Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Духавенства

Духавенства
**Духавенства** — зборны тэрмін для абазначэння грамадскага саслоўя, сацыяльнай праслойкі, асоб або сацыяльнай групы, якая складаецца з прафесійных служыцеляў той ці іншай рэлігіі. Часам ужываецца толькі да монатэістычных рэлігій.

## Хрысціянства

У праваслаўі і каталіцызме ў духавенства (клір) уваходзяць толькі мужчыны. Адрозніваюць **белае духавенства** (святары, якія не прыносілі манаскіх абяцанняў) і **чорнае духавенства** (манаства). Духавенства складае тры ступені святарства: дыякан, святар (іерэй) і біскуп (архірэй) (у праваслаўі архирэйства дасягальна толькі для манахаў). У пратэстанцкіх цэрквах адсутнічае строгі падзел на духавенства і свецкіх. Адрозніваюць пасады епіскапа, пастара і прэсвітара, якія, аднак, успрымаюцца менавіта як пасаду, а не сан.

У праваслаўі і каталіцызме ўжываюць тэрмін царкоўны служка (у каталіцызме таксама *пастаўлены служыцель*) у адносінах да асоб, якія не ўзведзены ў ступень святарства, а дапамагаюць у здзяйсненні набажэнства.

У праваслаўі да царкоўнаслужыцеляў адносяцца:

* іпадыякан
* чытальнік
* панамар
* псаломшчык

У каталіцызме да Другога Ватыканскага сабору:

* субдыякан
* акаліт
* экзарцыст
* чытальнік
* астыярый

Пасля Другога Ватыканскага сабору пакінуты толькі чытальнікі і акаліты.

### Некаторыя асаблівыя тэрміны, якія адносяцца да хрысціянскага духавенства

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * абат
* архідыякан
* архіепіскап
* архірэй
* архімандрыт
* вікарый
* епіскап
* ігумен
 | * іерадыякан
* іераманах
* кардынал
* мітрапаліт
* Папа
* патрыярх
* прэсвітар
 | * протадыякан
* протаіерэй
* пратапоп
* протапрэсвітар
* прэлат
* сельскі піскап
* экзарх
 |

## Іслам

* аятала
* муфцій
* імам
* мула
* дэрвіш
* суфій
* халіф
* ходжа

## Іўдаізм

* першасвятар
* левіт
* прарок
* рабін
* фарысей
* цадзік

## Будызм

* далай-лама
* гуру
* бхікху (253 зароку)
* шраманера або гецул (10 зарок)
* рабчжунг (студэнт дацана)
* тулку (свядома перароджаны лама)

## Індуізм

* гуру

## Паганства

* жрэц
* вяшчун
* вядун
* чараўнік
* знахар
* вядзьмак
* прадказальнік
* чарадзей
* шаман

## Гл. таксама

* Клір
* Святарства
* Святар
* Іерархія
* Прычт
* Сінод
* Канклаў

## Зноскі

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Духавенства
* Л. М. Талстой. Зварот да духавенства/Часопіс «Талстоўскі Лісток — Забаронены Талстой», Выпуск трэці. — М.: АВИКО ПРЕСС, 1993.
# Індакітайская вайна

| Першая Індакітайская вайна |
| --- |
| Асноўны канфлікт: Індакітайскія войны |
|  Салдат Замежнага легіёна (1954) |
| Дата |
19 снежня 1946 — 1 жніўня 1954 |
| Месца |
Паўднёва-Усходняя Азія |
| Вынік |
Перамога Дэмакратычнай рэспублікі В'етнам Вывад французскіх войскаў з В'етнама Падзел В'етнама |
| Праціўнікі |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Французскі Саюз:
* Францыя
* Дзяржава В'етнам (з 1949)
* Камбоджа (з 1953)
* Лаос (з 1949)

Пры падтрымцы:  ЗША (з 1950)
 |  Дэмакратычная рэспубліка В'етнам  Патэт Лаа (з 1950) Пры падтрымцы:  СССР  КНР
 |

 |
| Камандуючыя |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Жак Філіп Леклерк (1945—1946)  Жан Эцьен Валюі (1946—1948)  Ражэ Блэзо (1948—1949)  Марсель Марыс Карпанцье (1949—1950)  Жан дэ Латр дэ Тасіньі (1950—1951)  Рауль Салан (1952—1953)  Анры Навар (1953—1954)
  |  Во Нгуен Зіяп  Хо Шы Мін  Суфанувонг
 |

 |
| Сілы бакоў |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Французскія УС: 190000 Мясцовыя дапаможныя падраздзяленні: 55000 Армія Дзяржавы В'етнам: 150000 **Усяго: ~400000** | Галоўныя сілы: 125000 Рэгіянальныя сілы: ~75000 Апалчэнне: ~250000 **Усяго: 450000** |

 |
| Страты |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Францыя: 75 581 загінулых, 64 127 паранены, 40 000 патрапілі ў палон
Дзяржавы В'етнам: 18 714 загінулых
 | 175 000—500 000 загінулых
 |

 |
|  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Першая Індакітайская вайна (Індакітайская вайна)** — вайна якую вяла Францыя супраць в’етнамскіх паўстанцаў, каб захаваць свае індакітайскія калоніі. У В’етнаме вядома як «Вайна Супраціўлення».

Асноўныя падзеі вайны адбываліся ў 1945—1954 гг. на в’етнамскай тэрыторыі, дзе рознымі сіламі былі абвешчаны дзве дзяржавы: 2 верасня 1945 года камуністы абвясцілі Дэмакратычную Рэспубліку В’етнам, а ў 1949 годзе французы абвясцілі Дзяржаву В’етнам.

Таксама баявыя дзеянні вяліся на тэрыторыі Камбоджы і Лаоса, аднак тут яны не аказалі значнага ўплыву на ход вайны.

Ва ўсіх выпадках Францыя пры падтрымцы мясцовых саюзнікаў (а з 1950 года і пры падтрымцы ЗША) вяла барацьбу супраць мясцовых камуністычных паўстанцаў, якія змагаліся за незалежнасць сваіх краін пры падтрымцы Кітая і СССР.

Па выніках перамоў, якія прайшлі пасля паражэння французаў, французскія войскі пакінулі Індакітай, а В’етнам часова падзяляўся на дзве часткі па 17-й паралелі (дзе стваралася дэмілітарызаваная зона), з перагрупоўкай В’етнамскай народнай арміі на поўнач і сіл Французскага Саюза на поўдзень. Затым, у ліпені 1956 г., меркавалася правядзенне свабодных выбараў у абедзвюх частках краіны з мэтай вызначэння будучага палітычнага рэжыму і ўз’яднання краіны.

## Зноскі

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Індакітайская вайна VIÊTNAM: La première Guerre 1945—1954 (1) 52' Documentary (фр.)
* VIÊTNAM: La première Guerre 1945—1954 (2) 52' Documentary (фр.)
# Неданошанае дзіця

| Неданошанае дзіця |
| --- |
|  Дагляданне неданошанага дзіцяці |
| МКХ-11 | KA21.4 |
| МКХ-10 | O60.1, P07.3 |
| МКХ-9 | 644, 765 |
| DiseasesDB | 10589 |
| MedlinePlus | 001562 |
| eMedicine |
ped/1889  |
| MeSH | D047928 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Неданошанае дзіця** — дзіця, якое нарадзілася заўчасна (22-38 тыдняў цяжарнасці).

У неданошаных дзяцей тонкая, у складкі, скура, на твары маршчыністая, слаба развітыя пазногці, мяккія вушныя ракавіны (усяго больш 50 прыкмет). Мае фізіялагічныя асблівасці — аслабленае дыханне, вяласць, санлівасць, зніжаны імунітэт, тэрмалабільнасць і інш., у выніку — схільнасць да захворванняў. У першыя гады жыцця можа адставаць у фізічным і псіхічным развіцці ў залежнасці ад ступені неданошанасці. Вылучаюць групу глыбока неданошаных дзяцей, сярод якіх высокія паказчыкі захваральнасці і смяротнасці.

Вуходжванне неданошаных дзяцей ажыццяўляецца ў медыцынскіх апаратах (кувезах) у спецыяльных установах.

## Літаратура

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Неданошанае дзіця
# Умераны клімат

Умераная зона вылучана зялёным.
**Умераны клімат** таксама **сярэдні клімат**, або **клімат умераных (сярэдніх) шырот**, характэрны для ўмеранага геаграфічнага пояса пераважна Паўночнага паўшар'я, паміж 40 і 65° з. ш. і 42 і 58° паўд. ш. У Паўночным паўшар'і звыш 1/2 паверхні ўмеранага пояса займае суша, у паўднёвым - 98% тэрыторыі пакрыта морам. Умеранаму клімату ўласцівыя частыя і моцныя змены ціску і тэмпературы паветра і напрамкі ветру, якія адбываюцца з-за інтэнсіўнай дзейнасці цыклонаў.

## Агульныя рысы

Галоўнай асаблівасцю ўмеранага клімату з'яўляецца наяўнасць чатырох сезонаў: двух асноўных - халоднага (зіма) і цёплага (лета) і двух прамежкавых - вясна і восень.

Фарміруецца пад уздзеяннем заходняга пераносу паветраных мас ва ўсёй тоўшчы трапасферы. Характэрны выразныя поры года з умерана цёплым летам (сярэднія тэмпературы паветра найбольш цёплага месяца ад 10°C да 25°C) і халаднаватай ці халоднай снежнай зімой (сярэднія тэмпературы паветра найбольш халоднага месяца амаль усюды адмоўныя). Сярэднегадавая колькасць ападкаў на большай тэрыторыі 500-800 мм (да 1000-2000 мм на ўскраіне мацерыка каля мора, да 100-200 мм з набліжэннем да субтропікаў). Вылучаюць умераны клімат кантынентальны (характэрны для большай часткі тэрыторыі Расіі, для цэнтральных раёнаў Паўночнай Амерыкі), акіянічны заходніх (характэрны для Еўропы) і ўсходніх (мусонны клімат, характэрны для Далёкага Усходу Расіі, Паўночнага Кітая) раёнаў.

Узімку ва ўмераным клімаце звычайна ўсталёўваецца пастаяннае снежнае покрыва, а ўлетку - максімум ападкаў.

## Літаратура

* Геаграфічныя паняцці і тэрміны. -- Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-085-8
# Памяць свету

**Памяць свету** (англ.: Memory of the World) — праграма Арганізацыі Аб'яднаных Нацый па пытаннях адукацыі, навукі і культуры (ЮНЕСКА) па абароне сусветнай дакументальнай спадчыны. Заснавана ў 1992 годзе. Мэты праграмы:

* Абарона сусветнай дакументальнай спадчыны;
* Забеспячэнне раўнапраўнага доступу карыстальнікаў да дакументальнай спадчыны;
* Распаўсюджванне ўсеагульнай дасведчанасці пра існаванне і значнасці дакументальных спадчын;

У рамках праграмы з 1997 гады вядуцца рэестры дакументальнай спадчыны (на міжнародным, рэгіянальным і нацыянальным узроўнях). Уключэнне помніка ў міжнародны рэестр ажыцяўляецца праз зацвярджэнне кандыдатуры Міжнародным кансультатыўным камітэтам, які з'яўляецца вышэйшым органам кіравання праграмай, і ўхваленне яго Генеральным дырэктарам ЮНЕСКА.

## Спісы спадчыны

* Памяць свету — Азія і Ціхаакіянскі рэгіён
* Памяць свету — Арабскі свет
* Памяць свету — Афрыка
* Памяць свету — Еўропа і Паўночная Амерыка
* Памяць свету — Лацінская Амерыка і Карыбскі басейн
* Памяць свету — Міжнародныя арганізацыі

## Спасылкі

* Memory of the World  (англ.)
# Неакласіцызм

Астанкінскі палац, Масква, Расія, пабудаваны ў 1798 годзе паводле праекта Франчэска Кампарэзі
**Неакласіцызм** ( грэч. νέος nèos і грэч. κλασσικός - *новы классіцызм*) - тэрмін, дадзены заходнім рухам у дэкаратыўным і выяўленчым мастацтве, літаратуры, тэатра, музыкі і архітэктуры, якія прыцягвалі натхненне з «класічнага» мастацтва і культуры Старажытнай Грэцыі або Старажытнага Рыму. Росквіт неакласічнага рух супала з 18-ым стагоддзем эпохі Асветніцтва, і працягвалася да пачатку 19-га стагоддзя, падчас якога канкуравала з рамантызмам. У архітэктуры, стыль працягвалася на працягу 19-га і 20-га стагоддзяў, і нават у 21 стагоддзі.

## Літаратура, спасылкі

* Культуралогія: Энцыкл. даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6
# Марыус Іванавіч Петыпа

| Марыус Іванавіч Петыпа |
| --- |
| фр.: Michel-Victor-Marius-Alphonse Petipa |
|  |
| Дата нараджэння | 11 сакавіка 1818(1818-03-11)[…] |
| Месца нараджэння | * rue Dumarsais[d], Марсель
 |
| Дата смерці | 1 (14) ліпеня 1910 (92 гады) |
| Месца смерці | * Гурзуф, Derekoyskaya Volost[d], Ялцінскі павет, Таўрычаская губерня, Расійская імперыя
 |
| Месца пахавання | * Ціхвінскія могілкі[d]
 |
| Грамадзянства | * Францыя
* Расійская імперыя
 |
| Бацька | Жан-Антуан Петыпа |
| Жонка | Марыя Сяргееўна Суроўшчыкава-Петыпа і Lyubov Savitskaya[d] |
| Дзеці | Марыя Петыпа, Marius Mariusovich Petipa[d], Mariy Petipa[d] і Nadezhda Petipa[d] |
| Адукацыя | * Брусельская кансерваторыя
 |
| Прафесія | танцор, балетмайстар, харэограф, лібрэтыст, артыст балета, настаўнік |
| Тэатр | * Вялікі Каменны тэатр
 |
| Узнагароды |      |
| IMDb | ID 0677535 |
| Подпіс |  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Марыус Іванавіч Петыпа** (руск.: Ма́риус Ива́нович Петипа́, фр.: Marius Petipa; 11 сакавіка 1818, Марсель, Францыя — 14 ліпеня 1910, Гурзуф) — расійскі артыст балета, балетмайстар, педагог.

## Біяграфія

На сцэне з 1838 года. Сярод партый: Феб («Эсмеральда» Ц. Пуні), Конрад («Карсар» А. Адана) і іншыя. З 1847 года жыў у Расіі. У 1855-87 гадах выкладаў у Пецярбургскім тэатральным вучылішчы. З 1862 года балетмайстар, у 1869—1903 гадах галоўны балетмайстар Пецярбургскай балетнай трупы. Паставіў больш за 60 балетаў, у тым ліку «Карсар» (1863) і «Жызэль» (1884) Адана, «Дон Кіхот» (1869) і «Баядэрка» (1877) Л. Мінкуса, «Наяда і рыбак» (1874) і «Канёк-гарбунок» (1895) Пуні, «Лебядзінае возера» (1895) П. Чайкоўскага (з Л. Івановым). Вяршыня творчасці Марыуса Петыпа — пастаноўка балетаў «Спячая прыгажуня» Чайкоўскага (1890) і «Раймонда» А. Глазунова (1898).

Яго пастаноўкі вызначаліся майстэрствам кампазіцыі, зладжанасцю харэаграфічнага ансамбля, віртуознай распрацоўкай сольных партый. Стварыў сістэму балетнага акадэмізму, па-наватарску вырашыў праблему ўзаемадзеяння класічнага і характарнага танца, даў непераўзыдзеныя ўзоры абагульненай яго вобразнасці. Многія балеты з харэаграфіяй Петыпа пастаўлены ў Нацыянальным акадэмічным тэатры балета Рэспублікі Беларусь.

## Зноскі

## Літаратура

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
# Падатак на прыбытак

**Падатак на прыбытак** — адзін з асноўных відаў прамых падаткаў. Займае асноўнае месца па ўдзельнай вазе ў фарміраванні даходаў дзяржаўнага бюджэту. Аб’ектам абкладання з’яўляецца агульны прыбытак арганізацыі, паменшаны ці павялічаны ў адпаведным парадку. Плацельшчыкамі падатку з’яўляюцца ўсе камерцыйныя прадпрыемствы, а таксама некамерцыйныя арганізацыі, якія займаюцца прадпрымальніцтвам. Падатак узымаецца паводле падатковай дэкларацыі па прапарцыйных ці прагрэсіўных стаўках.

## Беларусь

Паводле агульнай часткі Падатковага кодэкса Рэспублікі Беларусь 2002 года, падатак на прыбытак з’яўляецца рэспубліканскім (артыкул 8). Асаблівая частка Падатковага кодэксу Беларусі 2009 года змяшчала главу 14 «Падатак на прыбытак», якая ўключала артыкулы з 125-га па 144-ы. Паводле 125-га артыкула, «Плацежнікамі падатку на прыбытак прызнаюцца арганізацыі». Згодна са 126-м артыкулам «Аб’ектам падаткаабкладання падаткам на прыбытак прызнаюцца валавы прыбытак, а таксама дывідэнды і прыраўнаваныя да іх даходы..., налічаныя беларускімі арганізацыямі».

### Стаўкі

Паводле 142-га артыкула асаблівай часткі Падатковага кодэкса Беларусі 2009 года, «Стаўка падатку на прыбытак усталёўваецца ў памеры:

* 18 % — ва ўсіх агульных выпадках;
* 12 % — «па дывідэндах…, а таксама па даходах заснавальнікаў (удзельнікаў, акцыянераў) у выглядзе курсавых розніц, што ўзнікаюць пры пераацэнцы дэбіторскай запазычанасці па разліках з замежнымі арганізацыямі па належных ад іх дывідэндах»;
* 10 % — «ад збыту тавараў уласнай вытворчасці, уключаных у пералік высокатэхналагічных тавараў», што таксама аб’ядноўваюць «навукова-тэхналагічныя паркі, цэнтры трансфармацыі тэхналогій, рэзідэнты навукова-тэхналагічных паркаў»;
* 25 % — «банкі і страхавыя арганізацыі».

## Зноскі
# Асноўны саюзнік па-за НАТА

Краіны, якія маюць статус MNNA.
**«Асноўны саюзнік па-за НАТА»** (англ.: Major Non-NATO Ally або *MNNA*) — азначэнне ўрада Злучаных Штатаў Амерыкі, якое характарызуе выключна цесныя стратэгічныя і ваенныя адносіны з краінамі, якія не з’яўляюцца членамі НАТА. Увядзенне падобнага статусу ў двухбаковых адносінах вызначае прыярытэтнасць развіцця адносін ЗША з гэтымі краінамі, у тым ліку, магчымасць удзелу ў сумесных абаронных ініцыятывах, магчымасць правядзення сумесных даследаванняў ваеннага характару, удзел у шэрагу абмежаваных контртэрарыстычных мерапрыемствах, пастаўка абмежаваных відаў узбраення, сумесны ўдзел у касмічных праектах. Статус MNNA быў заканадаўча вызначаны ў 1989 годзе. Наяўнасць статусу не вызначаецца ўваходжаннем краін у тыя ці іншыя ваенныя блокі.

Статус MNNA станам на сакавік 2024 года маюць
* Аўстралія
* Аргенціна
* Бахрэйн
* Егіпет
* Ізраіль (мае больш высокі статус *асноўнага стратэгічнага партнёра*)
* Іарданія
* Кенія
* Кувейт
* Марока
* Новая Зеландыя
* Пакістан
* Паўднёвая Карэя
* Тайвань (на спецыяльных умовах)
* Тайланд
* Туніс
* Філіпіны
* Японія

Краіны-кандыдаты
* Грузія
* Азербайджан
* Арменія
* В’етнам
* Малдова
* Мексіка
* Украіна
* Індыя
* Саудаўская Аравія
* Сінгапур
* ААЭ
* Аман
* Ірак

Нейкі час мелі статус
* Афганістан (2012—2022)

## Зноскі
# Паўночны марскі шлях

Маршрут транспартавання грузаў з выкарыстаннем Паўночнага марскога шляху (пазначаны сінім) і альтэрнатыўны шлях, які выкарыстоўвае Суэцкі канал (чырвоны)
**Паўно́чны марскі́ шлях** — самы кароткі марскі шлях паміж Еўрапейскай часткай Расіі і Далёкім Усходам, нацыянальная адзіная транспартная камунікацыя Расіі ў Арктыцы.

Праходзіць па морах Паўночнага Ледавітага акіяна (Баранцава, Карскае, Лапцевых, Усходне-Сібірскае, Чукоцкае) і часткова Ціхага акіяна (Берынгава). Паўночны марскі шлях абмежаваны заходнімі ўваходамі ў новазямельскія пралівы і мерыдыянам, якія праходзяць на поўнач ад мыса Жадання, і на ўсход у Берынгавым праліве ад паралелі 66 градусаў паўночнай шыраты і мерыдыянам 168 градусаў 58 хвілін 37 секунд заходняй даўгаты. Даўжыня Паўночнага марскога шляху ад Карскіх Варот да бухты Правідзення каля 5600 км. Адлегласць ад Санкт-Пецярбурга да Уладзівастока па Паўночным марскім шляху складае звыш 14 тыс. км (праз Суэцкі канал — звыш 23 тыс. км).

Паўночны марскі шлях абслугоўвае парты Арктыкі і буйных рэк Сібіры (увоз паліва, абсталявання, прадуктаў харчавання, вываз лесу, карысных выкапняў).

Альтэрнатыва Паўночным марскім шляху — транспартныя артэрыі, якія праходзяць праз Суэцкі або Панамскі каналы.

У 1939 годзе ў першым паходзе па Паўночнаму марскому шляху прымаў удзел палярны даследчык і акіянолаг М. М. Сомаў.

## Зноскі
# Amnesty International

| Amnesty International |
| --- |
|  |
| Абрэвіятура | *AI* |
| Дэвіз |
Лепей запаліць свячу, чым праклінаць цемру |
| Краіна | * Вялікабрытанія
 |
| Адміністрацыйны цэнтр | * Лондан
* Брусель
 |
| Адрас | Лондан, Вялікабрытанія |
| Мэта |
абарона правоў чалавека |
| Тып арганізацыі | няўрадавая, некамерцыйная |
| Дзейнічае ў рэгіёнах |
глабальна |
| Афіцыйныя мовы | англійская, арабская, іспанская, французская |
| Кіраўнікі |
| Генеральны сакратар | Саліл Шэці |
| Заснаванне |
| Дата заснавання | 1961 |
| Абарот | * ▲1,4 млн £ (2024)
 |
| Колькасць супрацоўнікаў | 2,8 мільёны членаў і прыхільнікаў |
| Колькасць членаў | 7 000 000 |
| Член у | * Campaign to Stop Killer Robots[d]
 |
| Узнагароды |  Barcelona Medal of Honor[d] (2003) Прэмія ААН у галіне аховы праў чалавека[d] (1978) прэмія Эразма[d] (1976) медаль гёзаў[d] (1987) прэмія ПАСЕ «Правы чалавека»[d] (1983) Hans Böckler Preis[d] (1988) прэмія Free Your Mind[d] (1993) прэмія Улафа Пальмэ[d] (1991) George Polk Award[d] (1984)  Прэмія Чатырох свабод — Свабода слова[d] |
| www.amnesty.org |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Міжнародная Амністыя** (англ.: Amnesty International) — сусветная недзяржаўная арганізацыя, спецыялізуецца на абароне правоў чалавека. Мае 2,2 мільёнаў членаў і прадстаўніцтвы ў 43 краінах. Штаб-кватэра сакратарыяту знаходзіцца ў Лондане.

AI атрымала Нобелеўскую прэмію міру ў 1977 годзе. Адна з найбольш аўтарытэтных міжнародных праваабарончых арганізацый.

## Гл. таксама

* Вязні сумлення

## Зноскі

## Літаратура

* Jürgen Wüst: *«Imperialistisches Menschenrechtsgeschrei». Der Kampf des MfS gegen die Internationale Gesellschaft für Menschenrechte (IGFM) und Amnesty International (AI)*, in: *Deutschland Archiv*, Nr. 3/1998, S. 418—427

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Amnesty International
* Афіцыйны сайт (англ.)
# Барталамеа Франчэска Растрэлі

| Барталамеа Франчэска Растрэлі |
| --- |
| італ.: Bartolomeo Francesco Rastrelli |
|  |
| Род дзейнасці | архітэктар |
| Дата нараджэння | 1700[…] |
| Месца нараджэння | * Парыж, Каралеўства Францыя
 |
| Дата смерці | 29 красавіка (10 мая) 1771 |
| Месца смерці | * Санкт-Пецярбург, Расійская імперыя
 |
| Грамадзянства | * Расійская імперыя
 |
| Бацька | Carlo Bartolomeo Rastrelli[d] |
| Месца працы | * Імператарская Акадэмія мастацтваў
 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

Граф **Барталамеа Франчэска Растрэлі** (італ.: Bartolomeo Francesco Rastrelli; таксама **Франчэска Растрэлі**, Варфаламей Варфаламеевіч Растрэлі; 1700, Парыж — 29 красавіка 1771) — расійскі архітэктар італьянскага паходжання, акадэмік архітэктуры Імператарскай Акадэміі мастацтваў (1771). Найбольш яскравы прадстаўнік так званага Лізавецінскага барока. Сын абруселага італьянца Б. К. Растрэлі (1675—1744).

## Зноскі
# Алена Васільеўна Амялюсік

| Алена Васільеўна Амялюсік |
| --- |
|  |
| Асабістая інфармацыя |
| Грамадзянства | * Беларусь
 |
| Дата нараджэння | 6 лютага 1989(1989-02-06) (37 гадоў) |
| Месца нараджэння | * Бабруйск, Магілёўская вобласць, Беларуская ССР, СССР
 |
| Рост | 169 см |
| Вага | 53 кг |
| Інфармацыя пра гоншчыка |
| Спецыялізацыя | велагоншчык, трэкавы веласпорт[d], шашэйны веласпорт, |
| Каманды па ходзе кар'еры |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
| 00000Дзяржаўныя і іншыя ўзнагароды[схаваць]

|  |
| --- |
|  |

 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Алена Амялюсік** (6 лютага 1989, Бабруйск) — беларуская веласіпедыстка.

У 2012 годзе на «Джыра д'Італія» заняла 12-е месца ў агульным заліку, 2-е — у моладзевым заліку. Другое месца ў агульным заліку шматдзёнкі «Тур Лімузен»-2012. У 2012 годзе 33 разы ўваходзіла ў дваццатку лепшых на этапах розных гонак.

Удзельніца Алімпійскіх гульняў 2012 года ў катэгорыі шаша, дзе заняла 15 месца з 66-ці. Чэмпіёнка Першых Еўрапейскіх гульняў у групавой гонцы на 120 км.

## Зноскі
# Фут

|  |
| --- |
| ft, фт |
| Агульная інфармацыя |
| Велічыня | даўжыня |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

Даўжыні футаў паводле краін, табл. 1848 г.
**Фут** (англ.: foot — ступня) — англійская, амерыканская і стараруская адзінка вымярэння адлегласці, роўная 30,48 сантыметрам.

1 фут = 12 цаляў = 1/7 сажня = 1/660 фурлонга = 30,48 сантыметраў

У Старажытным Рыме фут быў роўны 29,62 см.

Не ўваходзіць у сістэму СІ.

## Гл. таксама

* Фут у секунду
* **Парыжскі** фут (30,01 см) і **Нармальны** фут (32,48 см) у артыкуле «Друкарскі пункт».

## Літаратура

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 506. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
# Алтэя Гібсан

| Алтэя Гібсан |
| --- |
|  |
| Нарадзілася | 25 жніўня 1927(1927-08-25)* Сілвер[d], Clarendon County[d], Паўднёвая Караліна, ЗША
 |
| Памерла | 28 верасня 2003(2003-09-28) (76 гадоў)* Іст-Орындж, акруга Эсекс[d], Нью-Джэрсі, ЗША
 |
| Грамадзянства | * ЗША
 |
| Рост | 1,8 м |
| Прафесійная кар’ера |
? — 1958 |
| Вядучая рука | праварукасць |
| Прызавыя грошы | 0 $ |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Алтэя Гібсан** (англ.: Althea Gibson; 25 жніўня 1927, Сілвер, Паўднёвая Караліна — 28 верасня 2003, Іст-Орындж, Нью-Джэрсі) — амерыканская тэнісістка-аматарка і гальфістка, лідар сусветнага жаночага тэніса ў другой палове 1950-х гадоў.

11-разовая пераможца турніраў Вялікага шлема ў адзіночным, жаночым парным і змешаным парным разрадах у 1956—1958 гадах, першая чарнаскурая пераможца турніраў Вялікага шлема.
«Спартсменка года» па версіі AP (1957). Член Міжнароднай залы тэніснай славы з 1971 года.

## Зноскі
# Дыктатура

**Дыктатура** (лац.: dictatura) — форма праўлення, пры якой уся паўната дзяржаўнай улады належыць адной асобе — дыктатару.

У цяперашні час дыктатурай, як правіла, называюць рэжым асабістай улады, не абмежаваны нормамі заканадаўства, і які не стрымліваецца ніякімі грамадскімі ці палітычнымі інстытутамі. Як правіла, функцыянаванне дыктатарскага рэжыму суправаджаецца рэпрэсіўнымі мерамі супраць палітычных апанентаў і жорсткім абмежаваннем асабістых свабод грамадзян.

Эфектыўнасць і аптымальнасць дадзенай формы ажыццяўлення ўлады залежыць ад шматлікіх фактараў, у тым ліку ад аб’ектыўнай сітуацыі, успрымання грамадствам неабходнасці менавіта такой формы ажыццяўлення ўлады, формы адносінаў грамадства і ўлады, формы ідэалагічнага абгрунтавання ўлады.

Сродкі масавай інфармацыі краін Заходняй Еўропы, некаторых краін Усходняй Еўропы і ЗША для апісання палітычнага ладу ў Рэспубліцы Беларусь час ад часу карыстаюцца словазлучэннем «апошняя дыктатура Еўропы», а прэзідэнта Аляксандра Лукашэнку называюць «апошнім дыктатарам Еўропы». Так, Кандаліза Райс назвала Рэспубліку Беларусь «апошняй дыктатурай у цэнтры Еўропы».