Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Інтыфада Аль-Аксы

| Інтыфада Аль-Аксы |
| --- |
| Асноўны канфлікт: Палесціна-ізраільскі канфлікт |
|  |
| Дата |
27 верасня 2000 — пачатак 2005 |
| Месца |
Палесціна і Ізраіль |
| Вынік |
Перамога Ізраіля |
| Праціўнікі |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Ізраіль
 |  Палесціна **пры падтрымцы**:  Ірак  Беларусь
 |

 |
| Сілы бакоў |
|

|  |  |
| --- | --- |
| ЦАХАЛ, Шабак, Паліцыя Ізраіля, Масад.
  | ХАМАС, НФВП, ФАТХ, ПІД, ДФВП, КНС
 |

 |
| Страты |
|

|  |  |
| --- | --- |
| 859—1010 сілавікоў і грамадзянскіх загінулі
  | 3179–3354 апалчэнцаў і грамадзянскіх загінулі
  |

 |
|  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Інтыфада Аль-Аксы** — узброенае супрацьстаянне Палесціны і Ізраіля 2000—2005 гадоў.

## Назва

Інтыфада (ад арабскага «збавенне») – *«народнае паўстанне»*. Так называліся падзеі на Палесцінскіх тэрыторыях, звязаныя з канфліктам арабаў з Ізраілем, а таксама таксама масавыя выступы ў Бахрэйне, у Саудаўскай Аравіі, Іраку, Заходняй Сахары. У цяперашні час пад словам «інтыфада» часцей за ўсё разумеецца ўзброеная барацьба палесцінцаў супраць Дзяржавы Ізраіль.

Аль-Акса — мячэць, размешчаная на Храмавай гары ў Ерусаліме.

## Повад

Непасрэднай падставай для пачатку паўстання стала наведванне лідарам ізраільскага правага блока «Лікуд» Арыэлем Шаронам Храмавай гары ў Ерусаліме, што разглядалася кіраўніцтвам Ізраіля як легітымны акт, паколькі па ўмовах мірных пагадненняў доступ да храма быў адкрыты для вернікаў усіх рэлігій.

## Ход падзей

У пачатку кастрычніка 2000 года на поўначы Ізраіля ў арабскіх гарадах і вёсках прайшлі масавыя шэсці, дэманстрацыі, якія суправаджаліся перакрыццем дарог, падпалам пакрышак, закідваннем камянямі машын і сутыкненнямі з ізраільскай паліцыяй. У выніку загінулі 13 і былі паранены некалькі дзясяткаў арабскіх грамадзян Ізраіля, пацярпелі і супрацоўнікі паліцыі.

Акрамя таго, інтыфада суправаджалася серыяй тэрактаў, ажыццёўленай смяротнікамі, якія прыбылі з Сектара Газа і Самарыі. Ізраільскія ўлады адказалі ўсталяваннем блакпастоў, інтэнсіўнымі рэйдамі па затрыманні, а ў выпадку супраціву і знішчэннем членаў тэрарыстычных арганізацый, а пасля буйных тэрактаў – часовай блакадай тэрыторый. Была ўведзена забарона на наведванне яўрэямі палесцінскіх тэрыторый.

Пік інтыфады прыйшоўся на сакавік 2002 года. Апагею супрацьстаянне дасягнула пасля буйнога тэракту ў Велікодны вечар у гасцініцы горада Нетаніі.

У красавіку 2002 года прайшла аперацыя «Ахоўная сцяна», якая ўключала ачапленне і прачэсванне раёна горада Джэнін, былі знішчаны майстэрні па вытворчасці выбухоўкі і праведзены арышт членаў тэрарыстычных арганізацый. Аперацыя падарвала магчымасці тэрарыстаў.

Пасля красавіка 2002 года інтыфада пайшла на спад і да восені стала нашмат менш акцый тэрарыстаў і сутыкненняў з сіламі паліцыі.

У лістападзе 2004 года ў парыжскай бальніцы памёр нязменны лідар палесцінцаў Ясір Арафат. Раней ізраільскія ВПС знішчылі кіраўнікоў ХАМАСа шэйха Ахмеда Ясіна і яго пераемніка Ранцісі. З сыходам са сцэны лідараў, інтыфады стала насіць дэзарганізаваны і часцяком мясцовы характар, не ахопліваючы ўсю тэрыторыю Палесціны.

## Зноскі

## Спасылкі

* Арабо-израильский конфликт: первая и вторая интифады. Справка
# Спроба дзяржаўнага перавароту ў Балівіі (2024)

26 чэрвеня 2024 года ў Балівіі адбылася спроба захопу ўлады арміяй.

## Перадгісторыя

Спроба дзяржаўнага перавароту ў Балівіі адбылася неўзабаве пасля візіту прэзідэнта Луіса Арсэ ў Расію (5—7 чэрвеня), падчас якога ён выказаў жаданне дзяржавы стаць часткай БРІКС.

25 чэрвеня, за дзень да спробы дзяржаўнага перавароту, генерал Хуан Хасэ Суньіга, камандуючы арміяй, быў зняты з пасады ў сувязі з яго заявамі пра былога прэзідэнта Эва Маралеса.

## Ход падзей

Дзяржаўнае інфармацыйнае агенцтва ABI паведаміла, што пераварот пачаўся прыкладна ў 14:30 па мясцовым часе. Балівійскае тэлебачанне паказала відэа з двума танкамі і некалькімі вайскоўцамі на плошчы Мурыльё перад урадавым палацам у Ла-Пасе.

Група спецыяльнага палка Мендэса Аркоса Чалапата з дапамогай снайпераў захапіла плошчу Мурыльё. Па паведамленнях Бі-бі-сі, вароты прэзідэнцкага палаца былі пратараненыя браняванай машынай, а салдаты ўвайшлі ў сам будынак. Газета El Deber паведаміла, што Суньіга сказаў журналістам, што «мы збіраемся вярнуць гэтую радзіму» і «будзе новы кабінет, вядома, усё зменіцца, але наша краіна больш не можа так працягваць». Ён таксама сказаў, што «палітычныя зняволеныя», уключаючы былую прэзідэнтку Жанін Аньес, будуць вызваленыя.

На тэлевізійных кадрах бачна, як Арсэ размаўляе з Суньіга ў калідоры прэзідэнцкага палаца, кажучы яму: «Я Ваш капітан, і я загадваю Вам вывесці сваіх салдат, і я не дапушчу гэтага непадпарадкавання».

Падчас спробы перавароту Арсэ абвясціў аб прызначэнні новых кіраўнікоў балівійскай арміі, ваенна-марскога флоту і ваенна-паветраных сіл, заявіўшы, што войскі, якія паўсталі супраць яго, «пэцкаюць форму». Новым галоўнакамандуючым арміяй ён прызначыў Хасэ Уілсана Санчэса, які загадаў усім вайскоўцаў, што ўдзельнічалі ў перавароце, вярнуцца ў свае казармы. Неўзабаве войскі і бранятэхніка пакінулі прэзідэнцкі палац.

Увечары балівійская паліцыя арыштавала лідара змоўшчыкаў.

## Рэакцыя

ЕС, Куба, Мексіка, Чылі, Гандурас і іншыя асудзілі спробу дзяржаўнага перавароту.

## Крыніцы
# Разведка

**Разведка**, **выведка** — практыка і тэорыя збору інфармацыі аб суперніку або канкурэнце для забеспячэння сваёй бяспекі і атрымання пераваг у вобласці ўзброеных сілаў, палітыкі ці эканомікі.

Разведка можа выкарыстаць як легальныя метады збору інфармацыі (напрыклад збор і аналіз дадзеных з адкрытых крыніц, праслухоўванне радыёканалаў з-за мяжы, назіранне пры дапамозе разведвальных спадарожнікаў), так і нелегальныя аперацыі, якія падпадаюць пад паняцце «шпіянаж» або «крадзеж інфармацыі».

## Гл. таксама

* Контрразведка
# Супрацьтанкавы ракетны комплекс

**Супрацьтанкавы ракетны комплекс (СТРК)** – комплекс узбраення, прызначаны для транспарціроўкі, захоўвання, пуску і навядзення **супрацьтанкавых кіраваных ракет (СТКР)**. Паколькі СТКР з’яўляецца асноўным кампанентам СТРК, то часта, калі спецыяльнага ўказання на такія іх адносіны паміж сабой не патрабуецца, гэтыя тэрміны выкарыстоўваюцца ў якасці сінонімаў. Нярэдка сустракаецца выраз супрацьтанкавы кіраваны рэактыўны снарад (СТКРС), які аднак не тоесны супрацьтанкавай кіраванай ракеце, паколькі з’яўляецца толькі адной з яе разнавіднасцяў, а менавіта СТКР ствольнага запуску.

СТРК пастаянна ўдасканальваюцца, у сувязі з чым іх дзеляць на чатыры пакалення:

* *Першае пакаленне* — комплексы з ручным кантролем траекторыі палёту (ручное каманднае навядзенне па лініі візавання). Аператар пры дапамозе джойсціка цалкам кантралюе траекторыю палёту ракеты. Асноўны недахоп — патрабуецца вельмі высокая кваліфікацыя аператара. У цяперашні час СТРК першага пакалення знятыя з узбраення ва ўсіх развітых краінах.
* *Другое пакаленне* — комплексы з паўактыўнай сістэмай навядзення (паўаўтаматычнае каманднае навядзенне па лініі візавання). Задачай аператара з’яўляецца ўтрыманне прыцэльнай пазнакі на мэты, а траекторыю палёту прыцэльны комплекс фармуе самастойна. У параўнанні з першым пакаленнем аператару не трэба варушыць джойсцікам, а трэба проста глядзець на мэту праз прыцэл.
* *Трэцяе пакаленне* — комплексы з прынцыпам «стрэліў і забыўся». Задачай аператара з’яўляецца навесці комплекс на мэту, пачакаць, пакуль яе ВК-вобраз зафіксуецца галоўкай саманавядзення СТКР, і націснуць на кнопку «Пуск». Пасля пуску аператару не трэба знаходзіцца на пускавы пазіцыі, СТКР сам знойдзе мэту, якую запомніў.
* *Чацвёртае пакаленне* — комплексы баражыруючага тыпу (захоп мэты пасля пуску). Задача аператара — атрымаць інфармацыю пра мэту па БІКС (баявая інфармацыйна-кіруючая сістэма), вырабіць запуск СТКР, паглядзець праз ТБ-канал камеры СТКР на разнастайнасць патэнцыйных мэтаў (выгляд з вышыні палёту ракеты) і выбраць з гэтай разнастайнасці адпаведную мэту. Пераваг некалькі: не патрэбна прамая бачнасць мэты нават на этапе навядзення; можна карэктаваць палёт ракеты (выбіраць мэты); камбінацыя ТБ-канала і ВК-канала забяспечвае высокую памехаабароненасць.

* СТРК «Шэршань»
* «Конкурс» на шасі БРДМ-2
* BGM-71 TOW на шасі «Хамві»

## Зноскі
# Садружнасць Развіцця краін Паўднёвай Афрыкі

**Садружнасць развіцця краін Паўднёвай Афрыкі** ( **СРПА** ) - міждзяржаўная арганізацыя са штаб-кватэрай у Габароне, Батсвана . Яе мэта - далейшае рэгіянальнае сацыяльна-эканамічнае супрацоўніцтва і інтэграцыя, а таксама супрацоўніцтва ў сферы палітыкі і бяспекі паміж 16 краінамі Паўднёвай Афрыкі.

## Краіны (СРПА)

Плошча і колькасць насельніцтва дзяржаў-членаў | Краіна | Плошча
(км 2 ) | Насельніцтва | Членства |
| --- | --- | --- | --- |
|  Ангола  | 1 246 700 | 25 646 166 |  |
|  Батсвана | 582 000 | 2 024 904 |  |
|  Каморскія астравы | 2235 | 575 660 | З 20 жніўня 2017г |
|  ДР Конга | 2 344 858 | 78 736 153 | З 8 верасня 1997г |
|  Эсваціні | 17 363 | 844 223 |  |
|  Лесота | 30355 | 1 741 406 |  |
|  Мадагаскар | 587 295 | 12 238 914 | сяброўства было адноўлена 30 студзеня 2014 г. пасля накладзенага на 2009 г. прыпынення |
|  Малаві | 118 484 | 13 077 160 |  |
|  Маўрыкій | 1969 | 1 237 000 | з 28 жніўня 1995г |
|  Мазамбік | 801 590 | 20 252 223 |  |
|  Намібія | 824 268 | 2 104 900 | з 21 сакавіка 1990 г. (з часоў незалежнасці) |
|  Сейшэльскія Астравы | 456 | 90 945 | таксама раней быў членам SADC з 8 верасня 1997 г. па 1 ліпеня 2004 г., затым зноў уступіў у 2008 г. |
|  ПАР | 1 221 037 | 56 000 000 | з 30 жніўня 1994 года |
|  Танзанія | 947 303 | 44 928 923 |  |
|  Замбія | 752612 | 13 046 508 |  |
|  Зімбабвэ | 390 757 | 12 973 808 |  |

Саюз Каморскіх выспаў быў прыняты ў САДК на 37-м саміце кіраўнікоў дзяржаў і ўрадаў САДК, які адбыўся ў Прэторыі, Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка ў 2017 годзе, і павялічыў агульную колькасць дзяржаў-членаў да 16

## Гісторыя

Вытокі СРПА ляжаць у 1960-1970-х гадах, калі лідары краін і нацыянальна-вызваленчых рухаў скаардынавалі палітычную, дыпламатычную і ваенную барацьбу за спыненне кіравання каланіяльных і белых меншасцей на поўдні Афрыкі.

## Выклікі, якія стаяць перад краінамі-членамі

Краіны СРПА сутыкаюцца з вялікай колькасцю сацыяльных праблем у эканоміцы, гандлю, адукацыі, дыпламатыі, абароне, бяспецы і палітыцы. Некаторыя з гэтых праблем не могуць быць эфектыўна вырашаныя асобнымі членамі. Хваробы буйнай рагатай жывёлы, банды арганізаванай злачыннасці, войны ў адной краіне могуць зацягнуць суседзяў і нанесці шкоду іх эканоміцы. Устойліваму развіццю і гандалю, пагражае існаванне розных стандартаўпрадукцыі і тарыфных рэжымаў, слабая мытная інфраструктура і дрэнныя дарогі.
# Саюз кангалезскіх патрыётаў

| Саюз кангалезскіх патрыётаў |
| --- |
| Краіна | * ДРК
 |

**Саюз кангалезскіх патрыётаў, СКП** (фр.: Union des Patriotes congolais, UPC) — палітычная партыя, а раней узброеная групоўка ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга. Складалася пераважна з прадстаўнікоў народа хема.

## Гісторыя

Арганізацыя заснавана Томасам Лубанга ў 2001 годзе.

Групоўка актыўна ўдзельнічала ў Другой кангалезскай вайне і Ітурыйскім канфлікце. Паводле ацэнак на люты 2003 года, у складзе СКП налічвалася каля 15 000 байцоў. Падчас баявых дзеянняў рух здзейсніў шматлікія напады на мірных жыхароў і іншыя парушэнні правоў чалавека.

У канцы 2003 года СКП падзяліўся на некалькі фракцый: адна пад кіраўніцтвам Кісемба Бахемукі, другую ўзначаліў Томаса Лубанга, а з трэцяў была ўтворана Партыя за адзінства і захаванне цэласнасці Конга (*Parti pour l'unité et la sauvegarde de l'intégrité du Congo*) на чале з Мандра Панга Кахва. Сілы Лубангі былі мацнейшы ў ваенным плане, бо большая частка апалчэння засталася з менавіта з ім. У 2004 годзе Лубанга і Кахва аб’ядналіся.

У сакавіку 2006 годзе кіраўнік групоўкі Лубанга быў арыштаваны. Ордэр на арышт выдадзены Міжнародным крымінальным судом за меркаванае ваеннае злачынства (выкарыстанне дзяцей-салдат). Баявік быў дастаўлены ў Нідэрланды. Пасля гэтага новым лідарам СКП стаў Боска Нтаганда.

На ўсеагульных выбарах 2006 года рух атрымаў тры месцы ў Нацыянальнай асамблеі.

## Заўвагі

## Спасылкі

* The Curse of Gold: Ch III. Methodology, Human Rights Watch, June 2005
* D.R. Congo: Army Should Not Appoint War Criminals, 14 January 2005
# Сексуальны гвалт падчас Кангалезскіх войн

Сустрэча ахвяр згвалтаванняў, якія праходзілі праграму USAID па рэінтэграцыі.
У час Першай і Другой кангалезскіх войн, а таксама ў ходзе наступных падзей (Ітурыйскі канфлікт, Канфлікт у Ківу) фіксаваліся шматлікія выпадкі згвалтаванняў. Узрост ахвяр сексуальнага гвалту вагаецца ад пяці да васьмідзесяці гадоў. У злачынствах заўважаны байцы груповак «Май-май», «Гасподняя армія супраціўлення», «Дэмакратычныя сілы вызвалення Руанды», «Нацыянальны кангрэс народнай абароны». З 2009 года адзначаецца павялічэнне інцыдэнтаў з удзелам вайскоўцаў УС ДРК.

Агульная колькасць згвалтаваных, паводле данных ААН на 2008 год, дасягнула 200 000. У артыкуле American Journal of Public Health даецца лічба ў 2 млн да 2011 года. Большая частка ахвяр — жанчыны і дзяўчынкі, але зафіксаваны таксама выпадкі згвалтаванняў хлопчыкаў і мужчын. Human Rights Watch паведаміла, што злачынствы здзяйсняліся з выключнай жорсткасцю. Так, напрыклад, сем’і ахвяр вымушалі глядзець на працэс згвалтавання. Многія пацярпелыя пасля скардзіліся на праблемы са здароўем: 87 % паведамілі аб вылучэннях з похвы, а 79 % — пра болі ў ніжняй частцы жывата, 41 % — аб выдзяленні фекаліяў і мачы з похвы. Мелі месца і псіхалагічныя траўмы, у тым ліку начныя кашмары і бессань (77 %). 91 працэнт ахвяр заяўлялі, што жылі ў страху і саромеліся з-за згвалтаванняў.

У сувязі з маштабам сексуальнага гвалту ў ходзе баявых дзеянняў, ААН назвала ДР Конга «цэнтрам выкарыстання згвалтаванняў у якасці зброі вайны».

Для падтрымкі ахвяр сексуальных злачынстваў у краіне дзейнічае арганізацыя «Association des Personnes Desherites Unies pour le Development» (APDUD). Яе заснавальніца Рэбека Масіка Кацува сама некалькі разоў была згвалтавана. Намаганнямі жанчыны была створана сетка з амаль 50 дамоў-прытулкаў. За першыя 1999—2009 гады цэнтр Кацувы прыняў больш чым 6000 ахвяр.

У 2013 годзе пачаўся масавы суд над 39 салдатамі кангалезскай арміі. Вайскоўцаў абвінавацілі ў згвалтаванні 102 жанчын і 33 дзяўчынак у пасёлку Мінова падчас вайны ў Ківу. Двум вынесены прысуд, астатнія вызвалены.

## Гл. таксама

* Сексуальны гвалт падчас Тыграйскага канфлікту

## Крыніцы
# Кобра Матата

| Кобра Матата |
| --- |
| Грамадзянства | * ДРК
 |
| Прыналежнасць | ПССІ, НФСК, УС ДРК |
| Род войскаў | паўстанцкае апалчэнне |
| Бітвы/войны | Другая кангалезская вайна, Ітурыйскі канфлікт |

**Кобра Матата** (фр.: Cobra Matata) — кіраўнік груповак «Патрыятычныя сілы супраціўлення Ітуры» і «Народны фронт за справядлівасць у Конга».

## Біяграфія

Паходзіць з народа нгіці (падгрупа народа ленду).

Падчас вайны ў Ітуры ваяваў супраць урада ДР Конга. У 2004 годзе змяніў Жэрмена Катанга на пасадзе кіраўніка баевікоў.

Пасля прымярэння з уладамі ў 2006 годзе Матата стаў генералам кангалезскай арміі, але ў 2010 годзе аднавіў паўстанцкую дзейнасць.

У лістападзе 2014 годзе здаўся ўладам. Абвінавачваны ў злачынствах супраць чалавечнасці і ваенных злачынствах.

## Заўвагі

## Крыніцы
# Іньяс Мурванаш’яка

| Іньяс Мурванаш’яка |
| --- |
|  |
| Дата нараджэння | 14 мая 1963(1963-05-14) |
| Месца нараджэння | * Butare[d], Руанда
 |
| Дата смерці | 16 красавіка 2019(2019-04-16) (55 гадоў) |
| Месца смерці | * Мангейм, адміністрацыйная акруга Карлсруэ[d], Бадэн-Вюртэмберг, Германія
 |
| Грамадзянства | * Руанда
 |
| Род войскаў | Дэмакратычныя сілы вызвалення Руанды |

**Іньяс/Ігнасэ Мурванаш’яка** (фр.: Ignace Murwanashyaka; 14 мая 1963 — 16 красавіка 2019) — кіраўнік паўстанцкай групоўкі руандыйскіх хуту «Дэмакратычныя сілы вызвалення Руанды». Меў від на жыхарства і палітычны прытулак у ФРГ. Як лідар баевікоў асуджаны за ваенныя злачынствы і злачынствы супраць чалавечнасці, што было першым падобным выпадкам у Германіі з часоў Нюрнбергскага працэсу.

## Біяграфія

Мурванаш’яка нарадзіўся ў Бутарэ.

Вучыўся ў Заходняй Германіі, дзе атрымаў ступень доктара эканамічных навук. У 1989 годзе атрымаў від на жыхарства, а ў 2000 года — палітычны прытулак. У лістападзе 2005 года быў унесены ў чорны спіс ААН за парушэнне эмбарга на пастаўкі зброі ў ДР Конга.

7 красавіка 2006 года за парушэнне іміграцыйнага рэжыму быў арыштаваны ў нямецкім Мангейме, але неўзабаве вызвалены. 26 мая 2006 года супраць Мурванаш’які было распачата папярэдняе расследаванне па «падазрэнні ў датычнасці да злачынстваў супраць чалавечнасці ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга», аднак следства прыпынена. Руанда заявіла, што будзе дамагацца яго экстрадыцыі за меркаваныя злачынствы, учыненыя падчас генацыду супраць тутсі, і выдала ордэр на арышт.

17 лістапада 2009 года Мурванаш’яка зноў арыштаваны нямецкімі ўладамі. Судовы працэс над ім пачаўся 4 мая 2011 года ў Вышэйшым судзе ў Штутгарце. Кіраўніка мяцежнікаў абвінавацілі па некалькіх пунктах ваенных злачынстваў і злачынстваў супраць чалавечнасці. Працэс над Мурванаш’якай стаў першым у Германіі за падобныя злачынствы з часоў Нюрнберга. У верасні 2015 года руандыец быў прысуджаны да 13 гадоў.

20 снежня 2018 года Федэральны суд юстыцыі адмяніў рашэнне аб пераглядзе справы абвінавачанага і генеральнага пракурора ў цэлым. Новы суд павінен быў пачацца ў маі 2019 года, аднак 16 красавіка Мурванаш’яка памёр. Да самай смерці ён правёў дзевяць з паловай гадоў у нямецкім следчым ізалятары без перапынку, даўжэй, чым любы іншы абвінавачаны ў Германіі раней. Некаторы час руандыец правёў у адзіночнай камеры.

## Сям’я

Ажаніўся з немкай. Меў 2 дзяцей.

## Заўвагі
# Савет бяспекі Расійскай Федэрацыі

Эмблема Савета бяспекі Расіі

|  |
| --- |
| Палітыка |
| **Расія** |
|
Артыкул — частка серыі:
**Палітычная сістэма Расіі** |
|  |
| **Палітычная сістэма**

---

**Канстытуцыя Расіі Папраўкі

---

**Прэзідэнт Расіі Уладзімір Пуцін

---

* Адміністрацыя прэзідэнта

---

**Урад Старшыня Урада
	+ Міхаіл Мішусцін
* Міністр замежных спраў
	+ Сяргей Лаўроў
* Міністр абароны
	+ Сяргей Шайгу
* Савет бяспекі

---

**Федэральны сход Савет Федэрацыі
	+ Члены СФ
	+ Старшыня СФ
		- Валянціна Матвіенка
* Дзяржаўная дума
	+ Дэпутаты Дзярждумы
	+ Старшыня Дзярждумы
		- Вячаслаў Валодзін

---

**Судовая сістэма Канстытуцыйны суд
* Вярхоўны суд
* Вышэйшы арбітражны суд

---

* Пракуратура

---

**Федэратыўны лад Рэспублікі
* Краі
* Вобласці
* Гарады федэральнага значэння
* Аўтаномная вобласць
* Аўтаномныя акругі

---

**Выбары Палітычныя партыі
* Рэферэндумы:
	+ 17 сакавіка 1991
	+ 25 красавіка 1993
	+ 12 снежня 1993
* Парламенцкія выбары:
	+ 1990 • 1993 • 1995 • 1999 • 2003 • 2007 • 2011 • 2016 • 2021
* Прэзідэнцкія выбары:
	+ 1991 • 1996 • 2000 • 2004 • 2008 • 2012 • 2018 • *2024*

---

* Унутраная палітыка
* Знешняя палітыка
* Знешнеэканамічная палітыка
* Ваеннае становішча
* Міжнародныя арганізацыі
 |

**Савет бяспекі Расійскай Федэрацыі (СБ РФ)** — дарадчы орган, які ажыццяўляе падрыхтоўку рашэнняў прэзідэнта Расійскай Федэрацыі па пытаннях забеспячэння абароненасці жыццёва важных інтарэсаў асобы, грамадства і дзяржавы ад унутраных і знешніх пагроз, правядзенні адзінай дзяржаўнай палітыкі па забеспячэнні нацыянальнай бяспекі. Савет бяспекі забяспечвае ўмовы для рэалізацыі прэзідэнтам Расійскай Федэрацыі яго канстытуцыйных паўнамоцтваў па абароне правоў і свабод чалавека і грамадзяніна, ахове суверэнітэту Расійскай Федэрацыі, яе незалежнасці і дзяржаўнай цэласнасці.
Паўнамоцтвы Савета і яго сакратара былі істотна пашыраны ў адпаведнасці з указам прэзідэнта Расійскай Федэрацыі № 590 ад 6 мая 2011 года.

## Гл. таксама

* Савет абароны Расійскай Федэрацыі

## Зноскі

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Савет бяспекі Расійскай Федэрацыі
* Афіцыйны сайт
* Афіцыйны сайт Прэзідэнта Расіі
* Матэрыялы сайта «Панарама»
* Дасье на Агентура. Ру Архівавана 16 лістапада 2006.
# Цэзар Кунікаў (карабель)

| Цэзар Кунікаў |
| --- |
|  |
| Гісторыя карабля |
| Дзяржава сцяга |  СССР  Расія |
| Спушчана на ваду |
1986 год |
| Уведзены ў эксплуатацыю |
30 верасня 1986 года |
| Сучасны статус |
патануў у Чорным моры 14 лютага 2024 г. |
| Асноўныя характарыстыкі |
| Экіпаж |
87 |
| Памеры |
| Водазмяшчэнне надводнае |
4 080 т |
| Даўжыня найбольшая (па КВЛ) |
112,5 м |
| Шырыня корпуса найб. |
15 м |
| Сярэдняя асадка (па КВЛ) |
3,7 м |
| Сілавая ўстаноўка |
| Узбраенне |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**«Цэзар Кунікаў»** (**БДК-64**) — вялікі дэсантны карабель Чарнаморскага флота ВМФ Расіі. Названы ў гонар Цэзара Львовіча Кунікава. Падшэфны карабель горада Зеленаграда.

* Бартавы нумар — 158.
* Год спуску на ваду — 1986.
* Праект — 775.
* Падрадзяленне — 197-я брыгада дэсантных караблёў, 30-я дывізія надводных караблёў (Севастопаль).

## Спасылкі

* Фотаальбом «Цэзар Кунікаў»
# Іравадзі

| Іравадзі |
| --- |
| бірм.: ဧရာဝတီ |
|  |
| Характарыстыка |
| Даўжыня | 2170 км |
| Басейн | 411 000 км² |
| Расход вады | 13 000−14 000 м³/с (сярэдні ў нізоўях) |
| Вадацёк |
| Выток | Gyita Qu[d] |
|  • Каардынаты | 25°42′35″ пн. ш. 97°29′55″ у. д. |
| Вусце | Андаманскае мора |
|  • Каардынаты | 15°46′39″ пн. ш. 95°03′49″ у. д. |
| Размяшчэнне |
| Водная сістэма | Андаманскае мора |
|

---

 |
| Краіна | * М’янма
 |
|  |
|   |
|  — выток,  — вусце |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Ірава́дзі** — рака ў Азіі. Самая мнагаводная рака М’янмы (вытокі ў Кітаі).

Даўжыня ракі 2170 км. Плошча вадазбору 430 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 13 тыс. м³/сек.

Пачынаецца ва ўсходніх адгор’ях Гімалаяў, цячэ ў глыбокай цясніне, мае парожыстае рэчышча. Ніжэй горада М’ічына даліна расшыраецца, рэчышча дасягае 800 м, потым Iравадзі перасякае Шанскае нагор’е, дзе рэчышча звужаецца да 50—100 м. У сярэднім і ніжнім цячэнні (на Іравадзійскай раўніне) рака ўтварае шырокую тэрасаваную даліну. За 300 км ад вусця пачынаецца забалочаная дэльта (плошча каля 30 тыс. км²), якая павялічваецца (каля 5 км² за 100 гадоў). Галоўныя прытокі — Чындуін (справа) і М’інге (злева). Рэжым мусонны, характэрныя летнія паводкі (падняцце вады на 8-11 м). Сярэдні гадавы расход вады 13-14 м³/с. У ніжнім цячэнні моцныя прылівы (да 4-4,5 м).

Суднаходная на 1100 км, летам — на 1440 км. Выкарыстоўваецца для арашэння, у верхнім цячэнні — лесасплаў. На Iравадзі знаходзіцца горад Мандалай, у дэльце марскі порт і сталіца М’янмы горад Янгон.
# Адміністрацыйны падзел Камеруна

**Адміністрацыйны падзел Камеруна** — падзел тэрыторыі Камеруна на пэўныя часткі ў мэтах эфектыўнай арганізацыі дзяржаўнага кіравання і мясцовага самакіравання. Згодна з падзелам Камерун складаецца з 10 рэгіёнаў.

## Правінцыі

Карта рэгіёнаў Камеруна

| Нумар | Рэгіён | Цэнтр | Плошча (км²) | Насельніцтва (2002) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Адамава | Нгаундэрэ | 63 691 | 495 185 |
| 2 | Цэнтр | Яўндэ | 68 926 | 1 651 600 |
| 3 | Усход | Бертуа | 109 011 | 517 198 |
| 4 | Крайняя Поўнач | Маруа | 34 246 | 1 855 695 |
| 5 | Літараль | Дуала | 20 239 | 1 352 833 |
| 6 | Поўнач | Гаруа | 65 576 | 1 687 959 |
| 7 | Паўночны Захад | Баменда | 17 812 | 1 237 348 |
| 8 | Поўдзень | Эбалова | 47 110 | 373 798 |
| 9 | Паўднёвы Захад | Буэа | 24 571 | 838 042 |
| 10 | Захад | Бафусам | 13 872 | 1 339 791 |

## Гл. таксама

* Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел