Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Маракас

| Маракас |
| --- |
|  |
| Класіфікацыя |  ·  Ідыяфон  |
|  Маракас на вікісховішчы |

**Марака́с** — музычны інструмент, ідыяфон. Уяўляе сабою пару бразготак, якія гучаць пры трасенні.

Паходзіць з узбярэжжа Бразіліі. Мясцовыя індзейцы стваралі маракас з пасудзіны на аснове гарбуза, якую напаўнялі каменьчыкамі, бабамі або кукурузнымі зярнятамі. Да пасудзіны чаплялі дзяржальню. Індзейцы шырока карысталіся інструментам падчас рэлігійных абрадаў.

У нашы дні маракас вырабляюцца з розных матэрыялаў. Шырока распаўсюджаны ў лацінаамерыканскай і карыбскай музыцы.

## Спасылкі

* Guide to Maracas: History and Use of Maracas in Music
* MARACATU ORIGIN AND ETYMOLOGY
# Школа

Школа №190 у Мінску

**Школа** (ад стар.-грэч.: σχολή, σχολά — вольны час, вучэбны занятак, школа) — навучальная ўстанова для атрымання агульнай адукацыі. У шырокім сэнсе слова можа ўжывацца для назвы любой адукацыйнай установы (музычная школа, мастацкая школа, спартыўная школа — ДЮСШ, школа баявых майстэрстваў і г.д.)

## Паходжанне тэрміна

Спачатку грэцкае σχολή азначала «вольны час, вольнае баўленне часу», потым стала ўжывацца як «заняткі ў вольны час» (напр. Платонам, ён збіраў людзей у вольны час і перадаваў ім свае досвед і веды), потым — «вучэбныя заняткі», «гутарка філосафаў» (напр. у Плутарха). У беларускую мову слова прыйшло не наўпрост, а праз польск.: szkoła ад лац.: schola.

## Тыпы школ

Служаць для атрымання

* пачатковай адукацыі (пачатковая школа) (у Беларусі з 1 па 4 класы)
* асноўнай агульнай адукацыі (сярэдняя школа) (у Беларусі з 5 па 9 класы)
* сярэдняй агульнай адукацыі (сярэдняя школа) (у Беларусі з 10 па 11 класы)
* прафесійнай адукацыі (ПТВ, тэхнікумы, вучэльні і г.д.)
* спецыяльнай адукацыі, у тым ліку вышэйшай (рэлігійнай, эканамічнай, юрыдычнай і інш.)

## Гл. таксама

* Гімназія
* Школьная форма
* Вечаровая школа

## Спасылкі

* Палажэнне аб установе агульнай сярэдняй адукацыі Архівавана 2 верасня 2016.
# Вэб-форум

Скрыншот экрана форумнага рухавіка phpBB
**Вэб-фо́рум** — клас вэб-праграм для арганізацыі зносінаў наведнікаў вэб-сайта у сеціве.

## Канцэпцыя

Форум змяшчае набор раздзелаў для абмеркавання. Праца форума складаецца ў стварэнні карыстальнікамі тэм у раздзелах з далейшым абмеркаваннем гэтых тэм. Асобна ўзятая тэма, па сутнасці, уяўляе сабой тэматычную гасцёўню.

Распаўсюджанае дзяленне вэб-форума: Раздзелы > тэмы > паведамленні.

Адхіленне ад пачатковай тэмы абмеркавання часта забароненае правіламі форума. За захаваннем правіл сочаць мадэратары і адміністратары — удзельнікі, якія маюць магчымасць рэдагаваць, перамяшчаць і выдаляць чужыя паведамленні ў вызначаным раздзеле або тэме, а таксама кантраляваць да іх доступ асобных удзельнікаў.
# Дурга

| Дурга |
| --- |
| санскр.: दुर्गा |
|  |
|  Статуя з Калкаты |
|
багіня-маці, багіня вайны |
| Міфалогія | індуізм |
| Пол | жанчына |
| Муж |
Шыва |
| Дзеці | Ashokasundari[d] |
| У іншых культурах | Парваці, Калі, Кумары, Лакшмі |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Дурга́** (санскр.: दुर्गा, літаральна «непрыступная» або «непераможная») — індуісцкая багіня, адно з увасабленняў багіні-маці.

## Паходжанне

Некаторыя даследчыкі лічаць, што вобраз Дургі быў створаны ўжо ў перыяд Індскай цывілізацыі. Аднак большасць з іх звязвае багіню з ведычнай культурай. Яе імя ўзгадваецца ў Рыгведзе, Махабхараце і Рамаяне. Згодна індуісцкай міфалогіі, Дурга была створана Брахмам, Шывам, Вішну, Варунам і іншымі багамі ў водах Ганга для барацьбы з дэманам Махішасуру.

## Аблічча

Асаблівасцю знешнасці багіні з'яўляюцца 8 рук са зброяй або знакакамі яе шанавання, 3 вока, якія сімвалізуюць жаданне, дзеянне і мысленне. Яе вопратка мае чырвоны колер, што таксама значыць дзеянне. Дэманстрацыяй яе ўлады з'яўляюцца выявы, дзе яна малюецца верхам на льве ці тыгры.

На кананічных выявах Дурга трымае ў руках наступныя сімвалы:

* Чакра (абавязак і праведнасць)
* Ракавіна (шчасце)
* Меч (выкараненне заган)
* Лук і стрэлы (характар Рамы, накіраваны на ўсталяванне каштоўнасцей)
* Лотас (непрыхільнасць)
* Булава (знак Хануман, адданасць)
* Трызуб (мужнасць)
* Адкрытая далонь (бласлаўленне, прабачэнне)

## Шанаванне

Індуісты разглядаюць Дургу як увасабленне першаснай багіні-маці. У шактызме яна — папулярная форма Шакты Дэві, жонка Шывы. Культ Дургі найбольш папулярны на ўсходзе і паўночным усходзе Індыі, у Непале, сярод індуістаў Бангладэш. Існуюць як асобныя храмы, прысвечаныя багіні або яе аватарам, так і выявы ў храмах іншых багоў. Увосень пасля збору ўраджая святкуецца дзесяцідзённы фестываль Дурга-пуджа, прысвечаны перамозе Дургі над дэманам Махішасуру.

## Спасылкі

* Durga Puja: The story of the goddess and her incarnations
* THE HINDU GODDESS DURGA
* The Goddess Durga: The Mother of the Hindu Universe Архівавана 13 мая 2025.
* Shaktism - Shaktism - New World Encyclopedia
# Шыва

| Шыва |
| --- |
| санскр.: शिव |
|  |
|  |
| Міфалогія | індуізм і джайнізм |
| Пол | мужчынскі пол |
| Жонка | Парваці і Саці[d] |
| Дзеці | Ганеша, Kartikeya[d], Ayyappan[d] і Ashokasundari[d] |
| У іншых культурах | Maheśvara[d] |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Шыва** (санскр.: शिव — прыхільны, міласцівы, дабрадзейны) — у індуізме ўвасабленне разбуральнай сілы сусвету і трансфармацыі (стваральнае разбурэнне); адным з божстваў вярхоўнай трыяды (трымурці), у шэрагу з творцам Брахмам і падтрымалікам Вішну. Згодна з Шыва-пуране, ён стваральнік і Вішну, і Брахмы. Увасабляе адначасова разбуральны і стваральны пачаткі. Адна са найстаражытнейшых існасцяў чалавецтва; захаваліся згадкі пра яго ў даарыйскай (дравідыйскай) міфалогіі. Традыцыя пакланення Шыве называецца шайвізм. Вядомы пад імёнамі Рудра, Шанкара, Шамбху, Махадзеў. Таксама з’яўляецца заснавальнікам Ёгі.

## Гісторыя

### Даарыйскі перыяд (1500 да н.э. і раней)

Рамчандра Дандэкар, Мірча Эліядэ і шмат іншых навукоўцаў лічаць што старажытныя артэфакты з Мохенджо-Даро, Харапа і іншых археалагічных пляцовак паўночна-заходняй Індыі і Пакістана сведчаннямі ранняй формы культу Шывы і Шакці. Гэтыя артэфакты ўключаюць лінгамы і «Пячаць Пашупаці», апісаную ў мностве даследаванняў. Дандэкар мяркуе, што шываізм з’яўляецца найстаражытнейшай з цяпер існуючых рэлігій цывілізаванага свету

Гіпотэза пра «протаіндыйскі» паходжанне шываізму не была агульнага прызнана навукоўцамі.

Аднак вызначана, што Шыва мае яшчэ больш старажытныя даведычныя карані.

### Пуранскі перыяд

Падчас уладарства Гуптаў развілася пуранічная рэлігія і шываізм хутка распаўсюдзіўся па ўсім індыйскім субкантыненце.

## Крыніцы

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Шыва
# Джайнізм

| Джайнізм |
| --- |
| Сцяг |
|  |
| Дата заснавання / стварэння | V стагоддзе да н.э. |
|  |
|  |
| Названа ад | Arihant[d] |
| Заснавальнік | Mahavira[d] |
| Быў натхнёны | samana[d] і Brahmanism[d] |
|  |
|  |
|  |
| Першая пісьмовая згадка | III стагоддзе да н.э. |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Джайнізм** (санскр. जैन, jaina от санскр. जिन, jina, «пераможца») — старажытная дхармічная рэлігія, якая з’явілася ў Індыі прыкладна ў 6 стагоддзі да н.э. У адрозненне ад індуізму не з’яўляецца ведычнай рэлігіяй і ўяўляе сабой асобную (адну з дзвюх асноўных) індыйскую філасофска-рэлігійную плыню.

Заснавальнікам вучэння лічыцца кшатрый Вардхамана. Джайнізм не прызнаваў аўтарытэт «Ведаў», дазволіў уваходзіць у свае абшчыны мужчынам і жанчынам усіх варнаў (кастаў). Джайнізм захаваў індуісцкае вучэнне аб перараджэнні душ і аддзячанні за ўчынкі. Мэтай джайнаў з’яўляецца вызваленне ад перараджэнняў (нірвана). Паводле вучэння джайнаў, нірваны можа дасягнуць толькі аскет, які прытрымліваецца строгіх правілаў (у тым ліку «ахімсы» — непрычыненне шкоды жывым істотам). Джайнізм прапаведуе ненанясенне шкоды ўсім жывым істотам на гэтым свеце. Філасофія і практыка джайнізму заснаваныя на самаўдасканаленні душы дзеля дасягнення ўсёведання.

У сучасным свеце джайнізм прадстаўлены невялікай, але ўплывовай рэлігійнай супольнасцю (каля 12 млн чалавек, пераважна ў Індыі).

## Зноскі

## Літаратура

* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6
# Неаліт

| Неаліт |
| --- |
|  |
| Дата пачатку | LV стагоддзе да н.э., 9 тысячагоддзе да н.э. і LII стагоддзе да н.э. |
| Дата заканчэння | 3000 да н.э. і 2200 да н.э. |
| Першаадкрывальнік | John Lubbock, 1st Baron Avebury[d] |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

Стоўнхендж — збудаванне часоў неаліту і бронзавага веку. Графства Уілтшыр, Англія, Вялікабрытанія.
**Неалі́т**, ці новы каменны век (грэч. νέος — новы, грэч. λίθος — камень) — перыяд развіцця чалавецтва, якім завяршаецца каменны век. На Блізкім Усходзе неаліт пачаўся каля 9500 год да н.э.

Характарызуецца развіццём вытворчай гаспадаркі, з’яўленнем шліфаваных прылад працы і керамікі.

## На тэрыторыі Беларусі

Статуэтка: галоўка качачкі. Неаліт. Рог. Паселішча Асавец-ІІ, Верхнекрывінскі сельсавет, Бешанковіцкі р-н, Віцебская вобл. Археалагічныя раскопкі М. М. Чарняўскага. Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь.
На тэрыторыі Беларусі неаліт пачаўся ў канцы V тысячагоддзя да н.э. і працягваўся да III тысячагоддзя да н.э.

Адбыліся значныя змяненні ў жыцці людзей — т. зв. неалітычная рэвалюцыя: распаўсюдзілася ганчарства, людзі пачалі выкарыстоўваць кола, павозку, займацца ткацтвам (з выкарыстаннем вертыкальнага ткацкага станка). Да ранейшых спосабаў апрацоўкі каменю дадалося шліхтаванне і паліраванне. Для свідравання каменных прыладаў выкарыстоўвалі прыстасаванне — свідравальны станок. Вытворчасць крэмневых прыладаў павялічылася настолькі, што крэменю на паверхні зямлі ўжо не ставала, таму пачалася распрацоўка крэмнездабыўных шахтаў.

Пасудзіна гліняная. Кан. ІІІ — пач. ІІ тыс. да н.э. Паселішча Асавец-ІІ. Раскопкі М. М. Чарняўскага. НГМ РБ.
Насельніцтва поўнасцю перайшло да аселага ладу жыцця. Асноўнымі тыпамі жытла былі паўзямлянкі і наземныя пабудовы. Прысвойваючая гаспадарка дасягнула свайго росквіту. Пачаўся пераход да вытворчай гаспадаркі — земляробства (з выкарыстаннем каменнай матыкі) і жывёлагадоўлі.

Землі Беларусі ў перыяд неаліту насялялі плямёны верхнедняпроўскай, днепра-данецкай, нарвенскай і нёманскай археалагічных культур. Знойдзена каля 600 паселішчаў.

## Галерэя

* Статуэтка: змейка. Неаліт. Рог. Паселішча Асавец-ІІ. Раскопкі М. М. Чарняўскага. НГМ РБ.
* Каменныя сякеры. Неаліт. Штраўбінг, раён Штраубінг-Боген, Баварыя, Германія.
* Амфара. Бутмірская культура. ІІІ тыс. да н.э. Нацыянальны музей Босніі і Герцагавіны, г. Сараева.

## Літаратура

* Неалі́т, новы каменны век // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 533. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* Неолит, новый каменный век // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Неаліт
* *Т. Маслюкоў*. Ніжняя Алба: знаходкам — сем тысяч год **(нявызн.)**.  Гомель гражданский (2014.09.15). Архівавана з першакрыніцы 7 сакавіка 2016.
# Серабро

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| 47 | Паладый ← Серабро → Кадмій |
| Перыядычная сістэма элементаў47Ag |

 |
| Вонкавы від простага рэчыва |
|  |
| Уласцівасці атама |
| Імя, сімвал, нумар |
Серабро / Argentum (Ag), 47 |
| Атамная маса (малярная маса) |
107,8682 а. а. м. (г/моль) |
| Электронная канфігурацыя |
[Kr] 4d10 5s1 |
| Радыус атама |
144 пм |
| Хімічныя ўласцівасці |
| Кавалентны радыус |
134 пм |
| Радыус іона |
(+2e) 89 (+1e) 126 пм |
| Электраадмоўнасць |
1,93 (шкала Полінга) |
| Электродны патэнцыял |
+0,799 |
| Ступені акіслення |
2, 1 |
| Энергія іанізацыі (першы электрон) |
1-ы 730,5 кДж/моль (эВ) 2-гі: 2070 кДж/моль (эВ) 3-ці: 3361 кДж/моль (эв) |
| Тэрмадынамічныя ўласцівасці простага рэчыва |
| Шчыльнасць (пры з. у.) |
10,5 г/см³ |
| Тэмпература плаўлення |
1235,1 K |
| Тэмпература кіпення |
2485 K |
| Цеплыня плаўлення |
11,95 кДж/моль |
| Цеплыня выпарэння |
254,1 кДж/моль |
| Малярная цеплаёмістасць |
25,36 Дж/(K·моль) |
| Малярны аб'ём |
10,3 см³/моль |
| Крышталічная рашотка простага рэчыва |
| Структура рашоткі |
кубічная гранецэнтрыраваная |
| Параметры рашоткі |
4,086 Å |
| Тэмпература Дэбая |
225 K |
| Іншыя характарыстыкі |
| Цеплаправоднасць |
(300 K) 429 Вт/(м·К) |

**Серабро́**, таксама **Срэ́бра** (лац.: Argentum) **Ag** — хімічны элемент I групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 47. Бліскучы белы метал.

## Прыродныя крыніцы

Па распаўсюджанасці ў зямной кары займае 67-е месца сярод элементаў. Самароднае серабро і яго мінералы — рэдкія, асноўная маса серабра атрымліваецца пры дабыванні іншых металаў, галоўным чынам свінцу і медзі. Буйныя радовішчы сярэбраных руд — у Мексіцы і ЗША.

## Прымяненне

Спецыяльнае хімічнае абсталяванне і апаратура для харчовай прамысловасці. Пакрыцці дэталей адказнага прызначэння ў электроніцы і радыётэхніцы. Фотаматэрыялы. Ювелірныя вырабы.

## Зноскі

## Літаратура

* *Міляшкевіч Я. Г.* Серабро, срэбра // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 341. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Самароднае серабро // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 341. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
# XVII стагоддзе

|  |
| --- |
| 2 тысячагоддзе |
| XV ст. — XVI ст. — **XVII ст.** — XVIII ст. — XIX ст. |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1590-я
 |  1590
 |  1591
 |  1592
 |  1593
 |  1594
 |  1595
 |  1596
 |  1597
 |  1598
 |  1599
 |
|  |
| 1600-я
 |  1600
 |  1601
 |  1602
 |  1603
 |  1604
 |  1605
 |  1606
 |  1607
 |  1608
 |  1609
 |
| 1610-я
 |  1610
 |  1611
 |  1612
 |  1613
 |  1614
 |  1615
 |  1616
 |  1617
 |  1618
 |  1619
 |
| 1620-я
 |  1620
 |  1621
 |  1622
 |  1623
 |  1624
 |  1625
 |  1626
 |  1627
 |  1628
 |  1629
 |
| 1630-я
 |  1630
 |  1631
 |  1632
 |  1633
 |  1634
 |  1635
 |  1636
 |  1637
 |  1638
 |  1639
 |
| 1640-я
 |  1640
 |  1641
 |  1642
 |  1643
 |  1644
 |  1645
 |  1646
 |  1647
 |  1648
 |  1649
 |
| 1650-я
 |  1650
 |  1651
 |  1652
 |  1653
 |  1654
 |  1655
 |  1656
 |  1657
 |  1658
 |  1659
 |
| 1660-я
 |  1660
 |  1661
 |  1662
 |  1663
 |  1664
 |  1665
 |  1666
 |  1667
 |  1668
 |  1669
 |
| 1670-я
 |  1670
 |  1671
 |  1672
 |  1673
 |  1674
 |  1675
 |  1676
 |  1677
 |  1678
 |  1679
 |
| 1680-я
 |  1680
 |  1681
 |  1682
 |  1683
 |  1684
 |  1685
 |  1686
 |  1687
 |  1688
 |  1689
 |
| 1690-я
 |  1690
 |  1691
 |  1692
 |  1693
 |  1694
 |  1695
 |  1696
 |  1697
 |  1698
 |  1699
 |
|  |
| 1700-я
 |  1700
 |  1701
 |  1702
 |  1703
 |  1704
 |  1705
 |  1706
 |  1707
 |  1708
 |  1709
 |

 |

**XVII стагоддзе** (сямна́ццатае стагоддзе) пачалося 1 студзеня 1601 года і скончылася 31 снежня 1700 года.

## Падзеі

* 1618—1648 — Трыццацігадовая вайна
* 1641—1660 — Англійская рэвалюцыя
* 1683 — Бітва пад Венай
* 1692 — Судовы працэс над салемскімі ведзьмамі
# Святы Хрыстафор

| Хрыстафор |
| --- |
| Χριστόφορος |
|  |
| Свецкае імя |
Рэпрэў (Reprebus, Reprobus) |
| Дата нараджэння | III стагоддзе |
| Месца нараджэння | * Ханаан
 |
| Дата смерці | каля 251 |
| Месца смерці | * Малая Азія, Рымская імперыя
 |
| У ліку | святы |
| Дзень памяці | у праваслаўі 9 (22) мая, у каталіцызме 24 ліпеня (Германія, Літва), 25 ліпеня (Італія), у евангелічным — 24 ліпеня. |
| Заступнік |
халасцякі, перавозчыкі (кіроўцы, маракі, і г. д.), падарожнікі, шторм, Браўншвайг, Востраў Святога Хрыстафора, Вільні, востраў Раб, эпілептыкі, садоўнікі, зубны боль, серферы |
| Атрыбуты |
дрэва, галінка, у якасці волата, якія нясуць Хрыста (каталіцызм), піка, шчыт, з псінай галавой (у праваслаўі) |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Святы́ Хрыстафо́р** (**Крыштоф**, **Крыштаф**) — святы мучанік, ушанаваны заходняй каталіцкай і праваслаўнай цэрквамі. Імя да хрышчэння — **Рэпрэў**.

Жыў у 3 стагоддзі і пацярпеў за распаўсюджванне хрысціянства ў Лікіі каля 250 года, пры рымскім імператары Дэцыі Траяне (249—251). Паводле падання быў высокага росту, незвычайнай сілы і з зверападобным тварам. На абразах і фрэсках паказваўся з ваўчынай або сабачай галавой. Імя (даслоўна перакладаецца як «Хрыстаносец») і іканаграфія, якая паказвае Хрыстафора волатам з немаўлём на плячы, матывуецца адной з легенд. Паводле яе, волат неймавернай сілы згодзен быў служыць самаму магутнаму зямному ўладару, але не мог знайсці годнага. Пасяліўшыся на беразе ракі, на плячах пераносіў падарожнікаў на іншы бераг. Аднойчы яго папрасіў перанесці праз раку маленькі хлопчык. Пасярод ракі хлопчык зрабіўся такім цяжкім, што Хрыстафор спалохаўся, як бы яны абодва не патанулі. Хлопчык сказаў яму, што ён — Хрыстос і нясе з сабою ўвесь цяжар свету.

Дзень памяці мучаніка Хрыстафора ў праваслаўным календары 9 (22) мая, у каталіцкім календары 24 ліпеня (Германія, Літва), 25 ліпеня (Італія), у евангелічным — 24 ліпеня. Асабліва паважаецца ў Іспаніі, дзе да яго малітвамі звяртаюцца пры заразных хваробах. Лічыцца апекуном вандроўнікаў. Апякун Вільні, яго выява на гербе горада.

## Зноскі

## Літаратура

* Bouquet, John A. (1930). *A People's Book of Saints*. London: Longman's.
* Butler, Alban (1956). Thurston, Herbert J.; Attwater, Donald (рэд-ры). *Butler's lives of the saints*. New York: Kenedy.
* Cunningham, Lawrence S. (1980). *The meaning of saints*. San Francisco: Harper & Row. ISBN 0-06-061649-0.
* de Voragine, Jacobus (1993). *The golden legend: readings on the saints*. William Ryan, trans. Princeton, NJ: Princeton Univ. Press. ISBN 0-691-00865-5.
* Weinstein, Donald; Bell, Rudolph M. (1982). *Saints and society: the 2 worlds of western Christendom, 1000–1700*. Chicago: Univ. of Chicago Pr. ISBN 0-226-89055-4.
* White, Helen (1963). *Tudor Books of Saints and Martyrs*. Madison: University of Wisconsin Press.
* Wilson, Stephen, рэд. (1983). *Saints and their cults: studies in religious sociology, folklore, and history*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24978-3.

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Святы Хрыстафор
* The Cult of St. Christopher (англ.)
# Дзірк ван Бабюрэн

| Дзірк ван Бабюрэн |
| --- |
|  |
| Дата нараджэння | 1595[…] |
| Месца нараджэння | * Wijk bij Duurstede[d], правінцыя Утрэхт, Нідэрланды, Каралеўства Нідэрландаў або
* Утрэхт, правінцыя Утрэхт, Нідэрланды, Каралеўства Нідэрландаў
 |
| Дата смерці | 21 лютага 1624(1624-02-21)[…] |
| Месца смерці | * Утрэхт, правінцыя Утрэхт, Нідэрланды, Каралеўства Нідэрландаў
 |
| Грамадзянства | * Рэспубліка Злучаных правінцый
 |
| Род дзейнасці | мастак |
| Мастацкі кірунак | Utrecht Caravaggism[d] |
| Заступнікі | Vincenzo Giustiniani[d] |
| Уплыў | Паўлюс Марэльсэ |
| Член у | * Таварыства «Пералётныя птушкі»[d]
 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Дзірк (Тэадор) ван Бабюрэн** (каля 1595 года, Вейк-бей-Дзюрстэдэ — 21 лютага 1624, Утрэхт) — галандскі жывапісец эпохі барока. Заснавальнік і адзін з найбуйнейшых прадстаўнікоў утрэхцкай школы караваджызму.

## Біяграфія

Дзірк (Тэадор) ван Бабюрэн нарадзіўся каля 1595 года ў горадзе Вейк-бей-Дзюрстэдэ правінцыі Утрэхт Рэспублікі Сямі Аб’яднаных Ніжніх Земляў. У раннім дзяцінстве з бацькамі пераехаў ва Утрэхт. Жывапісу вучыўся ў майстэрні вядомага галандскага мастака-партрэтыста і старшыні гільдыі святога Лукі Паўлюса Янсана Марэльсэ. У 1611 годзе ван Бабюрэн уступіў у гільдыю мастакоў Утрэхта, што дало яму права на прафесійную дзейнасць. Для завяршэння навучання разам з Давідам дэ Хаенам ён у 1612 годзе з’ехаў у Італію. У Рыме яго мецэнатам стаў маркіз Вінчэнца Джустыніяні. У Італіі ван Бабюрэна прыцягнула наватарскае мастацтва Караваджа, пад уплывам якога канчаткова склаўся яго ўласны творчы почырк. У Караваджа ён запазычаў кампазіцыйную выразнасць, кантраснае асвятленне і імкненне да рэалістычнай выявы натуры — рысы, якія сталі характэрнымі для караваджызму. За час працы ў Італіі Дзірк ван Бабюрэн піша шэраг карцін на біблейскія тэмы, удзельнічае ў роспісе капэлы царквы Сан-П’етра-ін-Манторыа ў Рыме. У 1620 годзе мастак вяртаецца ў Нідэрланды і адкрывае сваю майстэрню ва Утрэхце. У гэты перыяд у яго творчасці пераважалі жанравыя сюжэты, для якіх былі характэрны вылучаныя на пярэдні план буйныя паўфігуры з кантраснай святлаценню, якія адрозніваюцца яркасцю колеру і тэмпераментнай манерай выканання. Многім карцінам ўласцівы адценне грубаватага натуралізму, што ў пэўнай меры было выклікам пратэстанцкай маралі. Дзірк ван Бабюрэн пайшоў з жыцця ў росквіце гадоў і свайго таленту 21 лютага 1624 года.

## Зноскі
# Атавіа Леоні

| Атавіа Леоні |
| --- |
|  Аўтапартрэт |
| Дата нараджэння | 1568(1568) |
| Месца нараджэння | * Рым, Папская вобласць
 |
| Дата смерці | 1630(1630) |
| Месца смерці | * Рым, Папская вобласць
 |
| Грамадзянства |  Італія |
| Бацька | Ludovico Leoni[d] |
| Род дзейнасці | мастак, рысавальшчык, медальер, дзеяч выяўленчага мастацтва |
| Жанр | партрэт |
| Мастацкі кірунак | барока |
| Член у | * Акадэмія Святога Лукі
 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Атавіа Леоні** (1568 — 1630) — італьянскі мастак, майстар алоўкавых партрэтаў, гравёр, вучань свайго бацькі, лепшчыка з воску Ладавіка Леоні (памёр у 1606 г.), падобна яму празваны Падаваніна. Пісаў гістарычныя карціны, пераважна ж партрэты, цэлы шэраг якіх паўтораны ім у гравюрах. У апошніх ён выявіў свой вялікі густ, прычым твары і целавыя часткі выконваў пункцірам, а валасы і драпіроўкі рыскамі з дапамогай бюрэня і іголкі. Лепшыя з яго гравюр — партрэты Франчэска Бракаліні-дэль-Апі, жывапісца Антоніа Тэмпесты і Папы Урбана VII.

## Галерэя

* Партрэт Караваджа
* Партрэт Галілеа Галілея

## Зноскі

Пры напісанні артыкула выкарыстаны матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона (1890—1907).
# Герард Доу

| Герард Дау |
| --- |
| нідэрл.: Gerard Dou, таксама нідэрл.: Gerrit Douw |
|  *Аўтапартрэт*. Амстэрдам |
| Дата нараджэння | 7 красавіка 1613(1613-04-07)[…] |
| Месца нараджэння | * Лейдэн, графства Галандыя, Рэспубліка Злучаных правінцый
 |
| Дата смерці | 9 лютага 1675(1675-02-09)[…] (61 год) |
| Месца смерці | * Лейдэн, графства Галандыя, Рэспубліка Злучаных правінцый
 |
| Месца пахавання | * Царква Святога Пятра ў Лейдэне[d]
 |
| Грамадзянства | * Рэспубліка Злучаных правінцый
 |
| Бацька | Douwe Jansz.[d] |
| Маці | Marijtje Jansdr. van Rosenburg[d] |
| Род дзейнасці | мастак, дзеяч выяўленчага мастацтва |
| Вучоба | Рэмбрант |
| Мастацкі кірунак | Залаты век галандскага жывапісу[d] і fijnschilder[d] |
| Уплыў | Рэмбрант |
| Уплыў на | Габрыэль Метсю |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Герард Доу** (нідэрл.: Gerard Dou, *Gerrit Douw*; 7 красавіка 1613, Лейдэн — 9 лютага 1675, Лейдэн) — нідэрландскі мастак, прылічваецца да «малых галандцаў».

## Жыццяпіс

Вучыўся ў Рэмбранта (1628—1631). Быў запрошаны да двара Карла II. У майстэрні Г. Доу вучыліся Метсю, Пітэр Карнеліюс ван Слінгеланд, Якаб Тарэнфле.

## Творчасць

Майстар жанравай карціны, найчасцей яго героі — дзеці і старыя.

Творы мастака, захоўваюцца ў буйнейшых музеях свету.

* Г. Доу, *Старая жанчына за кнігай* (маці Рэмбранта), Амстэрдам
* Г. Доу, *Старая са свечкай*, Кёльн
* Г. Доу, *Хворая на вадзянку*, 1663, Луўр
* Г. Доу, 1635-1636

## Зноскі

## Літаратура

* Gerrit Dou, 1613—1675: master painter in the age of Rembrandt. Washington: National Gallery of Art; New Haven: Yale UP, 2000

## Спасылкі