# 1918

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 2 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * XIX стагоддзе
* **XX стагоддзе XXI стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 1890-я
* 1900-я
* **1910-я 1920-я
* 1930-я
 |
| Гады: | * 1915
* 1916
* 1917
* **1918 1919
* 1920
* 1921
 |

|  |
| --- |
| **1918 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

## Падзеі

Трэцяя Устаўная грамата.
Народны Сакратарыят Беларусі. 17 чэрвеня.
Нямецкі самалёт Hannover CL.III збіты над Францыяй. 4 кастрычніка.
Прадстаўнікі саюзнікаў пры падпісанні перамір’я каля свайго вагона ў Камп’енскім лесе. 11 лістапада.
* 3 студзеня: У Мінску створаны Выканаўчы камітэт Рады Усебеларускага з’езда.
* 10 студзеня: Расійская дзяржава стала называцца Расійскай Сацыялістычнай Федэратыўнай Савецкай Рэспублікай (РСФСР).
* 31 студзеня: Паводле дэкрэта Уладзіміра Леніна ў Народным камісарыяце па нацыянальных справах у Петраградзе створаны Беларускі нацыянальны камісарыят.
* 1 лютага: Пачалося Котарскае паўстанне ў Чарнагорыі.
* 9 лютага: Цэнтральныя дзяржавы, што супрацьстаялі Расіі ў І сусветнай вайне, выдалі бальшавікам ультыматум, патрабуючы падпісання міру на іх умовах.
* 14 лютага: Увядзенне ў Савецкай Расіі грыгарыянскага календара.
* 16 лютага: Літоўская Тарыба абвясціла Дэкларацыю незалежнасці Літвы.
* 19 лютага:
	+ Аблвыканкамзах і СНК Заходняй вобласці і фронту выехалі з Мінска ў Смаленск. Выканаўчы камітэт Рады Усебеларускага з’езда ў загадзе № 1 абвясціў, што «ўзяў уладу ў свае рукі».
	+ Віленская беларуская рада прыняла пастанову, паводле якой сувязь паміж Расіяй і Беларуссю абвяшчалася парванай.
* 21 лютага:
	+ Выканаўчы камітэт Рады Усебеларускага з’езда выдаў Першую Устаўную грамату да народаў Беларусі, створаны Народны Сакратарыят Беларусі.
	+ Нямецкія войскі ўвайшлі ў Мінск.
	+ СНК РСФСР прыняў дэкрэт-заяву «Сацыялістычная Айчына ў небяспецы!»
* 24 лютага: Эстонія абвясціла незалежнасць.
* 25 лютага: Створана «Менскае беларускае прадстаўніцтва».
* 3 сакавіка: Мірны дагавор Савецкай Расіі з Германіяй, Аўстра-Венгрыяй, Балгарыяй і Турцыяй падпісаны ў Брэст-Літоўску.
* 5 сакавіка: Перавод сталіцы Савецкай Расіі з Петраграда ў Маскву.
* 6 сакавіка: Пачалося антысавецкае паўстанне ў Горках.
* 8 сакавіка:
	+ Першае зарэгістраванае захворванне ў двухгадовай пандэміі грыпу.
	+ На акупаванай нямецкімі войскамі тэрыторыі Курляндскай губерні абвешчана Герцагства Курляндскае і Семігальскае.
* 9 сакавіка: Выканкам Рады Усебеларускага з’езда выдаў Другую Устаўную грамату да народаў Беларусі, паводле якой абвяшчалася Беларуская Народная Рэспубліка (БНР).
* 15 сакавіка: Брэсцкі мір ратыфікаваны 4-м Надзвычайным Усерасійскім з’ездам Саветаў.
* 18 сакавіка: На пасяджэнні Рада Усебеларускага з’езда была перайменавана ў Раду БНР.
* 19 сакавіка: Рада БНР прыняла палажэнне аб вярхоўнай уладзе БНР. Абвяшчалася, што ніводзін закон не будзе мець сілы без зацвярджэння яго Радай.
* 23 сакавіка: Германская імперыя прызнала незалежнасць Літвы.
* 25 сакавіка: Абвяшчэнне незалежнасці Беларускай Народнай Рэспублікі ў Трэцяй Устаўнай грамаце.
* 20 красавіка: «Менскае беларускае прадстаўніцтва» дамаглося згоды германскага камандавання на стварэнне груп беларускіх саветнікаў пры акупацыйнай адміністрацыі.
* 24 красавіка: Адбыўся першы танкавы бой паміж брытанскім Mark IV і нямецкім А7V танкамі.
* 25 красавіка: Фракцыя «Менскага беларускага прадстаўніцтва» на пасяджэнні Рады БНР ініцыявала прыняцце тэлеграмы кайзеру Вільгельму II, у якой заяўлялася, што будучыню Беларусі яны бачаць пад апекай германскай дзяржавы.
* 28 красавіка: Дзяржаўнай і абавязковай мовай БНР абвешчана беларуская.
* 7 мая: Заключаны Бухарэсцкі мірны дагавор паміж Румыніяй і Цэнтральнымі дзяржавамі, якія ўдзельнічалі ў Першай сусветнай вайне.
* 14 мая: Рада БНР даручыла Р. Скірмунту фарміраванне новага ўрада Беларускай Народнай Рэспублікі.
* 15 мая: Рада Беларускай Народнай Рэспублікі зацвердзіла герб «Пагоня» як дзяржаўны.
* 26 мая: Абвешчана Грузінская Дэмакратычная Рэспубліка.
* 28 мая: Абвешчана Азербайджанская Дэмакратычная Рэспубліка.
* 1 чэрвеня:
	+ У Мінску пачаўся з’езд беларускага каталіцкага духавенства.
	+ У Смаленску пачалася 4-я Паўночна-Заходняя абласная канферэнцыя РКП(б), якая ўхваліла Брэсцкі мір.
* 11 ліпеня:
	+ Літоўская Тарыба абвясціла Літву канстытуцыйнай манархіяй.
	+ Пачаў працаваць Беларускі народны ўніверсітэт у Маскве.
* 17 ліпеня: У Маскве пачаўся Усерасійскі з'езд бежанцаў з Беларусі.
* 22 ліпеня: Cфармаваны Урад БНР на чале з І. Серадой.
* 5 жніўня: Пачалося леваэсэраўскае Аршанскае паўстанне.
* 8 жніўня: У час 1-й сусветнай вайны пачалася бітва пры Ам’ене.
* 11 кастрычніка: Рада БНР зацвердзіла часовую Канстытуцыю, Народны Сакратарыят перайменаваны ў Раду Народных Міністраў БНР.
* 17 кастрычніка: Венгрыя аб’явіла аб незалежнасці ад Аўстрыі.
* 19 кастрычніка: Абвешчана Заходне-Украінская Народная Рэспубліка.
* 1 лістапада: Рэйд на Пулу праведзены двума афіцэрамі ВМС Італіі з мэтай знішчэння караблёў аўстра-венгерскага флота.
* 3 лістапада: Польшча абвясціла незалежнасць ад Расіі.
* 11 лістапада:
	+ Заключана Камп’енскае перамір’е, завяршэнне Першай сусветнай вайны.
	+ Сфарміраваны першы кабінет міністраў Літвы.
	+ Рэгенцкая рада (створаная нямецкімі і аўстрыйскімі ўладамі) перадала Ю. Пілсудскаму камандаванне польскім войскам.
* 12 лістапада: Аўстрыя абвешчана рэспублікай.
* 13 лістапада: Апублікавана пастанова УЦВК РСФСР аб сксаванні Брэсцкага міру ў сувязі з паражэннем Германіі ў Першай сусветнай вайне
* 15 лістапада: Закрыта Свіслацкая беларуская настаўніцкая семінарыя
* 18 лістапада:
	+ Абвешчана незалежнасць Латвіі.
	+ У Омску казакі арыштавалі членаў Часовага Усерасійскага ўраду (Дырэкторыі), уладу Вярхоўнага Правіцеля атрымаў адмірал А. Калчак.
* 19 лістапада: Заснаваны Віцебскі губернскі музей.
* 22 лістапада: Юзаф Пілсудскі абвешчаны «часовым начальнікам» Польскай дзяржавы.
* 23 лістапада: Народны сакратарыят Беларусі дамовіўся з уладамі Літоўскай Рэспублікі аб пераходзе штаба 1-га палка БНР пад літоўскае камандаванне.
* 27 лістапада:
	+ У склад Літоўскай Тарыбы кааптаваны 6 прадстаўнікоў Віленскай беларускай рады. Створана Міністэрства беларускіх спраў Літвы.
	+ Заснавана Нацыянальная акадэмія Украіны.
* 1 снежня: Узнікненне Югаславіі. Ісландыя стала суверэннай краінай, застаўшыся ва уніі з Даніяй.
* 3 снежня: Рада і ўрад БНР пераехалі ў Вільню.
* 4 снежня: Прэзідэнт ЗША Вудра Вільсан адплыў у Еўропу для удзелу ў Версальскай мірнай канферэнцыі — упершыню найвышэйшая асоба ЗША выехала за межы краіны.
* 6 снежня: Біскуп Зыгмунт Лазінскі разам з ксяндзом Фабіянам Абрантовічам правёў першае беларускае багаслужэнне ў Мінску.
* 8 снежня: На пасяджэнні ЦК КПЛіЗБ ў Вільні ўтвораны Часовы рэвалюцыйны рабоча-сялянскі ўрад Літвы.
* 10 снежня: Чырвоная Армія ўступіла ў Мінск.
* 14 снежня: На змену зрынутай Гетманшчыне прыйшла Дырэкторыя УНР.
* 15 снежня: Распачаў працу Гродзенскі беларускі сялянскі з'езд.
* 17 снежня: Утворана Гомельская дырэкторыя.
* 18 снежня: ЦВК груп Сацыял-дэмакратыі Каралеўства Польскага і Літвы пачало выдаваць у Мінску на польскай мове газету «Młot».
* 21 снежня: У складзе літоўскіх узброеных сіл створаны Першы беларускі полк (Гродна).
* 22 снежня: У Мінску заснаваны Беларускі савецкі тэатр.
* 27 снежня: Рада БНР пераехала з Вільні ў Гродна.

## Нарадзіліся

* 23 студзеня: Гертруда Элаян, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне 1988 (пам. 21.2.1999)
* 26 студзеня: Філіп Хасэ Фармер, амерыканскі пісьменнік-фантаст
* 26 студзеня: Нікалае Чаўшэску, прэзідэнт Румыніі (пам. 25.12.1989)
* 5 сакавіка: Джэймс Тобін, амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (пам. 11.3.2002)
* 6 чэрвеня: Эдвін Крэбс, амерыканскі біяхімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне 1992 (пам. 21.12.2009)
* 3 ліпеня: Рыгор Бярозкін, беларускі літаратуразнавец
* 14 ліпеня: Інгмар Бергман, шведскі кінарэжысёр
* 18 ліпеня: Нельсан Мандэла, паўднёваафрыканскі палітык
* 21 верасня: Фёдар Янкоўскі, беларускі мовазнавец, фалькларыст, празаік
* 22 кастрычніка: Алесь Бажко, беларускі пісьменнік, перакладчык
* 25 снежня: Зінаіда Ігнатаўна Канапелька, беларуская актрыса

## Памерлі

* 2 лютага: Арэстэ Саламонэ, італьянскі лётчык
* 20 красавіка: Карл Фердынанд Браўн, фізік
* 5 мая: Ніко Пірасмані, грузінскі мастак-прымітывіст
* 19 мая: Фердынанд Ходлер, швейцарскі мастак
* 20 мая: Карусь Каганец, беларускі пісьменнік, мастак, графік, скульптар і мовазнавец (нар. 1868)
* 27 чэрвеня: Жазеф Пеладан, французскі пісьменнік і акультыст
* 3 ліпеня: Мехмед V, султан Асманскай імперыі
* 18 кастрычніка: Уладзімір Стукаліч, расійска-беларускі гісторык і краязнавец
* 9 лістапада: Гіём Апалінэр, французскі паэт
* 27 лістапада: Багуміл Кубішта, чэшскі мастак