# Дзень вызвалення (Нідэрланды)

| Дзень вызвалення |
| --- |
|  |
| Парад у гонар Дня вызвалення ў 1960 годзе ў Утрэхт |
| **Тып** | Нацыянальны дзень |
| **Афіцыйна** | *Bevrijdingsdag* |
| **Адзначаецца** | Нідэрланды |
| **Дата** | 5 мая |
| **Святкаванне** | Музычны фестываль |
| **Звязана з** | Вызваленне Нідэрландаў ад нямецкай акупацыі падчас Другой сусветнай вайны |

**Дзень вызвалення** (Dutch: *Bevrijdingsdag* [bəˈvrɛidɪŋzˌdɑx]) — нацыянальнае свята ў Нідэрландах, якое штогод адзначаецца 5 мая ў гонар заканчэння нямецкай акупацыі краіны падчас Другой сусветнай вайны. Яно адзначаецца праз дзень пасля Дня памяці загінулых (*Dodenherdenking*) 4 мая. Замест гэтага канец вайны адзначаецца Днём нацыянальнай памяці 15 жніўня.

Пасля вызвалення ў 1945 годзе Дзень вызвалення адзначаўся кожныя пяць гадоў. У 1990 годзе гэты дзень быў абвешчаны нацыянальным святам, калі вызваленне ўшаноўвалася і адзначалася кожны год. Дзень вызвалення замяніў Дзень Ватэрлоо. У Дзень вызвалення ў большасці месцаў Нідэрландаў праводзяцца фестывалі з парадамі ветэранаў і музычнымі фестывалямі па ўсёй краіне.

## Перадгісторыя

Вызваленчыя сілы ўваходзяць у месца ў правінцыі Утрэхт
Падчас Другой сусветнай вайны Нідэрланды былі акупаваны Германіяй і кіраваліся грамадзянскім рэжымам (Рэйхскамісарыят Нідэрландаў), пачынаючы з 1940 года. 4 мая 1945 года нямецкі адмірал фон Фрыдэбург капітуляваў у Люнебургу ад імя нямецкіх войскаў на паўночным захадзе Германіі, у Нідэрландах, Шлезвіг-Гальштэйне і Даніі брытанскаму фельдмаршалу Мантгомеры. Нідэрланды былі вызвалены канадскімі войскамі, брытанскімі пяхотнымі дывізіямі, брытанскім 1-м корпусам, 1-й польскай бранятанкавай дывізіяй, амерыканскімі, бельгійскімі, галандскімі і чэхаславацкімі войскамі. Часткі краіны, у прыватнасці паўднёвы ўсход, былі вызвалены Другой брытанскай арміяй, у якую ўваходзілі амерыканскія і польскія паветрана-дэсантныя сілы (гл. аперацыя «Маркет Гардэн») і французскія паветрана-дэсантныя сілы (гл. аперацыя «Амхерст»). 5 мая 1945 года ў гатэлі «Дэ Верэлд» у Вагенінгене камандзір 1-га Канадскага корпуса генерал-лейтэнант Чарльз Фоулкес і *галоўнакамандуючы Нідэрландскіх войскаў* генерал-лейтэнант Ёганэс Бласковіц дасягнулі пагаднення аб капітуляцыі ўсіх нямецкіх войскаў у Нідэрландах у прысутнасці прынца Бернхарда, камандуючага ўнутранымі войскамі Нідэрландаў (сам Бернхард быў немцам і былым членам нацысцкай партыі). Дакумент аб капітуляцыі быў падпісаны на наступны дзень у аўдыторыі Вагенінгенскага ўніверсітэта, размешчанай па суседстве.

## Нацыянальны дзень

Вызваленне ад нямецкіх і японскіх акупантаў у 1945 годзе ўпершыню адзначылі 31 жніўня 1945 года, калі гэта быў яшчэ Дзень каралевы. Каралева Вільгельміна не хацела, каб гэтае свята адзначалася ў яе дзень нараджэння, таму ў гульню ўвайшло 5 мая, дзень перамоваў аб капітуляцыі. У 1946 годзе ўрад вырашыў, што Дзень вызвалення павінен адзначацца 5 мая, калі ён не выпадае на нядзелю, бо інакш традыцыя хрысціянскага нядзельнага адпачынку была б парушана. У 1968 годзе было вырашана, што Дзень вызвалення будзе адзначацца 5 мая, незалежна ад дня тыдня.

З 1958 года Дзень вызвалення адзначаўся толькі кожныя пяць гадоў. Розныя паслядоўныя камітэты не змаглі стварыць нацыянальную традыцыю, у адрозненне ад Дня нацыянальнай памяці. У 1990 годзе 5 мая было абвешчана нацыянальным святам, у гэты дзень штогод адзначаецца вызваленне Нідэрландаў ад нямецкай акупацыі ў 1945 годзе. Гэта не азначае аўтаматычна, што 5 мая — выхадны дзень. Урад Нідэрландаў вырашыў, што работнікі і працадаўцы ў прыватным сектары павінны самастойна вырашаць свае праблемы.

## Галандская Ост-Індыя

У Нідэрландскай Ост-Індыі не было Дня вызвалення і застаецца такім. Нягледзячы на тое, што Нідэрландская Ост-Індыя была вызвалена ў выніку капітуляцыі Японіі 15 жніўня 1945 года, не было падстаў для святкавання свабоднай Інданезіі з-за вайны за незалежнасць, якая пачалася адразу пасля гэтага. Замест гэтага існуе Нацыянальны дзень памяці, які ўступіў у сілу толькі ў 1999 годзе. Сёння Каралеўства Нідэрланды прызнае 15 жніўня 1945 года канцом Другой сусветнай вайны, а таксама незалежнасцю Інданезіі ад Нідэрландаў.

## Святкаванне

Парад вызвалення ў Энсхедэ
Па ўсёй краіне арганізуюцца мерапрыемствы; кожны горад і мястэчка мае сваю ўласную праграму мерапрыемстваў, у тым ліку мноства музычных фестываляў. Святкаванне Дня вызвалення пачынаецца кожны год у новай правінцыі.

### Агонь

Прэм'ер-міністр Марк Рутэ запальвае вогнішча ў трызненні(2012)
У ноч з 4 на 5 мая мэр Вагенінгена запаліць вогнішча перад гістарычным гатэлем «Дэ Верэлд» падчас цырымоніі, якая транслявалася ў прамым эфіры па тэлебачанні. З гэтага гістарычнага месца групы пешаходаў адправяцца па ўсёй краіне, каб развесці агонь. Гэта важны момант для Нідэрландаў, паколькі яны пераходзяць ад святкавання 4 мая да святкавання вызвалення 5 мая. Прэм'ер-міністр традыцыйна запальвае агонь, афіцыйна адкрываючы ўрачыстасці з нагоды вызвалення.

### Лекцыя

З 1995 года амаль штогод у гэты дзень чытаецца натхняльная лекцыя. Першую прачытала каралева Беатрыкс.

### Фестываль

Святочныя мерапрыемствы, прысвечаныя Дню вызвалення, 5 мая праходзяць у чатырнаццаці правінцыйных гарадах. Сярод іх такія буйныя фестывалі, як «Вызваленчае мерапрыемства» ў Вагенінгене, якое ўключае ў сябе Фестываль вызвалення Гелдэрланда, «Беўрыйдынгспоп» у Харлемерхаўце і Фестываль вызвалення Аверэйсела ў Зволе.

### Ветэраны

Канцэрт 5 мая 2014
Да 2004 года штогадовы парад ветэранаў праводзіўся ў Вагенінгене ў прысутнасці прынца Бернхарда. Пасля смерці прынца Бернхарда парад быў зменены на Парад вызвалення 5 мая ў Вагенінгене і штогадовы Нацыянальны дзень ветэранаў у чэрвені ў Гаазе.

### Канцэрты

Дзень вызвалення завяршаецца тэлевізійным канцэртам 5 мая ў Амстэрдаме ў прысутнасці караля і каралевы. Кожны год гэты канцэрт выконвае розны аркестр на сцэне на вадзе перад Каралеўскім тэатрам Каррэ на рацэ Амстэл. Канцэрт заўсёды завяршаецца песняй Веры Лін «We'll Meet Again», падчас якой кароль і каралева адплываюць на лодцы.

### Флагі

Нідэрландскі сцяг узвышаецца ў найвышэйшай кропцы 5 мая ад усходу да захаду сонца, без аранжавага вымпела (вімпела). Спецыяльны вымпел даступны для выкарыстання ў Дзень вызвалення. Вымпел таксама можа выкарыстоўвацца 15 жніўня, што азначае канец Другой сусветнай вайны ў былой Нідэрландскай Ост-Індыі.

## Спасылкі

## Знешнія спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Дзень вызвалення (Нідэрланды) Nationaal Comité 4 en 5 mei  (гал.)
* "WWII: Liberation of the Netherlands"—*The Canadian Encyclopedia*
* 1st Polish Armoured division liberating Netherlands
* 4th Canadian Armoured division liberating Netherlands