Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Артур Гарфілд Даў

| Артур Гарфілд Даў |
| --- |
|  |
| Дата нараджэння | 2 жніўня 1880(1880-08-02)[…] |
| Месца нараджэння | * Canandaigua[d], Ontario County[d], штат Нью-Ёрк, ЗША
 |
| Дата смерці | 23 лістапада 1946(1946-11-23)[…] (66 гадоў) |
| Месца смерці | * Хантынгтан, акруга Сафалк, штат Нью-Ёрк, ЗША
 |
| Грамадзянства | * ЗША
 |
| Жонка | Helen Torr[d] |
| Род дзейнасці | мастак, рысавальшчык |
| Вучоба | * Карнельскі ўніверсітэт
 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Артур Гарфілд Даў** (англ.: Arthur Garfield Dove; 2 жніўня 1880, Канандайгуа, Нью-Ёрк — 1946, Хантынгтан, Нью-Ёрк) — амерыканскі мастак, адзін з першых абстракцыяністаў у ЗША.

## Жыццё і творчасць

Нарадзіўся ў багатай сям’і, бацькі былі выхадцамі з Англіі. Бацька мастака займаўся палітыкай і быў паспяховым прадпрымальнікам, уладальнікам завода па вытворчасці будматэрыялаў. Юнак цікавіўся жывапісам і музычнай творчасцю. Першыя ўрокі малявання Даў атрымаў ад суседа-аматара, які вучыў яго пейзажнага жывапісу. Пасля скончыў Карнельскі ўніверсітэт, дзе ўжо быў вядомы як таленавіты мастак-ілюстратар. Затым працаваў у Нью-Ёрку як прафесійны ілюстратар. У 1907 годзе з’яжджае са сваёй жонкай у Парыж, дзе ўваходзіў у групу амерыканскіх мастакоў-авангардыстаў, якія знаходзіліся пад уплывам творчасці Анры Маціса і французскіх фавістаў. У 1908 і 1909 гадах Даў выставіў свае палотны ў парыжскіх Восеньскіх салонах. Вярнуўшыся ў Нью-Ёрк, ён прымае канчатковае рашэнне стаць прафесійным мастаком. Незадаволены перспектывамі ілюстратара — стваральніка рэкламы, ён пераязджае з Нью-Ёрка ў сельскую мясцовасць, каб зблізку прыроды цалкам прысвяціць сябе абранай творчасці.

У 1909 годзе Даў знаёміцца і заводзіць сяброўскія адносіны з галерыстам Алфрэдам Стыгліцам, які прапанаваў мастаку сваю мадэрнісцкую галерэю 291. У ёй у 1910 годзе майстар выстаўляе свае палотны на прэзентацыі Маладыя амерыканскія мастакі (Young American Painters). Пачынаючы з 1911—1912 года ён стварае свае першыя, падобныя да работ В. Кандзінскага, абстрагаваныя карціны-пейзажы. У 1912 годзе праходзіць першая персанальная выстава ў галерэі Стыгліца. Менавіта пад уплывам апошняга, знаёмага з творамі Кандзінскага, Доў пачынае эксперыментаваць у галіне абстрактнай творчасці, адышоўшы ад традыцыйнага матэрыялізму мастацтва XIX — пачатку XX стагоддзя. На сваёй выставе 1912 гады ён дэманструе серыю пастэльных малюнкаў пад назовам Дзесяць запаветаў (Ten Commandments), былых першымі абстрактнымі працамі ў амерыканскім жывапісе. У далейшым мастак становіцца адным з найвядомых прагрэсіўных амерыканскіх майстроў. У 1912—1946 гадах ён рэгулярна выстаўляецца ў галерэях А. Стыгліца 291, Intimate Gallery і An American Place.

## Зноскі
# Эміль Бернар

| Эміль Бернар |
| --- |
| фр.: Émile Bernard |
|  |
| Імя пры нараджэнні | фр.: Émile Henri Bernard |
| Дата нараджэння | 28 красавіка 1868(1868-04-28)[…] |
| Месца нараджэння | * Ліль, акруга Ліль[d], дэпартамент Нор, рэгіён Нор — Па-дэ-Кале, Францыя
 |
| Дата смерці | 16 красавіка 1941(1941-04-16)[…] (72 гады) |
| Месца смерці | * Парыж, Парыж, рэгіён Іль-дэ-Франс, Метраполія Францыі, Францыя
 |
| Месца пахавання | * Cimetière parisien de Pantin - Division 43[d]
 |
| Грамадзянства | * Францыя[…]
 |
| Жонка | Andrée Fort[d] |
| Род дзейнасці | мастак, паэт, пісьменнік, ілюстратар, фатограф, скульптар, мастак-гравёр, акварэліст, мастацкі крытык, дзеяч мастацтваў |
| Жанр | партрэт, пейзаж, рэлігійны жывапіс[d], ню, гарадскі пейзаж[d], жанравы жывапіс і міфалагічны жывапіс[d] |
| Вучоба | * Акадэмія Жуліяна
 |
| Мастацкі кірунак | Школа Понт-Авена, Набі, Пуантылізм, клуазанізм[d], арыенталізм[d], synthetism[d] і сімвалізм |
| Уплыў | Fernand Cormon[d] |
| Уплыў на | Sever Burada[d] і Pere Daura Garcia[d] |
| Узнагароды |  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Эміль Бернар** (фр.: Émile Bernard, 28 красавіка 1868(1868-04-28)[…], Ліль — 16 красавіка 1941(1941-04-16)[…], Парыж) — французскі мастак-неаімпрэсіяніст, адзін з тэарэтыкаў сімвалізму ў мастацтве.

## Жыццё і творчасць

У 1886 годзе паступае вучыцца жывапісу ў парыжскае мастацкае атэлье Фернана Кармона, дзе знаёміцца з Тулуз-Латрэкам і ван Гогам. У тым жа годзе выгнаны з атэлье «за ўпартасць». У 1886—1888 гадах жыве ў Понт-Авэне, дзе далучаецца да мастацкай групы Понт-Авэн і становіцца сябрам Гагена. Тут жа, у 1887 годзе, сумесна з Луі Анкетэнам, распрацоўвае клуазанісцкі стыль жывапісу.

У 1890 годзе Эміль Бернар перажывае рэлігійны крызіс, пасля чаго майстар звяртаецца да прадметаў і сюжэтаў сярэднявечнага мастацтва. У 1891 годзе разрывае сяброўства з Гагенам і далучаецца да сімвалісцкай групы Адылона Рэдона і Фердынанда Ходлера.

У 1893—1903 гадах падарожнічае па Егіпце, Італіі і Іспаніі. У гэтыя гады стварае па большай частцы рэлігійныя і сімвалісцкія карціны.

Бернар, з'яўляўся адным з выбітных майстроў групы Порт-Авэн, у пачатку сваёй творчасці схіляўся да прымітывізму, у канцы жыцця капіяваў палотны венецыянскіх майстроў. У той жа час творчасць Бернара аказала вырашальны ўплыў на працы Пабла Пікаса ў яго «блакітны перыяд». Доўгія сяброўскія адносіны Бернара з ван Гогам, Гагенам і Сезанам пакінулі пасля сябе вельмі каштоўную для даследчыкаў творчасці мастакоў перапіску.

## Зноскі

## Літаратура

* Fred Leeman, *Émile Bernard (1868—1941)*, Citadelles & Mazenod éditeurs; Wildenstein Institute Publications, 2013, 495 p. ISBN 9782850885716
* Jean-Jacques Luthi und Armand Israël: Émile Bernard 1868—1941, Editions de l'Amateur, ISBN 2-85917-387-0
# Пітэр Косгроўв

| Пітэр Косгроўв |
| --- |
| англ.: Peter John Cosgrove |
|  |
| Імя пры нараджэнні | англ.: Peter John Cosgrove |
| Род дзейнасці | ваенны, палітык, салдат |
| Дата нараджэння | 28 ліпеня 1947(1947-07-28) (78 гадоў) |
| Месца нараджэння | * Сідней, Новы Паўднёвы Уэльс, Аўстралія
 |
| Грамадзянства | * Аўстралія
 |
| Веравызнанне | каталіцтва |
| Альма-матар | * Квінслендскі ўніверсітэт
* Каралеўскі ваенны каледж
 |
| Бітвы/войны | * вайна ў В’етнаме
 |
| Узнагароды і прэміі |                 Australian of the Year[d] (2001) |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Пітэр Джон Косгроўв** (англ.: Peter John Cosgrove; нар. 28 ліпеня 1947, Сідней, Аўстралія) — аўстралійскі дзяржаўны дзяяч, дваццаць шосты генерал-губернатар Аўстраліі з 28 сакавіка 2014 года да 1 ліпеня 2019 года.

## Зноскі
# Адольф Эйхман

| Адольф Эйхман |
| --- |
| ням.: Otto Adolf Eichmann |
|  |
| Нараджэнне | 19 сакавіка 1906(1906-03-19)[…]* Золінген, Каралеўства Прусія, Германская імперыя
 |
| Смерць | 31 мая 1962(1962-05-31) (56 гадоў)* Рамла, Ізраіль[…]
 |
| Месца пахавання | Міжземнае мора |
| Імя пры нараджэнні | ням.: Otto Adolf Eichmann |
| Бацька | Adolf Karl Eichmann[d] |
| Маці | Maria Eichmann[d] |
| Жонка | Veronika Eichmann[d] |
| Дзеці | Ricardo Eichmann[d], Klaus Eichmann[d] і Dieter Eichmann[d] |
| Грамадзянства | * Трэці рэйх
* Веймарская рэспубліка
* Аўстрыя
* Германія
 |
| Партыя | * Нацыянал-сацыялістычная нямецкая рабочая партыя
 |
| Член у | * Агульныя СС
 |
| Адукацыя | * Bundesrealgymnasium Linz Fadingerstraße[d]
 |
| Дзейнасць | нацыянал-сацыялізм, Халакост і ваеннае злачынства |
| Месца працы | * Галоўнае ўпраўленне імперскай бяспекі
 |
| Аўтограф |  |
| Прыналежнасць | Трэці рэйх |
| Род войскаў | СС |
| Званне | Оберштурмбанфюрар |
| Камандаваў | СС |
| Бітвы | * Другая сусветная вайна
 |
| Узнагароды |   SA Sports Badge in Bronze[d]   Шаўрон старога змагара SS-Ehrenring[d] |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Адо́льф Э́йхман** (Айхман; ням.: Adolf Eichmann, 19 сакавіка 1906 — 1 чэрвеня 1962, Рамла, Ізраіль) — нацысцкі ваенны злачынец, непасрэдна адказны за знішчэнне мільёнаў яўрэяў у гады Другой Сусветнай вайны. Оберштурмбанфюрар (падпалкоўнік) СС.

## Біяграфія

Нарадзіўся ў Золінгене. 3 1934 на службе ў імперскім упраўленні бяспекі, узначальваў пададдзел «па справах яўрэяў». У час II сусветнай вайны удзельнічаў у распрацоўцы і рэалізацыі планаў фізічнага знішчэння яўрэйскага насельніцтва ў Еўропе, непасрэдна кіраваў арганізацыяй транспарціроўкі яўрэяў у канцяагеры. У 1942 наведаў Мінск з інспекцыяй знішчэння вязняў Мінскага гета.

Пасля разгрому нацысцкай Германіі ў 1945 годзе здолеў уцячы ад спецслужбаў саюзнікаў, а ў 1950 годзе пераехаў ў Аргенціну, дзе хаваўся пад імем *Рыкарда Клемент*. У 1958 годзе ізраільcкім спецслужбам стала вядома яго месца знаходжання, а ў маі 1960 года ён быў тайна схоплены агентамі ізраільскай разведкі Масад і вывезены ў Ізраіль.

Эйхмана судзілі ў Іерусаліме за масавыя забойствы і злачынствы супраць чалавечнасці. Ён быў пакараны смяротнай карай праз павешанне 1 чэрвеня 1962 года.

## Зноскі

## Літаратура

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 53. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).
# Іаган Бартолд Ёнгкінд

| Іаган Бартолд Ёнгкінд |
| --- |
| нідэрл.: Johan Barthold Jongkind |
|  |
| Дата нараджэння | 3 чэрвеня 1819(1819-06-03)[…] |
| Месца нараджэння | * Lattrop[d], Dinkelland[d], Аверэйсел, Нідэрланды, Каралеўства Нідэрландаў
 |
| Дата смерці | 9 лютага 1891(1891-02-09)[…] (71 год) |
| Месца смерці | * Ла-Кот-Сент-Андрэ[d], canton of La Côte-Saint-André[d], arrondissement of Vienne[d], дэпартамент Ізер, Францыя
 |
| Грамадзянства | * Каралеўства Нідэрландаў
 |
| Бацька | Gerrit Adrianus Jongkind[d] |
| Маці | Wilhelmina van der Burght[d] |
| Род дзейнасці | мастак, рысавальшчык, мастак-гравёр, майстар афорту, літограф, акварэліст, дзеяч мастацтваў |
| Жанр | пейзаж |
| Вучоба | * Haagsche Teekenacademie[d]
 |
| Уплыў | Andreas Schelfhout[d] і Эжэн Ізабэ |
| Узнагароды | Royal Prize for Painting[d] |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Іаган (Ян) Бартолд Ёнгкінд** (нідэрл.: Johan Barthold Jongkind; 3 чэрвеня 1819, в. Латроп, Аверэйсел — 9 лютага 1891, Ла-Кот-Сент-Андрэ, Францыя) — нідэрландскі мастак, папярэднік французскага імпрэсіянізму.

## Жыццё і творчасць

І. Б. Ёнгкінд у 1836—1837 гадах вучыцца ў Гаазе, у Андрэаса Схелфхаўта, найбуйнейшага нідэрландскага пейзажыста таго часу. Раннія працы алеем і акварэлі Ёнгкінда ўяўляюць сабой поўную адпаведнасць з канонамі нідэрландскай пейзажнай школы. Атрымаўшы стыпендыю для вывучэння жывапісу, едзе ў Парыж. Вучыцца ў майстэрні Эжэна Ізабэ. Напісаныя ў гэты перыяд Ёнгкіндам палотны дазваляюць выказаць здагадку яго знаёмства з творчасцю Каміля Каро і Рычарда Бонінгтана.

Да пачатку 50-х гадоў XIX стагоддзя ў акварэлях мастака ўпершыню праяўляюцца імпрэсіянісцкія рысы — пасвятленне палітры фарбаў і спецыфічнае асвятленне. У 60-я гады ім ствараюцца ўжо дасканалыя імпрэсіянісцкія карціны. У адрозненне ад іншых імпрэсіяністаў І. Ёнгкінд ніколі не пісаў на прыродзе алейнымі фарбамі, толькі акварэлі, якія ён затым старанна капіяваў алейнымі фарбамі. У пабудове пейзажнай кампазіцыі майстар прытрымліваўся нідэрландскай мастацкай традыцыі XIX стагоддзя.

Клод Манэ і Поль Сіньяк называлі І. Б. Ёнгкінда сваім настаўнікам.

## Зноскі
# Life (часопіс)

| *Life* |
| --- |
|  |
|  |
| Арыгінальная назва | англ.: Life |
| Тып | часопіс |
| Уладальнік | People Inc.[d] |
| Выдавец | Клэр Максвел[d] |
| Краіна | * ЗША
 |
| Рэдактар | Джордж Кэры Эглстан[d] |
| Заснавана | 1883 |
| Спыненне публікацый | 2007 |
| Тэматыка | гумар |
| Мова | англійская |
| ISSN | 0024-3019 і 2169-1576 |
| Вэб-сайт | life.com (англ.) bibpurl.oclc.org/… books.google.com/… bibpurl.oclc.org/… books.google.com/… |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Life** — назва трох амерыканскіх часопісаў, якія выходзілі паслядоўна:

* Гумарыстычны і агульнай тэматыкі часопіс Life, які выходзіў з 1883 па 1936 гады. Заснавальнік часопіса Time Генры Люс купіў яго выключна для таго, каб атрымаць правы на імя.
* Штотыднёвы навінавы часопіс, які выходзіў з 1936 года да 1972 года, з моцным акцэнтам на фотажурналістыку. Затым выходзіў штомесяц з 1978 па 2000 гады.
* Штотыднёвы дадатак да газеты Los Angeles Times, The Miami Herald і The Washington Post, якія выходзілі з 2004 па 2007 гады.

## Зноскі
# Гэры Бекер

| Гэры Стэнлі Бекер |
| --- |
| англ.: Gary Stanley Becker |
|  |
| Дата нараджэння | 2 снежня 1930(1930-12-02)[…] |
| Месца нараджэння | * Потсвіл[d], Шуйлкіл[d], Пенсільванія, ЗША[…]
 |
| Дата смерці | 3 мая 2014(2014-05-03)[…] (83 гады) |
| Месца смерці | * Чыкага, акруга Кук, Ілінойс, ЗША[…]
 |
| Месца пахавання | * могілкі Оўк-Вудс[d]
 |
| Грамадзянства | * ЗША
 |
| Жонка | Guity Nashat[d] |
| Дзеці | Judy Becker[d] |
| Род дзейнасці | эканаміст, выкладчык універсітэта, крымінолаг, выхавацель |
| Навуковая сфера | эканоміка |
| Месца працы | * Чыкагскі ўніверсітэт
* Калумбійскі ўніверсітэт
 |
| Навуковае званне | * Changjiang Chaired Professor[d]
 |
| Альма-матар | * Прынстанскі ўніверсітэт
* Чыкагскі ўніверсітэт (1955)
* Старшыя школа Джэймса Мэдысана[d]
 |
| Навуковы кіраўнік | H. Gregg Lewis[d] |
| Член у | * Папская акадэмія навук
* Нацыянальная акадэмія навук ЗША
* Амерыканская акадэмія мастацтваў і навук
* таварыства «Мон Пелерын»[d]
* Амерыканскае філасофскае таварыства
* Эканаметрычнае таварыства[d]
* American Economic Association[d]
* National Academy of Education[d]
* National Academy of Sciences of Argentina[d]
 |
| Узнагароды |  Нобелеўская прэмія па эканоміцы (1992) Нацыянальны навуковы медаль ЗША (2000)Прэзідэнцкі медаль Свабоды |
|  Цытаты ў Вікіцытатніку |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Гэры Стэнлі Бекер** (анг. Gary Stanley Becker; нар. 2 снежня 1930, Потсвіл, штат Пенсільванія — 3 мая 2014, Чыкага) — амерыканскі эканаміст.

Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы 1992 г. «за распаўсюд сферы макраэканамічнага аналізу на цэлы шэраг аспектаў чалавечых паводзінаў і ўзаемадзеяння, уключаючы нярынкавыя паводзіны». Вучыўся ў Прынстане; ступень доктара атрымаў у Чыкагскім універсітэце. Працаваў у Калумбійскім і Чыкагскім універсітэтах. Прэзідэнт Амерыканскай эканамічнай асацыяцыі ў 1987 г. Прэзідэнт Таварыства эканомікі працы (1997). Узнагароджаны медалём Дж. Б. Кларка (1967). Лаўрэат прэмій Ф. Сейдмана (1979). (1985), Джона Команса (1987) і А. Сміта (1991). Уваходзіць у кансультацыйны савет часопіса *Review of Economics of the Household*.

## Зноскі
# Смяротнае пакаранне

|  |
| --- |
| Прычыненне смерці |
| Забойства |
| Заказное забойства Масавае забойства Дзетазабойства Бацьказабойства Прычыненне смерці па неасцярожнасці Генацыд ·  Суд Лінча Забойства гонару Рытуальнае забойства Царазабойства |
| Забойца |
| Наёмны забойца Серыйны забойца Асасін |
| Некрымінальнае прычыненне смерці |
| Смяротная кара Эўтаназія Самагубства |
| Праект Права ·  Партал Права |
| * Г
* Р
* П
 |

Cesare Beccaria, *Dei delitti e delle pene*
**Смяротнае пакаранне** — дазволенае законам пазбаўленне чалавека жыцця ў якасці пакарання (звычайна за наўмысна цяжкае злачынства).

У сучасным цывілізаваным грамадстве смяротнае пакаранне ў многіх краінах з’яўляецца незаконным, а ў іншых — законным крымінальным пакараннем толькі за надзвычай цяжкія злачынствы. Аднак, у Кітаі ўжываецца досыць шырока і за меншыя правіны.

У савецкай юрыдычнай практыцы для абазначэння смяротнага пакарання ў розны час выкарыстоўваліся эўфемізмы «вышэйшая мера сацыяльнай абароны», «вышэйшая мера пакарання», а ў больш познія часы «выключная мера пакарання», бо як афіцыйна лічылася, смяротнае пакаранне ў СССР як мера пакарання не практыкуецца, але ўжываецца ў выглядзе выключэння як пакаранне за асабліва цяжкія агульнакрымінальныя і дзяржаўныя злачынствы.

Найбольш частым выглядам смяротнага пакарання ў сучасным свеце з’яўляецца расстрэл. Таксама шырокае распаўсюджванне маюць смяротная ін’екцыя, электрычнае крэсла, павешанне, адсячэнне галавы і забіццё камянямі.

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Смяротнае пакаранне
* 1000+ Death Penalty links all in one place Архівавана 23 чэрвеня 2016. (англ.)
* Updates on the death penalty generally and capital punishment law specifically (англ.)
* ПАСЕ заклікае Беларусь, ЗША і Японію адмовіцца ад смяротнай кары Архівавана 19 кастрычніка 2011.
# Вітрувіянскі чалавек

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
| Леанарда да Вінчы |
| **Вітрувіянскі чалавек**. 1490 |
| Homo vitruviano |
| Памеры |
34,3 × 24,5 см |
| Галерэя Акадэміі, Венецыя |
|
(інв. 69 і 228) |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Вітрувіянскі чалавек** — знакаміты малюнак з тлумачальнымі надпісамі, выкананы Леанарда да Вінчы каля 1490, (1487—1492). На ім выяўлена фігура аголенага мужчыны ў дзвюх накладзеных адна на адну пазіцыях: з разведзенымі ў бакі рукамі і нагамі, ўпісаная ў акружнасць, і з разведзенымі рукамі і зведзенымі разам нагамі, упісаная ў квадрат. Малюнак і тлумачэнні да яго часам называюць кананічнымі прапорцыямі. Малюнак з'яўляецца адначасова навуковай працай і творам мастацтва.

Створаны для вызначэння прапорцый (мужчынскага) чалавечага цела, як яно апісана ў трактатах антычнага рымскага архітэктара Вітрувія.

Малюнак выкарыстоўваецца як неяўны сімвал унутранай сіметрыі чалавечага цела і ўвогуле ўсяго Сусвету.

## Спасылкі

* Gallerie dell'Academia website Архівавана 4 сакавіка 2007.
* Willamette University site on Vitruvian man Архівавана 22 чэрвеня 2004.
* Stanford University site on Vitruvian man
* Mathematics of the Vitruvian man Архівавана 18 лютага 2009.
* Вітрувіянскі чалавек, Вітрувій і Леанарда да Вінчы
# Поліяміэліт

| Поліяміеліт |
| --- |
|  Электронная мікрафатаграфія віруса поліяміеліту |
| МКХ-11 | 1C81 |
| МКХ-10 | A80., B91. |
| МКХ-10-КМ | A80.9, A80, A80.3, A80.2, A80.4, A80.1 і A80.0 |
| МКХ-9 | 045, 138 |
| МКХ-9-КМ | 045, 045.9, 045.92 і 045.90 |
| DiseasesDB | 10209 |
| MedlinePlus | 001402 |
| eMedicine |
ped/1843 pmr/6 |
| MeSH | D011051 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**По́ліяміэлі́т** (ад стар.-грэч.: πολιός — «шэры» і µυελός — «спінны мозг») — дзіцячы спіннамозгавы паралюш, вострае інфекцыйнае захворванне, абумоўленае паражэннем шэрага рэчыва спіннога мозга поліявірусам і характарызуецца ў асноўным паталогіяй нервовай сістэмы. Інфекцыя перадаецца ад чалавека да чалавека.

У 1950-х гадах вакцыну супраць поліяміэліту распрацавалі Джонас Солк і ўраджэнец Беластоку Альберт Сабін. У 1957 годзе яго проціполіяміэлітная пераральная (прымаецца ўнутр) вакцына паспяхова прайшла выпрабаванні ў Чылі, Нідэрландах, Японіі, Мексіцы, СССР і Швецыі. Праз тры гады сродак атрымаў дазвол на распаўсюд у ЗША.

## Крыніцы

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Поліяміэліт
# Фолк-музыка

**Фолк-музыка** — музычны жанр, які ўключае традыцыйную народную музыку і сучасны жанр, які стаў развіццё першага цягам XX-м ст. падчас адраджэння фолка ў Амерыцы. Некаторыя віды фолк-музыкі можна назваць сусветная музыка. Традыцыйная фолк-музыка вызначаецца некалькімі спосабамі: як музыка, якая перадаецца вусна; музыка невядомых кампазітараў; музыка, якая выконваецца на традыцыйных інструментах; музыка аб культурнай або нацыянальнай ідэнтычнасці; музыка, якая змяняецца паміж пакаленнямі (народны працэс); музыка, звязаная з народным фальклорам; або музыка, якая выконваецца як звычай на працягу доўгага перыяду часу. Яе супрацьпастаўляюць камерцыйнаму і класічнаму стылям. Тэрмін узнік у XIX-м стагоддзі, але фолк-музыка выходзіць за рамкі гэтага перыяду.

Пачынаючы з сярэдзіны 20-га стагоддзя, новая форма папулярнай народнай музыкі развілася з традыцыйнай народнай музыкі. Гэты працэс і перыяд называюць (другім) народным адраджэннем (у прыватнасці, у Амерыцы), які дасягнуў свайго піку ў 1960-я гг. Гэтую форму музыкі часам называюць сучаснай фолк-музыкай або фолк-рэвайвалам, каб адрозніць яе ад больш ранніх формаў народнай музыкі. Меншыя падобныя адраджэнні адбываліся ў іншых частках свету ў іншы час, але тэрмін фолк-музыка звычайна не прымяняўся да новай музыкі, створанай падчас гэтых адраджэнняў. Да гэтага тыпу фолк-музыкі адносяцца таксама такія жанры ф’южн, як фолк-рок, фолк-метал і інш. У той час як сучасная фолк-музыка ў цэлым адрозніваецца ад традыцыйнай народнай музыкі, у амерыканскай англійскай яна мае тую ж назву (folk music), і часта мае тых жа выканаўцаў і месцы, што і традыцыйная народная музыка.
# Рой Ліхтэнштэйн

| Рой Ліхтэнштэйн |
| --- |
| англ.: Roy Lichtenstein |
|  |
| Дата нараджэння | 27 кастрычніка 1923(1923-10-27)[…] |
| Месца нараджэння | * Манхэтэн, Нью-Ёрк, штат Нью-Ёрк, ЗША
 |
| Дата смерці | 15 верасня 1997(1997-09-15)[…] (73 гады) |
| Месца смерці | * Манхэтэн, Нью-Ёрк, штат Нью-Ёрк, ЗША
 |
| Грамадзянства | * ЗША
 |
| Жонка | Дораці Ліхтэнштэйн[d] і Ісабель Сарыскі[d] |
| Дзеці | Мітчэл Ліхтэнштэйн[d] і David Lichtenstein[d] |
| Род дзейнасці | мастак, скульптар, выкладчык універсітэта, сцэнограф, літограф, дызайнер, дызайнер упрыгожванняў, мастак-гравёр, графік, архітэктурны чарцёжнік, дзеяч выяўленчага мастацтва, дзеяч мастацтваў, аператар-пастаноўшчык, рысавальшчык, кінематаграфіст, decorative painter |
| Месца працы | * Ратгерскі ўніверсітэт
* Дзяржаўны ўніверсітэт Нью-Ёрка ў Асвезе
 |
| Жанр | нацюрморт |
| Вучоба | * Агайскі дзяржаўны ўніверсітэт
* Ліга студэнтаў-мастакоў Нью-Ёрка[d]
* Універсітэт Агая
* Школа Дуэйта[d]
 |
| Мастацкі кірунак | поп-арт |
| Уплыў | Хойт Шэрман[d] і Рэджынальд Марш[d] |
| Член у | * Амерыканская акадэмія мастацтваў і літаратуры[d]
* Каралеўская акадэмія мастацтваў
* Амерыканская акадэмія мастацтваў і навук
 |
| Узнагароды | Рымская прэмія[d] прэмія Кіёта ў галіне мастацтваў і філасофіі[d] (1995)  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Рой Фокс Лі́хтэнштэйн** (англ.: Roy Fox Lichtenstein; 27 кастрычніка 1923, Манхэтэн, Нью-Ёрк — 29 верасня 1997, там жа) — амерыканскі мастак, прадстаўнік поп-арту.
У 1949 годзе Ліхтэнштэйн атрымаў ступень магістра прыгожых мастацтваў на факультэце Універсітэта штата Агая, і ў тым жа годзе ажаніўся з Ізабель Уілсан, з якой пасля развёўся ў 1965 годзе. У 1951 годзе ў Ліхтэнштэйне адбылася яго першая персанальная выстаўка ў галерэі «Carlebach» у Нью-Ёрку.
У 1960 годзе ён пачаў выкладаць у Рутгерскім універсітэце, дзе патрапіў пад значны ўплыў Алана Капроу. Гэта спрыяла павелічэнню яго цікавасці да вобразаў прота-поп-арта. У 1961 годзе Ліхтэнштэйн стварыў свае першыя працы ў стылі поп-арт, выкарыстоўваючы карцінкі з коміксаў або мультфільмаў і тэхналогію, якая прыйшла з прамысловага друку.

Першы поспех Ліхтэнштэйну прынеслі яго працы на тэмы коміксаў і часопіснай графікі.

## Зноскі
# Джаспер Джонс

| Джаспер Джонс |
| --- |
| англ.: Jasper Johns |
|  |
| Дата нараджэння | 15 мая 1930(1930-05-15) (96 гадоў) |
| Месца нараджэння | * Агаста, акруга Рычманд[d], Джорджыя, ЗША
 |
| Грамадзянства | * ЗША
 |
| Род дзейнасці | мастак, скульптар, дызайнер касцюмаў, дызайнер, фатограф, графік, мастак-гравёр, ілюстратар, дзеяч выяўленчага мастацтва, дзеяч мастацтваў |
| Жанр | абстракцыянізм, нацюрморт і фігурка[d] |
| Вучоба | * Універсітэт Паўднёвай Караліны
* Sumter High School[d]
 |
| Мастацкі кірунак | неададаізм[d] |
| Заступнікі | Роберт Раўшэнберг |
| Член у | * Амерыканская акадэмія мастацтваў і літаратуры[d]
* Амерыканская акадэмія мастацтваў і навук
* Каралеўская акадэмія мастацтваў
* Каралеўская акадэмія вольных мастацтваў
 |
| Узнагароды |  Імператарская прэмія (1993)  член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук |
| Сайт | jasperjohns.com |
| Подпіс |  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Джаспер Джонс** (англ.: Jasper Johns; нар. 15 мая 1930, Агаста, ЗША) — сучасны амерыканскі мастак, адна з ключавых фігур у кірунку поп-арт.

## Біяграфія

Вырас у мястэчку Алендэйл Паўднёвая Караліна і, апісваючы гэты перыяд свайго жыцця, адзначаў: «*у месцы, дзе я вырас, не было мастакоў і мастацтва, я сапраўды не ведаў, што гэта такое*». Некаторы час вучыўся жывапісу ва ўніверсітэце Паўднёвай Караліны — з 1947 па 1948, агулам тры семестры. Затым пераехаў у Нью-Ёрк, дзе пазнаёміўся з Робертам Раўшэнбергам, ад якога пераняў перадавыя ідэі ў сучасным мастацтве. Працуючы разам, яны асвойвалі арт-сцэну і развівалі свае ідэі ў мастацтве. На Джонса таксама аказалі ўплыў ідэі Марселя Дзюшана; «Веласіпеднае кола» і іншыя рэдзі-мэйды Дзюшана зрабіліся крыніцай натхнення для серыі прадметаў, адлітых у бронзе, якую мастак стварыў у канцы 1950-х — пачатку 1960-х гадоў. У 1958 годзе ўладальнік галерэі Леа Кастэлі адкрыў для сябе Джонса падчас візіту ў студыю Раўшэнберга. Сябраваў з Эндзі Уорхалам.

## Зноскі