Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Іспанская рэвалюцыя (1820)

**Іспанская рэвалюцыя 1820—1823** — буржуазная рэвалюцыя, якая ставіла задачай адмену феадальных адносін у Іспаніі. Прычынамі рэвалюцыі з'яўляўся сацыяльна-эканамічны крызіс, французская акупацыя 1808—1813 гадоў, аддзяленне амерыканскіх калоній. Пачатак рэвалюцыі паклала выступленне войскаў у Кадысе, якое выклікала паўстанне ва ўсёй краіне. 9 сакавіка 1820 года кароль Фердынанд VII аднавіў канстытуцыю 1812 года. Былі ліквідаваны маяраты, зачынены частка кляштароў з нацыяналізацыяй іх зямлі, напалову скарочаны царкоўныя дзесяціны, уведзены прамы падаходны зямельны падатак, адзіны мытны тарыф.

У 1821 годзе ажывілася контррэвалюцыя, якая абапіралася на падтрымку замежных дзяржаў. 7 красавіка 1823 года Францыя распачала інтэрвенцыю ў Іспанію. Інтэрвенты хутка прасунуліся наперад. 30 верасня 1823 года капітуляваў канстытуцыйны ўрад. 1 кастрычніка 1823 года кароль аднавіў абсалютысцкі рэжым.

## Гл. таксама

* Рафаэль дэ Рыега-і-Нуньес

## Літаратура

Советская историческая энциклопедия / Гл. ред. Е. М. Жуков. — М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1965. — Т. 6. — С. 422—424.
# Леў XIII

| Леў XIII |
| --- |
|  |
|  |
|  |
|

| 256-ы папа |
| --- |
| 20 лютага 1878 — 20 ліпеня 1903 |

 |
| Папярэднік | Пій IX |
| Пераемнік | Пій X |
|

| apostolic nuncio to Belgium[d] |
| --- |
| 19 лютага 1843 — 27 ліпеня 1846 |

 |
|

| кардынал |
| --- |
| 19 снежня 1853 — 20 лютага 1878 |

 |
|

| Камерленга Апостальскай палаты[d] |
| --- |
| 21 верасня 1877 — 20 лютага 1878 |

 |
| Папярэднік | Filippo de Angelis[d] |
| Пераемнік | Camillo di Pietro[d] |
|

| Roman Catholic Bishop of Perugia[d] |
| --- |
| 19 студзеня 1846 — 27 лютага 1880 |

 |
| Дыяцэзія | Roman Catholic diocese of Perugia[d] |
| Папярэднік | Carlo Filesio Cittadini[d] |
| Пераемнік | Federico Pietro Foschi[d] |
|

| тытулярны архібіскуп |
| --- |
| з 27 студзеня 1843 |

 |
| Дыяцэзія | Damiata[d] |
|

---

 |
| Адукацыя | * Папская Царкоўная Акадэмія
* Папскі Грыгарыянскі ўніверсітэт
 |
| Навуковая ступень | доктар абодвух правоў[d] |
| Дзейнасць | ксёндз, мансеньёр, нунцый, архіепіскап, пісьменнік, каталіцкі біскуп, епіскап |
| Нараджэнне | 2 сакавіка 1810(1810-03-02)[…]* Carpineto Romano[d], Першая французская імперыя
 |
| Смерць | 20 ліпеня 1903(1903-07-20)[…] (93 гады)* Рым, акруга Рым[d], правінцыя Рым, Лацыа, Каралеўства Італія або
* Ватыкан
 |
| Пахаванне | * Латэранская базіліка
* Tomb of Leo XIII[d]
 |
| Дынастыя | Pecci[d] |
| Бацька | Domenico Lodovico Pecci[d] |
| Маці | Anna Francesca Prosperi Buzi[d] |
| Прыняцце свяшчэннага сану |
1837 |
| Кардынал з |
1853 |
|

---

 |
| Аўтограф |  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Леў XIII** (*Gioacchino Vincenzo Raphaelo Aloisio Pecci*; 2 сакавіка 1810 — 20 ліпеня 1903, Ватыкан) — Папа Рымскі (1878—1903).

## Біяграфія

Асудзіў масонства, сацыялізм, камунізм, нігілізм. У энцыкліцы «Rerum novarum» (1891) пісаў пра сацыяльную несправядлівасць, цікавасць да сацыяльных пытанняў дала яму назоўнік «папы рабочых». Прысвяціў 11 энцыклік Найсвяцешай дзеве Марыі, 2 — выратавальнай ролі Хрыста і Еўхарыстыі. Устанавіў свята пашаны Святога сямейства (1893). Прысвяціў усё чалавецтва Найсвяцейшаму сэрцу Ісуса (1900).

У энцыкліках «Praeclara gratulationis» і «Satis cognitum» упершыню пасля падзелу царквы назваў хрысціян-некатолікаў «аддзеленымі братамі». Умоўна лічыцца пачынальнікам экуменічнага руху ў каталіцкай царкве.

## Крыніцы
# CNN

| CNN (Cable News Network) |
| --- |
|  |
| Тып | United States cable news[d], спецыялізаваны канал[d], навінасны сайт[d] і кінакампанія[d] |
| Заснаванне | 1 чэрвеня 1980 |
| Заснавальнікі | Тэд Цёрнер |
| Краіна | * ЗША
 |
| Размяшчэнне |  ЗША |
| Адрас | * CNN Center[d]
* Нью-Ёрк
 |
| Галіна | журналістыка |
| Прадукцыя | навіны |
| Дэвіз | Go There і More People Get Their News from CNN From Any Other Source |
| Матчына кампанія | Time Warner |
| Даччыныя кампаніі | CNN Films[d] |
| Сайт | cnn.com |

**The Cable News Network** (анг. Кабельная Навінавая Сетка) або **CNN** (чытаецца як *Сі-Эн-Эн*) — тэлекампанія, створаная Тэдам Цёрнерам 1 чэрвеня 1980 г. З’яўляецца падраздзяленнем кампаніі Turner Broadcasting System (Цёрнер), якой валодае Time Warner (Тайм Уорнер). Кампанія CNN першай у свеце прапанавала канцэпцыю 24-гадзіннага вяшчання навін. Па стане на 1 чэрвеня 2005 года кампанія CNN складалася з 14 розных навінавых кабельных і спадарожнікавых каналаў, двух радыёстанцый, шасці інтэрнэт-сайтаў і 37 замежных бюро. Навіны CNN перадаюцца з дапамогай сігналаў 38 касмічных спадарожнікаў і даступныя для прагляду больш за 200 млн. хатніх гаспадарак (households) у 212 краінах і тэрыторыях свету. Адным з ключавых момантаў у гісторыі CNN стала арганізаванае ў студзені 1991 года асвятленне вайны ў Персідскім заліве — упершыню ваенныя дзеянні падобнага маштабу дэманстраваліся ў прамым тэлеэфіры. Тэлерэпартажы з месца падзей у Персідскім заліве прыкметна ўмацавалі прэстыж CNN як кругласутачнай крыніцы міжнародных навін.

11 верасня 2001 года CNN стала першай службай навін, якая перадала экстранныя навіны пра падзеі, пасля вядомых як Тэрарыстычныя акты 11 верасня 2001.

CNN знаходзіцца на другім месцы сярод міжнародных службаў навін, саступаючы аўдыторыі BBC амаль у два разы (BBC World — 277,6 млн. хатніх гаспадарак).

## CNN у Еўропе

Галаўны еўрапейскі офіс CNN знаходзіцца ў Лондане.

## Геаграфія Бюро CNN

Заўвага:** Тоўстым шрыфтам выдзелены бюро, якія існуюць з моманту заснавання кампаніі.*
### Бюро ў ЗША

|  |  |
| --- | --- |
| * **Атланта (Штаб-кватэра) Бостан
* **Вашынгтон **Далас Дэтройт
* **Лос-Анджэлес**
 | * Маямі
* Новы Арлеан
* **Нью-Ёрк **Сан-Францыска **Сіэтл **Чыкага**
 |

### Міжнародныя Бюро

|  |  |
| --- | --- |
| * Аман, Іарданія (невялікае бюро)
* Афіны, Грэцыя (невялікае бюро)
* Багдад, Ірак
* Бангкок, Тайланд
* Берлін, Германія
* Бейрут, Ліван
* Багата, Калумбія (невялікае бюро)
* Брусель, Бельгія (невялікае бюро)
* Буэнас-Айрэс, Аргенціна
* Гавана, Куба
* Ганконг, Кітай
* Джакарта, Інданезія
* Дубай, ААЭ
* Ісламабад, Пакістан
* Іерусалім, Ізраіль
 | * Каір, Егіпет
* **Лондан, Вялікабрытанія Мадрыд, Іспанія
* Мехіка, Мексіка
* Масква, Расія
* Найробі, Кенія (невялікае бюро)
* Нью-Дэлі, Індыя
* **Рым, Італія Пекін, Кітай
* Рыа-дэ-Жанэйра, Бразілія (невялікае бюро)
* Сан-Паўлу, Бразілія (невялікае бюро)
* Сеул, Паўднёвая Карэя
* Токіа, Японія
* Франкфурт, Германія (невялікае бюро)
 |

## Спасылкі

* cnn.com — афіцыйны сайт
# Дыянісій (Папа Рымскі)

| Дыянісій |
| --- |
|  |
|  |
|

| 25-ы папа |
| --- |
| 22 ліпеня 259 — 26 снежня 268 |

 |
| Папярэднік | Сікст II, Папа Рымскі |
| Пераемнік | Фелікс I, Папа Рымскі |
|

---

 |
| Дзейнасць | каталіцкі святар |
| Нараджэнне | каля 200* Рымская імперыя
 |
| Смерць | 26 снежня 268* Рым, Рымская імперыя
 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Дыянісій** (лац.: Dionysius); (? — 26 снежня 268) — біскуп Рыма з 22 ліпеня 259 па 26 снежня 268. Нарадзіўся ў Вялікай Грэцыі. Будучы папам, перапісваўся з Дыянісіям Александрыйскім, дапамагаў абшчынам на ўсходзе імперыі матэрыяльна. Выкрываў савеліян. Карыстаўся аўтарытэтам і пасля смерці: згадваецца ў працах Васіля Вялікага, асабліва шануецца ордэнам кармелітаў.

## Зноскі
# Валянцін (Папа Рымскі)

| Валянцін |
| --- |
| лац.: Valentinus |
|  |
|  |
|

| 100-ы папа |
| --- |
| 4 верасня 827 — 10 кастрычніка 827 |

 |
| Папярэднік | Яўген II |
| Пераемнік | Грыгорый IV, Папа Рымскі |
|

---

 |
| Дзейнасць | каталіцкі святар |
| Нараджэнне | каля 780* Рым, Папская вобласць
 |
| Смерць | 10 кастрычніка 827* Рым, Папская вобласць
 |
| Пахаванне | * Сабор Святога Пятра
 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Валянцін** (лац.: Valentinus PP., свецкае імя — Валянціна Леоні, італ.: Valentino Leoni);?, Рым — 16 верасня 827) — Папа Рымскі з 1 верасня да 16 верасня 827 года. Нарадзіўся ў Рыме, быў дыяканам Папы Пасхалія I. За некалькі тыдняў пантыфікату не паспеў здзейсніць ніякіх важных дзеянняў.

## Зноскі
# Інакенцій IV

| Інакенцій IV |
| --- |
| лац.: Innocentius PP. IV |
|  |
|  |
|  |
|

| 180-ы папа |
| --- |
| 25 чэрвеня 1243 — 7 снежня 1254 |

 |
| Папярэднік | Цэлесцін IV |
| Пераемнік | Аляксандр IV |
|

| Кардынал-святар |
| --- |
| 18 верасня 1227 — 25 чэрвеня 1243 |

 |
|

| Roman Catholic Bishop of Albenga-Imperia[d] |
| --- |
| 1225 — 1226 |

 |
| Дыяцэзія | Roman Catholic Diocese of Albenga-Imperia[d] |
|

---

 |
| Адукацыя | * універсітэт Пармы
* Балонскі ўніверсітэт
 |
| Дзейнасць | каталіцкі святар, каталіцкі біскуп |
| Месца працы | * Балонскі ўніверсітэт
 |
| Нараджэнне | не пазней за 1190* Генуя, правінцыя Генуя, Лігурыя, Італія
 |
| Смерць | 7 снежня 1254 ці 14 снежня 1254* Неапаль, Каралеўства Сіцылія
 |
| Пахаванне | * Сабор Святога Януарыя
 |
| Бацька | Ugo Fiesco, Count of Lavagna[d] |
| Кардынал з |
18 верасня 1227 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Інакенцій IV** (лац.: Innocentius PP. IV, свецкае імя: Сінібальда Фіескі, граф Лаваньі, італ. Sinibaldo de Fieschi); каля 1195, Генуя — 7 снежня 1254, Неапаль) — Папа Рымскі з роду Фіескі з 25 чэрвеня 1243 года па 7 снежня 1254.

Папская була.
Выдаў у 1251 годзе булу аб прызнанні Літвы каталіцкай дзяржавай, яе пераходзе пад юрысдыкцыю біскупа Рыма, хрышчэнні і каранацыі вялікага князя Міндоўга.

## Крыніцы
# Грыгорый XVI

| Грыгорый XVI |
| --- |
| лац.: Gregorius PP. XVI |
|  |
|  |
|  |
|

| 254-ы папа |
| --- |
| 2 лютага 1831 — 1 чэрвеня 1846 |

 |
| Папярэднік | Пій VIII |
| Пераемнік | Пій IX |
|

| кардынал |
| --- |
| 21 сакавіка 1825 — 2 лютага 1831 |

 |
|

---

 |
| Дзейнасць | каталіцкі святар, каталіцкі біскуп |
| Нараджэнне | 18 верасня 1765(1765-09-18)[…]* Белуна, Венецыянская рэспубліка
 |
| Смерць | 1 чэрвеня 1846(1846-06-01) (80 гадоў)* Рым, Папская вобласць
 |
| Пахаванне | * Сабор Святога Пятра
* Monument to Gregorius XVI[d]
* Gregorian Chapel[d]
 |
| Прыняцце свяшчэннага сану |
1787 |
| Кардынал з |
1825 |
|

---

 |
| Аўтограф |  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Грыгорый XVI** (лац.: Gregorius PP. XVI; свецкае імя: італ.: Bartolomeo Alberto Cappellari; 18 верасня 1765, Белуна, Італія — 1 чэрвеня 1846, Рым), Папа Рымскі (2 лютага 1831 — 1 чэрвеня 1846).

## Біяграфія

Актыўна спрыяў адраджэнню місіянерскай дзейнасці каталіцкай царквы. Прызначыў 95 епіскапаў-місіянераў, выдзяліў 15 новых місіянерскіх дыяцэзій, 36 апостальскіх вікарыятаў. Закладаў семінарыі для духавенства мясцовага паходжання. Пры яго пантыфікаце ва Усходняй Еўропе былі створаныя ўстановы, якія рыхтавалі місіянераў, а таксама супольнасці дзеля збору сродкаў для насельніцтва зямель, на якія высылаліся місіі. Высылаў місіі ў Абісінію, Палінезію, Кітай, Індыю, да індзейцаў Паўночнай Амерыкі.

У энцыкліцы «Mirari vos» (1832) асудзіў дактрыну лібералізму і ідэю раздзялення дзяржавы і царквы, падкрэсліў божы характар царквы і аўтарытэт яе настаўнай дзейнасці. У энцыкліках «Singulari nos» (1834) і «Dum acerbissimas» (1835) асудзіў ідэалогію рацыяналізму. У брэве «In supremo» (1839) асудзіў рабства і гандаль рабамі як з’явы, недастойныя хрысціян.

## Крыніцы

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Грыгорый XVI
# 1757

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 2 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * XVII стагоддзе
* **XVIII стагоддзе XIX стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 1730-я
* 1740-я
* **1750-я 1760-я
* 1770-я
 |
| Гады: | * 1754
* 1755
* 1756
* **1757 1758
* 1759
* 1760
 |

|  |
| --- |
| **1757 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

## Падзеі

* 2 студзеня: Брытанцы захапілі індыйскі горад Калькута.
* 6 чэрвеня: У Віцебску згарэў Ніжні замак, больш не аднаўляўся.
* 30 жніўня: Перамога расійскай арміі над прускімі войскамі пры Грос-Егерсдорфе.

## Нарадзіліся

* 9 красавіка: Войцех Багуслаўскі, польскі тэатральны дзеяч
* 22 чэрвеня: Джордж Ванкувер, англійскі мараплавец і даследчык
* 9 кастрычніка: Карл X Бурбон, кароль Францыі

## Памерлі

Рэнэ Антуан Рэамюр
* 15 красавіка: Франц Іозеф Шпіглер, нямецкі мастак
* 16 красавіка: Даніель Гран, аўстрыйскі мастак барока
* 17 кастрычніка: Рэнэ Антуан Рэамюр, французскі прыродазнавец (нап. 28.2.1683)
* 28 жніўня: Дэвід Гартлі, англійскі мысляр (нар. 30.8.1705)
# 1853

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 2 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * XVIII стагоддзе
* **XIX стагоддзе XX стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 1830-я
* 1840-я
* **1850-я 1860-я
* 1870-я
 |
| Гады: | * 1850
* 1851
* 1852
* **1853 1854
* 1855
* 1856
 |

|  |
| --- |
| **1853 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

## Падзеі

* 6 студзеня: Заснаваны Фларыдскі ўніверсітэт.
* 16 кастрычніка: Пачалася Крымская вайна 1853—1856
* 24 снежня: Непадалёк ад берага штата Каліфорнія пацярпеў крушэнне амерыканскі параход «Сан-Францыска»; у катастрофе загінулі 240 чалавек.

## Нарадзіліся

* 14 сакавіка: Фердынанд Ходлер, швейцарскі мастак (пам. 19.5.1918)
* 2 верасня: Вільгельм Фрыдрых Оствальд, латышскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі 1909 года (пам. 4.4.1932)
* 16 верасня: Альбрэхт Косель, нямецкі біяхімік, фізіёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (пам. 5.7.1927)
* 21 верасня: Хейке Камерлінг-Онес, галандскі фізік (пам. 21.2.1926)

## Памерлі

Агюст Ларан
* 17 сакавіка: Крысціян Доплер, аўстрыйскі фізік (нар. 29.11.1803)
* 15 красавіка: Агюст Ларан, французскі хімік-арганік (нар. 14.11.1807)
* 18 красавіка: Уільям Руфус Кінг, амерыканскі палітык (нар.7.4.1786)
* 2 кастрычніка: Дамінік Франсуа Араго, французскі фізік і астраном (нар. 26.2.1786)
# Забруджванне

| Забруджванне |
| --- |
|  |
| Вывучаецца ў | pollution and contamination[d] |
| Апісана на сайце | servicios.infoleg.gob.ar/… (ісп.) |
| Спрыяльным фактарам з’яўляецца | human overpopulation[d] |
| Relates to sustainable development goal, target or indicator | Target 3.9 of the Sustainable Development Goals[d] |
| Апрацоўваецца, змякчаецца ці кіруецца | pollution prevention[d] і pollution control[d] |
|  |
| Аб’яднанне | спіс у кваліфікатарах[d] |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Забруджванне** — гэта працэс адмоўнага перайначвання навакольнага асяроддзя — паветра, вады, глебы — шляхам яе інтаксікацыі рэчывамі, якія пагражаюць жыццю жывых арганізмаў.

## Віды забруджванняў

* Біялагічнае — забруджвальнікам з’яўляюцца не ўласцівыя экасістэме арганізмы. Найбольш вядомы прыклад — трусы, якія бескантрольна распладзіліся ў Аўстраліі.
	+ Мікрабіялагічнае
* Механічнае — забруджанне хімічна інертным смеццем, пратоптванне сцежак і іншае механічнае ўздзеянне на асяроддзе.
	+ Касмічнае смецце
* Хімічнае — забруджвальнікам з’яўляюцца шкодныя хімічныя злучэнні.
	+ Аэразольныя забруджванні — забруджвальнік-аэразоль (сістэма маленькіх часціц)
* Фізічнае
	+ Цеплавое — залішні нагрэў асяроддзя.
	+ Светлавое — залішняе асвятленне. Гл. таксама *Рух за цёмнае неба*.
	+ Шумавое
	+ Электрамагнітнае — забруджанне радыёэфіру; можа замінаць як жыццядзейнасці некаторых арганізмаў, так і радыёпрыему.
	+ Радыеактыўнае — перавышэнне натуральнага радыеактыўнага фону.
* Візуальнае забруджванне — псаванне натуральных пейзажаў пабудовамі, правадамі, смеццем, шлейфамі самалётаў і г. д.

## Гл. таксама

* Забруджанне глеб
* Забруджанне вады
* Забруджанне паветра
* Забруджанне акіянаў

## Крыніцы
# Галандыя (гістарычная вобласць)

Паўночная і Паўднёвая Галандыі на карце Нідэрландаў.
**Галандыя** (нідэрл.: Holland) — гістарычная вобласць на захадзе Нідэрландаў. Уключае тэрыторыю двух правінцый краіны — Паўночнай Галандыі (нідэрл.: Noord-Holland) і Паўднёвай Галандыі (нідэрл.: Zuid-Holland). У мінулым Галандыя была графствам, якое ўваходзіла ў Свяўчэнную Рымскую імперыю. Пасля стала адной з дзяржаў, утварылых Рэспубліку сямі аб'яднаных правінцый Нідэрландаў (існавала з 1581 па 1795 г.).

У 1806—1810 існавала **Каралеўства Галандыя**, васальнае па стаўленні да Французскай імперыі Напалеона I; каралём яго быў адзін з братоў Напалеона, Людовік I Банапарт. Каралеўства Галандыя прыўшло на змену гэтак жа васальнай Батаўскай рэспубліцы і спыніла існаванне пасля таго, як усе Нідэрланды былі анэксіраваны Францыяй у 1810.

Назва Галандыя адбываецца ад нідэрл.: holt land (літаральна «драўляная краіна»). У шэрагу краін гэтая назва пашырана ўжываецца у стаўленні ўсяго каралеўства Нідэрландаў, што з'яўляецца парушэннем палітычнай карэктнасці (сапраўды гэтак жа, да прыкладу, як ужыванне назва Англія ў дачыненні да ўсёй Вялікабрытаніі). Такое ўжыванне выклікае пратэст у некаторых жыхароў іншых правінцый, у прыватнасці Фрысландыі, Паўночнага Брабанта, Лімбурга і інш.
# Бурмістр

**Бурмістр** (польск.: burmistrz, укр.: Бурмістр, літ.: Burmistras ад ням.: Bürgermeister) — вышэйшы кіраўнік горада з адміністрацыйнай і судовай уладай у гарадах з Магдэбургскім правам; кіраўнік магістрата горада, прадстаяцель гарадскога ўпраўлення (старшыня гарадскога савета), аналаг «мэра».

* У старадаўняй Польшчы гэты пост паўстаў у XIII стагоддзі. Бурмістр быў старшынёй гарадскога савета, а выбіралі яго члены савета з свайго асяроддзя, штоквартальна. У XIX ст. пасты бурмістра і старшыні рады былі падзеленыя. Пасада гэта была актуальнай для заходніх абласцей Беларусі і Украіны да 1939 года. І — для ўсёй Беларусі ў складзе ВКЛ правінцыі Рэчы Паспалітай да 1772 г.

Бурмістр Лондана «лорд-мэр»
* У сучаснай Польшчы бурмістр, згодна з законам ад 8 сакавіка 1990 года, гэта выканаўчы кіраўнік гміны. Выконвае пастановы гарадскога савета, але таксама з’яўляецца кіраўніком гарадской адміністрацыі (магістрата), начальнікам гарадскіх устаноў, напрыклад, гарадскога транспарту, камунальных прадпрыемстваў, дзіцячых садкоў, і г.д. Паводле законаў, таксама можа з’яўляцца начальнікам аддзела Запісу Актаў Грамадзянскага Стану (ЗАГС), хоць звычайна адмаўляецца ад гэтай пасады і намінуе начальніка.

Аналагам бурмістра ў сельскай гміне з’яўляецца войт. У гміне з насельніцтвам больш, чым 100 тыс. жыхароў, аналагам бурмістра з’яўляецца прэзідэнт горада. Прэзідэнт з’яўляецца аналагам бурмістра таксама ў некалькіх гарадах, у якіх насельніцтва не перавышае 100 тыс., але гэты пост гістарычна быў ужо прыняты.
Бурмістрам (войтам, прэзідэнтам) у горадзе можа стаць любы грамадзянін Польшчы ва ўзросце не менш чым 25 гадоў, не пазбаўлены правоў балатавання. Выбары з 2002 года праходзяць у роўных умовах пры тайным галасаванні. Тэрмін паўнамоцтваў — 4 гады.

## Зноскі

## Спасылкі

* Ustawa z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta, Dz.U. 2002 nr 113 poz. 984 Архівавана 29 верасня 2007.
* Ustawa z dnia 8 marca 1990 o samorządzie terytorialnym, Dz.U. 1990 nr 16 poz. 95 Архівавана 4 ліпеня 2007.
# Пап’ямента

| Пап'ямента |
| --- |
|  |
| Саманазва | Papiamento, Papiamentu |
| Краіны | Востраў Банайрэ, Востраў Кюрасаа, Аруба |
| Афіцыйны статус |
Востраў Кюрасаа, Аруба |
| Агульная колькасць носьбітаў | 329002 |
| Класіфікацыя |
| Катэгорыя |
Мовы Еўразіі |
|
Індаеўрапейская сям'я
Раманская група
Ібера-раманская падгрупа
Крэольскія мовы |
| Пісьменнасць | лацінка |
| Моўныя коды |
| ДАСТ 7.75–97 | пап 533 |
| ISO 639-1 |
— |
| ISO 639-2 | pap |
| ISO 639-3 | pap |
| WALS | pap |
| Ethnologue | pap |
| Linguasphere | 51-AAC-be |
| IETF | pap |
| Glottolog | papi1253 |
|  Вікіпедыя на гэтай мове |

**Пап’ямента** (саманазва на востраве Аруба *Papiamento*) або **Пап’яменту** (саманазва на астравах Кюрасаа і Банайрэ *Papiamentu*) — крэольская мова, распаўсюджаная на поўдні Малых Антыльскіх астравоў, галоўным чынам на астравах Аруба, Кюрасаа і Банайрэ. У аснове ляжаць партугальская і іспанская мовы, з ясна акрэсленым уплывам галандскай, англійскай моў, а таксама розных дыялектаў, на якіх размаўлялі афрыканцы-рабы і індзейцы-аравакі.

## Гісторыя

Пап’ямента сфарміравалася на поўдні Малых Антыльскіх астравоў у галандскіх калоніях, аднак у аснову ўвайшлі гутарковыя партугальская і іспанская мовы, на якіх размаўлялі пасяленцы з Пірэнейскага паўвострава, што з’явіліся раней за сярэдзіну XVII ст. Некаторыя даследчыкі ўпэўнены, што асновай была мова яўрэяў-сефардаў. Моцны ўплыў таксама аказалі гаворкі афрыканскіх рабоў і мясцовых індзейцаў-аравакаў. У сярэдзіне XVII — XX стст. ішло лексічнае запазычанне з галандскай і англійскай моў.

Такі рознабаковы ўплыў тлумачыцца гістарычнымі асаблівасцямі развіцця дадзенага рэгіёну, а таксама сталымі гандлёвымі і культурнымі кантактамі з іншымі Антыльскімі астравамі і Лацінскай Амерыкай.

Назва мовы паходзіць ад слова «*Papia*» («размаўляць», «балбатаць»), меркавана запазычанага з старой гаворкі партугальскіх маракоў або партугальскіх сефардаў.

У пісьмовых крыніцах пап’ямента была зафіксавана ў XVIII ст. Першы слоўнік складзены ў 1876 г.

У 2007 г. стала афіцыйнай мовай Нідэрландскіх Антыльскіх астравоў. У 2010 г. гэты статус фактычна захаваўся на астравах Аруба і Кюрасаа. На Банайрэ мясцовыя жыхары маюць права звяртацца на пап’ямента да ўладаў і атрымоўваць на гэтай мове адказ.

## Асаблівасці

Вылучаюць 2 асноўныя дыялекты: непасрэдна *пап’ямента*, на якім размаўляюць на Арубе, і *пап’яменту*, характэрны для насельнікаў Кюрасаа і Банайрэ. Яны адрозніваюцца лексічна, а таксама ў напісанні і інтанацыі вымаўлення пэўных слоў:

| Беларуская | Дыялект пап’ямента | Дыялект пап’яменту | Партугальская | Іспанская |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Кол | Palo | Palu | Pau | Palo |
| Жытло | Cas | Kas | Casa | Casa |
| Нож | Cuchíu | Kuchú | Faca | Cuchillo |

Пісьмовасць на аснове лацінкі.

## Спасылкі

* Papiamento (Papiamentu) на omniglot.com
* Amaro's Project Papiamentu Архівавана 23 красавіка 2011.
* Ethnologue
* Aruba Language
# Бенедыкт Спіноза

| Бенедыкт Спіноза |
| --- |
| парт.: Benedito de Espinosa |
|  |
| Род дзейнасці | філосаф, перакладчык Бібліі, grinder of lenses, палітолаг, граматык, багаслоў, оптык |
| Дата нараджэння | 24 лістапада 1632(1632-11-24)[…] |
| Месца нараджэння | * Амстэрдам, Рэспубліка Злучаных правінцый
 |
| Дата смерці | 21 лютага 1677(1677-02-21)[…] (44 гады) |
| Месца смерці | * Гаага, Рэспубліка Злучаных правінцый
 |
| Месца пахавання | * Новая царква, Гаага
 |
| Грамадзянства | * Рэспубліка Злучаных правінцый
 |
| Бацька | Miguel de Espinoza[d] |
| Маці | Hanna Debora d'Espinoza[d] |
| Альма-матар | * Лейдэнскі ўніверсітэт
 |
| Член у | * Collegiants[d] (1663)
 |
| Аўтограф |  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |
|  **Творы** ў Вікікрыніцах |

**Бенедыкт Спіноза** (народж. Барух Спіноза, іўр.: ברוך שפינוזה; лац.: Benedictus de Spinoza; 24 лістапада 1632, Амстэрдам — 21 лютага 1677, Гаага) — нідэрландскі філосаф. Адзін з галоўных прадстаўнікоў філасофіі Новага часу, рацыяналіст.

## Зноскі

## Літаратура

* *Адула Т. І.* Спіноза Бенядзікт // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 114. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
# Сцяг Францыі

| Сцяг Французскай Рэспублікі |
| --- |
|  |
| Зацверджаны | 20 мая 1794 |
| Прапорцыя |  2:3 |
| Аўтар сцяга | Жак-Луі Давід |
|  Марскі сцяг Заснаваны:17 мая 1853 |
| Прапорцыя |  2:3 |

**Сцяг Францыі** (фр.: drapeau tricolore або *drapeau bleu-blanc-rouge*, *drapeau français*, радзей *le tricolore*, на ваенным жаргоне — *les couleurs*) — з’яўляецца нацыянальнай эмблемай Францыі ў адпаведнасці з 2-ім артыкулам французскай канстытуцыі 1958 года. Ён складаецца з трох вертыкальных палос — сіняй, белай і чырвонай — і мае прапорцыі 2 да 3. Уведзены ва ўжыванне 20 мая 1794 г.

| Схема | Сіні | Белы | Чырвоны |
| --- | --- | --- | --- |
| Колеравая мадэль Пантон | Reflex Blue | Safe | Red 032 |
| CMYK | 100.70.0.5 | 0.0.0.0 | 0.90.86.0 |
| RGB | (0,85,164) | (255,255,255) | (239,65,53) |
| HTML | #0055A4 | #FFFFFF | #EF4135 |
| NCS | S 2565 R80B | N/A | S 0580 Y80R |
# Праванс

Месцазнаходжанне былой правінцыі Праванс
**Праванс** (фр. Provence, акс. Provença, літ. «правінцыя») — гістарычная вобласць на паўднёвым усходзе Францыі, цяпер складовая частка рэгіёну Праванс-Альпы-Лазурны бераг. У цяперашні час на тэрыторыі Праванса знаходзяцца дэпартаменты Вар, Ваклюз і Буш-дзю-Рон, а таксама часткі Альпаў Верхняга Праванса і Прыморскіх Альпаў.

На ўсходзе вобласць абмежаваная Альпамі, на захадзе - Ронай, на поўдні - Міжземным морам.

Сталіца Праванса Марсель - адзін з самых старажытных французскіх гарадоў. Ён быў заснаваны грэкамі яшчэ каля 600 г. да н. э. Сёння гэта самы вялікі порт Францыі і найбуйнейшы прамысловы цэнтр.