Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Варатар (футбол)

Варатар (Енс Леман, Германія)
**Варата́р**, **бра́мнік** (англ.: goalkeeper) — ігрок, які абараняе вароты сваёй каманды. Асноўная функцыя — не дазволіць ігракам каманды-саперніцы забіць гол. Часцей за ўсё гуляе недалёка ад сваіх варот.

## Гульня рукой

Варатар — адзіны ігрок з каманды, які можа наўмысна чапаць мяч рукамі (калі не ўлічваць укідвання мяча пасля аўта).

Сітуацыі, калі варатар не можа згуляць рукамі:

* Варатар знаходзіцца не ў межах штрафной плошчы сваёй каманды;
* Пры атрыманні пасу ад іграка сваёй каманды (выпадковыя адскокі ад сваіх ігракоў не ўлічваюцца).

## Спасылкі

* Пазіцыі ў футболе  (англ.)
# Конкані (мова)

| Конкані |
| --- |
|  |
| Саманазва | कोंकणी भास |
| Краіны | Індыя |
| Рэгіёны | Махараштра, Гоа, Даман і Дыу, Карнатака |
| Афіцыйны статус |
Гоа |
| Агульная колькасць носьбітаў | каля 2 млн |
| Класіфікацыя |
| Катэгорыя |
Мовы Еўразіі |
|
Індаеўрапейская сям'я
Індаіранская галіна
Індаарыйская група
Паўднёвая падгрупа |
| Пісьменнасць | дэванагары, лацінскае пісьмо, канадзкае пісьмо[d], малаяльскае пісьмо[d] і арабскае пісьмо |
| Моўныя коды |
| ДАСТ 7.75–97 | кок 327 |
| ISO 639-1 |
— |
| ISO 639-2 | kok |
| ISO 639-3 | kok |
| Ethnologue | kok |
| ABS ASCL | 5204 |
| IETF | kok |
| Glottolog | konk1270 |

**Ко́нкані** (саманазва *Kōṅkaṇī*, कोंकणी भास) — індаеўрапейская мова, родная для народа конкані. Агульная колькасць носьбітаў — каля 2 млн чалавек.

## Гісторыя

Конкані як асобная літаратурная мова склалася ў сярэднявеччы ў рэгіёне Конкан. Першы надпіс быў зроблены ў 1187 г. У новы час прымалася як частка або нават канкурэнт мовы маратхі. Асобны статус у Індыі быў прызнаны ў 1975 г. З 1987 г. з'яўляецца афіцыйнай мовай Гоа.

## Дыялекты

Вылучаецца 6 рэгіянальных дыялектаў, кожны з якіх карыстаецца адрозным пісьмом. Пісьмовасць на гоанскім дыялекце на аснове дэванагары.

## Спасылкі

* The Origins of the Konkani Language
* Konkani: a language in crisis
# Палаталізацыя

**Палаталізацыя** (лац.: palatum паднябенне), **памякчэнне зычных** — від дадатковай артыкуляцыі зычных, які заключаецца ў тым, што асноўная артыкуляцыя зычнага ўскладняецца дадатковай сярэднеязычнай, г.зв. «ётавай», артыкуляцыяй (уласцівай гуку [й], пры якой сярэдняя частка спінкі языка набліжаецца да сярэдзіны цвёрдага паднябення).

Гукі, якія маюць такую дадатковую артыкуляцыю — **мяккія** або **палаталізаваныя**, якія не маюць — **цвёрдыя** або **непалаталізаваныя**.

У беларускай мове толькі гэты від дадатковай артыкуляцыі выконвае фаналагічную ролю (адрознівае сэнс словаў або формаў).

## Крыніцы
# Амбалавасі

Актор амбалавасі падчас святочнага відовішча
**Амбалавасі** (малаял.: അമ്പലവാസി) — група дробных каст храмавых служак сярод малаялі. Агульная колькасць у Індыі (2019 г.) — 153 000 чалавек.

Касты амбалавасі фактычна ўваходзяць у варну брахманаў, аднак стаяць ніжэй за намбудыры. Звычайна выконваюць паўседзённую працу, жывуць пры індуісцкіх храмах або каля іх. Кожнай касце таксама належыць пэўная рытуальная роля. Напрыклад, *маі* і *намбішан* ўпрыгожваюць храмы падчас святаў, *тыятуні* суправаджаюць храмавыя працэсіі, *чачыяр* спяваюць рэлігійныя гімны, *вар'яр* кіруюць храмавай гаспадаркай і нясуць абавязак абароны храма падчас вайны. Сярод амбалавасі таксама вылучаюцца касты хатніх настаўнікаў, спевакоў і танцораў. Каста *намб'яр* на поўначы Малабара мела сваяцкія сувязі з манархічнымі дынастыямі.

Фармальна касты лічацца эндагамнымі, аднак дазваляюцца шлюбы з намбудыры, наярамі, храмавымі служкамі з іншых каст. У мінулым амалавасі выконвалі надзвычай важныя культурныя функцыі, паколькі займаліся адукацыяй, арганізоўвалі пахаванні і тэатральныя відовішчы. У нашы дні супольнасці амбалавасі захоўваюць старажытныя традыцыі малаялі.

## Спасылкі

* Ambalavasi in India
* Nambiar- The royal caste of northern kerala
* Pisharody Samajam Архівавана 23 лютага 2008.
# Неагублены галосны пярэдняга раду сярэдне-ніжняга пад’ёму

| Неагублены галосны пярэдняга раду сярэдне-ніжняга пад’ёму |
| --- |
| ɛ |
| Нумар па МФА |
303 |
| Юнікод (hex) |
U+25B |
| HTML (decimal) | &#603; |
| X-SAMPA |
E |
| Кіршэнбаўм |
E |
| МФА Брайля |
⠜ |
|  |

**Неагублены галосны пярэдняга раду сярэдне-ніжняга пад'ёму** — галосны гук, які выкарыстоўваецца ў некаторых моваах. У МФА гэты гук перадаецца пры дапамозе знака ɛ, у X-SAMPA гэты гук пазначаецца знакам E.

## У беларускай мове

Не пад націскам пасля цвёрдых зычных сустракаецца амаль выключна ў запазычаннях. Пааля мяккіх зычныч у значнай ступені мяняе свае артыкуляцыйныя якасці, і можа набліжацца па гучанні або да [а] (у некаторых цэнтральных і паўднёва-заходніх гаворках) ці да [і] (у большасці паўночна-усходніх гаворак).

Як і ўсе галосныя беларускай мовы пасля мяккіх зычных, мае [і]-падобны пераход, які аднак, менш выражаны ў параўнанні з [а]. Гук [е], аднолькава з [а], і адрозна ад [у] і [о], адрозніваецца не толькі па змене артыкуляцыі, але і па вытрымцы ў залежнасі ад цвёрдасці-мяккасці папярэдніх зычных.

## Літаратура

**Галосныя**Гл. таксама: МФА

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | **Пярэднія** | **Ненапруж. пярэднія** | **Сярэднія** | **Ненапруж. заднія** | **Заднія** |
| **Верхнія** |

|  |
| --- |
|

i • y

ɨ • ʉ

ɯ • u

ɪ • ʏ
• ʊ

e • ø

ɘ • ɵ

ɤ • o

ə

ɛ • œ

ɜ • ɞ

ʌ • ɔ

æ

ɐ

a • ɶ

ɑ • ɒ |

 |
| **Ненапруж. верхнія** |
| **Сяр.-верхнія** |
| **Сярэднія** |
| **Сяр.-ніжнія** |
| **Ненапруж. ніжнія** |
| **Ніжнія** |

*Калі сімвалы стаяць у парах, то правы з іх
 пазначае агублены галосны.*
* Фанетыка беларускай літаратурнай мовы / І. Р. Бурлыка, Л. Ц. Выгонная, Г. В. Лосік, А. І. Падлужны; Рэд. А. І. Падлужны. — Мн. : Навука і тэхніка, 1989. — 335 с. — ISBN 5-343-00292-7.

* Carbonell, Joan F.; Llisterri, Joaquim (1992). Catalan. *Journal of the International Phonetic Association*. **22** (1–2): 53–56.
* Cruz-Ferreira, Madalena (1995). European Portuguese. *Journal of the International Phonetic Association*. **25** (2): 90–94.
* Fougeron, Cecile; Smith, Caroline L (1993). Illustrations of the IPA:French. *Journal of the International Phonetic Association*. **23** (2): 73–76.
* Jones, Daniel; Dennis, Ward (1969). The Phonetics of Russian. Cambridge University Press. `{{cite journal}}`: Шаблон цытавання journal патрабуе `|journal=` (даведка)
* Jassem, Wiktor (2003). Polish. *Journal of the International Phonetic Association*. **33** (1): 103–107.
* Rogers, Derek; d'Arcangeli, Luciana (2004). Italian. *Journal of the International Phonetic Association*. **34** (1): 117–121.
* Shosted, Ryan K.; Vakhtang, Chikovani (2006). Standard Georgian. *Journal of the International Phonetic Association*. **36** (2): 255–264.
# Тыбета-бірманскія мовы

| Тыбета-бірманскія мовы |
| --- |
|  |
| Таксон |
Група |
| Статус |
Агульнапрызнаная |
| Арэал |
Усходняя Азія, Паўднёва-Усходняя Азія, Паўднёвая Азія |
| Колькасць носьбітаў | 70 млн |
| Класіфікацыя |
| Катэгорыя |
Мовы Еўразіі |
|
Сіна-тыбецкія мовы
Тыбета-бірманскія мовы |
| Коды моўнай групы |
| ISO 639-2 |
— |
| ISO 639-5 | tbq |

**Тыбета-бірманскія мовы** — галіна сіна-тыбецкай моўнай сям'і.

Былі асобна вылучаны брытанскім даследчыкам Джэймсам Логанам у 1856 г. Да нашага часу ўнутраная класіфікацыя знаходзіцца на стадыі распрацоўкі.

Лічыцца, што тыбета-бірманскія мовы адасобіліся ад сінійскай галіны некалькі тысяч гадоў таму. Месцамі першаснага фарміравання былі або заходняя частка даліны Хуанхэ або тэрыторыя сучаснага паўднёва-усходняга Кітая ад возера Цынхай да Юньнані.

## Спасылкі

* Tibeto-Burman — Ethnologue
* Ekaterina Chirikova Creating a database for Tibeto-Burman languages
* David Bradley Tibeto-Burman Languages and Classification
# Унцыял

Старонка з Келскай кнігі.
**Унцыял(унцыяльнае пісьмо)** — сярэдневяковы рукапісны шрыфт, які склаўся да пачатку 4 стагоддзя н. э. Прымяненне унцыялу заахвочвалася Хрысціянскай царквой для ўжывання ў рукапісах Бібліі. Таму ранняя хрысціянская літаратура адрозніваецца ад класічных тэкстаў таго ж перыяду. Унцыял адрозніваўся круглявымі формамі, паколькі пісаўся звычайна чаротавым або птушыным пяром.

Ранні унцыял (3-6 ст.) пазбаўлены засечак.

Унцыяльнае пісьмо, што развілося цалкам у 4 стагоддзі, неўзабаве стала пануючым кніжным пісьмом, і амаль уся літаратура таго часу, якая дайшла да нас, выканана ўнцыялам. Паколькі ім пісаць было шмат лягчэй і хутчэй, чым квадратным капіталам, і ён быў больш выразны, чым рустыка, то яго лічаць першым пісьмом, спецыяльна прызначаным для напісання шырокаканечным пяром.

Ва ўнцыяле гарызантальныя рыскі маюць малое значэнне, і таму ў напісанні няма рэзкіх засечак уверсе і ўнізе. Унцыял заставаўся ва ўжыванні да 8 стагоддзя, але ўнцыяльныя формы, змешаныя з формамі капітальнага пісьма, сустракаюцца і ў больш познія часы ў загалоўках і ініцыялах.

Варта адрозніваць унцыял стары і новы. Простай прыкметай старога з'яўляецца дыяганальны, прыкладна 45 градусны кірунак пяра і адсутнасць засечак. У новым унцыяле назіраюцца ў цэлым лёгкія засечкі і гарызантальны кірунак пяра. Але здараецца і пісаны нахільна ўнцыял. Калі ў капітальным напісанні словы адно ад аднаго яшчэ не аддзеленыя, то ва ўнцыяльным напісанні 7 стагоддзя гэта ўжо звыклая рэч.

З часам ва ўнцыяле сталі ўсё больш праслежвацца элементы курсіву, які бесперапынна развіваўся. Так у 5 стагоддзі быў парушаны прынцып размяшчэння літар радка ў межах двух ліній, што аб'ядноўвала унцыял з капітальным напісаннем, і ўнцыял наблізіўся да курсіву малых літар.
# Міжнародная марская арганізацыя

**Міжнародная марская арганізацыя** (англ.: International Maritime Organization, IMO) — міжнародная міжурадавая арганізацыя, з’яўляецца спецыялізаванай установай ААН, служыць апаратам для супрацоўніцтва і абмену інфармацыяй па тэхнічных пытаннях, звязаных з міжнародным гандлёвым суднаходствам.

## Гісторыя

Утворана 6 сакавіка 1948 года ў Жэневе з прыняццем Канвенцыі аб Міжурадавай марской кансультатыўнай арганізацыі (англ. Inter-Governmental Maritime Consultative Organization, IMCO). Канвенцыя ўступіла ў сілу 17 сакавіка 1958 года, і зноў створаная арганізацыя прыступіла да сваёй практычнай дзейнасці. На 9-й сесіі Асамблеі гэтай арганізацыі (Рэзалюцыя A.358 (IX)) яе назва была зменена, і з 22 мая 1982 года дзейнічае яе цяперашняя назва. Штаб-кватэра знаходзіцца ў Лондане.
# Нараджэнне

**Нараджэнне** — пачатак жыцця. У прыродзе нараджэннем лічыцца фізіялагічны працэс з'яўлення жывой істоты з улоння маці (у сысуноў і чалавека) або з яйка (у рэптылій, птушак, земнаводных, членістаногіх, большасці рыб і г.д.).

У сімвалічным сэнсе паняццем *нараджэнне* прынята пазначаць пачатак любога існавання, рэальнага або выдуманага, у тым ліку ў неадушаўлёных рэчаў: «нараджэнне Сусвету», «нараджэнне новай эпохі», «нараджэнне шэдэўра», «Нараджэнне трагедыі з духу музыкі» (праца Ф. Ніцшэ), «нараджэнне электронных пар» і інш.

Нараджэнне з'яўляецца важным паняццем у некаторых філасофскіх і рэлігійных сістэмах.

## Гл. таксама

* Дзень нараджэння
* Імя пры нараджэнні
* Водныя роды
* Хатнія роды
# Вялікая Індыя

Цёмна-аранжавым колерам на карце пазначаны Індыйскі субкантынент, светла-аранжавым — іншыя краіны, культурна звязаныя з Індыяй (Бірма, Тайланд, Камбоджа, Лаос, Інданезія і Малайзія). Жоўтым колерам адзначаны рэгіёны са значным гістарычным уплывам індыйскай культуры (Афганістан, Тыбет, Юньнань, і Філіпіны).
**Вялікая Індыя** — гістарычны рэгіён, які знаходзіўся пад значным уплывам індыйскай культуры і індуізму, асабліва ў перыяд з V па XV стагоддзе. Вялікая Індыя распасціралася далёка за межы Індыйскага субкантынента: ад Афганістана да астравоў Паўднёва-Усходняй Азіі і Далёкага Усходу, ад Цэйлона да перадгор'яў Гімалаяў і Тыбета. З Вялікай Індыяй звязана распаўсюджванне індуізму ў Паўднёва-Усходняй Азіі, а таксама экспансія будызму за межы Індыйскага субкантынента ў Цэнтральную Азію і Кітай па Вялікаму шаўковаму шляху, якая адбылася ў першыя стагоддзі нашай эры.

## Літаратура

* Ali, Jason R.; Aitchison, Jonathan C. (2005), Greater India, *Earth-Science Reviews*, **72** (3–4): 169–188, doi:10.1016/j.earscirev.2005.07.005.

## Спасылкі

* Greater India — Suvarnabhumi Архівавана 25 красавіка 2017.
* Papers on variation and change in the Sinosphere and in the Indosphere in honour of James A. Matisoff Архівавана 2 лістапада 2007.
# Выбар крытыкаў (кінапрэмія)

| Выбар крытыкаў |
| --- |
|  |
| Тып | група ўзнагарод[d] |
| Заснавальнік | Critics Choice Association[d] |
| Заснаванне | 1996 |
| Краіна | * ЗША
 |
| Сайт | criticschoice.com (англ.) |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**«Вы́бар кры́тыкаў»** (англ.: Critics' Choice Movie Awards, раней вядомая як **Broadcast Film Critics Association Award**) — кінапрэмія, якая прысуджаецца Асацыяцыяй кінакрытыкаў вяшчальных кампаній. Намінанты аб'яўляюцца ў снежні. Пераможцы вызначаюцца далейшым галасаваннем і аб’яўляюцца на цырымоніі ў студзені наступнага года.

Першапачаткова ўзнагароды называліся проста *Critics' Choice Awards*. У 2010 годзе да іх назвы было дададзена слова *Movie*, каб адрозніць іх ад *Critics' Choice Television Awards*, якія былі ўпершыню ўручаны ў наступным годзе нядаўна створанай Асацыяцыяй тэлевізійных крытыкаў. Назва *Critics' Choice Awards* цяпер афіцыйна адносіцца да цырымоніі ўручэння ўзнагарод як у кіно, так і на тэлебачанні.

## Катэгорыі

* Найлепшы фільм (з 1995)
* Найлепшая рэжысура (з 1995)
* Найлепшы акцёр (з 1995)
* Найлепшая актрыса (з 1995)
* Найлепшы акцёр другога плана (з 1995)
* Найлепшая актрыса другога плана (з 1995)
* Найлепшы фільм на замежнай мове (з 1995)
* Найлепшы малады выканаўца (з 1996)
* Найлепшы анімацыйны фільм (з 1998)
* Найлепшая песня (з 1998)
* Найлепшая музыка (з 1999)
* Найлепшы акцёрскі ансамбль (з 2001)
* Найлепшая камедыя (з 2005)
* Найлепшы адаптаваны сцэнар (з 2009)
* Найлепшы арыгінальны сцэнар (з 2009)
* Найлепшая аператарская работа (з 2009)
* Найлепшая работа мастака-пастаноўшчыка (з 2009)
* Найлепшы дызайн касцюмаў (з 2009)
* Найлепшы макіяж (з 2009)
* Найлепшы мантаж (з 2009)
* Найлепшыя візуальныя эфекты (з 2009)

## Зноскі

## Спасылкі

* Афіцыйны сайт
# Walt Disney Pictures

| Walt Disney Pictures |
| --- |
|  |
| Тып | кінакампанія[d] |
| Заснаванне | 1923 |
| Заснавальнікі | Уолт Дысней |
| Краіна | * ЗША
 |
| Адрас | * Walt Disney Studios[d]
* Бербанк
* Каліфорнія
* ЗША
 |
| Галіна | кінаіндустрыя[d] |
| Прадукцыя | фільм |
| Матчына кампанія | The Walt Disney Studios[d] |
| Сайт | movies.disney.com (англ.) |

**Walt Disney Pictures** — амерыканская кінакампанія, якая мае падраздзялення ў Японіі і на тэрыторыі ЗША. Гэта асноўная кінематаграфічная студыя забаўляльнага медиаконгломерата The Walt Disney Company са штаб-кватэрай у горадзе Бербанк, штат Каліфорнія. Walt Disney Pictures з’яўляецца даччынай кампаніяй з забаўляльнага сектара кампаніі Disney.

## Фільмаграфія

* Дамба (1941)
* Бэмбі (1942)
* Сто адзін далмацін (1961)
* Кароль Леў (1994)
* Геркулес (1997)

## Зноскі
# Драма (род літаратуры)

**Драма** (стар.-грэч.: δρᾶμα — дзеянне) — адзін з родаў літаратуры (разам з лірыкай, эпасам, а таксама ліра-эпасам). Адрозніваецца ад іншых родаў літаратуры спосабам перадачы сюжэту — не праз апавяданне або маналог, а праз дыялогі персанажаў. Да драмы так ці інакш адносіцца любы літаратурны твор, пабудаваны ў дыялагічнай форме, у тым ліку камедыя, трагедыя, драма (як жанр), фарс, вадэвіль і г. д.

Са старажытных часоў існавала ў фальклорнай або літаратурнай форме ў розных народаў; незалежна адны ад адных свае драматычныя традыцыі стварылі антычныя грэкі, старажытныя індыйцы, кітайцы, японцы, індзейцы Амерыкі.

## Віды драмы (драматычныя жанры)

* Трагедыя
* Трагікамедыя
* Драма
* Вершаваная драма
* Меладрама
* Іерадрама
* Містэрыя
* Камедыя
* Вадэвіль
* Фарс

## Гл. далей

* Англійская драма
* Антычная драма
* Усходняя драма
	+ Індыйская драматургія
	+ Японская драматургія
	+ Кітайская драматургія
* Сярэднявечная драма
* Драма Рэнесансу
* Елізавецінская драма
* Іспанская драма
* Класічная драма
* Драма Новага часу
* Рамантычная драма
* Рэалістычная драма
* Натуралістычная драма
* Імпрэсіянісцкая драма
* Сімвалісцкая драма
* Экспрэсіянісцкая драма

## Крыніцы

* Драма // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб., 1890—1907.
# Фармацыя

Міжнародны сімвал фармацыі

**Фармацыя** (грэч. φάρμακον праз кальку англ.: pharmacy — лекі і прымяненне лекаў) — комплекс навукова-практычных дысцыплін, якія вывучаюць праблемы стварэння, бяспекі, даследаванні, захоўвання, вырабу, рэалізацыі і маркетынгу лекавых сродкаў, а таксама пошуку прыродных крыніц лекавых субстанцый.

У комплексе з фармакалогіяй складае навуку аб леках.

### Рэгуляванне

* National Association of Boards of Pharmacy Архівавана 26 верасня 2016.
* National Association of Pharmacy Regulatory Authorities (Canada)
* Pharmacy Board of New South Wales Архівавана 21 лютага 2017.
* Pharmacy Board of Victoria (Australia) Архівавана 11 сакавіка 2010.
* Pharmacy Council of New Zealand Архівавана 11 мая 2008.
* Pharmacy Council of India

### Гісторыя і традыцыі

* Navigator History of Pharmacy Архівавана 2 лістапада 2005. Collection of internet resources related to the history of pharmacy.
* RPSGB Museum Information Sheets Illustrated information sheets on objects in the history of pharmacy.
* History of Pharmacy Web Pages Архівавана 10 лютага 2012. Perbo’s History of Pharmacy Web Pages.
* Soderlund Pharmacy Museum Архівавана 18 ліпеня 2019. — Information about the history of the American Drugstore
* The Lloyd Library Library of botanical, medical, pharmaceutical, and scientific books and periodicals, and works of allied sciences
* American Institute of the History of Pharmacy American Institute of the History of Pharmacy--resources in the history of pharmacy

### Іншае

* БЕЛФАРМАЦИЯ Архівавана 2 верасня 2011.
* PharmWeb Архівавана 4 сакавіка 2010. — Pharmaceutical Portal.
* World Pharmacy Архівавана 28 верасня 2020. — Pharmaceutical Information Guide.
* Pharmer Архівавана 19 снежня 2021. — Search Pharmaceutical & Biotech Jobs
* EgyPharmaZone Архівавана 25 лютага 2011. — Largest Egyptian Pharmaceutical Portal.
* The Virtual Library of Pharmacy — Extensive index of pharmacy-related resources, including information on careers in pharmacy, pharmacy schools, pharmaceuticaul companies, associations and conferences.
* Virtual Library of Biochemistry and Cell Biology — Resource devoted to drug discovery and chemical and pharmacological approaches to biology, biomedicine and biotechnology.
* The British Library, Pharmacy Industry section Архівавана 10 кастрычніка 2006.
* Pharmacist.com — Portal site for pharmacists and pharmacy students.
* Museu da Farmácia Архівавана 19 красавіка 2008. — Pharmacy Museum in Lisbon
* auspharm.net.au Архівавана 9 сакавіка 2021. — Portal for pharmacists practising in Australia, providing useful links, a discussion list, and feature articles
* Online Pharmacy — Portal for buying drugs online — online shop
* Pakistan Pharmacists Society — National association of pharmacists

to promote and expand their role in public health and patient care in Pakistan

* community pharmacy CE Архівавана 9 сакавіка 2008. — community pharmacy CE site
* Pharmacist’s Letter — Unbiased, research based resource for pharmacists and pharmacy technicians on new developments in drug therapy
* Навіны GMP
# Хабілітацыя

| Хабілітацыя |
| --- |
|  |
| Афіцыйная назва | укр.: доктор габілітований польск.: doktor habilitowany |
| Кароткая назва | hab. |
| Юрысдыкцыя распаўсюджваецца на | Германія, Швейцарыя, Аўстрыя, Польшча, Францыя і Фінляндыя |
| Папярэднік | Q133265884? |
| Prerequisite | habilitation thesis[d] і Q15824588? |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Хабіліта́цыя** (англ.: Habilitation) — у еўрапейскіх і лацінаамерыканскіх універсітэтах атрыманне другой (вышэйшай) навуковай ступені (хабілітаванага доктара), якая адпавядае беларускай навуковай ступені доктара навук. Раней — таксама іспыт на прафесара. Працэдура, якая ідзе пасля надання першай ступені доктара філасофіі.

Існуе ў еўрапейскай кантынентальнай акадэмічнай сістэме (у такіх краінах, як Германія, Францыя, Аўстрыя, Чэхія, Польшча), шмат традыцый і асаблівасцяў якой былі запазычаны савецкай сістэмай падрыхтоўкі навуковых і навукова-педагагічных кадраў вышэйшай кваліфікацыі.

Пасля праходжання хабілітацыі прэтэндэнту надаецца тытул **хабілітаванага доктара** (*doctor habilitatus, Dr. habil.*), які дае права займаць прафесарскія пасады ва ўніверсітэтах. Але варта адзначыць, што хабілітацыя ў многіх краінах не з’яўляецца асобнай навуковай ступенню, а з’яўляецца кваліфікацыяй, дадатковай да ступені доктара філасофіі.

Асноўным этапам хабілітацыі з’яўляецца абарона дысертацыі, падрыхтоўка якой прадугледжвае выкананне навуковай працы значна больш высокага ўзроўню, чым гэта патрабуецца для даследавання, пасля якога прысвойваюць званне доктара — і якасна, і колькасна (па аб’ёме). У адрозненне ад дысертацыі на званне доктара, дадзеная дысертацыя выконваецца самастойна, гэта значыць не прадугледжвае кіраўніцтва больш падрыхтаваным навукоўцам (доктарам навук). Прадметам рэцэнзавання апанентаў з’яўляецца праца вучонага ў цэлым, уключаючы навуковыя публікацыі, педагагічная дзейнасць (выданне навучальных дапаможнікаў і падрыхтоўка лекцыйных курсаў) і арганізацыйная работа ў сферы навукі (удзел у міжнародных навуковых арганізацыях, кіраўніцтва навуковымі праектамі і г.д.).
# Пахарпурская віхара

| Пахарпурская віхара\* |
| --- |
| Ruins of the Buddhist Vihara at Paharpur\*\* |
| Сусветная спадчына ЮНЕСКА |
|

---

 |
| **Тып** | культурны |
| **Крытэрыі** | I, II, VI |
| **Спасылка** | 322 |
| **Рэгіён**\*\*\* | Азія |
| **Гісторыя ўключэння** |
| **Уключэнне** | 1985  (9 сесія) |
| \* Міжнародная канвенцыя «ЮНЕСКА» \*\* Назва ў афіцыйным англ. спісе \*\*\* Рэгіён па класіфікацыі ЮНЕСКА |

**Пахарпу́рская віха́ра** (бенг.: পাহাড়পুর বৌদ্ধ বিহার) — помнік сусветнай спадчыны ў Бангладэш. Уяўляе сабою рэшткі сярэднявечнага будысцкага цэнтра.

## Гісторыя

Пахарпурская віхара — будысцкі манастырскі комплекс Самапура Махавіхара, пабудаваны па загаду Дхармапалы Вікрамшылы (770—810 гг.) з бенгальскай дынастыі Пала. Згодна тыбецкім крыніцам, яна з’яўлялася часткай цэлай сеткі будысцкіх свяцілішчаў дзяржавы Пала, выконвала функцыі адукацыйнага цэнтра. Падчас раскопак былі выяўлены прысвячэнні не толькі Будам, але таксама Махавіры і індуісцкім бажаствам. Каля фундамента храма было знойдзена 60 індуісцкіх каменных скульптур. Мяркуецца, што месца, на якім узведзена віхара, было індуісцкай святыняй у папярэдні перыяд. Пра гэта кажа медная пласціна, датаваная 479 г., з запісам аб ахвярапрынашэнні.

У другой палове XII ст. у выніку паступовага заняпаду будызму віхара была пакінута манахамі. Археолагі не выявілі значных слядоў разбурэння, якія б маглі сведчыць пра напад ворагаў або аблогу.

## Асаблівасці помніка

Самапура Махавіхара ўяўляе сабою чатырохкутнік са знешнімі сценамі ў 280,4 м у даўжыню. Уваход знаходзіцца ў паўночнай сцяне. Ва ўнутраных частках сцен месцяцца 177 асобных манаскіх келляў. Унутраная частка — ступа ў форме крыжа з 3 ступеністымі платформамі. На верхняй платформе быў пабудаваны храм.

Пахарпурская віхара пабудавана ў стылі, які аказаў значны ўплыў на іншыя будысцкія комплексы, у тым ліку за межамі Бенгаліі.

## Гісторыя вывучэння

Упершыню апісана брытанцам Б’юкенанам Гамільтонам у аглядзе ўсходняй Індыі паміж 1807 г. і 1812 г. У 1879 г. адбыліся першыя археалагічныя раскопкі, якія выявілі значнасць помніку, аднак мелі вельмі абмежаваны характар, паколькі мясцовы землеўладальнік адмовіў у іх працягу. Тым не меней, у 1919 г. улады абвясцілі віхару археалагічнай каштоўнасцю. Дзякуючы гэтаму ў 1923 г. былі арганізаваны комплексныя даследаванніі. Яны праходзілі ў 3 этапы:

* 1923 г.
* 1925—1926 гг.
* 1926 — 1927 гг.

У выніку, былі даследаваны асноўныя часткі віхары, усталявана храналогія яе пабудовы і далейшага існавання. Пасля II Сусветнай вайны пакістанскія археолагі вялі раскопкі ўсходняй часткі помніку, даследавалі ўнутраныя памяшканні келляў.

## Ахова

У 1985 г. Пахарпурская віхара была ўнесена ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

## Спасылкі

|  |  |
| --- | --- |
|  | Сусветная спадчына ЮНЕСКА, аб’ект № 322 рус. • англ. • фр. |

* Сайт ЮНЕСКА
* Афіцыйны сайт Архівавана 12 красавіка 2021.