# Міжнародная арганізацыя

**Міжнародная арганізацыя** — аб’яднанне міжурадавага ці няўрадавага характару, створанае на аснове пагадненняў для дасягнення пэўных мэтаў. Не кожная міжнародная арганізацыя мае свой статут (напрыклад, ААН мае статут, а АБСЕ, з прычыны спецыфікі дзейнасці, не). Міжнародныя арганізацыі дзеляцца на *міжнародныя міжурадавыя арганізацыі* і *міжнародныя няўрадавыя (недзяржаўныя, грамадскія) арганізацыі*.

**Міжнародныя міжурадавыя арганізацыі** — аб’яднанні дзяржаў ці дзяржаўных інстытуцый, створаныя на аснове міжнароднай дамовы між дзяржавамі ці іх упаўнаважанымі інстытуцыямі.

**Міжнародныя няўрадавыя (недзяржаўныя, грамадскія) арганізацыі** — аб’яднанні, членамі якіх (на аснове сумеснай дзейнасці для аховы інтарэсаў і дасягнення ўстаўных мэтаў у грамадзянскіх, палітычных, культурных, сацыяльных і эканамічных сферах) з’яўляюцца суб’екты з розных краін і зарэгістраваныя ў дзяржаве, заканадаўства якога дазваляе замежным фізічным ці юрыдычным асобам ствараць грамадскія арганізацыі і быць абраным у склад кіруючага органа такой арганізацыі. Прастора (тэрыторыя) дзейнасці такіх арганізацый вызначаецца Статутам арганізацыі. Міжнародныя грамадскія арганізацыі надзелены міжнароднай правасуб’ектнасцю ў той ступені, у якой такая правасуб’ектнасць вызначана той ці іншай міжнароднай дамовай, напрыклад, правам абскарджання парушэнняў норм *Еўрапейскай канвенцыі аб ахове правоў чалавека і асноўных свабод* ці *Еўрапейскай сацыяльнай хартыі*.

Заканадаўства не кожнай краіны дазваляе стварэнне міжнароднай арганізацыі ў прамым разуменні сутнасці міжнароднай арганізацыі. У Латвіі, напрыклад, згодна з артыкулам 5 закона аб грамадскіх арганізацыях  (лат.), палова членаў праўлення арганізацыі мусіць быць складзена выключна з асоб, месца жыхарства якіх зарэгістравана ў Латвійскай Рэспубліцы. Пераадолець такі бар’ер дазваляе рэгістрацыя арганізацыі ў іншай краіне і заснаванне ў Латвіі прадстаўніцтва арганізацыі. Такім чынам, паколькі міжнародная арганізацыя знаходзіцца па-за юрысдыкцыяй Латвіі, латвійскі суд ужо не правамоцны вынесці рашэнне аб ліквідацыі арганізацыі: такое рашэнне можа быць вынесена толькі судом краіны, у юрысдыкцыі якой знаходзіцца арганізацыя. Выбар такой формы дзейнасці (калі арганізацыя зарэгістраваная ў адной краіне, а дзейнічае ў іншых), дазваляе міжнароднай грамадскай арганізацыі захаваць сваю правасуб'ектнасць нават у выпадку магчымага канфлікту з нацыянальнымі ўладамі той ці іншай краіны.

## Міжнародныя арганізацыі постсавецкай прасторы

### Міжнародныя аб'яднанні, якія былі створаны пад эгідай краін, быўшых у саставе СССР

Даныя на 01.01.2010. Прочырк (-) азначае немагчымасць удзелу краіны ў дадзеным міжурадавым аб'яднанні праз прычыны, якія не залежаць ад яе волі (геаграфічныя, палітычныя і г.д.). Шматкроп'е (...) азначае патэнцыяльную магчымасць для краіны членства ў гэтым аб'яднанні. Скарачэнне *Наз.* гаворыць пра статус назіральніка ў арганізацыі. Скарачэнне *А.с.* азначае асаблівы статус краіны ў арганізацыі, а пасля абазначэння дадзены тлумачэнні.

| Міжнароднае аб'яднанне |  Рас. |  Арм. |  Грз. |  Азб. |  Укр. |  Мал. |  Бел. |  Эст. |  Лат. |  Літ. |  Каз. |  Кір. |  Тад. |  Узб. |  Тур. |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Садружнасць Незалежных Дзяржаў (СНД) | Так | Так | ...  | Так | А.с.¹ | Так | Так | ... | ... | ... | Так | Так | Так | Так | А.с.² |
| Еўразійская эканамічная супольнасць (ЕўрАзЭС) | Так | Наз. | ... | ... | Наз. | Наз. | Так | ... | ... | ... | Так | Так | Так | Так | ... |
| Арганізацыя Дагавора аб калектыўнай бяспецы (АДКБ) | Так | Так | ... | ... | ... | ... | Так | ... | ... | ... | Так | Так | Так | ... | ... |
| Садружнасць дэмакратычнага выбару (СДВ) | - | - | Так | - | Так | Так | - | Так | Так | Так | - | - | - | - | - |
| Шанхайская арганізацыя супрацоўніцтва (ШАС) | Так | - | - | - | - | - | - | - | - | - | Так | Так | Так | Так | ... |
| Арганізацыя за дэмакратыю і эканамічнае развіццё – ГУАМ (ГУАМ) | - | ... | Так | Так | Так | Так | ... | ... | Наз. | ... | ... | ... | ... | ... | ... |
| Балтыйская асамблея | - | - | - | - | - | - | - | Так | Так | Так | - | - | - | - | - |
| Саюзная Дзяржава | Так | - | - | - | - | - | Так | - | - | - | - | - | - | - | - |

¹ Украіна не ратыфікавала Статут СНД, таму, дэ-юрэ — яна не з'яўляецца краінай-членам СНД, але адносіцца да краін-заснавальніц і краін-удзельніц Садружнасці.

² На казанскім саміце СНД, які адбыўся 26 жзніўня 2005 года, Туркменістан заявіў аб сваім удзеле ў якасці «асацыяванага члена».

### Міжнародныя аб'яднанні, створаныя пад эгідай краін Еўропы

Даныя на 01.01.2010. Прочырк (-) азначае немагчымасць удзелу краіны ў дадзеным міжурадавым аб'яднанні праз прычыны, якія не залежаць ад яе волі (геаграфічныя, палітычныя і г.д.). Шматкроп'е (...) азначае патэнцыяльную магчымасць для краіны членства ў гэтым аб'яднанні. Скарачэнне *Наз.* гаворыць пра статус назіральніка ў арганізацыі.

| Міжнароднае аб'яднанне |  Рас. |  Арм. |  Грз. |  Азб. |  Укр. |  Мал. |  Бел. |  Эст. |  Лат. |  Літ. |  Каз. |  Кір. |  Тад. |  Узб. |  Тур. |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Міжнародная арганізацыя крымінальнай паліцыі – Інтэрпол | Так | Так | Так | Так | Так | Так | Так | Так | Так | Так | Так | Так | Так | Так | Так |
| Арганізацыя па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе (АБСЕ) | Так | Так | Так | Так | Так | Так | Так | Так | Так | Так | Так | Так | Так | Так | Так |
| Зона еўрапейскай вышэйшай адукацыі (Балонскі працэс) | Так | Так | Так | Так | Так | Так | ... | Так | Так | Так | Так | ... | ... | ... | ... |
| Сусветная гандлёвая арганізацыя (СГА) | Так | Так | Так | ... | Так | Так | ... | Так | Так | Так | ... | Так | ... | ... | ... |
| Савет Еўропы | Так | Так | Так | Так | Так | Так | ... | Так | Так | Так | - | - | - | - | - |
| Еўрапейскі саюз (ЕС) | ... | ... | ... | ... | ... | ... | ... | Так | Так | Так | - | - | - | - | - |
| Арганізацыя Паўночнаатлантычнага дагавора (НАТА) | - | ... | ... | ... | ... | ... | ... | Так | Так | Так | ... | ... | ... | ... | ... |
| Арганізацыя чарнаморскага эканамічнага супрацоўніцтва (АЧЭС) | Так | Так | Так | Так | Так | Так | Наз. | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Савет дзяржаў Балтыйскага мора (СДБМ) | Так | - | - | - | Наз. | - | - | Так | Так | Так | - | - | - | - | - |
| Савет міністраў паўночных краін | ... | - | - | - | - | - | - | ... | ... | ... | - | - | - | - | - |
| Арктычны савет | Так | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Савет Баранцава/Еўраарктычнага рэгіёна | Так | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |

## Гл. таксама

* Міжнародная эканамічная арганізацыя
* Міжнародная фінансавая арганізацыя
* Гандлёвы блок
* Ваенны блок