# Штаты і тэрыторыі Індыі

Адміністрацыйны падзел Індыі
**Штаты і тэрыторыі Індыі** — першы ўзровень адміністрацыйнага падзелу Рэспублікі Індыя. У наш час існуе 28 штатаў і 8 тэрыторый (у тым ліку 7 саюзных тэрыторый і адна Нацыянальная сталічная акруга Дэлі). Кожны штат, у сваю чаргу, падзелены на акругі (дыстрыкты), агульная колькасць якіх складае 642.

## Органы ўлады

Штаты маюць уласныя органы заканадаўчай і выканаўчай улады. На вяршыні іерархічнай піраміды штата стаіць губернатар, прызначаны прэзідэнтам Індыі на пяцігадовы тэрмін. Губернатар фарміруе ўрад штата і прызначае галоўнага міністра з ліку членаў палітычнай партыі, якая перамагла на мясцовых выбарах. Штаты маюць адна- або двухпалатныя парламенты. Ніжняя палата парламента штата называецца *відхан сабха* і, паводле індыйскага заканадаўства, можа ўключаць ад 60 да 500 дэпутатаў. Яна выбіраецца на ўсеагульных выбарах на пяць гадоў. Вышэйшая палата парламента штата называецца *відхан парышад* і яе члены выбіраюцца на шасцігадовы тэрмін, пры гэтым кожныя 2 гады трэцяя частка ўсіх дэпутатаў павінна быць пераабрана. У распараджэнні парламентаў штатаў знаходзяцца любыя пытанні, за выключэннем знешняй палітыкі, абароны, знешняга гандлю і грамадзянства, якія знаходзяцца пад юрысдыкцыяй саюзнага парламента Індыі.

Саюзнымі тэрыторыямі, а таксама нацыянальнай сталічнай акругай кіруюць чыноўнікі, якія прадстаўляюць урад Індыі — камісары або адміністратары. Некаторыя з тэрыторый маюць уласныя парламенты і ўрады, якія меюць значна абмежаваныя паўнамоцтвы; невялікія тэрыторыі такіх уладных органаў не маюць. У саюзных тэрыторыях дзейнічае федэральнае заканадаўства Індыйскай рэспублікі.

## Мовы

У некаторых штатах і тэрыторыях, акрамя агульнаіндыйскіх афіцыйных моў, гэта значыць хіндзі і англійскай, могуць прызнавацца афіцыйнымі таксама дадатковыя мовы, характэрныя для насельніцтва гэтага рэгіёна.

## Асаблівасці адміністрацыйнага падзелу

**Штаты Індыі** (англ.: state, хіндзі: प्रांत — prant) вельмі адрозніваюцца адзін ад аднаго. Найбуйнейшыя з іх паводле колькасці насельніцтва ёсць таксама найбуйнейшымі адміністрацыйнымі адзінкамі свету — з дзесяці самых густанаселеных адміністрацыйных адзінак свету штат Індыі Утар-Прадэш з насельніцтвам, якое налічваюць звыш 180 млн чалавек, знаходзіцца на першым месцы гэтага спісу, а Махараштра займае другое месца.

Паводле памераў тэрыторыі найбуйнейшыя з індыйскіх штатаў не саступаюць некаторым еўрапейскім краінам (напрыклад, штат Раджастхан пераўзыходзіць па плошчы Польшчу). Плошча невялікіх штатаў, насупраць, не перавышае некалькіх тысяч кв. км.

**Тэрыторыі** (англ.: territory, хіндзі: केन्द्रीय सरकार — kendriy sarkar) больш аднародныя за штаты — паводле плошчы яны не больш за некалькі тысяч км2, а паводле колькасці насельніцтва не перавышаюць 1,1 млн жыхароў (выключэнне — сталічная акруга Дэлі, які налічвае звыш 16 млн чалавек).

## Спіс штатаў і тэрыторый Індыі

| № | Штат (беларуская назва) | Штат (мясцовыя назвы) | Адміністрацыйны цэнтр | Плошча, кв. км | Насельніцтва, чал. (2011) | Шчыльнасць, чал./кв. км | Размяшчэнне на карце |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Штаты |
| 1 | Андхра-Прадэш | англ.: Andhra Pradesh хіндзі: आन्ध्र प्रदेश тэлугу: ఆంధ్ర ప్రదేశ్ урду: آندھرا پردیش | Хайдарабад | 275 069 | 84 665 533 | 307,80 |  |
| 2 | Аруначал-Прадэш | англ.: Arunachal Pradesh хіндзі: अरुणाचल प्रदेश | Ітанагар | 83 743 | 1 382 611 | 16,51 |  |
| 3 | Асам | англ.: Assam хіндзі: असम асам. অসম | Дыспур | 78 438 | 31 169 272 | 397,37 |  |
| 4 | Біхар | англ.: Bihar хіндзі: बिहार | Патна | 94 163 | 103 804 637 | 1102,43 |  |
| 5 | Гоа | англ.: Goa хіндзі: गोवा канк. गोंय маратхі: गोवा | Панаджы | 3702 | 1 457 723 | 393,77 |  |
| 6 | Гуджарат | англ.: Gujarat хіндзі: गुजरात гудж.: ગુજરાત | Гандзінагар | 196 024 | 60 383 628 | 308,04 |  |
| 7 | Джхаркханд | англ.: Jharkhand хіндзі: झारखंड | Ранчы | 79 714 | 32 966 238 | 413,56 |  |
| 8 | Заходняя Бенгалія | англ.: West Bengal хіндзі: पश्चिम बंगाल бенг.: পশ্চিমবঙ্গ | Калькута | 88 752 | 91 347 736 | 1029,25 |  |
| 9 | Карнатака | англ.: Karnataka хіндзі: कर्नाटक кан.: ಕರ್ನಾಟಕ | Бангалор | 191 791 | 61 130 704 | 318,74 |  |
| 10 | Керала | англ.: Kerala хіндзі: केरल малаял.: കേരളം | Трывандрам | 38 863 | 33 387 677 | 859,11 |  |
| 11 | Мадх’я-Прадэш | англ.: Madhya Pradesh хіндзі: मध्य प्रदेश | Бхапал | 308 000 | 72 597 565 | 235,71 |  |
| 12 | Маніпур | англ.: Manipur хіндзі: मणिपुर маніпур. মনিপুর | Імпхал | 22 327 | 2 721 756 | 121,90 |  |
| 13 | Махараштра | англ.: Maharashtra хіндзі: महाराष्ट्र маратхі: महाराष्ट्र | Мумбаі | 307 713 | 112 372 972 | 365,19 |  |
| 14 | Мегхалая | англ.: Meghalaya хіндзі: मेघालय | Шылонг | 22 429 | 2 964 007 | 132,15 |  |
| 15 | Мізарам | англ.: Mizoram хіндзі: मिज़ोरम | Аіджал | 21 081 | 1 091 014 | 51,75 |  |
| 16 | Нагаленд | англ.: Nagaland хіндзі: नागालैंड | Кахіма | 16 579 | 1 980 602 | 119,46 |  |
| 17 | Арыса | англ.: Orissa хіндзі: उड़ीसा орыя ଓଡ଼ିଶା | Бхубанешвар | 155 707 | 41 947 358 | 269,40 |  |
| 18 | Пенджаб | англ.: Punjab хіндзі: पंजाब панджаб.: ਪੰਜਾਬ | Чандыгарх | 50 362 | 27 704 236 | 550,10 |  |
| 19 | Раджастхан | англ.: Rajasthan хіндзі: राजस्थान | Джайпур | 342 239 | 68 621 012 | 200,51 |  |
| 20 | Сікім | англ.: Sikkim хіндзі: सिक्किम непальск.: सिक्किम | Гангтак | 7096 | 607 688 | 85,64 |  |
| 21 | Тамілнад | англ.: Tamil Nadu хіндзі: तमिलनाडु там.: தமிழ்நாடு | Чэнаі | 130 058 | 72 138 958 | 554,67 |  |
| 22 | Телангана | англ.: Telangana хіндзі: तेलंगाना тэлугу: తెలంగాణ | Хайдарабад | 114 840 | 35 286 757 | 310 |  |
| 23 | Трыпура | англ.: Tripura хіндзі: त्रिपुरा бенг.: ত্রিপুরা | Агартала | 10 492 | 3 671 032 | 349,89 |  |
| 24 | Утаракханд | англ.: Uttarakhand хіндзі: उत्तराखंड | Дэхрадун | 53 484 | 10 116 752 | 189,15 |  |
| 25 | Утар-Прадэш | англ.: Uttar Pradesh хіндзі: उत्तर प्रदेश урду: اتر پردیش | Лакхнау | 240 928 | 199 581 477 | 828,14 |  |
| 26 | Хар’яна | англ.: Haryana хіндзі: हरियाणा панджаб.: ਹਰਿਆਣਾ | Чандыгарх | 44 212 | 25 353 081 | 573,44 |  |
| 27 | Хімачал-Прадэш | англ.: Himachal Pradesh хіндзі: हिमाचल प्रदेश | Шымла | 55 673 | 6 856 509 | 123,16 |  |
| 28 | Чхатысгарх | англ.: Chhattisgarh хіндзі: छत्तीसगढ | Райпур | 136 034 | 25 540 196 | 187,75 |  |
| Саюзныя тэрыторыі |
| 1 | Андаманскія і Нікабарскія астравы | англ.: Andaman and Nicobar Islands хіндзі: अंडमान और निकोबार द्वीप समूह | Порт-Блэр | 8249 | 379 944 | 46,06 |  |
| 2 | Дадра і Нагархавелі і Даман і Дыу | англ.: Dadra and Nagar Haveli and Daman and Diu хіндзі: दादरा और नगर हवेली एवं दमन और दीव гудж.: દાદરા અને નગર હવેલી અને દમણ અને દીવ | Даман | 603 | 585 764 | 1411 |  |
| 3 | Джаму і Кашмір | англ.: Jammu and Kashmir хіндзі: जम्मू और कश्मीर урду: جموں و کشمیر кашм. جۄم تٕ کٔشېر | Срынагар (летам) Джаму (зімой) | 42 241 | 14,8 млн | - |  |
| 4 | Ладакх | англ.: Ladakh хіндзі: लदाख | Лех | 59 146 | - | - |  |
| 5 | Пандышэры | англ.: Pondicherry хіндзі: पांडिचेरी фр.: Pondichéry малаял.: പുതുച്ചേരി там.: புதுச்சேரி тэлугу: పుదుచ్చేర | горад Пандышэры | 492 | 1 244 464 | 2529,40 |  |
| 6 | Чандыгарх | англ.: Chandigarh хіндзі: चंडीगढ़ панджаб.: ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ | Чандыгарх | 114 | 1 054 686 | 9251,63 |  |
| Нацыянальная сталічная акруга |
| 1 | Дэлі | англ.: Delhi хіндзі: दिल्ली урду: دلی панджаб.: ਦਿੱਲੀ | Дэлі | 1483 | 16 753 235 | 11296,85 |  |
|  | Усяго |  |  | 3 287 882 | 1 210 193 422 | 368,07 |  |

## Зноскі

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Штаты і тэрыторыі Індыі
* Article on sub-national governance in India
* Interactive Map of India Архівавана 8 лютага 2006.