# 1991

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 2 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * XIX стагоддзе
* **XX стагоддзе XXI стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 1970-я
* 1980-я
* **1990-я 2000-я
* 2010-я
 |
| Гады: | * 1988
* 1989
* 1990
* **1991 1992
* 1993
* 1994
 |

|  |
| --- |
| **1991 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

## Падзеі

* Распад СССР

### Студзень

Падзеі ў ноч на 13 студзеня ў Вільнюсе.
Амерыканскія ваенныя самалёты над Кувейтам.
* 7 студзеня: Пастановай урада Беларусі дні святкавання Раства 25 снежня і 7 студзеня абвешчаны непрацоўнымі днямі.
* 13 студзеня: Савецкія войскі штурмам узялі будынак тэлецэнтра ў Вільнюсе.
* 15 студзеня:
	+ Кольцападобнае сонечнае зацьменне назіралася ў максімальнай фазе над Ціхім акіянам.
	+ У Мінску заснаваны Нацыянальны дзяржаўны гуманітарны ліцэй.
* 17 студзеня: Авіяцыя шматнацыянальных сіл пачала паветраную наступальную аперацыю супраць Ірака ў ходзе вайны ў Персідскім заліве.
* 30 студзеня: Прэм’ера фільма «Маўчанне ягнят» адбылася ў Нью-Ёрку.

### Люты

«Шаша смерці».
* 24 лютага: Шматнацыянальныя сілы пачынаюць наземнае наступленне ў ходзе вайны ў Персідскім заліве.
* 25 лютага: Іракская ракета падае на амерыканскія казармы ў Дахране, Сірыя.
* 26 лютага: Садам Хусейн загадаў іракскім войскам пакінуць Кувейт.
* 28 лютага: Вайна ў Персідскім заліве скончана.

### Сакавік

* 5 сакавіка: Прайшлі парламенцкія выбары ў Грэнландыі.
* 17 сакавіка: Адбыўся агульнасаюзны рэферэндум, большасць грамадзян БССР прагаласавала за захаванне Савецкага Саюза.
* 24 сакавіка: Завяршыўся II з’езд БНФ у Мінску.
* 31 сакавіка: Адбыўся ваенны інцыдэнт каля Плітвіцкіх азёр, пачатак вайны ў Харватыі.

### Красавік

* 3 красавіка: Рабочыя перакрылі рух трамваяў на вуліцы Даўгабродскай у Мінску, пачатак Красавіцкіх забастовак у Беларусі.
* 9 красавіка: Грузія абвясціла незалежнасць.
* 13 красавіка: Утвораны Мінска-Магілёўская каталіцкая архідыяцэзія і Гродзенская дыяцэзія.
* 24 красавіка: Удзельнікі палітычнай стачкі ў Оршы блакіравалі чыгуначны вузел.

### Май

* 6 мая: Чэмпіянат свету па снукеры 1991 завяршыўся перамогай англічаніна Джона Пэрата.
* 7 мая: Выйшла Mac OS System 7.
* 19 мая: У Харватыі адбыўся рэферэндум аб незалежнасці.
* 24 мая: Эрытрэя атрымала незалежнасць ад Эфіопіі.
* 25 мая: У Мінску пачаўся I Міжнародны кангрэс беларусістаў.
* 30 мая: Выйшаў першы нумар адноўленай «Нашай Нівы»

### Чэрвень

* 12 чэрвеня:
	+ Барыс Ельцын абраны Прэзідэнтам Расіі.
	+ На референдуме жыхары Ленінграда прагаласавалі за вяртанне гораду назвы Санкт-Пецярбург.
* 25 чэрвеня:
	+ Па выніках праведзенага рэферэндума Славенія абвясціла незалежнасць.
	+ Улады Харватыі прынялі дэкларацыю незалежнасці.
* 27 чэрвеня: Пачаўся ўзброены канфлікт паміж Славеніяй і Югаславіяй.

### Ліпень

Сонечнае зацьменне 11 ліпеня 1991 года, Коста-Рыка.
* 7 ліпеня: Завяршылася Дзесяцідзённая вайна паміж Славеніяй і Югаславіяй.
* 11 ліпеня: Поўнае сонечнае зацьменне назіралася ў максімальнай фазе ў Цэнтральнай Амерыцы.
* 31 ліпеня: Група байцоў савецкага АМАПа здзейсніла напад на мытны пункт пад Мядзінінкаем, 7 літоўскіх афіцэраў былі забіты.

### Жнівень

Прэзідэнт РСФСР Барыс Ельцын на мітынгу, Масква, 22 жніўня.
* 18 жніўня: Падзенне аўтобуса пад Хацежынам стала найбуйнейшым дарожна-транспартным здарэннем у гісторыі Беларусі.
* 19 жніўня: Пачаўся Жнівеньскі путч, абвяшчана надзвычайнае становішча ў Маскве, Прэзідэнт СССР Міхаіл Гарбачоў фактычна адхілены ад пасады ў рэзідэнцыі ў Крыме.
* 22 жніўня: Міхаіл Гарбачоў вярнуўся ў Маскву. Прэзідэнт РСФСР Барыс Ельцын выступіў на мітынгу каля Дома Саветаў.
* 24 жніўня:
	+ Украіна абвясціла незалежнасць.
	+ Міхаіл Гарбачоў пакінуў пасаду генеральнага сакратара ЦК КПСС.
* 25 жніўня: Дэкларацыі аб суверэнітэце БССР нададзеная сіла канстытуцыйнага закону. Прыпынена дзейнасць КПБ.
* 26 жніўня: Закон аб палітычнай і эканамічнай самастойнасці БССР.
* 27 жніўня: Парламент Малдовы прыняў Дэкларацыю аб незалежнасці.
* 30 жніўня: Абвешчана незалежнасць Азербайджана.
* 31 жніўня: Кыргызстан абвясціў аб незалежнасці.

### Верасень

Эталон Пагоні 1991 года.
* 1 верасня: Аб’яўлены суверэнітэт Узбекістана.
* 2 верасня: ЗША прызнала незалежнасць Эстоніі, Латвіі і Літвы.
* 4 верасня: Прынята пастанова Савета Міністраў БССР «Пра ўвекавечанне памяці Францыска Скарыны за мяжой».
* 5 верасня: З’езд народных дэпутатаў СССР прыняў Дэкларацыю праў і свабод чалавека.
* 6 верасня: СССР прызнаў незалежнасць Латвіі, Літвы і Эстоніі.
* 8 верасня: Былая югаслаўская рэспубліка Македонія атрымала незалежнасць.
* 14 верасня: Завяршыўся 48-ы Венецыянскі кінафестываль, «Залатога льва» атрымаў фільм «Урга — тэрыторыя кахання» рэжысёра Мікіты Міхалкова.
* 16 верасня: Утвораны нацыянальны парк «Белавежская пушча».
* 19 верасня: Прыняцце новай назвы краіны — Рэспубліка Беларусь: і дзяржаўных сімвалаў (герба Пагоня і бела-чырвона-белага сцяга).
* 21 верасня: На рэферэндуме ў Арменіі большасць выказалася за выхад са складу СССР.

### Кастрычнік

* 7 кастрычніка: Ваенна-паветраныя сілы Югаславіі здзейснілі бамбардзіроўку будынку ўрада Харватыі ў Заграбе.
* 18 кастрычніка: Прыняцце Закона аб грамадзянстве Рэспублікі Беларусь
* 27 кастрычніка: Туркменістан абвясціў незалежнасць.

### Лістапад

* 18 лістапада: Войскі Югаслаўскай народнай арміі авалодалі горадам Вукаварам.

### Снежань

Бюлетэнь для галасавання на Усеўкраінскім рэферэндуме.
Падпісанне пагаднення аб скасаванні Дамовы аб утварэнні СССР, Віскулі, 8 снежня.
* 1 снежня:
	+ Ва Украіне праведзены рэферэндум па пытанні незалежнасці ад СССР, які паказаў 90 % сцвярджальных адказаў.
	+ На прэзідэнцкіх выбарах ва Украіне перамогу атрымаў Леанід Краўчук.
	+ На рэферэндуме ўхвалена незалежнасць самаабвешчанай ПМР.
* 8 снежня:
	+ Падпісанне ў Віскулях пагаднення аб скасаванні Дамовы аб утварэнні СССР і спыненні яго існавання. Стварэнне СНД.
	+ На прэзідэнцкіх выбарах у Малдове перамогу атрымаў Мірча Снегур.
* 9 снежня: Плошчы каля Дома ўрада ў Мінску нададзена назва Плошча Незалежнасці.
* 11 снежня: Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь зацвердзіў Палажэнне «Аб Дзяржаўным бела-чырвона-белым сцягу Рэспублікі Беларусь».
* 14 снежня: Створана грамадскае аб'яднанне «Беларускі саюз жанчын».
* 15 снежня: Пачалося вяшчанне Польскага Радыё на беларускай мове.
* 16 снежня: Казахстан абвясціў незалежнасць.
* 21 снежня: Кіраўнікі 11 былых савецкіх рэспублік у Алма-Аце прынялі Дэкларацыю аб утварэнні Садружнасці Незалежных Дзяржаў і канстатавалі спыненне існавання СССР.
* 22 снежня: Апошнімі народнымі артыстамі СССР сталі Ала Пугачова і Алег Янкоўскі.
* 24 снежня: Апошняе ўзнагароджанне званнем Героя Савецкага Саюза, ім стаў афіцэр-падводнік Леанід Саладкоў.
* 25 снежня: Міхаіл Гарбачоў пайшоў у адстаўку з пасады Прэзідэнта СССР.
* 27 снежня:
	+ В'етнам прызнаў незалежнасць Рэспублікі Беларусь.
	+ Устаноўлены дыпламатычныя адносіны паміж Рэспублікай Беларусь і Украінай.
* 28 снежня: Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з ЗША.

## Нарадзіліся

* 24 студзеня: Жан Белянюк, украінскі спартсмен і палітык.
* 15 красавіка: Анастасія Віннікава, беларуская спявачка.

## Памерлі

* 7 студзеня: Кандрат Крапіва, беларускі паэт (нар. 5.3.1896)
* 11 студзеня: Карл Дэйвід Андэрсан, амерыканскі фізік
* 17 студзеня: Улаф V, кароль Нарвегіі
* 30 студзеня: Джон Бардзін, амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскіх прэмій па фізіцы (нар. 23.5.1908)
* 9 лютага: Аркадзь Мігдал, савецкі фізік-тэарэтык, акадэмік АН СССР (нар. 11.3.1911)
* 12 сакавіка: Вільям Хайнесен, фарэрскі пісьменнік
* 12 сакавіка: Рагнар Граніт, шведскі нейрафізіёлаг, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне 1967 (нар. 30.10.1900)
* 7 ліпеня: Міхась Рудкоўскі, савецкі беларускі паэт і перакладчык (нар. 17.4.1936)
* 14 ліпеня: Павел Маразенка, савецкі акцёр тэатру і кіно, заслужаны артыст Украінскай ССР (нар. 5.7.1939)
* 30 жніўня: Жан Тэнглі, швейцарскі скульптар
* 3 верасня: Фрэнк Капра, амерыканскі кінарэжысёр
* 7 верасня:Эдвін Макмілан, амерыканскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі 1951 (нар.18.9.1907)
* 28 верасня: Майлс Дэйвіс, амерыканскі джазавы музыкант
* 27 кастрычніка: Пейке Кох, нідэрландскі мастак
* 24 лістапада: Фрэдзі Меркуры, англійскі спявак і музыкант, вакаліст рок-гурта «Queen» (нар. 5.9.1946)
* 20 снежня: Гастон Варэнгьен, французскі лінгвіст, эсперантолаг, паэт, перакладчык, публіцыст на мове эсперанта