# Графіці

Размаляваны графіці вагон рымскага метро
Графіці на сцяне дома ў Берліне
Графіці CHWDP на сцяне дома ў Катавіцах
**Графі́ці** (італ.: graffiti, ад грэч. γραφειν пісаць) — у мінулым адна з формаў першабытнага мастацтва, а таксама фальклору. У сучасным сэнсе — надпісы або малюнкі на сценах будынкаў і пераходаў, вагонаў цягнікоў, платах і іншых паверхнях.

## Гісторыя

Насценныя надпісы вядомыя з глыбокай старажытнасці. Першыя графіці (менавіта графіці, а не насценныя надпісы і малюнкі) выяўлены ў егіпецкіх храмах, на статуях і датуюцца 2707—2216 гг да н.э. Яны зроблены на фінікійскай, арамейскай, грэчаскай, лацінскай мовах — тэматыка: ад малітваў і ўхваленняў да пераліку тавараў і імя графітыста. Графіці выяўлены таксама ў краінах Старажытнага Усхода, у Грэцыі, у Рыме (Пампеі, рымскія катакомбы). Знакаміты комплекс першабытных графіці Тамгалы занесены ў Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

У Беларусі вядомы ўзоры графіці, якія адносяцца да XI—XII ст. і былі зроблены вострымі прадметамі на сценах будынкаў і розных рэчаў. Гэтыя надпісы, што змяшчаюць звесткі аб імёнах, датах, бытавой лексіцы, асобных гістарычных падзеях, выяўлены ў Сафійскім саборы і Спаскай царкве ў Полацку, на амфарах, прасліцах у Друцку, Менску, Пінску, Наваградку і інш.

З другой паловы XX ст. графіці пачалі называць малюнкі і надпісы на сценах жылых дамоў, грамадскіх пабудоў, агароджах, у метро, зробленыя дзецьмі ці дарослымі людзьмі. Такія творы выконваюцца рознымі матэрыяламі — крэйдай, вуглём, аэразолем — або проста прадрапваюцца ў тынкоўцы. Для графіці характэрны крайні лаканізм, выкарыстанне мінімальнай колькасці графічных элементаў для выяўлення чалавечай фігуры, твару, руху і інш., экспрэсія, яркая маляўнічасць, адлюстраванне сацыяльных праблем і матываў, увага да папулярных сімвалаў і г.д. Праводзяцца конкурсы мясцовых мастакоў-графіцістаў.

## Формы графіці

* Style-Writing
* Scratching (бел.: *Драпанка*) — графіці наносіцца на пластык альбо шкло металічным прадметам, наждачкай, камянём.
* Etching
* Ganggraffiti
* Графіці Ultra
* Streetart
* Графіці на плакатах
* Палітычныя графіці
* Графіці ў прыбіральнях
* Графіці на дрэвах
* Цынк — надпісы-напаміны аб наведванні мясціны

## Фільмы, прысвечаныя графіці

* 80 Blocks from Tiffany’s (1979)
* Stations of the Elevated (1980) — самы ранні дакументальны фільм пра графіці ў метро Нью-Ёрка. Музыка Чарлі Мінгуса.
* Wild Style (1983) — драма пра культуру хіп-хопа і графіці ў Нью-Ёрку drama
* Style Wars (1983)
* Quality of Life (2004)
* Piece by Piece (2005)
* Infamy (2005)
* NEXT: A Primer on Urban Painting (2005) — дакументальная стужка пра глабальную культуру графіці
* RASH (film) (2005)
* Bomb the System (2006)
* BOMB IT (2007)
* Jisoe (2007)

## Зноскі

## Літаратура

* Культуралогія: Энцыкл. даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. — ISBN 985-11-0277-6.
* Графі́ці // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 242. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Графіці
* (руск.) Графіці-форум Архівавана 16 красавіка 2009.
* (англ.) Графіці-арт Архівавана 23 кастрычніка 2020.