Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Хеле Торнінг-Шміт

| Хеле Торнінг-Шміт |
| --- |
| дацк.: Helle Thorning-Schmidt |
|  |
|  |
|

| прэм’ер-міністр Даніі[d] |
| --- |
| 3 кастрычніка 2011 — 27 чэрвеня 2015 |

 |
| Папярэднік | Ларс Лёке Расмусен |
| Пераемнік | Ларс Лёке Расмусен |
|

| дэпутат фолькетынгу[d] |
| --- |
| з 8 лютага 2005 |

 |
|

| дэпутат Еўрапейскага парламента |
| --- |
| 20 ліпеня 1999 — 19 ліпеня 2004 |

 |
|

---

 |
| Нараджэнне | 14 снежня 1966(1966-12-14)[…] (59 гадоў)* Rødovre[d], Родаўрэ, Sokkelund Hundred[d], Капенгаген, DK, Каралеўства Данія
 |
| Бацька | Holger Thorning-Schmidt[d] |
| Муж | Stephen Kinnock[d] |
| Дзеці | Johanna Kinnock[d] і Milo Kinnock[d] |
| Грамадзянства | * Каралеўства Данія
 |
| Партыя | * Сацыял-дэмакраты[d]
 |
| Адукацыя | * Капенгагенскі ўніверсітэт (1994)
* Каледж Еўропы (1993)
* Ishøj Gymnasium[d] (1985)
 |
| Навуковая ступень | кандыдат палітычных навук |
| Месца працы | * Bilka[d]
* Save the Children[d]
 |
| Аўтограф |  |
| Узнагароды | прэмія «Тынг»[d] (2005) |
| Сайт | s-dialog.dk/defau… (дацк.) |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Хеле Торнінг-Шміт** (дацк.: Helle Thorning-Schmidt; нар. 14 снежня 1966, Рэдоўрэ, Данія) — дацкі палітык, прэм’ер-міністр Даніі з 4 кастрычніка 2011. Лідар Сацыял-дэмакратычнай партыі.

Скончыла Капенгагенскі ўніверсітэт і Каледж Еўропы ў Бругэ. Кандыдат палітычных навук. Працавала ў сакратарыяце сацыял-дэмакратаў у Еўрапарламенце, у Канфедэрацыі прафсаюзаў Даніі. З 1999 года — дэпутат Еўрапарламента ад СДП, дзе яна займалася пытаннямі сацыяльнай палітыкі, прамысловасці, гандлю, навукі і зносінамі з Латвіяй. У 2005 годзе была абрана дэпутатам Фолькетынга і, у хуткім часе пасля гэтага, лідарам Сацыял-дэмакратаў. У верасні 2011 года СДП разам з партнёрамі па кааліцыі перамагла на парламенцкіх выбарах, і Торнінг-Шміт стала новым прэм’ер-міністрам.

Торнінг-Шміт — прыхільнік павелічэння падаткаў, развіцця аднаўляемых крыніц энергіі. Яна таксама выступае супраць пераходу Даніі з кроны на еўра.

Стала першай у гісторыі краіны жанчынай, якая ўзначаліла ўрад краіны.

Яе бацька выкладаў матэматыку і нацыянальную эканоміку ў Капенгагенскім універсітэце.

## Зноскі

## Спасылкі

* Профіль на сайце Еўрапарламента Архівавана 6 кастрычніка 2008.  (англ.)
# Трацічны сектар эканомікі

**Трацічны сектар эканомікі** (у трохсектарнай мадэлі эканомікі) — сфера паслуг. Пераход да пануючай трацічнай эканомікі звязаны з ростам прадукцыйнасці працы ў прамысловасці, у сувязі з чым вызваляліся рэсурсы для развіцця сферы паслуг. Да сферы паслуг адносяць транспарт, сувязь, гандаль, турызм, ахову здароўя і г.д.

Часта з трацічнай сферы эканомікі вылучаюць чацвярцічную — інфармацыйную. Гэта — інфармацыйныя тэхналогіі, адукацыя, навуковыя даследаванні, глабальны маркетынг, банкаўскія і фінансавыя паслугі і іншыя паслугі, звязаныя не з вытворчасцю як такой, а з яе планаваннем і арганізацыяй.

Грамадства, якое існуе ва ўмовах пануючага трацічнага сектара эканомікі, завуць постіндустрыяльным.
# Сем вольных мастацтваў

Алегарычная выява 7 вольных мастацтваў
**«Сем вольных мастацтваў»** (лац.: Septem artes liberales, ingenuae, bonae): навучальныя прадметы («навукі») у сярэднявечнай школе і на падрыхтоўчых («артыстычных») факультэтах універсітэтаў.

У лік сямі вольных мастацтваў уваходзілі: граматыка, рыторыка, дыялектыка (1-ы цыкл, трывіум) і арыфметыка, геаметрыя, астраномія, музыка (2-і цыкл, квадрывіум).

Як сістэма ведаў, «сем мастацтваў» склаліся ў антычны перыяд. Такія заняткі лічыліся вартымі таго, каб іх практыкаваў свабодны чалавек (у адрозненне ад іншых, якія павінны выконваць рабы). У Сярэднявеччы выкладанне сямі вольных мастацтваў мела багаслоўскі ўхіл, у канцы Сярэднявечча і ў эпоху Адраджэння — свецкі. Сістэму сямі вольных мастацтваў замяніла сістэма класічнай адукацыі.

Мнеманічны лацінскі вершык пералічвае і апісвае вольныя мастацтвы:

Gramm, loquitur, Dial. vera docet, Rhet. verba colorat.

Mus. canit, numerat Arith., Geom. ponderat, Ast. colit astra.

## Літаратура

* Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 9. Рабкор — Сочы / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1973. — 640 с.: іл., карты. С.479,480.
* *Самусік А.Ф.* Паміж “septem artes liberalis” і “studia humanitatis” : трансфармацыя еўрапейскай адукацыі ў XІV – XVI стст. // Studia Historica Europae Orientalis : Исследования по истории Восточной Европы: сб. научн. ст. Вып. 4 / под ред. А.В. Мартынюка. Минск : РИВШ, 2011. С. 108-126.
* Сем вольных мастацтваў // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб., 1890—1907.
# Айшварыя Рай

| Айшварыя Рай |
| --- |
| ಐಶ್ವರ್ಯ ರೈ |
|  |
| Імя пры нараджэнні | Айшварыя Крышнарай Рай |
| Дата нараджэння | 1 лістапада 1973(1973-11-01) (52 гады) |
| Месца нараджэння | * Мангалур, Dakshina Kannada district[d], Індыя
 |
| Грамадзянства |  Індыя |
| Муж | Abhishek Bachchan[d] |
| Дзеці | Aaradhya Bachchan[d] |
| Адукацыя | * Мумбайскі ўніверсітэт[d]
* Ruparel College[d]
* Kishinchand Chellaram College[d]
 |
| Прафесія | кінаактрыса, мадэль, удзельніца конкурсу прыгажосці, актрыса |
| Кар’ера |
1997 — цяперашні час |
| Узнагароды |   Filmfare Critics Award for Best Actress – South[d] (1998) Filmfare Award for Best Actress[d] (1999) Filmfare Award for Best Actress[d] (2002) International Indian Film Academy Awards[d] Zee Cine Awards[d] Screen Awards[d] Stardust Awards[d] |
| IMDb | 0706787 |
| www.aishwarya-spice.com |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Айшварыя Рай Бачан** (тулу: ಐಶ್ವರ್ಯ ರೈ [əjɕʋərjaː rəj], хіндзі: ऐश्वर्या राय, англ.: Aishwarya Rai Bachchan; 1 лістапада 1973, Мангалор, Карнатака, Індыя) — індыйская актрыса і фотамадэль. Пераможца конкурсу «Міс свету» 1994 года.

## Біяграфія

Нарадзілася ў сям’і афіцэра гандлёвага флоту Крышнарая Рая і пісьменніцы Врынды Рай, ёсць старэйшы брат. Родная мова Айшварыі тулу, таксама валодае англійскай, хіндзі, маратхі і тамільскай мовамі. У дзяцінстве вучылася класічнай музыцы і танцам. У раннім узросце з сям’ёй пераехала ў Бамбей, дзе наведвала *Arya Vidya Mandir high school* ў прыгарадзе Сантакруз. Пасля заканчэння каледжа *Ruparel College* (да яго год правучылася ў *Jai Hind College*) паступіла ва ўніверсітэт, дзе пачала вывучаць архітэктуру, але затым стала мадэллю. У 1994 годзе перамагла на конкурсе «Міс Свету». Пасля ўдзельнічала ў рэкламнай кампаніі Pepsi, здымалася для часопіса *Vogue Magazine*.

На працягу некалькіх гадоў сустракалася з Салманам Ханам. Пасля яны рассталіся. Праз некаторы час сустракалася з акцёрам Вівекам Абероям. 14 студзеня 2007 абвясціла аб заручынах з акцёрам Абішэкам Бачанам, сынам Амітабха Бачана, і 20 красавіка таго ж года выйшла за яго замуж. 16 лістапада 2011 Айшварыя Рай у адной з клінік Мумбаі нарадзіла дачку. Пра гэта напісаў у сябе ў «Твітэры» Амітабх Бачан.

## Зноскі

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Айшварыя Рай Бачан
* Айшварыя Рай Бачан на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
* Айшварыя Рай Бачан на WN
* Біяграфія Айшварыі Рай
* Айшварыя Рай — індыянка, якая заваявала Галівуд
* Айшварыя Рай — як стаць суперзоркай
* aishwarya-spice.com/ Архівавана 2 лютага 2011.
# Еўрапеоідная раса

Сям’я з Еўропы
**Еўрапеоідная раса** — адна з чатырох вялікіх чалавечых рас. Да эпохі Вялікіх геаграфічных адкрыццяў прадстаўнікі еўрапеоіднай расы насялялі Еўропу, Паўночную Афрыку, Пярэднюю і Цэнтральную Азію, паўночны Індастан. У наш час жывуць ва ўсіх частках свету. Складаюць каля 40 % усёй чалавечай папуляцыі.

## Характэрныя асаблівасці

Колер скуры і валасоў вар’іруецца ў паўночных і паўднёвых груп — ад вельмі светлых да цёмных. Валасы прамыя або кудлатыя. Для твару характэрна артаганальнасць — нахіл складае 100—90°. Выступ ніжняй часткі твару мінімальны. Надброўныя дугі вялікія. Арбіты вока нізкія, разрэз шырокі, хоць вочная шчыліна можа быць маленькай. Нос вузкі, пераноссе высокае. Вусны вузкія або сярэдняй шырыні. Для еўрапеоідаў характэрны моцны рост вусоў і барады, шырокія ступня і кісць.

## Іншыя назвы

Нямецкі даследчык Крыстоф Майнерс у канцы XVIII ст. прапанаваў тэорыю, паводле якой ўсе чалавечыя расы мелі асобнае паходжанне. Еўрапеоідная раса, на яго думку, паходзіла з Каўказскага рэгіёна. Нягледзячы на тое, што канцэпцыя К. Майнерса не знашла ў далейшым навуковага пацверджання, еўрапеоідную расу да нашых дзён называюць таксама **каўказская раса**.

## Паходжанне

Сучасныя вучоныя лічаць, што еўрапеоідная раса сфарміравалася ў ледавіковы перыяд у месцах, дзе існаваў істотны недахоп сонечнай радыяцыі, што паўплывала на светлую пігментацыю скуры і валасоў. Вузкі нос дапамагаў узімку саграваць марознае паветра. Першымі вядомымі еўрапеоідамі з’яўляюцца еўрапейскія краманьёнцы.

* Еўропа: Марыя Шарапава разам з дзяўчатамі (Беларусь)
* Дзяўчына з Беларусі
* Афрыка: Егіпецкія гандляры
* Фермеры Аўстраліі
* Паўночная Амерыка: Кубінская жанчына
* Паўднёвая Амерыка: Аргенцінцы

## Спасылкі

* Еўрапеоідная раса // Геаграфічныя паняцці і тэрміны. Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993.
* Фактары эвалюцыі чалавека. Чалавечыя расы. Эвалюцыя чалавека на сучасным этапе Архівавана 7 лютага 2022.
* Europeoid races and types (англ.)
# Аўтаматызацыя

**Аўтаматызацыя** — адзін з накірункаў навукова-тэхнічнага прагрэсу, прымяненне самарэгулюючых тэхнічных сродкаў, эканоміка-матэматычных метадаў і сістэм кіравання, якія вызваляюць чалавека ад удзелу ў працэсах атрымання, пераўтварэння, перадачы і выкарыстання энергіі, матэрыялаў ці інфармацыі, якія істотна змяншаюць ступень гэтага ўдзелу ці працаёмістасць выконваемых аперацый.

Комплекс праграмных і апаратных сродкаў, прызначаных для аўтаматызацыі разнастайных працэсаў, звязаных з дзейнасцю чалавека, называецца **аўтаматызаванай сістэмай**, калі чалавек з’яўляецца звяном гэтай сістэмы, ці **аўтаматычнай сістэмай**, калі працуе без удзелу чалавека.
# Аб’ектна-арыентаванае праграмаванне

**Аб’ектна-арыентаванае праграмаванне** (ААП) — метадалогія праграмавання, заснаваная на прадстаўленні праграмы ў выглядзе сукупнасці аб’ектаў, кожны з якіх з’яўляецца асобнікам (экзэмплярам) пэўнага класа, а класы арганізаваны іерархічна.

Аб’ектна-арыентаванае праграмаванне выкарыстоўвае ў якасці базавых элементаў аб’екты, а не алгарытмы.

Структураванне праграмы здзяйсняецца разбіваннем яе на спецыяльныя модулі, якія аб’ядноўваюць даныя і працэдуры іх апрацоўкі. Аб’ектна-арыентаванае праграмаванне базіруецца на паняцці абстрактных тыпаў даных. Любы доступ да іх можа быць атрыманы толькі шляхам выкарыстання модуля.

## Літаратура

* *Савіцкі М.* Тлумачальны слоўнік па інфарматыцы: / Мікола Савіцкі. — Мн.: Энцыклопедыкс, 2009. — ISBN 978-985-6742-83-8
# Метрапалітэн Дэлі

| Метрапалітэн Дэлі  |
| --- |
|  |
| Інфармацыя |
| Краіна |  Індыя |
| Горад |
Дэлі |
| Дата адкрыцця |
24 снежня 2002 года |
| Даўжыня ліній |
189,63 км |
| Колькасць станцый |
142 |
| Колькасць ліній |
6 |
| Пасажырапаток за дзень |
1,8 млн |
| Схема ліній |
|  |

**Метрапалітэн Дэлі** (хіндзі: दिल्ली मेट्रो Dillī Meṭro) - хуткасная транспартная сістэма Дэлі, якая злучае яго цэнтральныя раёны з прыгараднымі агламерацыямі. Складаецца з шасці ліній, на якіх размяшчаюцца 142 станцый, з іх 35 падземных. Сумарная працягласць ліній складае 189,63 км, што робіць метрапалітэн першым па велічыні ў Індыі.

Метрапалітэн Дэлі пабудаваны і эксплуатуецца Delhi Metro Rail Corporation Limited (DMRC). Па стане на лістапад 2010 года, DMRC эксплуатуе каля 2700 цягнікоў штодня з 6:00 да 23:00 з інтэрвалам у 2,5 хвіліны паміж цягнікамі ў час пік. Цягнікі ў асноўным складаюцца з чатырох вагонаў, але ў сувязі з павелічэннем пасажыраў, дадаткова выкарыстоўваюцца цягнікі з шэсццю вагонамі.

Метрапалітэн ў сярэднім штодня перавозіць 1,8 млн. пасажыраў, і, па стане на ліпень 2011 года, было перанесена 1,25 млрд пасажыраў з моманту яго стварэння.

## Гісторыя

Планаванне метро пачалося ў 1984 годзе, калі ўлады Дэлі выступілі з прапановай развіцця транспартнай сістэмы горада. Урад Індыі і ўрад Дэлі створылі сумесна Delhi Metro Rail Corporation Limited (DMRC) ў 1995 годзе. Будаўніцтва пачалося ў 1998 годзе і першая, Чырвоная лінія, была адчынена ў 2002 годзе, пасля Жоўтая лінія ў 2004 годзе, Блакітная лінія ў 2005 годзе, яе адгалінаванні ў 2009 годзе, Зялёная і Фіялетавая лініі ў 2010 годзе і экспрэсс з аэрапортам Дэлі у 2011 годзе.
# Рэстаран

Рэстаран у Нью-Ёрку
**Рэстаран** (ад фр.: Restaurer, аднавіць, мацаваць) — прадпрыемства грамадскага харчавання з шырокім асартыментам страў складанай падрыхтоўкі, уключаючы заказныя і фірмовыя; віна-гарэлачныя, тытунёвыя і кандытарскія вырабы, павышаным узроўнем абслугоўвання ў спалучэнні з арганізацыяй адпачынку.

Часам рэстараны размяшчаюцца ў больш буйных установах, напрыклад у гасцініцах, дзе паслугі харчавання прадастаўляюцца для зручнасці пражывання і для павелічэння патэнцыяльнага даходу гасцініцы.

Уладальнік рэстараннага бізнесу называецца *рэстаратарам*; абодва словы паходзяць ад французскага дзеяслова *restaurer* (аднаўляць, умацоўваць, карміць). Варта адзначыць, што *restaurant* ў амерыканскім англійскай — любое прадпрыемства грамадскага харчавання наогул, а не толькі рэстаран.

## Гл. таксама

* Вагон-рэстаран
* Афіцыянт
# Кандытарская прадукцыя

Асартымент кандытарскай прадукцыі**Кандытарская прадукцыя** (кандытарскія вырабы, слодычы, ласункі) — высокакаларыйныя і лёгказасваяльныя харчовыя прадукты з высокім утрыманнем цукру, адрозніваюцца прыемным смакам і водарам.

Уся кандытарская прадукцыя падзяляецца на:

* цукрыстыя кандытарскія вырабы
* мучныя кандытарскія вырабы
* шакалад
* какава
* кандытарскія паўфабрыкаты, прызначаныя для далейшага выкарыстання ў сферы вытворчасці ці абароту.

## Цукрыстыя кандытарскія вырабы

**Цукрыстыя кандытарскія вырабы** — кандытарскія вырабы з утрыманнем цукру не менш 20%: цукерка, карамель, ірыс, дражэ, халва, мармелад, пасціла, выраб цукрысты ўсходні (турэцкі ласунак, лукум), жавальная гумка, паста, крэм.
# Роальд Даль

| Роальд Даль |
| --- |
| англ.: Roald Dahl |
|  |
| Род дзейнасці | сцэнарыст, раманіст, аўтабіёграф, паэт, навеліст, дзіцячы пісьменнік, пісьменнік, лётчык-знішчальнік, публіцыст |
| Дата нараджэння | 13 верасня 1916(1916-09-13)[…] |
| Месца нараджэння | * Llandaff[d], Кардыф, Вялікабрытанія
 |
| Дата смерці | 23 лістапада 1990(1990-11-23)[…] (74 гады) |
| Месца смерці | * Оксфард, Оксфард, Оксфардшыр, Англія, Вялікабрытанія
 |
| Месца пахавання | * Great Missenden[d]
 |
| Грамадзянства | * Нарвегія
* Вялікабрытанія
 |
| Бацька | Harald Dahl[d] |
| Маці | Sofie Magdalene Hesselberg[d] |
| Жонка | Патрыцыя Ніл і Felicity Dahl[d] |
| Дзеці | Olivia Dahl[d], Tessa Dahl[d], Ophelia Dahl[d], Theo Dahl[d] і Lucy Dahl[d] |
| Альма-матар | * школа Рэптан[d]
* The Cathedral School[d]
* Уэстан-сьюпер-Мэр[d]
 |
| Бітвы/войны | * Другая сусветная вайна
 |
| Узнагароды і прэміі | прэмія Эдгара Алана По (1954) Zilveren Griffel[d] (1984) World Fantasy Award for Life Achievement[d] (1983) Залаты пэндзаль[d] (1979) De Kinderjury[d] (1989) De Kinderjury[d] (1991) De Kinderjury[d] (1993) прэмія Эдгара Алана По (1960) Children's Book Award (UK)[d] Q131308510? (2003) Q131308511? (1995) Q131308535? (1984) Premio Bernard Versele[d] (1991) Bancarellino Prize[d] (1988) Q136514842? (2021) Prix Janusz Korczak de Littérature Jeunesse[d] (2024) |
| Сайт | roalddahl.com (англ.) |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Роальд Даль** (таксама *Роалд Дал*; англ.: Roald Dahl; 13 верасня 1916, Кардыф — 23 лістапада 1990, Оксфард) — брытанскі пісьменнік, аўтар раманаў, казак і навел, паэт і сцэнарыст. Уладальнік шматлікіх узнагарод і прэмій па літаратуры. Яго апавяданні знакамітыя нечаканымі канцоўкамі, а дзіцячыя кнігі — адсутнасцю сентыментальнасці і часта — чорным гумарам.

## Зноскі
# Краўдфандзінг

**Краўдфандзінг** або **краўдфандынг** (**народнае фінансаванне**, ад англ.: сrowdfunding, *сrowd* — «натоўп», *funding* — «фінансаванне») — калектыўнае супрацоўніцтва людзей (донараў), якія добраахвотна аб'ядноўваюць свае грошы ці іншыя рэсурсы разам, як правіла праз Інтэрнэт, каб падтрымаць намаганні іншых людзей або арганізацый (рэцыпіентаў). Збор сродкаў можа служыць розным мэтам — дапамогі пацярпелым ад стыхійных бедстваў, падтрымцы з боку заўзятараў, падтрымцы палітычных кампаній, фінансаванню стартап-кампаній і малога прадпрымальніцтва, стварэнню свабоднага праграмнага забеспячэння, атрымання прыбытку ад сумесных інвестыцый і шмат чаму іншаму.

Першапачаткова павінна быць заяўлена мэта, вызначана неабходная грашовая сума, складзена калькуляцыя усіх выдаткаў, а інфармацыя па ходзе збору сродкаў павінна быць адкрыта для ўсіх.

## Гл. таксама

* Дабрачынная крама
# Бхаратыя джаната парты

| Бхаратыя джаната парты |
| --- |
| хіндзі: भारतीय जनता पार्टी англ.: Bharatiya Janata Party |
|  |
| Лідар | Jagat Prakash Nadda[d] |
| Заснавальнік | Атал Біхары Ваджпаі і L. K. Advani[d] |
| Дата заснавання | 1980 |
| Штаб-кватэра | * Нью-Дэлі
 |
| Краіна | * Індыя
 |
| Ідэалогія | cultural nationalism[d], Hindu nationalism[d], Hindutva[d], Integral humanism[d], кансерватызм і правы папулізм[d] |
| Інтэрнацыянал | * National Democratic Alliance[d]
* Міжнародны дэмакратычны саюз
 |
| Колькасць членаў | 180 000 000 |
| Сайт | bjp.org (англ.)​ (хіндзі) |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Бхара́тыя джа́ната па́рты** (БДжП) (Індыйская народная партыя), палітычная партыя Індыі, адна з двух буйнейшых партый краіны (другая — Індыйскі нацыянальны кангрэс, ІНК). БДжП адносіцца да партый правага спектру; мае характарыстыку партыі «індуісцкага нацыяналізму» і палітычнага крыла сямейства індуісцкіх нацыяналістычных арганізацый Сангх парывар.

З моманту свайго заснавання ў 1980 БДжП пазіцыяніруе сябе як апанента левацэнтрысцкага свецкага ІНК. Ідэалагічная платформа БДжП — Хіндутва (*Hindutva*, літаральна, «індускасць», індуісцкі культурны нацыяналізм). Папярэдніца БДжП — партыя Бхаратыя джана сангх (Індыйскі народны саюз, БДжС), якая разам з часовымі саюзнікамі стварыла Джаната парты, першую партыю, што ў 1977 здолела перарваць трыццацігадовае дамінаванне ІНК у індыйскай палітыцы. Пасля распаду Джаната парты ядро БДжС рэарганізавалася ў новую партыю БДжП.

З 1991 партыя становіцца буйнейшай апазіцыйнай сілай краіны, перамагае на выбарах 1996, але аказваецца няздольнай стварыць парламенцкую кааліцыю (сфарміраваны БДжП урад праіснаваў два тыдні).

У альянсе з драбнейшымі партыямі БДжП перамагла на выбарах у індыйскі парламент 1998 і сфарміравала федэральны ўрад (1998—2004). Сёння гэта вядучая партыя Нацыянальнага дэмакратычнага альянса і лідар апазіцыі. Партыя знаходзіцца ва ўладзе ў некалькіх штатах (часта ў кааліцыі з іншымі партыямі), у асноўным у так званым "каровіным поясе" — паўночнаіндыйскіх штатах з пераважна сельскім хіндзімоўным насельніцтвам.

БДжП абапіраецца на масавыя грамадскія арганізацыі, у тым ліку:

* Акхіл бхаратыя від'яртхі парышад (Усеіндыйскі студэнцкі савет)
* Бхаратыя джаната юва морча (Індыйскі народны маладёжны фронт)
* Бхаратыя кісан сангх (Індыйскі сялянскі саюз)
* Бхаратыя маздор сангх (Індыйскі рабочы саюз)
* Бхаратыя джаната парты махіла морча (Жаночы фронт Індыйскай народнай партыі).

лідар БДжП (фармальна, парламенцкі старшыня партыі) — Атал Біхары Ваджпаі. Старшыня партыі — Раджнат Сінгх. Генеральны сакратар — Арун Джайтлей. лідар апазіцыі ў ніжняй палаце парламента Індыі — Лал Крышна Адвані, лідар апазіцыі у верхняй палаце — Джасвант Сінгх.

## Зноскі

## Спасылкі

* Сайт партыі Архівавана 12 сакавіка 2019.
# Ганеша

| Ганеша, Ганапаці |
| --- |
| санскр.: गणेश |
|  |
|  Ганеша, музей Берліна |
|
бог мудрасці і дабрабыту |
| Міфалогія | індуізм |
| Тлумачэнне імя |
Уладар ганаў |
| Лацінскае напісанне | IAST: *Gaṇeśa* |
| Пол | мужчынскі |
| Занятак |
уладар ганаў (войска-світа Шывы), у яго свіце таксама ўрацьі — ведзьмакі, прадракальнікі і чараўнікі |
| Бацька | Шыва |
| Маці | Парваці |
| Брат |
Сканда |
| Жонка |
Сарасваці ці Лакшмі |
| Характэрныя рысы |
Поўны чалавек з галавой слана і адным біўнем, колькасць рук — ад 2 да 32 |
| Звязаныя паняцці |
інтэлект, розум, поспех, росквіт |
| Атрыбуты |
У Бенгаліі злучаны сувяззю з бананавым дрэвам |
| Вахана |
пацук |
| Мантра |
Ганеша-сахасранама |
| Паходжанне |
гл.верагоднае паходжанне |
| Згадванні |
Ригведа, Атхарваведа, Ганапаці-ўпанішада, Ганеша-пурана, Мудгала-пурана, Ганеша-сахасранама |
| У іншых культурах | Kangiten[d] |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

|  |
| --- |
|
Артыкул па тэматыцы
**Індуізм** |
|  |
|
Гісторыя ·  Пантэон  |
| **Кірункі**
Вайшнавізм ·  Шываізм
Шактызм ·  Смартызм  |
| **Вераванні і практыкі**
Дгарма ·  Артха ·  Кама
Мокша ·  Карма ·  Сансара
Ёга ·  Бхакці ·  Мая
Пуджа ·  Мандзір ·  Кіртан |
| **Свяшчэнныя пісанні**
Веды ·  Упанішады
Рамаяна ·  Махабхарата
Бхагавад-гіта ·  Пураны
*іншыя* |
| **Роднасныя тэмы**
Індуізм паводле краін ·  Каляндар ·  Святы ·  Крэацыянізм ·  Манатэізм ·
Зварот у індуізм ·
Аюрведа ·  Дж'ёціша |
|  |
| **Партал «Індуізм» Г
* Р
* П
 |

**Ганеша**, або **Ганапаці** (санскр.: गणेश; IAST: *Gaṇeśa*) — у індуізме бог мудрасці і дабрабыту. Адзін з найбольш вядомых і ўшанаваных ва ўсім свеце багоў індуісцкага пантэона.

Часта перад яго імем дадаецца ўважлівая прыстаўка *Шры-*. Адным з папулярных спосабаў глыбокай пашаны Ганеша з'яўляецца вымаўленне нараспеў *Ганеша-сахасранама* (санскр. गणेश सहस्रनाम, «тысяча імёнаў Ганеша»), кожнае з якіх сімвалізуе асобны аспект бога, і Ганапаці-сукты.

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Ганеша**
# Mastercard

| Mastercard |
| --- |
|  |
| Тып | Публічная кампанія |
| Лістынг на біржы | Нью-Ёркская фондавая біржа |
| Заснаванне | 1966 і 1979 |
| Краіна | * ЗША
 |
| Адрас | * Purchase[d]
 |
| Галіна | фінансавыя паслугі[d] і financial service activities, except insurance and pension funding[d] |
| Прадукцыя | карта растэрміноўкі, Mastercard Cirrus ICR[d] і debit card[d] |
| Уласны капітал | * 7,7 млрд $ (2025)
 |
| Абарот | * ▲32,8 млрд $ (2025)
 |
| Аперацыйны прыбытак | * ▲18,9 млрд $ (2025)
 |
| Чысты прыбытак | * ▲15 млрд $ (2025)
 |
| Актывы | * 54,1 млрд $ (2025)
 |
| Капіталізацыя | * ▲446 млрд $ (24 сакавіка 2026)
 |
| Колькасць супрацоўнікаў | * ▲39 800 чал. (2025)
 |
| Даччыныя кампаніі | Mastercard (Belgium)[d], Mastercard (United Kingdom)[d] і Ekata, Inc.[d] |
| Сайт | mastercard.com (англ.) |

**Mastercard Inc.** — амерыканская транснацыянальная карпарацыя, якая займаецца абслугоўваннем плацежных картак. Штаб-кватэра кампаніі знаходзіцца ў горадзе Пёрчэйз (Purchase), штат Нью-Ёрк.

Асноўнай дзейнасцю кампаніі з’яўляецца апрацоўка плацяжоў паміж банкамі прадаўцоў і банкамі пакупнікоў, якія выкарыстоўваюць карты брэнда Mastercard. Кампанія з’яўляецца публічнай з 2006 года.

Mastercard была створана пад назвай *Interbank* (пазней *Master Charge*) альянсам некалькіх банкаў як адказ на сэрвіс BankAmericard, які пазней стаў называцца Visa, і дагэтуль з’яўляецца яго найбуйнейшым канкурэнтам. Таксама як і Visa, Mastercard сутыкаецца з шматлікімі антыманапольнымі іскамі. Да свайго IPO кампанія з’яўлялася кааператывам, у які ўваходзілі больш за 25 000 фінансавых устаноў, што выпускалі карты брэнда Mastercard.

Станам на 2024 год Mastercard займала 164-е месца ў спісе найбольш прыбытковых карпарацый ЗША — Fortune 500.

## Крытыка

Mastercard і Visa сістэматычна дзейнічалі супраць American Express ў 1980-х і 1990-х гадах. Mastercard выкарыстоўвала эксклюзіўныя пункты ў кантрактах, каб перашкодзіць банкам весці бізнес з American Express. З-за гэтага у 1998 годзе Міністэрства юстыцыі ЗША падало ў суд на Mastercard і выйграла справу ў 2001 годзе. 15 лістапада 2004 года Mastercard выплаціла American Express кампенсацыю памерам 1,8 мільярда долараў.

Еўрапейскі Саюз неаднаразова крытыкаваў Mastercard за манапольныя гандлёвыя практыкі. У красавіку 2009 года Mastercard дасягнула пагаднення з Еўрапейскім Саюзам, паабяцаўшы знізіць камісію за аплату дэбетавай картай да 0,2 працэнта ад сумы пакупак. У снежні 2010 года высокапастаўлены чыноўнік Еўрапейскага цэнтральнага банка заклікаў да стварэння новай еўрапейскай дэбетавай карты для выкарыстання ў Адзінай зоне плацяжоў у еўра (SEPA).

WikiLeaks апублікаваў дакументы, якія пацвярджалі, што амерыканскія ўлады лабіравалі інтарэсы Visa і Mastercard у Расіі ў 2010 годзе. У адказ Mastercard заблакаваў плацяжы ў адрас WikiLeaks.

## Гл. таксама

* Visa
* American Express

## Крыніцы

## Спасылкі

* Афіцыйны сайт