Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Пісталет Макарава

| Пісталет Макарава |
| --- |
|   |
| **Апісанне** |
| Тып: |
самазарадны пісталет |
| Краіна: |  СССР |
| **Гісторыя мадэлі** |
| Канструктар: |
М.Ф.Макараў |
| Стварэнне прататыпу: |
1948 |
| Серыйны выпуск: |
1951- |
| Выраблялася: |
Іжэўскі механічны завод |
| **Характарыстыкі** |
| Маса, кг: | * 0.73 (без боезапаса)
* 0.81 кг (з боезапасам)
 |
| Даўжыня, мм: |
161,5 мм |
| Даўжыня ствала, мм: |
93,5 мм |
| Шырыня, мм: |
30,5 мм |
| Вышыня, мм: |
126,75 мм |
| Калібр, мм: |
9 мм |
| Патроны: |
9×18 мм |
| Прынцып дзеяння: |
вольны затвор |
| Прыцэльная дальнасць стральбы, м: |
50 |
| **Характарыстыкі пры выкарыстанні стандартнага патрона** |
|

|  Пошук выяў у ВікіСховішчы |
| --- |

 |

**Пісталет Макарава** (ПМ, індэкс ГРАУ — 56-А-125) — 9-мм самазарадны пісталет, распрацаваны савецкім канструктарам Мікалаем Фёдаравічам Макаравым у 1948 годзе. Пісталет Макарава з 1951 года да гэтага часу служыць асабістай зброяй у шматлікіх пост-савецкіх узброеных сілах і паліцыі.

## Гісторыя

У 1947—1948 гадах у СССР праводзіўся конкурс на новы кампактны пісталет для старшага каманднага складу Савецкай арміі. Пісталет ТТ і тым больш рэвальвер сістэмы Нагана лічыліся састарэлымі ўзорамі. Апроч таго, было вырашына ўвесці ў войскі два пісталеты: даўгаствольны аўтаматычны для лінейных афіцэраў (ім стаў аўтаматычны пісталет Стэчкіна) і малагабарытны — для старшых афіцэраў і як «зброя мірнага часу». Па ўмовах конкурсу патрабавалася стварыць пісталет з вольным замком і самаўзводным ударна-спускавым механізмам. У якасці адпраўной кропкі канструктарам прапанаваўся добра сябе зарэкамендавалы Walther PP, што выпускаўся з 1929 года. Спачатку патрабавалася прадставіць два ўзоры — у калібрах 7,65 мм і 9 мм, пазней спыніліся на зноў створаным 9-мм патроне 9×18 мм ПМ, магутнейшым (энергія кулі 300 Дж), чым патрон 9×17 мм, які выкарыстоўваўся ў «Walther PP». Куля такога патрона валодае лепшым спыняючым дзеяннем, чым куля патрона 7,62×25 мм ТТ, нягледзячы на меншую магутнасць. Умераная магутнасць патрона дазваляе скарыстаць канструкцыю з нерухомым ствалом і вольным замком.

Свае распрацоўкі на конкурс прадставілі Ф. В. Токараў, С. Г. Сіманаў, С. А. Каровін, І. Я. Сцечкін, К. А. Барышаў, П. В. Ваяводзін, І. І. Ракаў, А. А. Клімаў, Г. В. Сяўругін, А. І. Лабанаў, Н. Ф. Макараў. Усе канструкцыі па памерах, кампаноўцы і будове былі падобныя да нямецкага прататыпа. Разам з савецкімі распрацоўкамі таксама выпрабоўваліся па конкурснай праграме Walther PP, Mauser HSc, Sauer 38H, Beretta M1934 і FN model 1910/22. Па сукупнасці характарыстык пераможцам быў прызнаны пісталет Макарава, але было рэкамендавана ўнесці шэраг змен у канструкцыю.

У 1951 годзе пісталет Макарава пад пазначэннем ПМ быў прыняты на ўзбраенне для войска і праваахоўных органаў СССР.

## У космасе

Пісталет Макарава меўся ў кладцы маёмасці і абсталявання касманаўта на кожным касмічным караблі «Усход», гэта значыць менавіта ён стаў першай стралковай зброяй, якая пабывала ў космасе).

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пісталет Макарава
# M67 (граната)

**M67** (*M67 Fragmentation Hand Grenade*) — ручная аскепкавая граната, з 1969 года была прынята на ўзбраенне войскам ЗША.
Прызначана для знішчэння жывой сілы ў баю. Да цэлі граната дастаўляецца кідком рукой чалавека.

## Характарыстыкі

* Маса, г: 396,9
* Даўжыня, мм: 90
* Дыяметр, мм: 64
* Выбуховае рэчыва: *Composition B*
* Маса выбуховага рэчыва, г: 184.3

Корпус гранаты з цяжкага металу, які з'яўляецца аскепкастваральным. Выбуховае рэчыва Composition B (кампазіцыя B) уяўляе сабой цякучую сумесь трынітраталуолу (TNT) і гексагену (RDX). Стандартны склад кампазіцыі Б — 59,5 % RDX і 39,4 % TNT с даданнем 1 % парафіну. Выніковая хуткасць дэтанацыі дадзенай камбінацыі выбуховага рэчыва гранаты — 8050 м/с.

Радыус паражэння аскепкамі гранаты 15 метраў, радыус магчымага паражэння 25 метраў.

Баявая граната афарбоўваецца ў аліўкава-шараваты колер.

## Выкарыстанне

Выбух гранаты адбываецца праз 4-6 секундаў пасля спуску прыціскнога рычага. Перад кідком трэба выдаліць засцерагальнае кольца, прыціснуўшы рычаг пальцамі да корпуса гранаты.

## Спасылкі

*  спасылка)
# Касетны боепрыпас

Разрэз боегалоўкі амерыканскай ракеты Honest John, бачны суббоепрыпасы M134, начыненыя зарынам.
Касета для суббоепрыпасаў ад адной з ракет, выпушчаных расійскімі войскамі з РСЗВ «Ураган» або «Смерч» па Харкаву падчас абстрэлу 4 сакавіка 2022 года.
**Касетны боепрыпас** — разнавіднасць боепрыпасаў тыпу «паветра-зямля» ці «зямля-зямля».

Пры разрыве або раскрыцці баявой часткі касетнага боепрыпасу вызваляецца або выкідваецца вялікая колькасць суббоепрыпасаў — боепрыпасаў меншага памеру. Звычайна прымяняецца для знішчэння асабовага складу і транспартных сродкаў. Прымяняюцца таксама для разбурэння ўзлётна-пасадачных палос і ліній электраперадачы, распылення хімічнай або біялагічнай зброі.

Выкарыстанне касетных боепрыпасаў небяспечна для грамадзянскага насельніцтва як пры прымяненні, так і пасля праз неспрацоўванне часткі суббоепрыпасаў, якія становяцца фактычна мінамі. Неспрацавалыя суббоепрыпасы могуць забіваць або калечыць грамадзянскіх асоб працяглы час пасля заканчэння баявых дзеянняў, а іх выяўленне і абясшкоджванне вымагае вялікіх выдаткаў.

Касетныя боепрыпасы забаронены Канвенцыяй па касетных боепрыпасах, заключанай у маі 2008 года. Станам на 17 ліпеня 2023 года да Канвенцыі далучылася агулам 123 дзяржавы, з іх 111 як дзяржавы-удзельніцы і 12 як падпісаўшы бок.

## Зноскі

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Касетны боепрыпас
# 24 cm Mörser M. 98

| 24 cm Mörser M. 98 |
| --- |
|  24 см цяжкая марціра М.98 з разлікам |
| Тып: | аблогавая гармата |
| Краіна: |  Аўстра-Венгрыя |
| Гісторыя службы |
| Выкарыстоўвалася: |  Аўстра-Венгрыя |
| Войны і канфлікты: | Першая сусветная вайна |
| Гісторыя вытворчасці |
| Канструктар: | Škoda |
| Распрацаваны: | 1896—1900 |
| Вытворца: | Škoda |
| Варыянты: | M 98/7 |
| Характарыстыкі |
| Маса, кг: | 9300 |
| Даўжыня, мм: | 2180 |
| Экіпаж (разлік), чал.: | 6 |
| Вага снарада, кг | 133 |
| Калібр, мм: | 240 |
| Вугал узвышэння: | ат +44° да +65° |
| Вугал павароту: | 16° |
| Пачатковая хуткасць снарада, м/с | 278 |
| Максімальная далёкасць, м: | 6500 |

**24 cm Mörser M. 98** (*24 см цяжкая марціра М.98*)— стаяла на ўзбраенні Аўстра-Венгрыі падчас Першай сусветнай вайны. Гармата выраблялась кампаніяй Škoda. Была найболей магутнай артылерыйскай сістэмай аблогавай артылерыі да з'яўлення ў 1911 30.5 cm Mörser M. 11. Выраблялася яе мадыфікацыя М98 / 07, у якой ахоўная труба пакрывала ўвесь ствол (у М.98 толькі на 2/3). Пры перавозцы на механічнай цязе марціра разбіралася на дзве часткі (на лафет і ствол з ахоўнай трубой). Пры коннай цязе (мін. 16 коней) яна разбіралася на дула, верхні лафет, ніжні лафет, аснову ніжняга лафета. Разлік марціры складаўся з 8-10 чалавек. Да пачатку вайны на ўзбраенні знаходзілася 14 марцір М.98.

## Гл. таксама

* 30.5 cm Mörser M. 11

## Літаратура

* *Ortner, M. Christian..* *The Austro-Hungarian Artillery From 1867 to 1918: Technology, Organization, and Tactics.*.. — Vienna: Verlag Militaria, 2007. — ISBN 978-3-902526-13-7.

## Спасылкі

* 24cm Mörser M.98 from Landships. (англ.)
# VHS (аўтамат)

| VHS |
| --- |
|  VHS-D (зверху) і VHS-K (знізу) |
| **Апісанне** |
| Тып: |
Аўтамат |
| Краіна: |  Харватыя |
| Гады эксплуатацыі: |
2009 — наш час |
| Мадыфікацыі: |
VHS-K, VHS-D, VHS-S, VHS-DO2, VHS-2 |
| **Гісторыя мадэлі** |
| Канструктар: |
Марка Вукавіч |
| **Характарыстыкі** |
| Маса, кг: |
3,0 кг (стандартная)
2,8 кг (VHS-K) |
| Даўжыня, мм: |
760 (стандартная)
660 (VHS-K) |
| Даўжыня ствала, мм: |
500 (стандартная)
400 (VHS-K) |
| Нарэзка ствала: |
правабокавая |
| Патроны: |
5,56×45 мм NATO |
| Прынцып дзеяння: |
адвод парахавых газаў, паваротны затвор |
| Хуткастрэльнасць, стрэлаў/хв: |
750 |
| Боезабеспячэнне: |
магазін на 30 патронаў |
| Прыцэл: |
адкрыты, магчымая ўстаноўка планкі для мацавання розных прыцэлаў |
| **Характарыстыкі пры выкарыстанні стандартнага патрона** |
|

|  Пошук выяў у ВікіСховішчы |
| --- |

 |

**VHS** (харв.: **V**išenamjenska **H**rvatska **S**trojnica) — харвацкі аўтамат, выкананы па схеме Бул-пап. Быў створаны канструктарам Марка Вукавічам для замены састарэлага аўтамата Zastava M70.

Першы доследны ўзор быў прадэманстраваны ў 2005 годзе, а ў 2009 годзе аўтамат VHS паступіў на ўзбраенне Узброеных сіл Харватыі. Было закуплена 1000 адзінак.

## Апісанне

Аўтаматыка заснавана на прамым адводзе парахавых газаў з канала ствала да затворнай групы, замыканне вырабляецца паваротам засаўкі. Засцерагальнік-пераводчык рэжымаў стральбы размешчаны над спускавым кручком. Аўтамат мае інтэгральную ручку для пераноскі, у якой таксама размешчаны прыцэльныя прыстасаванні і на якую магчыма ўсталёўваць планкі Пікаціні. На ствол можа мацавацца штык-нож, таксама з яго магчыма кіданне вінтовачных гранат.

Маса зброі ў кампактным варыянце складае 2,8 кілаграма, стандартны варыянт важыць 3 кілаграма. Агульная даўжыня адпаведна складае 660 міліметраў і 760 міліметраў. Сілкуецца аўтамат са з’ёмных каробчатых магазінаў ёмістасцю 30 патронаў. Хуткастрэльнасць — 750 стрэлаў у хвіліну.

## Мадыфікацыі

* **VHS-D**: даўжыня ствала складае 500 міліметраў.
* **VHS-K**: даўжыня ствала складае 400 міліметраў.
* **VHS-2**: рэгуляваны прыклад, вокны для выкіду стрэляных гільзаў выкананы на абодвух баках зброі, ёсць магчымасць устанаўлення падствольнага гранатамёта.
* **VHS-DO2 **VHS-S**

## Баявое прымяненне

У 2014 і 2015 гадах аўтамат VHS быў заўважаны ў Сірыі, дзе яго выкарыстоўвалі паўстанцы падчас грамадзянскай вайны. Некалькі штук сталі трафеямі ўрадавай арміі. Згодна з інфармацыяй СМІ і аматарскімі фатаграфіямі ўдзельнікаў баявых дзеянняў, у сірыйскім канфлікце прымяняюцца мадыфікацыі VHS-D і VHS-2. Таксама аўтамат выкарыстоўвалі іракская армія і курдскія апалчэнцы ў вайне ў Іраку.

## Крыніцы

## Спасылкі

* Описание автомата VHS на сайте weapon.at.ua
* Описание автомата VHS на сайте topwar.ru
# HK P30

| Heckler & Koch P30 |
| --- |
|   |
| **Апісанне** |
| Тып: |
Пісталет |
| Краіна: |  ФРГ |
| Гады эксплуатацыі: |
З 2006 года |
| **Гісторыя мадэлі** |
| Выраблялася: |  Heckler & Koch |
| **Характарыстыкі** |
| Маса, кг: |
0,74 |
| Даўжыня, мм: |
181 |
| Даўжыня ствала, мм: |
98 |
| Патроны: |
9×19 мм Парабэлум
.40 S&W |
| Прыцэл: |
нерэгулюймы |
| **Характарыстыкі пры выкарыстанні стандартнага патрона** |
|

|  Пошук выяў у ВікіСховішчы |
| --- |

 |

**Heckler & Koch P30 (HK P30)** — нямецкі паўаўтаматычны пісталет, выраблены кампаніяй Heckler & Koch. Далейшае развіццё пісталета Heckler & Koch P2000. Выкарыстоўвае патроны тыпаў 9×19 мм Парабэлум і .40 S&W. Выпускаўся ў розных варыянтах.

## Апісанне

P30 валодае даўжынёй ствала 98 мм і масай у 740 г, выкарыстоўвае стандартны паліцэйскі пісталетны патрон калібра 9×19 мм (15 патронаў на магазін). Дзяржальня выканана з армаванага шкловалакном поліаміду з каразійна-ўстойлівымі металічнымі ўстаўкамі.

Маецца ўбудаваная ў корпус Планка Пікаціні.

## Выкарыстанне

Адаптаваны варыянт выкарыстоўваецца мытнай паліцыяй ФРГ, якая першай закупіла гэтую зброю (13 500 пісталетаў P30 мадыфікацыі V6, якія замянілі SIG-Sauer P6)

Нарвежская паліцыя замовіла 7 000 пісталетаў мадыфікацыі **P30L V1**.

У кастрычніку 2008 года ўрад Швейцарыі ўхваліў прапанову кантона Цюрых па закупцы пісталетаў падобнай мадыфікацыі (кошт закупленага тавару склала 1,6 млн. швейцарскіх франкаў). Тым самым P30 замяніў пісталеты SIG-Sauer P225 і P228. Пазней пісталеты з’явіліся на ўзбраенні швейцарскіх кантонаў Золатурн, Ааргау, Тургау, Базель, Апенцэль-Аўсеродэн і Апенцэль-Інеродэн.

У лістападзе 2008 года федэральная паліцыя Германіі афіцыйна абвясціла аб будучай закупцы пісталетаў, якая выраблялася з лета 2009 па 2011 гады. У 2010 годзе мадыфікацыя P30 V2 была зацверджана кіраўніцтвам паліцыі зямлі Гесэн.

## Карыстальнікі

* Германія: 13 500 пісталетаў P30 V6 на службе Федэральнай мытнай адміністрацыі, 30 тысяч P30 V2 у супрацоўнікаў федэральнай паліцыі (плануецца закупіць яшчэ 5 000), яшчэ каля 16 000 таго ж тыпу ў супрацоўнікаў праваахоўных органаў зямлі Гесэн
* Нарвегія: паліцэйская служба Нарвегіі
* Партугалія: Грамадзянская паліцэйская служба і Нацыянальная Рэспубліканская Гвардыя прынялі пісталет на ўзбраенне ў 2009 годзе
* Швейцарыя: паліцыя Швейцарыі (у тым ліку кантона Цюрых)

## Зноскі
# Агонь

Агонь
**Агонь** (ад праслав. формы *\*ognis*, рэдуцыр. стараж.-інд. *agníṣ*, хецк. *agniš*) — сукупнасць раскаленых газаў ці плазмы, якія выдзяляюцца ў выніку награвання гаручага матэрыялу да пэўнай кропкі, або хімічнай рэакцыі, або дакранання току высокага напружання з гаручым матэрыялам.

Агонь з’яўляецца асноўнай фазай працэсу гарэння і мае ўласцівасць да самараспаўсюджвання па закранутых ім іншых гаручых матэрыялах. Уласная тэмпература агню залежыць ад крыніцы, якая выклікала рэакцыю ўспламянення і/або ад матэрыялаў, якія ўдзельнічаюць у рэакцыі гарэння.

Паводле грэчаскіх міфаў, Праметэй выкраў агонь з Алімпа і прынёс яго людзям.

## Значэнне ў побыце

Агонь
З прычыны вялікага значэння агню розныя спосабы яго здабывання вынайшлі яшчэ першабытныя людзі, якія выкарысталі яго для асвятлення, сагравання, прыгатавання ежы, абароны ад дзікіх жывёл і падачы ўмоўных сігналаў. Першым спосабам, відаць, быў метад атрыманьня з адвольнай крыніцы награвання, такой як маланка (хоць маланкі, улічваючы розныя прыродныя ўмовы і надвор’е, ударалі ў дрэвы досыць рэдка). Падвышаючая сіла трэння, але малаэфектыўная *палачка*, што верціцца ў кавалку дрэва, была замененая на кнот, які рабілі з грыбных нарастаў на дубе або ясені. Традыцыйнай формай падтрымання агню тады і цяпер, пры мінанні курсу выжываньня, было вогнішча.

Першым хімічным спосабам атрымання агню быў каталіз, вынайдзены нямецкім хімікам Дзёберайнерам. На падставе свайго вынаходніцтва ён стварыў не прызначаны для побытавага ўжываньня прыбор пад назвай «вадароднае крэсіва», удасканаленай разнавіднасцю якога з’яўляецца так званы апарат Кіпа.

У далейшым з’явіліся запалкі і спачатку бензінавыя, а потым — газавыя запальніцы.

## Значэнне ў міфалогіі і эзатэрыцы

Агню надаецца вялікая ўвага ў шэрагу міфалогій. У грэчаскай і рымскай міфалогіі з агнём атаясамлялася некалькі бажаствоў (Гефест, Праметэй, Веста, Гестыя і іншыя), у старажытнаіндыйскай міфалогіі ўвасабленнем агню быў Агні, у кельцкай міфалогіі багіня агню звалася Брыгід. У зараастрызме агонь выступае як асабліва святая стыхія і ўвасабленьне чароўнай справядлівасці, Арты. У народаў Поўначы агонь уяўляўся ў выглядзе жаночага вобраза — «маці», «гаспадыні агменю» і да т. п., а ў якутаў і буратаў — у мужчынскім вобразе «гаспадара». У сярэднявечным містыцызме саламандры былі найнізкай парфумай агню, прабывалымі ў ім.

Нараўне з вадой, зямлёй і паветрам, агонь лічыцца адной з чатырох стыхій (*першаэлементаў*) і ў сувязі з гэтым займаў важную ролю асабліва ў антычнай філасофіі, напрыклад у Геракліта, а таксама ў алхіміі. У заходняй астралогіі элемент агню звязаны з задыякальнымі знакамі Авена, Льва і Стральца, яго дамінанты — Сонца і Плутон. У кітайскай астралогіі агонь — адна з пяці стыхій і звязваўся з планетай Марс, энергіяй цы, поўднем, улетку (6 красавіка — 17 чэрвеня паводле грэгарыянскага календара), чырвоным колерам, горкім густам і рэзкім, пякучым пахам, лікам 7, зямнымі «галінамі» змеі («сы») і каня («у»), 3-м і 4-м нябеснымі «стваламі» («бін», «дын») і ў тым ліку суадносіўся з гадамі, якія сканчаліся на 6 і 7.

## Гл. таксама

* Вогнішча

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Агонь
# Армія абароны Ізраіля

**Армія абароны Ізраіля** (іўр.: צְבָא הַהֲגָנָה לְיִשְׂרָאֵל‎ — Цва хагана ле-ісраэль) або скарочана **ЦАХАЛ**) — узброеныя сілы Дзяржавы Ізраіль і галоўны орган яе бяспекі. Цяперашні начальнік Генеральнага штаба ЦАХАЛ — генерал-лейтэнант Эяль Замір (з 5 сакавіка 2025 года).

## Гісторыя

ЦАХАЛ быў створаны праз два тыдні пасля заснавання дзяржавы, падчас вайны за незалежнасць. Часовы ўрад на чале з Давідам Бен-Гурыёнам прыняў рашэнне аб стварэнні арміі, і 26 мая 1948 года прэм’ер-міністр падпісаў «Указ аб Арміі абароны Ізраіля».

Да пачатку чэрвеня 1948 года, паміж кіраўніцтвам «Хаганы» (Ісраэль Галілі і Леві Эшколь) і кіраўнікамі іншых падпольных ваенізаваных арганізацый «Эцэль» (Менахем Бегін) і «Лехі» (Натан Ялін-Мор, Ісраэль Эльдад) было падпісана пагадненне аб тым, што іх баявыя падраздзяленні будуць інтэграваныя ў ЦАХАЛ. Выключэнне складалі падраздзяленні гэтых арганізацый у Іерусаліме, на які тады не распаўсюджваўся ізраільскі суверэнітэт. Паколькі большую частку ЦАХАЛ склалі члены «Хаганы», ён у асноўным захаваў яе арганізацыйную будову.
# Туарэгі

| Туарэгі |
| --- |
|  |
| Саманазва | ⵎⵂⵗ Imuhăɣ / ⵎⵛⵗⵏ Imašăɣăn / ⵎ‌ⵊⵗⵏ Imajăɣăn / ⴾⵍ ⵜⵎⴰⵣⵗⵜ Kel Tamajeq |
| Колькасць | 5,2 млн чалавек |
| Рассяленне |  Нігер — 1,72 млн чал
 Малі — 1,44 млн чал
 Алжыр — 1,025 млн чал
 Буркіна-Фасо — 600 тыс. чал
 Лівія — 557 тыс. чал  |
| Этнічныя мовы | арабская, французская, тамашэк |
| Рэлігія | іслам |

**Туарэгі** (саманазва — імашчаг, імашаг) — народ групы бербераў у Малі, Нігеры, Буркіна-Фасо, Марока, Алжыры і Лівіі.

Першае навуковае даследаванне туарэгаў зрабіў Анры Дзювер'е.

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Туарэгі**
# Рэспубліка Заір

|  |
| --- |
| Гістарычная дзяржава |
| Рэспубліка Заір |
| фр.: République du Zaïre |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Сцяг | Герб |

 |
| Гімн: *La Zaïroise[d]* |
|  |
| 27 кастрычніка 1971 — 16 мая 1997 |
| Сталіца | * Кіншаса
 |
| Мова(ы) | французская |
| Афіцыйная мова | французская |
| Грашовая адзінка | заір |
| Плошча | * 2 345 410 км²
 |
| Насельніцтва | * 46 498 539 чал.
 |
| Форма кіравання | Mobutism[d] і рэспубліка |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Рэспубліка Заір** (фр.: République du Zaїre) — дзяржава ў Цэнтральнай Афрыцы, якая існавала ў 1971—1997 гадах на месцы сучаснай Дэмакратычнай Рэспублікі Конга. На працягу ўсяго часу кіраўніком краіны быў Мабуту Сесе Секо.

## Гісторыя

У 1960 годзе Бельгійскае Конга атрымала незалежнасць. Утворана Рэспубліка Конга (пазней — Дэмакратычная Рэспубліка Конга). Маладая дзяржава неадкладна была ўцягнута ў грамадзянскую вайну. У 1965 годзе, па заканчэнні крызіснага перыяду, прэзідэнтам стаў Мабуту Сесе Секо, які ў красавіку 1971 года переназваў дзяржаву ў Заір.

У 1996—1997 гадах у краіне адбылася новая грамадзянская вайна. Мабуту быў зрынуты, а да ўлады прыйшоў Жазеф Кабіла, пераназваўшы Заір у ДР Конга.

## Унутраны лад

Паводле канстытуцыі 1967 года, кіраўнік дзяржавы і ўрада — прэзідэнт, які выбіраецца насельніцтвам на 7 гадоў. Ён меў права прызначаць і ссоўваць членаў урада, усіх ваенных і грамадзянскіх службовых асоб, быў вярхоўным галоўнакамандуючым узброенымі сіламі і паліцыяй і іншае. Вышэйшы орган заканадаўчай улады — аднапалатны Нацыянальны сход з 420 дэпутатаў, якія выбіраліся ўсеагульнымі і прамымі выбарамі пры таемным галасаванні на 5 гадоў. Выбары праводзіліся па адзіных спісах кандыдатаў, якія выстаўліся ў кожнай выбарчай акрузе кіруючай партыяй. Урад — Савет Міністраў — быў адказны толькі перад прэзідэнтам. Судовую сістэму складалі Вярхоўны суд, Апеляцыйны суд, акруговыя, паліцэйскія і міравыя суды. Асаблівы судовы орган — Канстытуцыйны суд з 9 членаў, прызначаных прэзідэнтам.

У адміністрацыйным дачыненні Заір падзяляўся на 9 правінцый. Горад Кіншаса, сталіца краіны, з прыгарадамі выдзелены ў асобную адміністрацыйную адзінку і прыроўнены да правінцыі. На чале правінцый стаялі губернатары, у гарадах і гарадскіх камунах — бургамістры, прызначаныя губернатарам. Бургамістры буйных гарадоў прызначаліся прэзідэнтам, члены гарадскіх і камунальных саветаў — губернатарам з ліку дзяржаўных служачых і партыйных работнікаў. У сельскіх камунах кіраванне ажыццяўлялася традыцыйнымі правадырамі плямёнаў.

## Спасылкі

* Заір на Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Конга на Вялікай расійскай энцыклапедыі
# Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2020)

< 2016    2024 >

 Выбары прэзідэнта ЗША 2020 | 3 лістапада 2020 |
| --- |
| Яўка: | 66.9% (▲11.2%) |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
| Кандыдат: | **Джо Байдэн** | Дональд Трамп |  |
| Партыя: | Дэмакратычная партыя  |  Рэспубліканская партыя  |  |
| Родам з: | Скрантан, Пенсільванія  |  Куінс, Нью-Ёрк  |  |
| Выбарчая акруга главы: | Дэлавэр  |  Фларыда  |  |
| Намеснік: | **Камала Харыс** |  Майк Пенс  |  |
| Колькасць галасоў выбаршчыкаў: | **306** |  232  |  |
| Колькасць выбарчых акруг: | **25 + Акруга Калумбія + 2-я акруга Небраскі**  |  25 + 2-я акруга Мэна  |  |
| Галасоў: | **78,187,409** (**50.9%**) | 72,767,316 (47.3%) |  |
|

---

  Карта выбараў 2020 года |
|

---

 |
| Вынік выбараў: | **Джо Байдэн** выбраны 46-м прэзідэнтам ЗША |

Прэзідэнцкія выбары ў ЗША 2020 года прайшлі 3 лістапада. Галоўнымі кандыдатамі сталі дзеючы прэзідэнт краіны Дональд Трамп ад партыі рэспубліканцаў і Джо Байдэн ад дэмакратаў. У прэзідэнцкай гонцы бралі ўдзел яшчэ сем чалавек, як ад іншых партый, так і незалежныя.

Згодна з другім артыкулам Канстытуцыі ЗША, для абрання прэзідэнтам дзяржавы асоба павінна быць грамадзянінам ЗША па нараджэнні, не маладзей за 35 гадоў, пражыць на тэрыторыі Злучаных Штатаў Амерыкі не менш за 14 гадоў. Галасаванне адбывалася за членаў калегіі выбаршчыкаў, якія затым непасрэдна абіраюць прэзідэнта і віцэ-прэзідэнта тэрмінам на 4 гады.

Паводле звестак на 4 лістапада, за ноч па падліку галасоў лідарам стаў Джо Байдэн. Ён набраў найбольшую колькасць галасоў за ўсю гісторыю прэзідэнцкіх выбараў у ЗША.

Выбары суправаджаліся складанай палітычнай і інфармацыйнай сітуацыяй. Спачатку перад прэзідэнцкай гонкай па краіне пракацілася хваля пратэстаў і беспарадкаў, выкліканай інцыдэнтам з забойствам Джорджа Флойда. На саміх выбарах адзначаўся высокі ўзровень парушэнняў і фактаў альбо спробаў фальсіфікацый. Усё гэта суправаджалася выдаленнямі пастоў Трампа ў Твітэры і заявамі асноўных кандыдатаў аб сваёй перамозе да поўнага падліку галасоў. Больш за тое, рэспубліканцы не прызналі паразы і запатрабавалі пераліку галасоў.

5—6 студзеня 2021 года тысячы прыхільнікаў прэзідэнта ЗША Дональда Трампа сабраліся ў Вашынгтоне, каб адхіліць вынікі прэзідэнцкіх выбараў 2020 года і падтрымаць патрабаванне Трампа да віцэ-прэзідэнта Майка Пенса і Кангрэсу адхіліць перамогу абранага прэзідэнта Джо Байдэна. У гэты час Кангрэс засядаў, праводзячы падлік галасоў Калегіі выбаршчыкаў, і дэбатуючы пасля таго, як Тэд Круз і Пол Госар запярэчылі супраць падліку галасоў Калегіі выбаршчыкаў у Арызоне. Некаторыя будынкі ў комплексе Капітолія ЗША былі эвакуіраваны, і пратэстоўцы прарваліся праз сістэму бяспекі, каб увайсці ў асноўны аб’ект, уключаючы Нацыянальную скульптурную залу. Тады жа мэр Вашынгтона Мюрыэл Баўзер абвясціла каменданцкі час у амерыканскай сталіцы.

## Гл. таксама

* Пратэсты ў ЗША (2021)

## Зноскі

## Спасылкі

* Statement by NCSC Director William Evanina: Election Threat Update for the American Public Архівавана 15 верасня 2020.  (англ.)
# Акронім

**Акронім** (ад грэч. *άκρος - вышэйшы, крайні + όνυμος - імя*) - від абрэвіятуры, утвораннай пачатковымі гукамі.

## Сутнасць

Фактычна, акронім уяўляе сабой слова-скарачэнне, якое можна вымавіць злітна (ў адрозненне ад абрэвіятуры, якую прамаўляюць «па літарах», напрыклад: БССР - «бэ-эс-эс-эр»). Некаторыя акронімы (напрыклад, *лазер*) фактычна сталі самастойнымі словамі і ўжываюцца як назоўнікі з прымяненнем адпаведных склонаў (лазер*а*, лазер*у* і г.д.), хоць гэта датычыцца не да ўсіх акронімаў (звычайна «ніякага роду»: НАТА, НАСА і да т.п.).

## Прыклады акронімаў

* Пакістан
* Лазер
* НАСА
* НАТА
* Бенілюкс

## Крыніцы

* Слоўнік скарачэнняў беларускай мовы. - Т. 1: А-Л. - Мн.: Навука і тэхніка, 1996.

## Спасылкі

* Слоўнік скарачэнняў рускай мовы