Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1860-я

«« дзесяцігоддзі »»
1840-я 1850-я **1860-я** 1870-я 1880-я

 гады
1860 1861 1862 1863 1864
 1865 1866 1867 1868 1869

 стагоддзі
18 ст. **19 ст.** 20 ст.

## Асноўныя падзеі

* Адбылося паўстанне на тэрыторыі Беларусі пад кіраўніцтвам Кастуся Каліноўскага.
* Пабудаваная першая транскантынентальная чыгунка ў Злучаныя Штаты Амерыкі.
* Альфрэд Нобель вынайшаў дынаміт.
* Джэймс Максвел апублікаваў сваю працу, у якой даказаў, што святло ёсць адной з форм электрамагнітнага выпраменьвання.
* Дзмітрый Іванавіч Мендзялееў вынайшаў перыядычную табліцу хімічных элементаў.
* У Лондане з’явілася першая пажарная брыгада.
* Адбылася грамадзянская вайна ў ЗША паміж паўночнымі і паўднёвымі штатамі за адмену рабства.
* З’явілася футбольная асацыяцыя Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі, якая адкрыла шлях да развіцця самай папулярнай гульні.

## Нарадзіліся

## Памерлі
# Вальтэр Функ

Вальтэр Функ
**Вальтэр Функ** (ням.: Walther Emanuel Funk; 18 жніўня 1890 — 31 мая 1960) — эканаміст і буйны нацысцкі чыноўнік, які быў рэйхсміністрам эканамічных адносін з 1937 па 1945 гады.

## Маладыя гады

Функ нарадзіўся ў сям’і гандляра ў 1890 годзе ў горадзе Данцкемен (сёння — Сасноўка, Калінінградская вобласць, Расія) ва Усходняй Прусіі. Быў сынам будаўніка Вальтэра Функа-старэйшага і яго жонкі Сафіі. Вучыўся ва ўніверсітэце Гумбальта ў Берліне і Лейпцыгскім універсітэтах, дзе вывучаў эканоміку, права і філасофію. Пад час Першай сусветнай вайны служыў у пяхоце, але быў камісаваны па стане здароўя ў 1916 годзе. У 1920 ажаніўся з Луізай Шміт. Пасля вайны працаваў журналістам, а ў 1924 годзе стаў рэдактарам правацэнтрыстскай фінансавай газеты Berliner Börsenzeitung.

## Палітычная кар’ера

Функ быў антымарксістам і нацыяналістам, таму з-за несупадзення поглядаў з галоўным рэдактарам газеты летам 1931 года пакінуў сваю пасаду і далучыўся да нацысцкай партыі. Там Вальтэр Функ наблізіўся да Грэгара Штрасэра, які і пазнаёміў Функа з Гітлерам. Часткова дзякуючы сваёй цікавасці да эканомікі, Функ быў абраны дэпутатам у Рэйхстаг у ліпені 1932 года, а ўнутры партыі стаў галавою камітэта па эканамічнай палітыцы ў снежні 1932, хаця на апошняй пасадзе не затрымаўся. Пасля прыходу да ўлады нацыстаў Функ пакінуў месца ў Рэйхстагу і стаў галоўным прэс-сакратаром Трэцяга Рэйха.

У сакавіку 1933 года Вальтэр Функ быў прызначаны Дзяржаўным сакратаром у міністэрства публічнай асветы і прапаганды. У 1938 годзе ён стаў рэйхсміністрам эканомікі, змяніўшы Ялмара Шахта на гэтай пасадзе, апошні ўвайшоў у канфлікт з Германам Герынгам, прайграў у барацьбе і быў вымушаны пакінуць сваю пасаду.
У студзені 1939 года Гітлер прызначыў Функа прэзідэнтам Рэйхсбанка, з гэтага моманту стаў сябрам праўлення Інтэрнацыянальнага банка, які знаходзіўся ў Швейцарыі. У верасні 1943 года Вальтэр Функ быў прызначаны на пасаду дырэктара Галоўнага бюро планавання Рэйха.

## Нюрнбергскі трыбунал і смерць

Нягледзячы на слабое здароўе, Функ быў абвінавачваемым на нюрнбергскім працэсе. Абвінавачваўся ў здзяйсненні злачынстваў супраць міра, планаванні ваеннай агрэсіі, ваенных злачынствах і злачынствах супраць чалавечнасці, хаця сам Функ абараняўся тым, што меў вельмі малую долю ўлады ў Рэйху. Амерыканскі пракурор Джэксан назваў Функа «Банкірам залатых зубоў», паказваючы адносіны абвінавачваемага да практыкі здабычы золата з зубоў ахвяр канцлагераў і наступнай пераплаўкі гэтага золата ў зліткі Рэйхсбанка. У выніку трыбунала быў асуджаны на пажыццёвае зняволенне.
Функ адбываў пакаранне ў турме Шпандау разам з іншымі асуджанымі-нацыстамі. З-за цяжкага стану здароўя быў вызвалены 16 мая 1957 года. Памёр праз год у Дзюсельдорфе ад дыябету.

## Зноскі

## Літаратура

* Ernst Klee Das Personenlexikon zum Dritten Reich. Wer war was vor und nach 1945. — Frankfurt am Main: Fischer-Taschenbuch-Verlag, 2005. — С. 172. — 732 с. — ISBN 3-596-16048-0
* Nuremberg: Tyranny on Trial. History Channel. 1995. Television
* Bird, Eugene (1974). The Loneliest Man in the World. London: Secker & Warburg. p. 121. ISBN 0436042908.
# Рыцар-бакалаўр

Знак рыцара-бакалаўра ўзору 1926 года
Планка рыцара-бакалаўра для нашэння на формавай адзежы
**Бакалаўр** (у сярэднія стагоддзі) — рыцар, які не меў права на ўласны сцяг (англ.: banner) і ўласны атрад рыцараў (у адрозненне ад банерэта). Назва *бакалаўр* не з’яўлялася тытулам, бо рыцары рахуюцца да нетытулаванага дваранства. Пазней, са з’яўленнем ордэнаў у Брытаніі, стала азначаць рыцара, які не ўваходзіць у які-небудзь ордэн. У цяперашні час **рыцар-бакалаўр** азначае самую ніжэйшую прыступку брытанскага асабістага дваранства, звязаную з правам на тытул сэр (*Sir*).

## Спасылкі

* The Imperial Society of Knights Bachelor Архівавана 25 кастрычніка 2011.  (англ.)
	+ History of Knighthood Архівавана 13 жніўня 2008.  (англ.)
	+ Insignia Архівавана 23 кастрычніка 2020.  (англ.)
# Дваццатае стагоддзе (фільм, 1976)

| Дваццатае стагоддзе  |
| --- |
| італ.: Novecento |
|  |
|  Жанры
 | драматычны фільм і рамантычны фільм |
| Рэжысёр | * Бернарда Берталучы[…]
 |
| Прадзюсар | * Alberto Grimaldi[d]
 |
| Сцэнарысты | * Franco Arcalli[d]
* Бернарда Берталучы
* Giuseppe Bertolucci[d]
 |
| У галоўных ролях | * Роберт Дэ Ніра[…]
* Жэрар Дэпардзьё[…]
* Берт Ланкастэр[…]
* Дональд Сазерленд[…]
* Dominique Sanda[d][…]
* Аліда Валі[…]
* Стэрлінг Хэйдэн[…]
* Стэфанія Сандрэлі[…]
* Laura Betti[d][…]
* Romolo Valli[d][…]
* Stefania Casini[d][…]
* Francesca Bertini[d][…]
* Anna Maria Gherardi[d]
* Паўлу Бранку[d]
* Giacomo Rizzo[d][…]
* Liù Bosisio[d]
* Maria Monti[d]
* José Quaglio[d]
* Patrizia De Clara[d]
* Carlotta Barilli[d]
* Mimmo Poli[d]
* Clara Colosimo[d]
* Angelo Pellegrino[d]
* Werner Bruhns[d][…]
* Anna Henkel[d]
* Ellen Schwiers[d][…]
* Pippo Campanini[d][…]
* Edda Ferronao[d]
* Mario Meniconi[d]
* Allen Midgette[d]
* Nazzareno Natale[d]
* Winni Riva[d]
* Piero Vida[d]
* Vittorio Fanfoni[d]
* Francesco D'Adda[d]
* Ferruccio Amendola[d]
* Giuseppe Rinaldi[d]
* Renato Mori[d]
* Claudio Volonté[d]
* Fabio Garriba[d]
 |
| Аператар | * Vittorio Storaro[d]
 |
| Кампазітар | * Эніа Марыконэ
 |
| Мастак-пастаноўшчык | Maria Paola Maino[d] |
| Кінакампанія | Paramount Pictures |
| Працягласць | 317 ± 1 хв. |
| Краіны | * Італія
* Францыя
* Германія
 |
| Мовы | англійская і італьянская мова |
| Год | 21 мая 1976, 7 кастрычніка 1977 і 15 студзеня 1979 |
| IMDb | ID 0074084 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**«Дваццатае стагоддзе»** (італ.: Novecento, іншая назва — «1900») — эпічны 5,5-гадзінны кінафільм Бернарда Берталучы, які выйшаў у 1976 годзе. У ролях — ключавыя зоркі сусветнага кінематографа з ЗША, Францыі, Італіі і Канады.

## Сюжэт

Галоўныя героі фільма — Альфрэда (Роберт Дэ Ніра) і Ольма (Жэрар Дэпардзьё) — два чалавекі, якія нарадзіліся ў Італіі ў адзін час, у адным рэгіёне, але ў зусім розных сем’ях (памешчыцкай і сялянскай). У эпічнай, больш за пяцігадзінным фільме паказаны іх жыццёвыя шляхі на фоне гістарычных падзей і змены грамадскіх настрояў Італіі ў першай палове XX стагоддзя. Асноўны матыў фільма — вызваленне італьянскага сялянства з-пад патрыярхальнай і паўфеадальнай улады землеўладальнікаў.

Карціна пачынаецца 1901 годам, калі ў дзень смерці Джузэпэ Вердзі ў маёнтку Берлінг’еры з’яўляюцца на свет пазашлюбны сын парабчанкі Ольма Далька і памешчыцкі ўнук Альфрэда Берлінг’еры. Ольма і Альфрэда сябруюць, наколькі ім дазваляюць сацыяльныя ўмоўнасці, пры гэтым рашучы Ольма прыцягвае да сябе Альфрэда.

Лёс разводзіць іх, калі пачынаецца забастоўка. Ольма і Альфрэда з’яўляюцца ў маёнтку пасля заканчэння Першай сусветнай вайны, адзін як салдат, які дэмабілізаваўся, а другі як тылавы афіцэр, які выйшаў у адстаўку (быў адкуплены ад адпраўкі на фронт сваім бацькам).

## У ролях

* Роберт Дэ Ніра — Альфрэда Берлінг’еры
* Жэрар Дэпардзьё — Ольма Далька
* Дамінік Санда — Ада Фіястры
* Дональд Сазерленд — Атыла Меланкіні
* Лаура Бэці — Рэджына
* Берт Ланкастэр — Альфрэда Берлінг’еры-старэйшы
* Франчэска Берціні — сястра Дэзалата
* Стэрлінг Хэйдэн — Леа Далька

## Крыніцы
# Хвост

Хвост льва
**Хвост** (у параўнальнай анатоміі) — аддзел сегментаванага цела, які размяшчаецца ззаду анальнай адтуліны і не змяшчае кішачніка. Наяўнасць хваста у сэнсе прынятага вызначэння характэрна толькі для хордавых.

Часам у пераносным сэнсе слова хвост выкарыстоўваецца для абазначэння адасобленых задніх аддзелаў цела ў некаторых групах бесхрыбтовых, якія не адносяцца да хордавых. Так, напрыклад, часам кажуць аб хвасце скарпіёнаў (называючы так апістасому). Варта адзначыць, што ў гэтых выпадках «хвост» змяшчае кішку. У яшчэ больш агульным сэнсе хвастамі называюць любыя хвостападобныя вырасты на якіх заўгодна частках цела (напрыклад, хвосцікі на крылах матылькоў — паруснікаў або галубянак).

## Спасылкі
# Роберт Дэ Ніра

| Роберт Дэ Ніра |
| --- |
| англ.: Robert De Niro |
|  |
| Імя пры нараджэнні | Роберт Энтані Дэ Ніра-малодшы |
| Дата нараджэння | 17 жніўня 1943(1943-08-17)[…] (82 гады) |
| Месца нараджэння | * Нью-Ёрк, штат Нью-Ёрк, ЗША або
* Манхэтэн, Нью-Ёрк, штат Нью-Ёрк, ЗША
 |
| Грамадзянства | * ЗША
* Італія
 |
| Бацька | Robert De Niro Sr.[d] |
| Маці | Virginia Admiral[d] |
| Жонка | Diahnne Abbott[d] і Grace Hightower[d] |
| Дзеці | Drena De Niro[d], Raphael De Niro[d], Elliot De Niro[d], Julian De Niro[d] і Airyn De Niro[d] |
| Адукацыя | * Акцёрская студыя Стэлы Адлер[d]
* Інстытут тэатра і кіно Лі Страсберга[d]
* Little Red School House and Elisabeth Irwin High School[d]
* Герберт-Берггоф-студыя[d]
* P.S. 41[d]
* Rhodes Preparatory School[d]
 |
| Прафесія | кінарэжысёр, кінапрадзюсар, кінаакцёр, акцёр агучвання, тэлепрадзюсар, сцэнарыст, тэатральны акцёр, акцёр, тэатральны прадзюсар, вытворца, рэжысёр, прадзюсар, пісьменнік, кінасцэнарыст |
| Кар’ера |
1965 — цяпер. час |
| Член у | * Амерыканская акадэмія мастацтваў і навук
 |
| Узнагароды |       прэмія «Даностыя»[d] (2000)   спецыяльная прэмія Theatre World Award[d] (1987)  прэмія AFI за дасягненні ў кар’еры[d] (2003) Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — драма[d] (1980) прэмія Сесіля Б. Дэ-Міля[d] (2010)  Global Citizen Awards[d] (2014) Marrakech International Film Festival Honorary Award[d] Оскар (1975) Залаты леў за кар’еру[d] (1993) Залаты арол[d] (2006) Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за ўклад у кінематограф (2019) |
| IMDb | ID 0000134 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Роберт Дэ Ніра-малодшы** (англ.: Robert De Niro, Jr., нар. 17 жніўня 1943(1943-08-17)[…], Нью-Ёрк, штат Нью-Ёрк ці Манхэтэн, штат Нью-Ёрк) — амерыканскі акцёр, рэжысёр і прадзюсар. Уладальнік прэмій «Залаты глобус» (1981 і 2011) і «Оскар» (1975 (першы акцёр у гісторыі кінематографа, які атрымаў яго за ролю на не-англійскай мове) і 1981).

## Фільмаграфія

* 1974 — «Хросны бацька 2» / *The Godfather Part II* — *Віта Карлеонэ*
* 1976 — «Дваццатае стагоддзе» / *Novecento* — *Альфрэда Берлінг'еры*
* 1985 — «Бразілія» / *Brazil* — *Арчыбальд «Гары» Татл*
* 1986 — «Місія» / *The Mission* — *капітан Радрыга Мендоса*
* 2013 — «Апошні Вегас» / *Last Vegas* — *Патрык «Пэдзі» Конарс*
* 2016 — «Брудны дзядуля» / *Dirty Grandpa* — *Дзік Келі (дзядуля)*
* 2019 — «Джокер» / *Joker* — *Мюрэй Франклін*
* 2023 — «Забойцы кветкавага месяца» / *Killers of the Flower Moon* — *Уільям Хэйл*

## Зноскі

## Спасылкі

* Роберт Дэ Ніра на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
* Robert De Niro Online (англ.) (фан-сайт)
# K-pop

| K-pop |
| --- |
|  |
| Кірунак: |
поп-музыка |
| Вытокі: |
танцавальная музыка, электронная музыка, сінці-поп, хіп-хоп, рок, сучасны рытм-н-блюз |
| Месца і час узнікнення: |
Паўднёвая Карэя, пачатак 1990-х |
| Гл. таксама: |
|
J-pop |

**K-pop** (кэй-поп, /keɪ pɔp/, абрэвіятура ад англ. Korean pop; кар. 가요 *каё*) — музычны жанр, які ахоплівае мноства стыляў поп-музыкі Паўднёвай Карэі, уключаючы розныя напрамкі танцавальнай музыкі, электрапоп, хіп-хоп і сучасны рытм-н-блюз.

Паводле аўтара амерыканскага музычнага часопіса *Rolling Stone*, K-pop ўяўляе сабой «сумесь моднай заходняй музыкі і высокаэнергетычнага японскага попа» і «палюе за галовамі слухачоў пры дапамозе паўторных „цаплялак“, часам на англійскай мове». K-pop «ідзе па лініі змешвання стыляў, спалучае і спевы, і рэп, і робіць асаблівы націск на выступы на сцэне і магутныя візуальныя эфекты».

K-pop — гэта не проста музыка, K-pop ператварыўся ў субкультуру, якая карыстаецца папулярнасцю сярод маладых людзей ва ўсім свеце. Дзякуючы Інтэрнэту і даступнасці лічбавага кантэнту, K-pop дасягае неймаверна шырокай аўдыторыі.

## Глядзіце таксама

* J-pop
* «Gangnam Style»
* Kara
* BTS
* PSY
* Джэсі
* Stellar
* Itzy
* Хёна

## Зноскі

## Спасылкі

* K-POP Official YouTube Channel
* Хіт-парад *Billboard Korea* K-Pop Hot 100 — Billboard.com
# Лоры

|  |
| --- |
| Лоры |
|
Лорыкет стракаты (*Trichoglossus haematodus*) |
| Навуковая класіфікацыя |
| прамежныя рангі

|  |  |
| --- | --- |
| Дамен:  | Эўкарыёты |

|  |  |
| --- | --- |
| Царства:  | Жывёлы |

|  |  |
| --- | --- |
| Падцарства:  | Эўметазоі |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Двухбакова-сіметрычныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Другаснаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Тып:  | Хордавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падтып:  | Пазваночныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфратып:  | Сківічнаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надклас:  | Чацвераногія |

|  |  |
| --- | --- |
| Клас:  | Птушкі |

|  |  |
| --- | --- |
| Атрад:  | Папугаепадобныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Сямейства:  | Папугаевыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падсямейства:  | Loriinae |

 |
| Міжнародная навуковая назва |
| Loriinae Selby, 1836 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Сістэматыка на Віківідах |  Выявы на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 714006 |
| FW   | 372866 |

 |

 |

**Лоры** (*Loriinae*), **шчоткаязычныя папугаі** — падсямейства папугаяў.

Пашыраны ад Філіпінскіх астравоў да Паўднёвай Аўстраліі і Тасманіі, у Палінезіі. Жывуць у лясах.

Даўжыня да 40 см. Апярэнне яркае, пераважна чырвонае і зялёнае. Хвост доўгі. Дзюба доўгая, вузкая. На канцы мясістага языка шчотачка, утвораная тонкімі шчацінкамі, што дапамагае эбіраць з кветак пылок і нектар.

Кормяцца таксама ягадамі, пладамі, сокам дрэў, часам дробнымі насякомымі.

Нясуць 2—4 яйкі.

## Галерэя

* Чарнакрылы чырвоны лоры
(*Eos cyanogenia*)
* Мускусны ларыкет
(*Glossopsitta concinna*)
* Жоўтагаловы ларыкет
(*Trichoglossus euteles*)
* Чорны бліскучы лоры
(*Chalcopsitta atra*)

## Літаратура

* Лоры // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
# The Night Before

| The Night Before |
| --- |
| Выканаўца | The Beatles |
| Альбом | Help! |
| Дата выпуску | 6 жніўня 1965 |
| Дата запісу | 17 лютага 1965 |
| Жанр | поп-рок |
| Мова песні | англійская |
| Працягласць | 2:33 |
| Лэйбл | EMI, Parlophone, Capitol |
| Аўтар | Ленан — Мак-Картні |
| Кампазітар | * Джон Ленан
* Пол Мак-Картні
 |
| Прадзюсар | Джордж Марцін |
| Трэк-ліст альбома «Help!» |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| «Help!» (1) | **«The Night Before»** (2) | «You’ve Got To Hide Your Love Away» (3) |

 |

**«The Night Before»** (з англ. — «Мінулай ноччу») — песня гурта The Beatles, якая ўпершыню з'явілася на альбоме «Help!» у 1965 годзе. Песня напісана Полам Мак-Картні (прыпісана Джону Ленану і Полу Мак-Картні) і была запісана 17 лютага 1965 года. Песня гучыць у аднайменным фільме.

## Песня

Характэрнай рысай песні з'яўляецца электрычнае фартэпіяна, на якім грае Ленан. Асноўную музычную партыю вядзе Мак-Картні, тады як Ленан і Харысан спяваюць падгалоскі ў канцы кожнага радка («*Aaah the night before…*»). Пасля другога паўтарэння рэфрэну гучыць гітарнае сола ў выкананні Харысана (яно ж паўтараецца ў скарочаным выглядзе ў канцы песні).

Тэкст песні прадстаўляе сумненні маладога чалавека, які пераймаецца праз свае стасункі з дзяўчынай: «Мінулай ноччу, калі мы развіталіся, у тваіх вачах было каханне, а сёння я бачу, што ты перадумала; паводзь сябе са мной гэтак жа, як і мінулай ноччу…».

## У запісе ўдзельнічалі

* Пол Мак-Картні — двойчы запісаны і зведзены асноўны вакал, бас-гітара, сола-гітара
* Джон Ленан — падгалоскі, электрычнае фартэпіяна
* Джордж Харысан — падгалоскі, сола-гітара
* Рынга Стар — ударныя

## Цікавыя факты

* У самым пачатку песні (на пятай-шостай секундах) чуецца некалькі гітарных нот, хутчэй за ўсё ўзятых памылкова, але, тым не менш, яны гучаць даволі арганічна з асноўнай тэмай.
* Пры апошнім паўтарэнні прыпева песні выразна чуецца, як Мак-Картні ў пачатку фразы *Were you telling…* на адной з дарожак (яго голас запісаны двойчы і зведзены ў адну партыю) спявае *We* замест *Were* — відавочна, ён пераблытаў гэты радок з іншым радком прыпева *We said our goodbyes…*

## Крыніцы

## Спасылкі

* Тэкст песні Архівавана 25 студзеня 2021.
* Нататкі Alan W. Pollack пра песню The Night Before (англ.)
* Біблія Бітлз — The Night Before
# NASDAQ

| NASDAQ |
| --- |
|  |
|  |
| Размяшчэнне | * Нью-Ёрк
* One Liberty Plaza[d]
 |
| Год заснавання | 4 лютага 1971 |
| Афіцыйны сайт | nasdaq.com (англ.) |

**Фондавая біржа NASDAQ**, ці проста **NASDAQ** — амерыканская фондавая біржа. Назва з’яўляецца скарачэннем поўнай назвы *National Association of Securities and Dealers Automated Quotations*. Найбуйнейшая ў ЗША электронная біржа. На біржы прадстаўленыя прыкладна 3 700 кампаній, што робіць яе біржай з аб’ёмам гандлю большым за ўсе астатнія ў свеце.

## Індэксы NASDAQ

На NASDAQ каціруюцца акцыі не толькі высокатэхналагічных кампаній, таму ўзнікла цэлая сістэма індэксаў, кожны з якіх адлюстроўвае сітуацыю ў адпаведнай галіне эканомікі. Цяпер існуе трынаццаць такіх індэксаў, у аснове якіх ляжаць каціроўкі каштоўных папер, якімі гандлююць у электроннай сістэме NASDAQ.

### Nasdaq Composite

Індэкс Nasdaq Composite уключае акцыі ўсіх кампаній, якія каціруюцца на біржы NASDAQ (усяго больш за 5000). Рыначны кошт разлічваецца так: агульная колькасць акцый кампаніі памнажаецца на бягучы рыначны кошт адной акцыі.

### Nasdaq-100

У Nasdaq-100 уключаны 100 найбуйнейшых па капіталізацыі кампаній, акцыі якіх гандлююцца на біржы NASDAQ. У індэкс не ўключаюцца кампаніі фінансавага сектара. Па стане на 2021 год 57 % Nasdaq-100 складаюць тэхналагічныя кампаніі. На біржы Nasdaq фонд пад цікерам QQQ з высокай дакладнасцю паўтарае дынаміку Nasdaq-100.

### Іншыя індэксы NASDAQ

* NASDAQ Bank Index — для кампаній банкаўскага сектара
* NASDAQ Biotechnology Index — для медыцынскіх і фармацэўтычных кампаній
* NASDAQ Computer Index — для кампаній, якія распрацоўваюць праграмнае і апаратнае забеспячэнне для камп’ютараў
* NASDAQ Financial Index — для кампаній фінансавага сектара, акрамя банкаў і страхавых кампаній
* NASDAQ Industrial Index — для прамысловых кампаній
* NASDAQ Insurance Index — для страхавых кампаній
* NASDAQ Telecommunications Index — для тэлекамунікацыйных кампаній.

## Гл. таксама

* Спіс фондавых біржаў
* Спіс амерыканскіх фондавых біржаў
* Кампаніі, якія маюць лістынг акцый на NASDAQ
* NASDAQ OMX Group
* Індэксы NASDAQ

## Крыніцы

## Спасылкі

* Афіцыйны сайт NASDAQ  (англ.)
# Тэкстыльная прамысловасць

**Тэкстыльная прамысловасць** — галіна лёгкай прамысловасці, якая ахоплівае перапрацоўку натуральных (лён, воўна, бавоўна) і сінтэтычных валокнаў у пражу, выраб тканін, трыкатажу, а таксама гатовай тэкстыльнай прадукцыі (адзенне, бялізна, тэхнічныя тканіны і інш.).

## Гісторыя і сучасны стан тэкстыльнай прамысловасці Беларусі

Тэкстыльная вытворчасць на тэрыторыі Беларусі вядома з даўніх часоў. З развіццём рамеснай і фабрычнай вытворчасці галіна займела ўсё больш важнае значэнне ў эканоміцы рэгіёна. У XIX—XX стагоддзях пачалося стварэнне буйных прадпрыемстваў, у тым ліку льнокамбінатаў і баваўняных фабрык, што спрыяла фарміраванню індустрыяльнай базы тэкстыльнай прамысловасці.

Сёння тэкстыльная прамысловасць застаецца важным сектарам беларускай эканомікі, забяспечваючы працай дзясяткі тысяч чалавек і выпускаючы шырокі асартымент прадукцыі. Асноўныя цэнтры вытворчасці — Віцебск, Орша, Магілёў, Гомель і Баранавічы. Прадпрыемствы галіны імкнуцца да павышэння якасці, пашырэння асартыменту і развіцця ўласных брэндаў.

## Асноўныя галіны

* Перапрацоўка сыравіны — вытворчасць пражы з лёну, бавоўны, воўны і сінтэтычных валокнаў.
* Ткацтва — выраб тканін з натуральных і сінтэтычных валокнаў.
* Трыкатажная вытворчасць — вытворчасць трыкатажных вырабаў і тканін.

## Гл. таксама

* Лёгкая прамысловасць
* Эканоміка Беларусі
* Прамысловасць Беларусі

## Спасылкі

* Міністэрства прамысловасці Рэспублікі Беларусь Архівавана 30 мая 2025.
* Канцэрн «Беллегпрам» Архівавана 28 мая 2025.
# Сплаў

**Сплаў** — цела, утворанае ў выніку зацвердзявання расплаву сумесі некалькіх рэчываў, якія завуцца кампанентамі. Уласцівасці сплаву залежаць ад яго складу і будовы. Будова можа вызначацца як уласцівасцямі кампанентаў сплаваў, гэтак і працэсам яго атрымання і цеплавой апрацоўкі.

Металічныя сплавы могуць складацца толькі з металаў (напрыклад, латунь), або з металаў з невялікім утрыманнем неметалаў (напрыклад чыгун і сталь). Неметалічныя сплавы складаюцца з неметалічных рэчываў (напрыклад, граніт, базальт, шкло). Вядомыя сплавы соляў і арганічных злучэнняў.

Сплавы шырока ўжываюцца ў розных галінах тэхнікі і побыце (гл. амальгама, латунь, бронза).

## Гл. таксама

* Звышструктура

## Літаратура

* *Ласкаўнёў А. П.* Сплавы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 117—118. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
# Кафедра (хрысціянства)

Кафедра ў рымскай базіліцы Санта-Марыя-ін-Трастэверэ
**Ка́федра** (лац.: cathedra, грэч. καθέδρα — крэсла, трон) — у хрысціянстве ганаровае крэсла ў храме, прызначанае для епіскапа. У пераносным ужыванні — сімвал епіскапскай улады. У беларускай мове ад слова «кафедра» пайшла назва цэнтральнага сабора епархіі — «кафедральны»; у шматлікіх еўрапейскіх мовах ад яго пайшло само слова «сабор» (англ.: cathedral, ням.: kathedrale, ісп.: catedral і інш.).

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кафедра (хрысціянства)
* Cathedra (артыкул у Каталіцкай энцыклапедыі) (англ.)
# Project Gutenberg

| Праект «Гутэнберг» |
| --- |
| Project Gutenberg |
|  |
| URL | gutenberg.org |
| Тып сайта | электронная бібліятэка |
| Мова(-ы) | некалькі моў[d] і англійская |
| Аўтар | Майкл Харт |
| Пачатак працы | 1971 год |
| Рэйтынг Alexa | 6 523 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Project Gutenberg**, праект «Гутэнберг» — грамадскі праект па аблічбоўцы розных твораў сусветнай літаратуры. Заснаваны ў 1971 годзе, лічыцца найстарэйшай электроннай бібліятэкай. Большасць тэкстаў з’яўляюцца грамадскім набыткам.

Тэксты даступны як у выглядзе тэкставага файла, так і ў фарматах PDF, EPUB, MOBI. Мова большасці тэкстаў — англійская. З іншых моў часцей за ўсё прадстаўлены французская, нямецкая, фінская. Таксама ёсць тэксты на рускай і каталонскай мовах, на санскрыце і інш.

Праект атрымаў сваю назву ад Іагана Гутэнберга, нямецкага выдаўца, які ў 1439 годзе выпусціў першы еўрапейскі друкаваны станок.

## Гісторыя

Рост колькасці алічбаваных кніг у праекце з 1994 года
У 1971 годзе Майкл Харт, студэнт Ілінойскага ўніверсітэта, атрымаў доступ да сервера Xerox Sigma V і захацеў перавесці ў лічбавы від Дэкларацыю незалежнасці ЗША. Знаёмыя аператары дазволілі яму завесці рахунак з неабмежаванай колькасцю камп’ютарнага часу; яго кошт у той час па розных ацэнках складала 100 000 або 100 000 000 долараў. Першапачаткова Харт збіраўся выкарыстаць гэты рахунак, каб зрабіць даступнымі 10 тысяч самых запатрабаваных кніг таго часу. Тады і з’явілася ідэя праекта.

Да 2005 года калекцыя, сабраная ў рамках праекта, налічвала 17 000 тэкстаў. У снежні 2016 года на сайце было паказана, што для бясплатнай загрузкі даступна больш 53 000 дакументаў. Па стане на 20 мая 2020 года ў калекцыі 62 108 бясплатных электронных кніг.

## Гл. таксама

* Сусветная лічбавая бібліятэка
* Вікікрыніцы
* Google Кнігі

## Зноскі