# Чабор

|  |
| --- |
| Чабор |
|
Чабор звычайны (*Thymus vulgaris*) |
| Навуковая класіфікацыя |
| прамежныя рангі

|  |  |
| --- | --- |
| Дамен:  | Эўкарыёты |

|  |  |
| --- | --- |
| Царства:  | Расліны |

|  |  |
| --- | --- |
| Аддзел:  | Кветкавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Клас:  | Двухдольныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Парадак:  | Ясноткакветныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Сямейства:  | Ясноткавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падсямейства:  | *Nepetoideae* |

|  |  |
| --- | --- |
| Трыба:  | Мятныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падтрыба:  | *Menthinae* |

|  |  |
| --- | --- |
| Род:  | **Чабор** |

 |
| Міжнародная навуковая назва |
| Thymus L., 1753 |
| Тыпавы від |
| Thymus vulgaris L., 1753 — Чабор звычайны
 |
| Даччыныя таксоны |
| *Гл. тэкст* |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Сістэматыка на Віківідах |  Выявы на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 32820 |
| NCBI   | 49990 |
| EOL   | 47150398 |
| IPNI  |  21277-1 |

 |

 |

**Чабо́р** (*Thýmus*) — род кветкавых раслін сямейства Ясноткавыя (*Lamiaceae*).

## Батанічнае апісанне

Шматгадовыя расліны, нізкія кусцікі і паўкусцікі з паўзучымі прыўзнятымі дравяністымі сцёбламі. Лісце скпраціўнае, простае, суцэльнае, сядзячае або з кароткімі чаранкамі, раснічастае, з кропкавымі залозкамі. Кветкі дробныя, у кальчаках або коласападобных перарывістых суквеццях. Чашачка двухгубая. Тычынак 4. Плод — чатырохарэшак.

Расліна вельмі духмяная, з рэзкім цёплым водарам, абумоўленым ў асноўным фенольнымі лятучымі духмянымі рэчывамі — тымол і карвакрол.

## Арэал

Расліны роду распаўсюджаны на тэрыторыі Еўразіі і Паўночнай Афрыкі.
На тэрыторыі Беларусі 3 віды: чабор блышыны (*Thymus pulegioides*), чабор паўзучы або звычайны (нар. назвы: цымбер, цэбрык, калатовічкі) (*Thymus vulgaris*), і чабор Маршала (*Thymus marschallianus*).

## Класіфікацыя

### Таксанамія

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|   | ещё 21 сямейства (па Сістэме APG II) |   | яшчэ 81 род |   |
|   |   |   |   |   |
|   | парадак **Ясноткакветныя** |   |   | падсямейства **Nepetoideae** |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   | 214 відаў |
|   | аддзел **Кветкавыя, ці Пакрытанасенныя** |   |   | сямейства **Ясноткавыя** |   |   | род **Чабор** |   |
|   |   |   |   |   |   |
|   | яшчэ 44 парадка кветкавых раслін (па Сістэме APG II) |   | яшчэ 7 падсямействаў |   |
|   |   |   |

### Віды

Каля 150 (паводле іншых звестак каля 400) відаў.

У 2002 годзе група батанікаў дала новую класіфікацыю роду Чабор. Згодна іх даследаванням, род налічвае 214 відаў, разнесеных па васьмі секцыям.

Некаторыя віды:

* Thymus alatauensis Klok.
* Thymus altaicus Klok. & Des.-Shost.
* Thymus amurensis Klok.
* Thymus ararati-minoris Klok. & Des.-Shost.
* Thymus bituminosus Klok.
* Thymus caespititius Brot.
* Thymus collinus M.Bieb.
* Thymus crenulatus Klok.
* Thymus diversifolius Klok.
* Thymus eubajcalensis Klok.
* Thymus kotschyanus Boiss. & Hohen.
* Thymus markhotensis Maleev
* Thymus migricus Klokov & Des.-Shost.
* Thymus marschallianus Willd. — Чабор Маршала, ці Чабрэц
* Thymus nitens Lamotte
* Thymus nummularius M.Bieb.
* Thymus praecox Opiz
* Thymus przewalskii Kom.
* Thymus pulchellus Bluff & Fingerh.
* Thymus pulegioides L. — Чабор украінскі, ці Чабор блышыны
* Thymus serpyllum L. — Чабор звычайны, ці Цымбор, ці Цымборак, ці Чанбер, ці Чомбар, ці Цэбрык, ці Чобрык, ці Чомбір, ці Чэмбрык, ці Калатовічкі
* Thymus sibiricus (Serg.) Klok. et Des.-Shost.
* Thymus talijevii Klok. & Des.-Shost.
* Thymus vulgaris L. — Чабор звычайны

Віды з невызначаным сістэматычным становішчам:

* Thymus cimicinus F.K.Blum ex Ledeb.
* Thymus ×citriodorus (Pers.) Schreb. — гібрыд Thymus pulegioides і Thymus vulgaris
* Thymus kalmiussicus Klokov & Des.-Shost.
* Thymus ladjanuricus Kem.-Nath.
* Thymus mugodzharicus Klokov & Des.-Shost., 1929
* Thymus perinicus (Velen.) Jalas, 1974
* Thymus pseudolanuginosus Ronniger
* Thymus skopjensis Micevski & Matevski, 1980

Наибольш распаўсюджаны *Thymus serpyllum* L. — на светлых месцах у лясной зоне па сухіх пясчаных местах, хваёвых барах; і чабор Маршала (*Thymus marschallianus* Willd.) — у лесастэпавай і стэпавых зонах па склонах, узлесках і палянах.

Паводле The Plant List (2013 год), род складаецца з 315 відаў.

## Гаспадарчае значэнне

Лекавыя, дубільныя, меданосныя і эфіраалейныя расліны. Лісце выкарыстоўваюцца ў якасці прыправы.

## Зноскі

## Літаратура

* *Якаўлева І. М.* Чабо́р // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — С. 307. — 583 с., іл. — 10 000 экз. — С. 307.
* *Thymus* L. —Тимьян, Чабрец // Определитель высших растений Беларуси (руск.) / Под ред. В. И. Парфёнова. — Мн.: Дизайн Про, 1999. — С. 263, 274. — 472 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-6182-78-6.

## Спасылкі

* Тимьян — род Thymus: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)