Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Тамільская мова

| Тамільская мова |
| --- |
|  |
| Саманазва | தமிழ் تَمِۻْ |
| Краіны | — |
| Агульная колькасць носьбітаў | * 75 000 000 чал. (2019)
 |
| Класіфікацыя |
| дравідыйскія мовы
South Dravidian
Tamil–Kannada
Tamil–Malayalam
Tamil languages
тамільская мова |
| Пісьменнасць | тамільская пісьменнасць, Vatteluttu[d], Koleluttu[d] і арабскае пісьмо[…] |
| Моўныя коды |
| ДАСТ 7.75–97 | там 655 |
| ISO 639-1 | ta |
| ISO 639-2 | tam |
| ISO 639-3 | tam |
| WALS | tsp і tml |
| Ethnologue | tam |
| Linguasphere | 49-EBE-a |
| ABS ASCL | 5103 |
| IETF | ta |
| Glottolog | tami1289 |
|  Вікіпедыя на гэтай мове |

**Тамільская мова** (там. தமிழ்) — самая паўднёвая з дравідыйскіх моў. На ёй гаворыць насельніцтва паўднёвай Індыі, пачынаючы ад паўночнай пагранічнай рысы (дзе заканчваецца тэлугу), якая праходзіць на некалькі міль на поўнач ад Чэнаі, і да мыса Комарын на поўдні, гэта значыць амаль ўся паўднёвая аканечнасць Індыі, за выключэннем нешырокай паласы па яе заходнім беразе, занятай роднаснай дравідыйскай мовай малаялам. Акрамя таго, па-тамільску гаворыць насельніцтва паўночнай палавіны Цэйлона.

Маючы багатую 2300-гадовую гісторыю, тамільская мова лічыцца класічнай мовай.

Тамільская мова з’яўляецца афіцыйнай у Індыі (штат Тамілнад), Шры-Ланцы, Сінгапуры. У Малайзіі на тамільскай мове гаворыць частка індускага насельніцтва. Таксама на ёй гавораць на поўдні Кеніі.

У беларускай мове ёсць запазычанне з тамільскай — «катамаран» (கட்டு மரம்), што ў перакладзе значыць «звязаныя бярвенні».

Агульная колькасць носьбітаў каля 70 млн чалавек.

## Спасылкі
# А капэла

**А капэла** (акапэльныя спевы) (італ.: а cappella — «як у капліцы») — шматгалосны харавы спеў без інструментальнага суправаджэння. Тэрмін з’явіўся ў канцы XVII стагоддзя, яго звычайна звязваюць з практыкай папскага набажэнства ў рымскай Сікстынскай капэле. У больш шырокім сэнсе «а капэла» завуць вакальную партыю, якую выконвае без музычнага суправаджэння.

Распаўсюджанае ў народнай творчасці, царкоўнай музыцы (раннехрысціянскай — апалагетам хвалы Богу, які аддаваўся выключна словам (логасам), агучаных чалавечым голасам, без «флейт і труб», быў ужо Клімент Александрыйскі; ранняй каталіцкай і праваслаўнай; арганнае суправаджэнне на Захадзе ўведзена толькі ў 660), а затым у творах кампазітараў нідэрландскай школы, творчасці Джавані Палестрына.

Стыль спеваў a cappella развіваўся таксама ў свецкім спеўным мастацтве кампазітарамі Адраджэння, у тым ліку ў мадрыгалах.

Як стыль прафесійнага харавога мастацтва спевы a cappella вызначыліся ў культавай паліфаніі да канца сярэдніх стагоддзяў, дасягнулі росквіту ў майстроў нідэрландскай школы і атрымалі класічны выраз у рымскай школе (Палестрына, Беневолі, Скарлаці). Варта ўлічыць, што ў XVII—XVIII стагоддзях спевы a cappella (асабліва свецкія) маглі суправаджацца саліруючымі інструментамі або генерал-басам; затым стала зноў шанавацца выкананне наогул без суправаджэння.

Харавое мастацтва праваслаўных цэркваў выкарыстоўвае спевы выключна a cappella. У Старажытных (манафізіцкіх) цэрквах Усходу (Эфіёпскай, Копцкай, Малабарскай) часам дапускаецца музычнае суправаджэнне, у тым ліку з выкарыстаннем традыцыйных афрыканскіх і азіяцкіх інструментаў. У Расіі прыхільнікам ўкаранення ў набажэнствы інструментаў быў знакаміты кампазітар Аляксандр Грэчанінаў, аднак гэта рашэнне не было прынята Памесным саборам 1917—1918.

Спевы a cappella шырока ўжываюцца ў камернай харавой музыцы еўрапейскіх кампазітараў XIX стагоддзя. Вялікіх вышынь дасягнула ў рускай харавой культуры XX стагоддзя (сачыненні Танеева, Кастальскага, Рахманінава, Часнакова, Віктара Каліннікава, Давідзенка, Коваля, Шабаліна, Шастаковіча, Свірыдава, Салманава; дзейнасць Сінадальнага хору, Прыдворнай пеўчай капэлы і інш.) У цяперашні час спевы a cappella распаўсюджана ў многіх краінах.

## Гл. таксама

* Капэла
* Вакаліз
# Rotten Tomatoes

| Rotten Tomatoes |
| --- |
|  |
| URL | rottentomatoes.com |
| Камерцыйны |
Так |
| Тып сайта | Агляд гульнявой і кінаіндустрыі |
| Рэгістрацыя |
Неабавязковая |
| Мова(-ы) | амерыканскі варыянт англійскай мовы |
| Уладальнік | Warner Bros. |
| Аўтар | Сен Дыёнг |
| Пачатак працы | 1998 |
| Рэйтынг Alexa | 405 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Rotten Tomatoes** (у перакладзе з англ.: — гнілыя памідоры; вымаўляецца — *Рот(э)н тама́таўз*) — вэб-сайт, на якім збіраюцца агляды, інфармацыя і навіны кінематографа. Назва сайта ўтворана ад традыцыі кідаць гнілымі памідорамі ў артыстаў, якія не спадабаліся публіцы. Flixster з'яўляецца ўладальнікам *Rotten Tomatoes* са студзеня 2010 года.

Галоўны рэдактар сайта — Мэт Атчыці (англ.: Matt Atchity).

## Гл. таксама

* Metacritic

## Зноскі

## Спасылкі

* Rotten Tomatoes  (англ.)
# Тэлугу (народ)

|  |
| --- |
| Тэлугу (*తెలుగు ప్రజలు*) |
|  |
|  |
| Агульная колькасць | каля 75 млн. |
| Рэгіёны пражывання | Індыя |
| Мова | тэлугу |
| Рэлігія | індуізм |
| Блізкія этнічныя групы | малаялі, тамілы, канада, гонды, брагуі, чэнчу, куруба |

**Тэлу́гу** (тэлугу *తెలుగు ప్రజలు*) - народ дравідыйскага паходжання, карэнныя насельнікі Паўднёвай Індыі, галоўным чынам штата Андхра-Прадэш. У выніку эміграцыі буйныя абшчыны тэлугу склаліся таксама ў Вялікабрытаніі, ЗША, Канадзе, краінах Персідскага заліва і г. д. Агульная прыкладная колькасць - 75 млн. чал. (2004 г.).

## Паходжанне

Тэлугу вылучыліся з агулнадравідыйскага пласту насельніцтва ў перыяд сярэднявечча. Аднак з-за геаграфічных, каставых і гістарычных адрозненняў агульная свядомасць укаранілася толькі ў кан. XIX - сяр. XX ст. з развіццём культурнага адраджэння і гуртавання вакол мовы тэлугу.

## Культура

Асноўным заняткам доўгі час з'яўлялася сельская гаспадарка. Тэлугу вырошчваюць рыс, бабовыя і алейныя культуры, садавіну і гародніну. Разводзяць хатнюю птушку, кароў, свінняў і іншую жывёлу. Ужо ў 1 тысячагоддзі н. э. вылучыліся прафесійныя заняткі гандляроў, ганчароў, кавалёў, цясляроў, якія перадаваліся па спадчыне.

Сем'і вялікія пашыраныя і малыя нуклеарныя. Да 1947 г. была пашырана палігінія. Шлюбы патрылакальныя, звычайна арганізуюцца бацькамі. Пашыраны шлюбныя адносіны паміж стрыечнымі братамі і сёстрамі. Жонка лічыцца адказнай за дабрабыт сям'і і працягласць жыцця мужа. У фальклоры тэлугу часцяком сустракаюцца матывы нялёгкай удовінай долі, паколькі згубіўшая мужа не можа разлічваць на дабразычлівасць сваякоў. Прадстаўнікі вышэйшых каст маюць абмежаваныя магчымасці разводаў.

Каставая сістэма глыбока ўкаранілася ў грамадстве тэлугу. Так, не прыватныя асобы і сем'і, а менавіта касты земляробаў кантралююць валоданне і размеркаванне зямлі. Шлюбы паміж прадстаўнікамі розных каст звычайна забаронены.

Тэлугу будуюць паселішчы розных памераў. Некаторыя складаюцца ўсяго з некалькіх гаспадарак, а іншыя сельскія паселішчы больш нагадваюць гарады. Прадстаўнікі розных каст жывуць у розных частках паселішча. Будова жытлаў таксама паказвае паходжанне іх уладальнікаў. Найбольш прымітыўныя жытлы чатырохкутныя, каркасныя, са сценамі з саману і дахам з саломы. Хаты заможных тэлугу шматкамерныя, маюць каменны або цагляны фундамент. Жыхары адной або нават некалькіх вёсак складаюць суседскую абшчыну.

Тэлугу славяцца песенным і танцавальным мастацтвам. Асаблівае развіццё набыла карнатакская музыка, жанр класічнай індыйскай музыкі, характэрны для ўсіх дравідыйскіх народаў Паўднёвай Індыі, але большасць вядомых прыкладаў паходзіць менавіта з Андхра-Прадэш. Найбольш вядомая творчасць Анамаі (1408 - 1503 гг.), які складаў песні на мове тэлугу пад карнатакскую музыку.

Тэлугу таксама вылучаюцца сваёй кулінарыяй. Яна адрозніваецца вялікай колькасцю прыпраў і саленняў.

## Мова

Мова тэлугу адносіцца да дравідыйскай сям'і моў.

## Рэлігія

Большасць вернікаў спавядае індуізм.

## Зноскі

## Спасылкі

* Тэлугу на everyculture.com
* Культурныя асацыяцыі тэлугу ў свеце Архівавана 3 снежня 2017.
* Тэлугу - касмапалітычная культура Архівавана 5 снежня 2017.
* Культура тэлугу
# Аамір Хан

| Аамір Хан |
| --- |
| англ.: Aamir Khan |
|  |
| Род дзейнасці | кінаакцёр, кінарэжысёр, кінапрадзюсар, сцэнарыст, тэлевядучы, прадзюсар, акцёр, музыкант |
| Дата нараджэння | 14 сакавіка 1965(1965-03-14) (61 год) |
| Месца нараджэння | * Мумбаі, Махараштра, Індыя
 |
| Грамадзянства | * Індыя
 |
| Веравызнанне | іслам |
| Бацька | Tahir Hussain[d] |
| Маці | Zeenat Hussain[d] |
| Жонка | Kiran Rao[d] |
| Дзеці | Ira Khan[d], Junaid Khan[d] і Azad Rao Khan[d] |
| Альма-матар | * Bombay Scottish School[d]
* St. Anne's High School, Bandra[d]
* Narsee Monjee College of Commerce and Economics[d]
 |
| Узнагароды і прэміі |   CNN-News18 Indian of the Year[d] (2008) Filmfare Award for Best Director[d] (2008) |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Аамір Хан** (урду عامر خان, хіндзі आमिर ख़ान, англ. Aamir Khan; нар. 14 сакавіка 1965 года, Бамбей) — індыйскі акцёр, прадзюсар, рэжысёр, сцэнарыст і тэлевядучы. Здымаецца ў фільмах на хіндзі. Зарэкамендаваў сябе як адзін з самых папулярных і ўплывовых акцёраў індыйскага кіно. Уладальнік шэрагу намінацый і кінапрэмій, у тым ліку Filmfare Awards і Нацыянальнай кінапрэміі Індыі. Быў удастоены ўрадавых узнагарод Падма Шры ў 2003 годзе і Падма Бхушан у 2010.

## Крыніцы
# Тэлугу

| Тэлугу |
| --- |
|  |
| Саманазва | తెలుగు |
| Краіны | Індыя |
| Афіцыйны статус |
Андхра-Прадэш |
| Агульная колькасць носьбітаў | 80 млн. |
| Рэйтынг |
13—17 |
| Статус | у бяспецы[d] |
| Класіфікацыя |
| Катэгорыя |
Мовы Еўразіі |
|
Дравідыйская сям'я
Паўднёва-усходняя група |
| Пісьменнасць | пісьменнасць тэлугу |
| Моўныя коды |
| ДАСТ 7.75–97 | тел 675 |
| ISO 639-1 | te |
| ISO 639-2 | tel |
| ISO 639-3 | tel |
| WALS | tel |
| Ethnologue | tel |
| Linguasphere | 49-DBA-aa |
| ABS ASCL | 5104 |
| IETF | te |
| Glottolog | telu1262 |
|  Вікіпедыя на гэтай мове |

**Мова тэлугу** (తెలుగు) — адна з дравідыйскіх моў. Распаўсюджана ў індыйскім штаце Андхра-Прадэш, дзе мае статус афіцыйнай, а таксама дзяржавах са значнай дыяспарай народа тэлугу — краінах Паўднёва-Усходняй Азіі, у некаторых дзяржавах Афрыкі і Блізкага Усходу, на астравах Фіджы і на Маўрыкіі.

## Спасылкі

* Тэлугу-англійскі анлайн слоўнік  (англ.)
# Балівуд

Зорка Балівуда Шах Рух Хан
**Балівуд** (хіндзі: बॉलीवुड) — кінаіндустрыя на мове хіндзі, якая базуецца ў Мумбаі, Індыя. Тэрмін часта няправільна выкарыстоўваецца для абазначэння ўсяго індыйскага кіно, аднак Балівуд з'яўляецца толькі часткай вялікай індыйскай кінаіндустрыі, якая ўключае ў сябе іншыя вытворчыя цэнтры, якія вырабляюць фільмы на розных мовах. Балівуд з'яўляецца адным з найбуйнейшых прадзюсерскіх цэнтраў у Індыі і адным з найбуйнейшых цэнтраў кінавытворчасці ў свеце. Больш афіцыйна яго называюць **Хіндзімоўны кінематограф**.
# Амітабх Бачан

| Амітабх Бачан |
| --- |
| хіндзі: अमिताभ बच्चन |
|  |
| Дата нараджэння | 11 кастрычніка 1942(1942-10-11) (83 гады) |
| Месца нараджэння | * Праяградж, Аб'яднаныя правінцыі, Брытанская Індыя
 |
| Грамадзянства | * Індыя
 |
| Бацька | Harivansh Rai Bachchan[d] |
| Маці | Teji Bachchan[d] |
| Жонка | Jaya Bachchan[d] |
| Дзеці | Abhishek Bachchan[d] і Shweta Bachchan Nanda[d] |
| Адукацыя | * Sherwood College[d]
* Kirori Mal College[d]
* Boys' High School & College[d]
* Post Graduate Government College – 11, Chandigarh[d]
 |
| Прафесія | кінаакцёр, кінапрадзюсар, спявак, тэлеакцёр, акцёр, пісьменнік |
| Узнагароды |     Dadasaheb Phalke Award[d] (2019) National Film Award for Best Actor[d] (1990) Filmfare Lifetime Achievement Award[d] (1991) CNN-News18 Indian of the Year[d] (2011) |
| IMDb | ID 0000821 |
| srbachchan.tumblr.com (англ.) |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Амітабх Бачан** (хіндзі: अमिताभ बच्चन), па нараджэнні **Амітабх Харыванш Бачан** (нар. 11 кастрычніка 1942) — індыйскі акцёр
, палітык, прадзюсар і тэлевядучы.

## Біяграфія

Амітабх Баччн нарадзіўся 11 кастрычніка 1942 гады ў горадзе Алахабад, штат Утар-Прадэш, у сям’і, якая належыць да адной з вышэйшых каст Індыі. Яго бацька, Харыванш Рай Бачан (псеўданім, сапраўдная прозвішча — Шрывастаў), быў вядомым у Індыі паэтам. У Амітабха ёсць малодшы брат, Аджытабх.

З чэрвені 1973 г. Амітабх Бачан жанаты з актрысай Джай Бхадуры. У іх двое дзяцей: дачка Швета і сын Абхішэк, таксама акцёр. Сын Амітабха, Абхішэк Бачан, з 2007 года жанаты з актрысай Айшварыяй Рай.

## Кар’ера ў кіно

Амітабх Бачан дэбютаваў у кіно ў 1969 годзе ў фільме «Сем індыйцаў» («Saat Hindustani»), дзе ён згуляў адну з галоўных роляў. Хоць фільм не меў камерцыйнага поспеху, за ролю ў ім Бачан атрымаў нацыянальную кінапрэмію як лепшы новы акцёр. За наступны фільм, *Любоў ніколі не памрэ* («Anand»), у якім галоўную ролю гуляў Раджэш Кхан, Бачану была прысуджана ўзнагарода часопіса «Filmfare» лепшага акцёру другога плана.

Аднак сапраўдны поспех прыйшоў да Бачана толькі пасля выканання ў 1973 годзе галоўнай ролі ў фільме «Зацягнутая адплата» («Zanjeer»), у якім ён гуляў «злоснага маладога чалавека», паліцэйскага, які самастойна супрацьстаяў злу.

## Зноскі