Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ФІФА

| **Fédération internationale de football association** |
| --- |
|  |
|  |
|  |
|
Карта канфедэрацый ФІФА |
| Краіна | * Швейцарыя
 |
| Штаб-кватэра |  Цюрых, Швейцарыя |
| Тып арганізацыі | Спартыўная федэрацыя |
| Афіцыйныя мовы | Англійская Нямецкая Французская Іспанская |
| Кіраўнікі |
| Прэзідэнт | Джані Інфанціна |
| Заснаванне |
| Дата заснавання | 21 мая 1904 |
| Член у | 208 нацыянальных асацыяцый |
| Узнагароды | 'Verschlossene Auster' award[d] (2012) |
| fifa.com |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Міжнародная футбольная федэрацыя** (англ.: *association football*); скар. **FIFA**, у беларускай транслітарацыі **ФІФА**) — структура, якая кіруе ўсім сусветным футболам. Штаб-кватэра ФІФА знаходзіцца ў швейцарскім горадзе Цюрыху. На дадзены момант прэзідэнтам ФІФА з'яўляецца Джані Інфанціна. Пад эгідай ФІФА праходзяць усе футбольныя турніры сусветнага маштабу, у ліку якіх чэмпіянат свету ФІФА, аналагічны турнір сярод жанчын, моладзевыя і юнацкія турніры, Кубак канфедэрацый і клубны чэмпіянат свету.

## Гісторыя

Неабходнасць у стварэнні адзінай арганізацыі для кіравання ўсім сусветным футболам стала відавочнай у пачатку XX стагоддзя з павелічэннем колькасці і папулярнасці міжнародных футбольных спаборніцтваў. Першапачаткова працэс праходзіў пад кіраўніцтвам Футбольнай асацыяцыі Англіі, але ў выніку заснаваць ФІФА выпала на долю сямі іншых еўрапейскіх краін. ФІФА была заснавана ў Парыжы 21 мая 1904 года; менавіта месца заснавання стала прычынай таго, што ў агульнапрынятых поўнай і скарочанай назвах выкарыстоўваецца французская мова. Першым прэзідэнтам ФІФА быў Рабер Герэн.

Першыя спаборніцтвы пад эгідай ФІФА былі праведзены ў 1906 годзе — зрэшты, асаблівага поспеху ў арганізацыі спаборніцтваў ФІФА адразу не дасягнула. Гэты факт, у спалучэнні з шэрагам эканамічных фактараў, прывёў да замены Герэна на пасадзе прэзідэнта Дэніэлам Вулфалам з Англіі, якая да гэтага моманту ўжо была членам асацыяцыі. Наступнае спаборніцтва пад эгідай ФІФА - футбольны турнір на лонданскіх Алімпійскіх гульнях 1908 - было больш паспяховым, хоць і ўзніклі некаторыя праблемы, звязаныя з удзелам у Алімпійскіх гульнях прафесійных футбалістаў.

ФІФА перастала быць выключна ўнутрыеўрапейскай арганізацыяй з прыняццем у яе шэрагі Асацыяцыі футбола ПАР у 1909, Асацыяцыі футбола Аргенціны ў 1912 і Федэрацыі футбола ЗША ў 1913 годзе.

## Гл. таксама

* УЕФА
* NF-Board
* VIVA World Cup
* Рэйтынг зборных ФІФА

## Спасылкі

* Афіцыйны сайт
* Кіравала футбола на сайце ФІФА Архівавана 2 верасня 2011.
# Чэмпіянат свету па футболе 1982

| Чэмпіянат свету па футболе 1982 *ісп.: Campeonato Mundial de Futbol 1982* |
| --- |
|  |
| **Падрабязнасці чэмпіянату** |
| **Месца правядзення** | Іспанія |
|       **Гарады правядзення** | 14 |
|       **Стадыёны** | 17 |
| **Тэрміны фіналу** | 13 чэрвеня — 11 ліпеня 1982 |
| **Лік удзельнікаў** | 109 |
|       **у фінале** | 24 |
| **Прызавыя месцы** |
|  **Чэмпіён** | **Італія** (3-і раз) |
|  **Другое месца** |  ФРГ |
|  **Трэцяе месца** |  Польшча |
| **Чацвёртае месца** |  Францыя |
| **Фінал** | Сант’яга Бернабеу Мадрыд |
| **Статыстыка чэмпіянату** |
| **Наведвальнасць** | 2 109 723  (40 572 за гульню) |
| **Згуляна матчаў** | 52 |
| **Забіта галоў** | 146  (2.81 за гульню) |
| **Бамбардзір(ы)** |  Паала Росі  (6 мячоў) |
|  |

**XII чэмпіянат свету па футболе** сярод мужчын праходзіў з 13 чэрвеня па 11 ліпеня 1982 года ў Іспаніі.

У 1982 чэмпіянат быў пашыраны, у ім сталі прымаць удзел 24 каманды замест 16. Турнір стаў найбольш паспяховым для еўрапейскіх каманд: з 12 каманд, якія прайшлі ў другі групавы этап, было толькі 2 нееўрапейскіх (Аргенціна і Бразілія). Але і яны ў другім групавым этапе саступілі Італіі, і ў паўфіналы вышлі толькі еўрапейскія каманды. Італія прайшла ў фінал, дзе перамагла ФРГ (3:1) і ў трэці раз стала чэмпіёнам свету.

## Крыніцы

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чэмпіянат свету па футболе 1982
* Дэталі на RSSSF
# Джузэпэ Пеана

| Джузэпэ Пеана |
| --- |
| італ.: Giuzeppe Peano |
|  |
| Дата нараджэння | 27 жніўня 1858(1858-08-27)[…] |
| Месца нараджэння | * Spinetta[d], Сардзінскае каралеўства[…]
 |
| Дата смерці | 20 красавіка 1932(1932-04-20)[…] (73 гады) |
| Месца смерці | * Турын, Каралеўства Італія[…]
 |
| Месца пахавання | * Турынскія манументальныя могілкі[d]
* Q55443832?
 |
| Грамадзянства | * Каралеўства Італія
 |
| Род дзейнасці | матэматык, філосаф, выкладчык універсітэта, мовазнавец |
| Навуковая сфера | Матэматык |
| Месца працы | * Турынскі ўніверсітэт
* Каралеўская акадэмія ў Турыне[d]
 |
| Альма-матар | * Турынскі ўніверсітэт (1880)
* Liceo Classico E Musicale "C. Cavour"[d] (1876)
 |
| Навуковы кіраўнік | Enrico D'Ovidio[d] |
| Вядомыя вучні | Maria Gramegna[d] |
| Вядомы як |
Стваральнік аксіём Пеана, Тэарэмы Пеана, мовы Лаціна-сінэ-флексіонэ |
| Член у | * Акадэмія інтэрлінгвы
* Турынская акадэмія навук[d]
* Нацыянальная акадэмія дэі Лінчэі (12 снежня 1929)
* Нацыянальная акадэмія дэі Лінчэі
 |
| Узнагароды |     |
|  Цытаты ў Вікіцытатніку |
|  **Творы** ў Вікікрыніцах |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

*Aritmetica generale e algebra elementare*, 1902
**Джузэпэ Пеана** (італ.: Giuseppe Peano; 1858 — 1932) — італьянскі матэматык. Унёс уклад у матэматычную логіку, аксіяматыку, філасофію матэматыкі. Стваральнік дапаможнай штучнай мовы лаціна-сінэ-флексіонэ. Больш за ўсё вядомы як аўтар стандартнай аксіяматызацыі натуральнай арыфметыкі — т.зв. арыфметыкі Пеана.

## Біяграфія

Пеана нарадзіўся ў маёнтку Тэта Галант у 5 кіламетрах ад Кунеа, дзе працавалі яго бацькі. Ён наведваў школу ў вёсцы Спінета, а пасля ў Кунеа. Паколькі яго дзядзька быў святаром у Турыне, ён накіраваўся туды, каб наведваць гімназію (з 1873), а потым універсітэт (з 1876).

У Турынскім універсітэце ён зрабіўся дацэнтам у галіне злічэння бесканечна малых велічынь (1884), а ў 1890 годзе — прафесарам. Ён быў міжнародна вядомым матэматыкам, адным з найбольш важных у свой час.

Пеана быў таксама вядомы як стваральнік штучнай мовы лаціна-сінэ-флексіонэ. Яго мова была адным з першых праектаў натуралістычнай штучнай мовы. Пеана склаў слоўнік мовы ў 1915 годзе і стаў прэзідэнтам Акадэміі інтэрлінгвы (якая раней мела назву Акадэмія Валапюка). Нягледзячы на тое, што ён меў свой уласны праект штучнай мовы, ён дзейнічаў дзеля самой ідэі міжнароднай мовы і ніколі супраць іншых праектаў.

## Гл. таксама

* Аксіёмы Пеана
* Крывая Пеана

## Зноскі

## Літаратура

* *Гусак А. А., Гусак Г. М., Брычыкава А. А.* Даведнік па вышэйшай матэматыцы. — Мн., «ТетраСистемс», 2007. — С. 549.
* Gillies, Douglas A., 1982. Frege, Dedekind, and Peano on the foundations of arithmetic. Assen, Netherlands: Van Gorcum
* Kennedy, Hubert C., 1980. Peano: Life and Works of Giuseppe Peano. Reidel. Biography with complete bibliography (p. 195—209).
* E. Stamm, Wł. M. Kozłowski, S. Dickstein: Józef Peano Архівавана 25 снежня 2013., Repozytorium Cyfrowe Instytutów Naukowych
# Аксіёмы Пеана

**Аксіёмы Пеана** — сістэма аксіём, якія вызначаюць рад натуральных лікаў.

Аксіёмы Пеана дазволілі фармалізаваць арыфметыку.
Пасля ўвядзення аксіём сталі магчымы доказы асноўных уласцівасцей натуральных і цэлых лікаў, а таксама выкарыстанне цэлых лікаў для пабудовы рацыянальных і рэчаісных лікаў.

## Фармулёўкі

### Слоўная

1. 1 ёсць натуральным лікам;
2. Лік, *наступны за* натуральным, таксама ёсць натуральным;
3. 1 не йдзе ні за якім натуральным лікам;
4. Калі натуральны лік *a* непасрэдна йдзе як за лікам *b*, так і за лікам *c*, то *b* і *c* тоесныя;
5. *Аксіёма індукцыі*:

Калі якое-небудзь сцверджанне
а) даказана для 1 (база індукцыі),
б) і калі з дапушчэння, што яно справядліва для натуральнага ліку *n*, вынікае, што яно праўдзіцца і для наступнага за *n* натуральнага ліку (індукцыйнае сцверджанне),
то гэта сцверджанне справядліва для ўсіх натуральных лікаў.
### Матэматычная

Увядзем функцыю WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 , якая супастаўляе ліку WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 *наступны* за ім лік.

1. WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 ;
2. WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 ;
3. WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 ;
4. WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 ;
5. WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 .

### Даслоўны тэкст

Тэкст Пеанавых аксіём, як ён прыведзен у арыгінальным выданні Пеана:

1. «0 ёсць натуральны лік»;
2. «наступны за натуральным лікам ёсць натуральны лік»;
3. «0 не йдзе ні за якім натуральным лікам»;
4. «усякі натуральны лік ідзе толькі за адным натуральным лікам»;
5. Аксіёма поўнай індукцыі.

*Заўвага: тое, што першы элемент тут 0, а не 1, прынцыповага значэння не мае.*

## Гісторыя

Фармальнае азначэнне натуральных лікаў у XIX стагоддзі сфармуляваў італьянскі матэматык Джузэпэ Пеана.

Аксіёмы Пеана засноўваліся на пабудовах Грасмана, хоць іменна Пеана надаў ім сучасны выгляд.

## Літаратура

* *Peano, G.* Arithmetices principia, nova methodo exposita. Bocca, Torino, 1889.
* *Арнольд И. В.* Теоретическая арифметика. — М.:Учпедгиз, 1938 (змест і djvu-файл з поўным тэкстам).
# Сцяг Ісландыі

| Сцяг Рэспублікі Ісландыя |
| --- |
|  |
| Зацверджаны | 17 чэрвеня 1944 |
| Прапорцыя |  18:25 |
|  Урадавы сцяг  9:16 |

Сцяг Ісландскай Рэспублікі на будынку пасольства ў Хельсінкі
**Сцяг Ісландыі** ўяўляе сабой палотнішча з прапорцыямі 18:25 блакітнага колеру, на якім змешчаны крыж чырвонага колеру з белай акантоўкай.

Сцяг прыняты ў 1944 годзе. Упершыню сцяг быў зацверджаны ў 1918 годзе, калі Ісландыя дамаглася частковага суверэнітэту ад Даніі. Выява сцяга адлюстроўвае скандынаўскую традыцыю, якая паходзіць ад сцяга Даніі. Чырвоны колер крыжа нагадвае аб уплыве Даніі. Блакітны і белы колеры з'яўляюцца традыцыйнымі колерамі Ісландыі і звязваюцца з колерамі ордэна Срэбнага сокала. У распрацоўцы сцяга ў 1913 годзе прымаў удзел ісландскі мастак Торарын Б. Торлаксан.

## Гісторыя

Першы нацыянальны сцяг Ісландыі, вядомы як "Квітблаўінн" (ісл.: Hvítbláinn, літаральна: "бела-блакітны"), уяўляў свабой белы крыж на цёмна-блакітным полі. Упершыню быў узняты ў 1897 годзе. 22 лістапада 1913 года каралеўскім дэкрэтам Даніі было падцверждана права Ісландыі на ўласны сцяг, а 19 чэрвеня 1915 года альтынгам зацверджаны нацыянальны сцяг вострава, аналагічны сучаснаму: белы крыж быў допоўнены ўнутраным чырвоным крыжам. У 1918 годзе Данія прызнала суверэнітэт Ісландыі ў межах уніі. 12 лютага 1919 года кароль Даніі і Ісландыі Крысціян X зацвердзіў ісландскі сцяг.

## Зноскі
# Вікі

**Wiki**, **Вікі** — веб-сайт, структуру і змест якога карыстальнікі могуць змяняць з дапамогай інструментаў, якія мае сам сайт. Найбольш вядомы і буйны вікісайт — Вікіпедыя.

## Гісторыя

Упершыню тэрмін «вікі» для апісання вэб-сайта быў выкарыстаны ў 1995 годзе Уордам Канінгамам, распрацоўшчыкам першай вікі-сістэмы WikiWikiWeb, «Портландскага сховішча ўзораў» праграмнага кода, створанай 25 сакавіка 1995 года, які запазычаў слова гавайскай мовы, якое азначае «хуткі». Канінгам першапачаткова апісаў вікі як «найпрасцейшую анлайн-базу даных, якая, магчыма, працуе». Пазней гэтаму слову быў прыдуманы бэкранім *«What I Know Is ...»* (з англ. — «Я ведаю, што ...»).

## Вядомыя прыклады

* OpenStreetMap
* Translatewiki.net
* WikiLeaks
* International Music Score Library Project
* Encyclopedia Dramatica
* Энцыклапедыя жыцця

## Вандалізм

Некаторыя вікі дазваляюць змяняць іх змесціва ўсім жадаючым, а не толькі зарэгістраваным карыстальнікам. Падобна да таго, як сцены будынкаў і платы распісваюць непрыстойнымі надпісамі і ўпрыгожваюць малюнкамі графіці, у такіх вікі часам псуюць змесціва або дадаюць нешта недарэчнае. Але, у адрозненне ад сцен і платоў, у вікі лёгка вярнуць змесціва да ранейшай версіі. Калі нехта ўпарта і наўмысна імкнецца нашкодзіць карыстальнікам вікі-сайта, можна закрыць яму магчымасць ўносіць праўкі.

## Гл. таксама

* Катэгорыя:Вікі-праекты

## Крыніцы