| Прафесія | акцёр, кінаакцёр, сцэнарыст, тэлеакцёр, кінапрадзюсар, тэатральны акцёр, абаронца навакольнага асяроддзя |
| Кар’ера |
1988 — цяперашні час |
| Член у | * SAG-AFTRA[d]
 |
| Узнагароды |  Прэмія «Сярэбряны мядзведзь» за найлепшую мужчынскую ролю[d] (1997) Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — драма[d] (2005) Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — камедыя ці мюзікл[d] (2014)  Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — драма[d] (2016) прэмія Гарацыа Элджэра[d] (2011) Прэмія Альянса кінажурналістак найлепшаму акцёру[d] (2015) Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю[d] (2016)  Сярэбраны мядзведзь[d] (1997) AACTA Award for Best Actor in a Leading Role[d] (2013) MTV Movie Award for Best Male Performance[d] MTV Movie Award for Best Jaw Dropping Moment[d] (2014) Crystal Award[d] (2016) Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую мужчынскую ролю[d] |
| IMDb | 0000138 |
| www.leonardodicaprio.com |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Леана́рда Вільгельм Дзі Ка́прыа** (англ.: Leonardo Wilhelm DiCaprio}; нар. 11 лістапада 1974(1974-11-11)[…], Лос-Анджэлес, Каліфорнія) — амерыканскі акцёр. Уладальнік адной і намінант на яшчэ пяць прэмій «Оскар», трохкратны лаўрэат прэміі «Залаты глобус», лаўрэат прэміі *BAFTA*, уладальнік «Сярэбранага мядзведзя» Берлінскага кінафестывалю. Найбольшую вядомасць атрымаў дзякуючы ролям у такіх фільмах, як «Што грызе Гілберта Грэйпа», «Рамэа + Джульета», «Тытанік», «Пляж», «Банды Нью-Ёрка», «Злаві мяне, калі зможаш», «Авіятар», «Адступнікі», «Востраў праклятых», «Пачатак», «Вялікі Гэтсбі», «Воўк з Уол-стрыт», «Выжылы», «Забойцы кветкавага месяца».

## Ушанаванне

* Імем Леанарда Дзі Капрыа названа малая планета — (251642) Leonardodicaprio.

## Зноскі

## Спасылкі

* Афіцыйны сайт Архівавана 3 жніўня 2009.  (англ.)
* Леанарда Дзі Капрыа на сайце *«TV.com»* (англ.)
# Фаст-фуд

| Фаст-фуд |
| --- |
|  |
| Матэрыял | кулінарныя паўфабрыкаты |
| Супрацьлегласць | Slow Food[d] |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Фаст-фуд** (англ.: fast food — хуткая ежа) — харчовы прадукт з кароткім часам прыгатавання і спажывання; ежа, якую кліент атрымлівае адразу ж пасля замовы, часцей за ўсё прыгатаваная канвеерным спосабам з разагрэтых або гатовых кампанентаў і якая прадаецца ў пакаванні, звычайна не патрабуе выкарыстання сталовых прыбораў для ўжывання.

Традыцыйна да фаст-фуда адносяць: гамбургеры, чызбургеры, сэндвічы, хот-догі, бульба фры, смажаныя ў фрыцюры часткі кураня, цыбульныя кольцы, піцу, азіяцкую локшыну ў скрыначках, усходнія донеры, шаўрму, стравы мексіканскай кухні (такія, як бурыта і така), кактэйлі, газаваныя напоі з высокім утрыманнем цукру або цукразаменніка, мяккае марожанае з салодкімі напаўняльнікамі, а таксама розныя пончыкі і піражкі.

* Гамбургер
* Бульба фры
* Хот-дог
* Сэндвіч

## Крыніцы

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фаст-фуд
# Мова

Выраз «Я кахаю цябе» на розных мовах свету. Парыж, «Сцяна кахання», 2012
**Мо́ва** — сродак абмену інфармацыяй у працэсе зносін паміж людзьмі; сістэма знакаў, якія з’яўляюцца абазначэннямі элементаў інфармацыі, што замацоўваюць вынікі пазнання. Мова — натуральная знакавая сістэма, галоўны сродак камунікацыі і мыслення ў чалавечай супольнасці. Пры разглядзе мыслення як аўтакамунікацыі (зносін індывіда з ім самім) мова вызначаецца як сродак камунікацыі ў найшырэйшым сацыяльным сэнсе.

Мова служыць сродкам чалавечых зносін, мыслення, развіцця культуры і здольная выявіць усю сукупнасць ведаў, вераванняў і ўяўленняў чалавека аб свеце і аб сабе самім. Узнікае і існуе ў грамадстве для забеспячэння патрэб сувязі паміж яго членамі. Як феномен духоўнай культуры, мова ў сваім гістарычным развіцці і функцыянаванні абумоўлена ўсёй сукупнасцю працэсаў матэрыяльнай і духоўнай вытворчасці, грамадскіх адносін людзей. Мовы няма без грамадства, і грамадства няма без мовы.

Асноўныя функцыі мовы: камунікатыўная (абмен інфармацыяй), кагнітыўная (пазнанне); рэгулятыўная (уздзеянне адрасанта на іншых людзей); намінатыўная (абазначэнне), эматыўная (выражэнне эмоцый); метамоўная (тлумачэнне незразумелых слоў і выказванняў); магічная (зварот адрасанта да вышэйшых сіл, напр., у малітвах) і інш. **Камунікацыйная функцыя** робіць магчымымі калектыўную працу і афармленне калектыўнага досведу, абмен інфармацыяй між людзьмі ў грамадстве. **Намінацыйная функцыя** стварае магчымасць афармлення паняццяў праз моўныя адзінкі, атрымання інфармацыі праз навакольную рэчаіснасць.

Структурна мова з’яўляецца сістэмай моўных адзінак і правіл іх спалучэння. Таксама адрозніваюць моўныя элементы, якія маюць уласнае значэнне (лексемы і марфемы), і элементы, якія такога значэння не маюць (фанемы). Заканамернасці паходжання і існавання моўнай сістэмы наогул і асобных этнічных моўных сістэм вывучаюцца мовазнаўствам.

Формы мовы — дыялект (як разнавіднасць мовы, сродак зносін людзей, звязаных цеснай тэрытарыяльнай, сацыяльнай ці прафесійнай агульнасцю) і літаратурная мова, якая з’яўляецца паказчыкам развіцця і багацця культуры таго ці іншага этнасу.

## Гл. таксама

* Класіфікацыя моў
* Літаратурная мова
* Мовазнаўства
* Штучная мова
* Гаваркія жывёлы
* Закон Ціпфа

## Літаратура

* *Мартынаў В.* Мова // БелСЭ. У 12 т. Т. 7. — Мн: БелЭн, 1973. — с. 283.
* *Мартынаў В.* Мова // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва. У 5 т. Т. 3. — Мн: БелЭн, 1986. — с. 655.
* Мова // Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6
* *Рагаўцоў В.* Мовы свету: Энцыклапедычны даведнік — Магілёў: УА «МДУ імя А.Куляшова», 2009. — 290 с. ISBN 978-985-480-506-1

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мова
# 15 лістапада

|  |
| --- |
| ← **лістапад** → |
| п | а | с | ч | п | с | н |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 |   |   |   |   |   |   |
| 2026 |

**15 лістапада** — трыста дзевятнаццаты (трыста дваццаты ў высакосны год) дзень года па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі

* 1416: Сабор епіскапаў у Новагародку пасвяціў Рыгора Цамблака ў мітрапаліта кіеўскага
* 1573: Заснаваны аргенцінскі горад Санта-Фэ
* 1889: Бразілія абвешчана рэспублікай
* 1918: Закрыта Свіслацкая беларуская настаўніцкая семінарыя
* 1920: Данцыг (сучасны Гданьск) абвешчаны вольным горадам
* 1925: У эфір выйшаў Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё
* 1962: Пачаўся ўстаноўчы сход Беларускага саюза кінематаграфістаў
* 2002: Заснаваны Беларускі культурна-асветніцкі цэнтр у Познані
* 2022: Паводле дадзеных ААН колькасць насельніцтва Зямлі дасягнула васьмі мільярдаў чалавек.

## Нарадзіліся

Мадлен дэ Скюдэры
* 1316: Іаан I, кароль Францыі
* 1397: Мікалай V, Папа Рымскі
* 1607: Мадлен дэ Скюдэры, французская пісьменніца
* 1685: Бальтазар Дэнер, нямецкі мастак
* 1738: Уільям Гершэль, нямецка-брытанскі астраном і музыкант
* 1856: Фрыдрых Кальморген, нямецкі мастак
* 1887: Джорджыя О'Кіф, амерыканская мастачка (пам. 6.3.1986)
* 1912: Харальд Керэс, эстонскі астрафізік
* 1918: Францішак Бартуль, беларускі грамадскі дзеяч
* 1942: Даніель Барэнбойм, ізраільскі дырыжор
* 1945: Анні-Фрыд Люнгстад, шведская спявачка, салістка квартэта ABBA
* 1947: Анатоль Ярмоленка, беларускі спявак, кіраўнік ансамбля «Сябры», Народны артыст Беларусі
* 1955: Сяргей Войчанка, беларускі мастак і дызайнер (пам. 9.12.2004)
* 1967: Франсуа Азон, французскі рэжысёр, сцэнарыст
* 1970: Ушы Дызль, нямецкая біятланістка
* 1974: Аляксей Сяроў, расійскі спявак, саліст групы «Дыскатэка Аварыя»
* 1993: Меліціна Станюта, беларуская гімнастка

## Памерлі

Цысі
* 1280: Альберт Вялікі, філосаф, тэолаг
* 1630: Ёган Кеплер, нямецкі матэматык, астраном і оптык (нар. 27.12.1571)
* 1670: Ян Амос Каменскі, чэшскі мысліцель-гуманіст, педагог, грамадскі дзеяч (нар. 28.3.1592)
* 1787: Крыстаф Вілібальд Глюк, аўстрыйскі кампазітар
* 1795: Шарль-Амедэй-Філіп ван Лоа, французскі жывапісец
* 1907: Юзаф Каліноўскі, каталіцкі рэлігійны дзеяч, мемуарыст; удзельнік паўстання 1863—1864
* 1908: Цысі, маньчжурская імператрыца, якая з 1861 г. дэ-факта кіравала Кітаем (нар. 29.11.1835)
* 1916: Генрык Сянкевіч, польскі пісьменнік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі (нар. 5.5.1846)
* 1937: Эра Ярнефельт, фінскі мастак (нар. 8.11.1863)
* 1976: Жан Габэн, французскі акцёр тэатра і кіно (нар. 17.5.1904)

## Святкуюць

* Бельгія — Каралеўскі дзень, ці Дзень дынастыі.
* Бельгія — свята Нямецкамоўнай супольнасці.
* Бразілія — Дзень Рэспублікі.
* Казахстан — Дзень нацыянальнай валюты — тэнгэ.
* Палесціна — Дзень незалежнасці.
# Кушанскае царства

|  |
| --- |
| царства |
| Кушанскае царства |
| стар.-грэч.: Βασιλεία Κοσσανῶν |
|  Кушанскае царства з залежнымі тэрыторыямі ў перыяд кіравання Канішкі |
| I стагоддзе — III стагоддзе |
| Сталіца | Бактра (200,000 - 1 млн. ч.) Пешавар (200,000) |
| Афіцыйная мова | грэчаская мова і Bactrian[d] |
| Грашовая адзінка | Kushan coinage[d] |
| Насельніцтва | 60 000 000 (20 % насельніцтва Зямлі) |
| Форма кіравання | манархія |
| Пераемнасць |
|
< Грэка-бактрыйскае царства |
|
Заходнія Кшатрапы > |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Кушанская царства**  — старажытная дзяржава на тэрыторыі сучасных Узбекістана, Таджыкістана, Туркменіі, Афганістана, Пакістана і Паўночнай Індыі ў I — IV ст. н.э.

Узнікла на рубяжы нашай эры пасля разгрому Грэка-Бактрыйскага царства качэўнікамі, якія стварылі на яго тэрыторыі шэраг асобных княстваў. Адно з іх у Бактрыі на чале з племем або кланам кушанаў стала ядром Кушанскай дзяржавы. Значнага тэрытарыяльнага пашырэння дзяржава дасягнула пры правіцелях Кадфізе I і Кадфізе II (I ст. н.э.), найбольшага росквіту — пры правіцелях Канішку і Хувішку. Праз тэрыторыю Кушанскай дзяржавы праходзіў Вялікі шаўковы шлях, што спрыяла развіццю ганддю і рамяства. Значнае пашырэнне тут набылі будызм, зараастрызм, маніхейства і хрысціянства. Пры правіцелі Васудэве (сярэдзіна III ст.) пачаўся заняпад Кушанскай дзяржавы, якая ў IV ст. распалася на дробныя княствы.

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кушанскае царства
* The Kushan Empire
* Kushan Empire — New World Encyclopedia
* J. Harmatta, LANGUAGES AND LITERATURE IN THE KUSHAN EMPIRE
* J. Harmatta, B. N. Puri, L. Lelekov, S. Humayun and D. C. Sircar, RELIGIONS IN THE KUSHAN EMPIRE
* Maria Filomena Guerra, Guy Demortier, Maria Luisa Vitobello, Saidmurod Bobomulloev, Dominique Bagault, Thierry Borel and Ikhom Mirsaidov, Analytical study of the manufacturing techniques of Kushan gold jewellery (National Museum of Antiquities of Tajikistan)
* Frantz Grenet, The Nomadic Element in the Kushan Empire
* Adesh Katariya, FORMATION OF ANCIENT KUSHANA EMPIRE OF CENTRAL ASIA
# Факстрот (фільм, 2017)

| Факстрот  |
| --- |
|  Жанр
 | драматычны фільм |
| Рэжысёр | * Самуэль Маоз[d]
 |
| Прадзюсар | * Eitan Mansuri[d]
 |
| Сцэнарыст | * Самуэль Маоз[d]
 |
| У галоўных ролях | * Lior Ashkenazi[d]
* Sarah Adler[d]
* Karin Ugowski[d]
* Shira Haas[d]
 |
| Працягласць | 108 хв. |
| Краіна | * Ізраіль
 |
| Мовы | іўрыт, арабская і нямецкая |
| Год | 21 верасня 2017, 12 ліпеня 2018 і 15 лютага 2018 |
| IMDb | ID 6896536 |
| Афіцыйны сайт (англ.) |

«**Факстрот**» (іўр.: פוֹקְסטְרוֹט) — мастацкі фільм 2017 года рэжысёра Самуэля Маоза.

## Сюжэт

Заможная тэль-авіўская пара Міхаэль і Дафна Фэльдманы даведваюцца, што іх сын Ёнатан, жаўнер ізраільскай арміі, загінуў падчас выканання службовых абавязкаў. Ізраільскія вайскоўцы не кажуць няшчасным бацькам, ні дзе памёр 19-гадовы юнак, ні ці знайшлі ягонае цела. Праз некалькі гадзін ім паведамляюць, што загінуў не іх сын, а нейкі іншы Ёнатан Фэльдман. Міхаэль патрабуе, каб сына неадкладна прывезлі дадому. Жахлівае непаразуменне ажыўляе цені мінулага Міхаэля і ператварае ягонае жыццё ў пекла.

## Узнагароды

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 19 кінаўзнагародамі і яшчэ 20 намінацыямі.

## Зноскі

## Спасылкі

* Факстрот на сайце «Internet Movie Database» (англ.)