Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Неаімпрэсіянізм

**Неаімпрэсіянізм** — плынь у жывапісе, якая ўзнікла ў Францыі каля 1885 г. Яго асноўнымі прадстаўнікамі былі Ж. Сёра і П. Сіньяк. Тэрмін увёў крытык *Фелікс Фенеон* (фр.: Félix Fénéon) у артыкуле для бельгійскай газеты *«L’art Moderne»* («Сучаснае мастацтва»), каб адрозніваць творчасць Сёра ад імпрэсіяністаў. Пасля стыль Сёра таксама атрымаў назву «пуантылізм».

У каталогу восьмай (апошняй) выстаўкі імпрэсіяністаў з’явіліся імёны двух маладых мастакоў — Поля Сіньяка і Жоржа Сёра. Апошні прадставіў экспазіцыю з дзевяці прац, цэнтральнае месца ў якой займала манументальнае палатно «Нядзельны дзень на востраве Гранд-Жат» (1884—1886). Па сваім памеры, тэхніцы выканання і кампазіцыі яно істотна адрознівалася ад твораў іншых удзельнікаў вернісажа — апроч імпрэсіянісцкіх тэндэнцый, у ім чыталіся шматлікія адсылкі да розных крыніц (класіцызму, егіпецкага мастацтва, папулярных эстампаў і ілюстрацый модных часопісаў). У карціне Сёра выкарыстоўваў новую тэхніку пуантылізму, ці дывізіянізму. Сутнасць яе заключалася ў тым, што фарба наносілася на палатно паасобнымі кропкамі чыстага колеру ў разліку на тое, што на некаторай адлегласці яны аптычна змяшаюцца ў вачах гледача і дадуць патрэбны тон.

Шматлікія імпрэсіяністы скептычна адносіліся да новага кірунку. Толькі Пісаро сустрэў яго з натхненнем — імклівае ператварэнне імпрэсіянізму ў мэйнстрым выклікала ў яго сумнеў у далейшай эфектыўнасці гэтага кірунку, і ён далучыўся да ўзначаленага Сёра руху. Неаімпрэсіянізм у той час асацыяваўся з анархізмам, што таксама магло стаць сур’ёзным аргументам для Пісаро, які ўбачыў у гэтай плыні больш «дэмакратычны» стыль жывапісу.

## Гл. таксама

* Імпрэсіянізм
* Пуантылізм

## Зноскі
# Канструктывізм (мастацтва)

**Канструктывізм** (ад лац.: constructio — пабудова) — кірунак у мастацкай культуры (архітэктура, выяўленчае і тэатральнае мастацтвы, літаратура) Еўропы і Амерыкі першай трэці XX ст., які імкнуўся да «канструявання» навакольнага асяроддзя, якое актыўна накіроўвае жыццёвыя працэсы, да стварэння «мастацтва для ўсяго народа».

Прадстаўнікі канструктывізму проціпастаўлялі прастату і падкрэслены ўтылітарызм новых прадметных форм, рэчаў і інш. паказной раскошы. Найбольшае распаўсюджанне канструктывізм атрымаў у архітэктуры, дзе для яго былі ўласцівы збліжэнне мастацтва з практыкай індустрыяльнага побыту, асіметрычнасць контураў будынкаў, агаленне тэхнічнага боку пабудоў, шырокае выкарыстанне шкла замест сцен, жалезабетону, плоскіх дахаў і г.д.

## Канструктывізм у архітэктуры

Канструктывізм - адзін з кірункаў архітэктуры савецкага авангарду, галоўным адрозненнем якога з'яўляецца манументальнасць. У 1922 - 1923 гадах у Маскве, якая пачала аднаўляцца пасля Грамадзянскай вайны, былі праведзены першыя архітэктурныя конкурсы (на праекты Палаца працы ў Маскве , будынка маскоўскага філіяла газеты "Ленінградская праўда", будынка акцыянернага таварыства "Аркос"), у якіх узялі ўдзел архітэктары, якія пачалі творчы шлях яшчэ да рэвалюцыі - Майсей Гінзбург, браты Весніны, Канстанцін Мельнікаў, Ільля Голасаў ды інш. Многія праекты былі напоўненыя новымі ідэямі, якія пазней былі пакладзеныя ў аснову новых творчых аб'яднанняў - канструктывістаў і рацыяналістаў. Рацыяналістамі было створана аб'яднанне "АСНОВА" (Асацыяцыя новых архітэктараў), ідэалагамі якога былі архітэктары Мікалай Ладоўскі і Уладзімір Крынскі. Канструктывісты ж аб'ядналіся ў ОСА (Аб'яднанне сучасных архітэктараў) на чале з братамі Веснінамі і Майсеем Гінзбургам. Ключавым адрозненнем двух школ стала пытанне пра ўспрыманне архітэктуры чалавекам: калі канструктывісты надавалі найбольшае значэнне функцыянальнаму прызначэнню будынка, які і вызначае канструкцыю, то рацыяналісты лічылі функцыю будынка другаснай і імкнуліся ўлічваць перш за ўсё псіхалагічныя асаблівасці ўспрымання.

Канструктывісты бачылі сваёй задачай павелічэнне ролі архітэктуры ў жыцці, а спрыяць гэтаму павінна была адмова ад гістарычнай пераемнасці, адмова ад дэкаратыўных элементаў класічных стыляў, выкарыстанне функцыянальнай схемы як асновы прасторавай кампазіцыі. Канструктывісты шукалі выразнасць не ў дэкоры, а ў дынаміцы простых канструкцый, вертыкаляў і гарызанталяў будынка, свабодзе плана будынка.

У Беларусі рысы канструктывізму праявіліся ў 1920-1930-я г. у архітэктуры Віцебска і Мінска, як, напрыклад, комплекс БДУ (1928—1931); стары будынак Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі (1932), клуб металістаў у Віцебску, (1932), Дом культуры ў Бабруйску (1927—1930) і інш.

## Крыніцы

## Літаратура

* Канструктывізм // Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад. Дубянецкі Э. — Мн.: БелЭн, 2003. — ISBN 985-11-0277-6
# Аляксандр дэ Багарнэ

| Аляксандр дэ Багарнэ *Alexandre de Beauharnais* |
| --- |
| фр.: Alexandre de Beauharnais |
|  Аляксандр дэ Багарнэ. Партрэт працы невядомага мастака школы Жака-Луі Давіда |
|  |
| Дата нараджэння | 28 мая 1760(1760-05-28)[…] |
| Месца нараджэння | * Форт-дэ-Франс, Марцініка, Францыя
 |
| Дата смерці | 23 ліпеня 1794(1794-07-23)[…] (34 гады) |
| Месца смерці | * Парыж, дэпартамент Сена, Францыя
 |
| Месца пахавання | * Могілкі Пік-Пюс[d]
 |
| Бацька | François V de Beauharnais[d] |
| Маці | Marie Anne Henriette Françoise Pyvart de Chastullé[d] |
| Жонка | Жазефіна Багарнэ |
| Дзеці | Яўген Багарнэ і Гартэнзія Багарнэ |
| Альма-матар | * Гайдэльбергскі ўніверсітэт
 |
| Грамадзянства | * Францыя
 |
| Прыналежнасць |  Францыя |
| Род войскаў | пяхота |
| Гады службы |
1791—1794 |
| Званне | камандуючы Рэйнскай арміяй |
| Камандаваў | Army of the Rhine[d] |
| Бітвы/войны | * Французскія рэвалюцыйныя войны[d]
* Вайна за незалежнасць ЗША
* Вайна першай кааліцыі
 |
| У адстаўцы |
з 1794 |
| Аўтограф |  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Алякса́ндр Франсуа́ Мары́ дэ Багарнэ́, віко́нт дэ ля Фертэ́** (фр.: Alexandre François Marie de Beauharnais, Vicomte de la Ferté; 28 мая 1760, Фор-Раяль [цяпер Фор-дэ-Франс], Марцініка — 23 ліпеня 1794, Парыж, Францыя) — французскі палітычны і ваенны дзеяч, удзельнік Вялікай французскай рэвалюцыі і рэвалюцыйных войнаў, прэзідэнт і сакратар Нацыянальнага сходу Францыі (1789—1791), камандуючы французскай Рэйнскай арміяй (1793—1794). Першы муж (1779—1785) Мары Жазеф Руж Ташэ дэ ля Пажэры (пасля жонкі Напалеона I — імператрыцы Першай французскай імперыі Жазэфіны Банапарт), бацька Яўгена дэ Багарнэ (пасля віцэ-караля Італіі і герцага Лейхтэнбергскага) і Гартэнзіі дэ Багарнэ (пасля жонкі галандскага караля Людовіка I Банапарта і маці імператара французаў Напалеона III). У перыяд Вялікага тэрору быў арыштаваны па ілжывым абвінавачванні ў бяздзейнасці пры абароне Майнца, прысуджаны да смерці і гільяцінаваны на плошчы Рэвалюцыі ў Парыжы.

## Зноскі
# П’ер Агюстэн Карон дэ Бамаршэ

| П'ер дэ Бамаршэ |
| --- |
| Pierre de Beaumarchais |
|  |
| Асабістыя звесткі |
| Імя пры нараджэнні | П'ер-Агюстэн Карон |
| Дата нараджэння | 24 студзеня 1732(1732-01-24)[…] |
| Месца нараджэння | * rue Saint-Denis[d], Парыж
 |
| Дата смерці | 18 мая 1799(1799-05-18)[…] (67 гадоў) |
| Месца смерці | * былая 8-я акруга Парыжа[d], Парыж, дэпартамент Сена, Францыя
 |
| Пахаванне | * Пер-Лашэз
 |
| Грамадзянства | * Францыя
 |
| Бацька | André-Charles Caron[d] |
| Жонка | Madeleine-Catherine Franquet[d], Geneviève-Madeleine Lévêque[d] і Marie-Thérèse-Amélie Caron de Beaumarchais[d] |
| Дзеці | Amélie-Eugénie Caron de Beaumarchais[d] |
| Прафесійная дзейнасць |
| Род дзейнасці | драматург і публіцыст |
| Кірунак | Enlightenment philosophy[d] |
| Мова твораў | французская |
| Подпіс |  |
|  **Творы** ў Вікікрыніцах |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |
|  Цытаты ў Вікіцытатніку |

**П'ер-Агюстэн Карон дэ Бамаршэ** (фр.: Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais; 24 студзеня 1732, Парыж — 18 мая 1799, Парыж) — знакаміты французскі драматург і публіцыст.

## Біяграфія

Нарадзіўся ў Парыжы. Сын гадзінных спраў майстра Андрэ Шарля Карон (1698—1775), ён спачатку пайшоў па шляху бацькі, але адначасова рупліва вывучаў музыку. Музычныя таленты і красамоўны дар адкрылі Бамаршэ доступ у вышэйшае грамадства, дзе ён набыў вялікія сувязі, вельмі патрэбныя яму пазней. Ён нават патрапіў да двара Людовіка XV, дачок якога навучаў гульні на арфе. Дзякуючы двум выгодным шлюбам (абодва разы ён ажаніўся з багатымі ўдовамі — Франк і Левек — і абодва разы хутка аўдавеў), а таксама супрацоўніцтву з банкірам Дзювернэ (Duverney) стаў уладальнікам значнага стану.

## Зноскі

## Літаратура

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме П’ер Агюстэн Карон дэ Бамаршэ
# Кіпрскае каралеўства

|  |
| --- |
| Гістарычная дзяржава |
| Кіпрскае каралеўства |
| Βασίλειο της Κύπρου |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Сцяг | Герб Кіпрскага каралеўства |

 |
|  |
| <
 >
1192 (1184) — 1489 |
| Сталіца | Нікасія |
| Мова(ы) | Французская; грэчаская |
| Афіцыйная мова | лацінская мова |
| Рэлігія | Каталіцтва, Праваслаўе |
| Форма кіравання | манархія |
| Дынастыя |
Лузіньяны |
| Кіраўнікі дзяржавы |
| Імператар Кіпра |
|  • 1184—1191 |
Ісак Камнін |
| Кароль Кіпра |
|  • 1192—1194 |
Гі дэ Лузіньян |
|  • 1474—1489 |
Кацярына Карнара |
| Гісторыя |
|  • 1192 |
Заснаванне |
|  • 1489 |
Анексаванне Венецыяй |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Кіпрскае каралеўства** — дзяржава крыжакоў, створаная на Кіпры падчас Трэцяга крыжовага паходу. Праіснавала да 1489 года.

## Гісторыя

У 1184 годзе на Кіпры, які да гэтага моманту ўваходзіў у склад Візантыйскай імперыі, захапіў уладу стрыечны брат імператара Андроніка Камніна — Ісак.

У 1191 годзе Кіпр быў заваяваны Рычардам I Ільвінае Сэрца, каралём Англіі. Рычард прадаў востраў свайму сваяку, былому каралю Іерусалімскаму Гі дэ Лузіньяну.

Дынастыя Лузіньянаў перапынілася ў 1267 годзе, калі згасла мужчынская лінія Лузіньянаў. Прастол перайшоў да прынца з антыяхійскага княжацкага дому Гуга III, сына сястры Генрыха I Ізабелы і Баэмунда VI Антыяхійскага.

Аквітана-Нармана-Лузіньянская дынастыя кіравала да 1489 года. У 1473 годзе пасля смерці караля Жака II у яго нарадзіўся сын Жак III, але і ён праз год памёр. З гэтага часу Кіпр патрапіў пад уладу Венецыянскай рэспублікі. Намінальна каралевай лічылася ўдава Жака II Кацярына Карнара, якая паходзіла са знатнага венецыянскага роду. Яна завяшчала Кіпр Венецыі, якая ў 1489 годзе афіцыйна ўключыла востраў у склад сваіх уладанняў.

## Спіс каралёў Кіпра

* Ісак Камнін (1184—1191)
* Гі (Гвіда) дэ Лузіньян (1192—1194)
* Амары (Эмерык) (1196—1205)
* Гуга I (1205—1218)
* Генрых I (1218—1253)
* Гуга II (1253—1267)
* Гуга III (1267—1284)
* Іаан (Жан) I (1284—1285)
* Генрых II (1285—1306)
* Амары (Амальрык) II Цірскі (1306—1310), сеньёр Ціра — рэгент
* Генрых II (другасна) (1310—1324)
* Гуга IV (1324—1359)
* Пётр (П'ер) I (1359—1369)
* Пётр (П'ер) II (1369—1382)
* Якаў (Жак) I (1382—1398)
* Янус (1398—1432)
* Іаан (Жан) II (1432—1458)
* Шарлота (1458—1464) і ў 1459—1464 сумесна з мужам Людовікам Савойскім
* Якаў (Жак) II Бастард (1464—1473)
* Якаў (Жак) III, малалетні (1473—1474)
* Кацярына Карнара (1473—1489)

## Гл. таксама

* Гісторыя Кіпра
# Параднёныя гарады

Гербы гарадоў-пабрацімаў ізраільскага Халона
Параднёныя гарады
**Параднёныя гарады**, **гарады-пабрацімы** — гарады розных краін, якія маюць пагадненні аб пабрацімстве і супрацоўніцтве ў эканамічнай, культурнай, гуманітарных сферах, праводзяць сярод насельніцтва па ўмацаванні даверу, узаемаразумення, па абмене досведам гарадскога кіравання, камунальнага гаспадарання.

Пачатак руху параднёных гарадоў пакладзены ў гады Другой Сусветнай вайны: у 1942 годзе два гарады, якія асабліва пацярпелі ад яе наступстваў, — Ковентры (Вялікабрытанія) і Сталінград (СССР) — прынялі рашэнне ўстанавіць сяброўскія адносіны з мэтай развіцця супрацоўніцтва ў інтарэсах міру і дабрабыту сваіх грамадзян. У канцы 1950-х гадоў рух параднення атрымаў міжнароднае прызнанне і статус. У красавіку 1957 года ў французскім горадзе Экс-ле-Бен на ўстаноўчым кангрэсе заснавана Сусветная федэрацыя параднёных гарадоў (СФПГ). У адпаведнасці са Статутам Федэрацыі асноўная мэта руху — развіццё супрацоўніцтва паміж народамі незалежна ад іх расы, мовы, рэлігіі і палітычнай сістэмы. Вышэйшы орган СФПГ — Генеральная асамблея, раз у 3 гады склікаюцца кангрэсы, бягучую работу каардынуе Выканаўчы камітэт. Па ініцыятыве СФПГ з 1963 года апошняя нядзеля красавіка адзначаецца як Сусветны дзень параднёных гарадоў.

У Беларусі парадненне гарадоў пачалося з 1950-х гадоў. У 2000 годзе 31 беларускі горад падтрымліваў сувязі са 119 гарадамі 24 краін свету, у тым ліку 16 маюць пабрацімаў у ФРГ, 8 — у Польшчы, 8 — у Францыі, 18 — у Балгарыі.

## Літаратура

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
* Сусве́тная фдэра́цыя параднёных гарадо́ў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 288. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Города-побратимы // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
# Пелтасты

**Пелтасты** — від пяхоты ў Старажытнай Грэцыі ў V—IV ст. да н.э. Займалі прамежкавае становішча між гаплітамі і велітамі.

Зброя — дроцікі і кароткі меч. Засцерагальнае ўзбраенне — шлем, палатняны панцыр, нажныя латы, лёгкі скураны шчыт **пелта** (адсюль назва).
# Антысфен

| Антысфен |
| --- |
| стар.-грэч.: Ἀντισθένης |
|  |
| Дата нараджэння | 445 да н.э. |
| Месца нараджэння | * Пірэй, Hippothontis[d], Старажытныя Афіны
 |
| Дата смерці | 365 да н.э. |
| Месца смерці | * Афіны, Старажытныя Афіны
 |
| Грамадзянства | * Старажытныя Афіны
 |
| Род дзейнасці | філосаф |
| Навуковая сфера | філасофія |
| Школа/традыцыя |
заснаваў школу кінікаў |
| Асноўныя інтарэсы |
аскетызм, этыка, мова, літаратура, логіка |
| Значныя ідэі |
асновы філасофіі кінікаў |
| Аказалі ўплыў |
Сакрат, Горгій |
| Зведалі ўплыў |
Дыяген Сінопскі, Кратэт Фіванскі і многія іншыя кінікі |
| Вядомыя вучні | Дыяген |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Антысфе́н** (стар.-грэч.: Άντισθένης; 444/435 да н.э., Афіны — 370/360 да н.э., Афіны) — старажытнагрэчаскі філосаф, заснавальнік і галоўны тэарэтык кінізму, адной з самых знакамітых сакратычных школ.

Антысфен выступіў супраць платонаўскіх тэорыі ідэй. У этыцы Антысфена, якая займае цэнтральнае месца ў яго філасофіі, адлюстраваны інтарэсы збяднелых колаў афінскай рабаўладальніцкай дэмакратыі. Таму Антысфен асуджаў падзел людзей на гаспадароў і рабоў, адмаўляў пачуццёвыя асалоды, звязаныя з багаццем, раскошай; прапагандаваў своеасаблівы культ працы і вяртанне да «натуральнага стану».

## Зноскі

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Антысфен
# Сірыя (рымская правінцыя)

Правінцыя Сірыя на карце Рымскай імперыі часоў Адрыяна (117-38 гг)
Правінцыя Сірыя на карце Рымскай імперыі
Рымская мазаіка з Антыёхіі, Луўр.
**Сірыя** — была рымскай правінцыяй. Далучана ў 64 годзе да н.э. Пампеем, як следства яго ваеннай прысутнасці пасля перамогі ў Трэцяй Мітрыдатавай вайне. Яна заставалася пад уладай Рыма, а потым і Візантыі, на працягу сямі стагоддзяў, да 637 г., калі пала падчас арабскіх заваяванняў.

## Перыяд прынцыпату

Сірыйская армія складалася з трох легіёнаў і абараняла парфянскую мяжу. У 69 г. сірыйскія войскі падтрымалі новага імператара Веспасіяна.
З канца II стагоддзя некалькі знатных сірыйцаў уваходзілі ў Рымскі сенат, напрыклад, Тыберый Клаўдзій Пампеян і Гай Авідзій Касій. У 193 г. ад правінцыі адлучылася т.зв. *Полая Сірыя*. У III стагоддзі сірыйцы нават дасягнулі імперскай улады, стварыўшы дынастыю Севераў. З 260 па 273 гг. Сірыя была часткай Пальмірскага царства, якое адкалолася ад імперыі.

## Перыяд дамінату

Пасля рэформаў Дыяклетыяна абедзве правінцыі сталі часткай дыяцэзіі Усход . У 330—350 гг. з тэрыторый *Полай Сірыі* уздоўж заходняга берага Еўфрата і былой вобласці Камагена была створана Еўфрацкая правінцыя, са сталіцай Іераполіс. Затым, пасля каля 415 г., *Полая Сірыя* падзялілася на *Syria I*, са сталіцай у Антыёхіі, і *Syria II*, са сталіцай ў Апамеі на Аронце.

## Візантыйскі перыяд

У 528 г. імператар Юстыніян I з тэрыторый абедзвюх правінцый вылучыў невялікую прыбярэжную правінцыю Феадорыю.
Рэгіён заставаўся адным з найважнейшым у Візантыйскай імперыі. У 609—628 гг. ён быў акупаваны Сасанідамі, затым адноўлены імператарам Іракліем I, але зноў страчаны з-за мусульманскіх заваяванняў пасля бітвы пры Ярмуку і падзення Антыёхіі ў 637 г.

## Гл. таксама

* Апаладор з Дамаска

## Зноскі
# Кніга прарока Ездры

| **Кніга Ездры** (סֵפֶר עֶזְרָא) |
| --- |
|  |
| *Пачатак аднаўлення Храма. Гравюра Гюстава Дарэ*  |
| **Раздзел:** | Гістарычныя кнігі |
| **Мова арыгінала:** | старажытнаяўрэйская |
| **Легендарны аўтар:** | Ездра |
| **Мясцовасць:** | Іўдзея |
| **Папярэдняя (Танах):** | Сефер Даніэль |
| **Папярэдняя (праваслаўе):** | Другая кніга летапісаў |
| **Наступная:** | Кніга Неяміі |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

Частка тэксту Кнігі Ездры
Ілюстрацыя да 10 раздзела кнігі Ездры
**(Першая) Кні́га Е́здры (Эздры)** (іўр.: סֵפֶר עֶזְרָא **Сефер Эзра**, стар.-грэч.: Έσδρας, лац.: Liber Esdrae) — пятнаццатая кніга Старога Запавету, 36-я частка Танаха, 10-я кніга Ктувім. Напісаная Ездрам прыкладна да 460 да н.э. ў Іерусаліме. Ахоплівае перыяд ад 537 прыблізна да 467 да н.э.

Першая частка (раздзелы 1-6) распавядае пра аднаўленне Іерусалімскага храма, другая частка (раздзелы 7-10) — пра паход у Іерусалім і стварэнне яўрэйскай абшчыны.

## Пераклады

* Кніга Эздры ў перакладзе Васіля Сёмухі
* Кніга Эзрына ў перакладзе Яна Станкевіча і Майсея Гітліна
* Кніга Эздры ў перакладзе Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь
* Кніга Эзры ў перакладзе Антонія Бокуна

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кніга прарока Ездры
# Кангалезскі крызіс

**Кангалезскі крызіс** (1960—1965) — востры палітычны крызіс, які ахапіў Конга-Леапольдвіль пасля здабыцця незалежнасці 30 чэрвеня 1960 года да прыходу да ўлады Жазефа Мабуту. У выніку сутыкненняў загінула больш за 100 тыс. чалавек.

З першых жа дзён існавання новай дзяржавы абвастрыліся супярэчнасці паміж кансерватыўным прэзідэнтам Касавубу і леванацыяналістам прэм’ер-міністрам Лумумба, на якія наклаліся цэнтрабежныя імкненні рэгіёнаў: ужо праз некалькі дзён пасля дэкларацыі незалежнасці абвясціў аб праве на самавызначэнне багаты, але аддалены ад цэнтра паўночна-заходні рэгіён Катанга на чале з Чомбэ. За Катангай рушыла ўслед Паўднёвае Касаі на чале з Каланджы. Прэм’ер Лумумба спрабаваў жорстка змагацца з сепаратыстамі, для гэтых мэтаў ён нават звярнуўся па дапамогу да СССР, за што атрымаў рэпутацыю «прасавецкага» лідара. Пасля абвастрэння канфлікту з прэзідэнтам, на бок якога нечакана ўстаў міністр абароны Мабуту, Лумумба паспрабаваў стварыць альтэрнатыўны ўрад у Стэнлівілі (дзе ён меў падтрымку), аднак быў захоплены па адной версіі кангалезскімі салдатамі, перапраўлены ў Элізабетвіль і забіты 17 студзеня 1961.

Новым прэм’ерам стаў лумумбіст Антуан Гізенга, якога неўзабаве змяніў Сірыл Адула, а затым у ліпені 1964 гэты пост быў прапанаваны лідару сепаратыстаў Чомбэ. Для навядзення парадку Чомбэ актыўна запрашаў бельгійскіх наймітаў, за што атрымаў рэпутацыю «імперыяліста». На ўсходзе краіны пачалося паўстанне Сімба, падтрыманае СССР. Для барацьбы з паўстанцамі бельгійскія ўлады сумесна з ЗША правялі аперацыю «Чырвоны цмок». Крызіс завяршыўся ваенным пераваротам, здзейсненым Мабуту.

## Гл. таксама

* ONUC
* Аблога Жадавіля

## Спасылкі

* The Congo, Decolonization, and the Cold War, 1960–1965 atUnited States Department of State
* Congo (Katanga) 1960–63 at Massachusetts Institute of Technology (MIT)