# Іўрыт

| Іўрыт |
| --- |
|  |
| Саманазва | עִבְרִית |
| Краіны | Ізраіль, Заходні бераг Іардана, сектар Газа, у астатніх краінах (як літургічная мова) |
| Рэгіёны | Блізкі Усход |
| Афіцыйны статус |  Ізраіль |
| Арганізацыя, якая рэгулюе | Акадэмія мовы іўрыт |
| Агульная колькасць носьбітаў | * 9 303 950 чал. (2019)
 |
| Статус | у бяспецы[d] |
| Класіфікацыя |
| Катэгорыя |
Мовы Еўразіі |
|
Афразійская макрасям'я
Семіцкая сям'я
Цэнтральная галіна
Паўночназаходняя група
Ханаанская падгрупа
**Іўрыт** |
| Пісьменнасць | яўрэйскі алфавіт |
| Моўныя коды |
| ДАСТ 7.75–97 | ивр 198 |
| ISO 639-1 | he |
| ISO 639-2 | heb |
| ISO 639-3 | heb |
| WALS | heb |
| Ethnologue | heb |
| Linguasphere | 12-AAB-a |
| ABS ASCL | 4204 |
| IETF | he |
| Glottolog | hebr1246 |
|  Вікіпедыя на гэтай мове |

| Яўрэйскі алфавіт чытаецца справа налева |
| --- |
|  | Алеф א | Бэт ב | Гімэль ג | Далет ד |  |
| Хэ ה | Ваў ו | Заін ז | Хэт ח | Тэт ט | Ёд י |
| Каф כך | Ламэд ל | Мэм מם | Нун נן | Самэх ס | Аін ע |
| Пэ פף | Цадзі צץ | Куф ק | Рэш ר | Шын ש | Таў ת |

**Іўры́т** (саманазва: עִבְרִית, вымаўл. [ʔivˈʁit] або [ʕivˈɾit]) — мова семіцкай сям'і афразійскай макрасям'і, гістарычная мова яўрэяў і іх продкаў, свяшчэнная мова іудаізму. Меркаваныя найранейшыя пісьмовыя сведчанні мовы — Х ст. да н.э.

Спыніў сваё існаванне ў якасці размоўнай мовы прыкладна ў ІІ ст. н.э., аднак захоўваўся як мова яўрэйскага богаслужэння і рабінскай літаратуры. У ХІХ ст. мова была адроджана, і цяпер на мове размаўляе прыкладна 9 млн чал. (з іх 7 млн — ізраільцяне). ЗША — другая па колькасці носьбітаў іўрыта краіна, дзе налічваецца каля 222 тыс. чал., якія свабодна гавораць на мове, у асноўным выхадцы з Ізраіля. Перапіс насельніцтва Рэспублікі Беларусь 2009 году засведчыў, што ў краіне пражывае 12 926 чалавек, чыя нацыянальнасць вызначана як *яўрэі*, з іх 245 чалавек вызначылі *мову сваёй нацыянальнасці* як родную.

Сучасны іўрыт – адна з афіцыйных моў Ізраіля побач з арабскай. Старажытнаяўрэйская мова (біблейскі іўрыт) з'яўляецца мовай рэлігіі і вывучаецца ў сучасных яўрэйскіх супольнасцях свету, а таксама з'яўляецца літургічнай мовай самарыцян. Як замежная мова іўрыт у асноўным вывучаецца яўрэямі; асобамі, якія вывучаюць іудаізм або Ізраіль, а таксама археолагамі і лінгвістамі, якія спецыялізуюцца ў галіне Блізкага Усходу. Акрамя таго, іўрыт нярэдка вывучаецца багасловамі і ў хрысціянскіх семінарыях. На старажытнаяўрэйскай мове напісана Тора, тагачасная форма старажытнаяўрэйскай зведала росквіт каля VI ст. да н.э. З гэтае прычыны іўрыт таксама вядомы як *свяшчэнная мова* (іўр.: *לְשׁוֹן הַקֹּדֶשׁ*, Leshon HaKodesh).

## Назва

Само слова עִבְרִית ([ʔivˈʁit], [ʕivˈɾit]) перакладаецца з мовы іўрыт як прыметнік «яўрэйская». Жаночы род тут ужываецца з-за таго, што назоўнік שפה *сафа*́ («мова», «маўленне»), да якога звычайна адносіцца гэты прыметнік, у іўрыце выкарыстоўваецца ў жаночым родзе.

## Гісторыя

### Паходжанне і ўзрост

У другой палавіне ІІ тысячагоддзя да н. э. іўрыт становіцца самастойнай семіцкай мовай, канчаткова адасобіўшыся ад роднасных моў і дыялектаў. Найстаражытнейшая літаратурная крыніца на іўрыце з выяўленых на сёння — «Песня Дэворы» (ХІІ ст. да н. э.). Пасля гэты твор увайшоў у тэкст Старога Запавету («Кніга Суддзяў Ізраілевых», ч. 5).

Самы старажытны надпіс на іўрыце, «каляндар з Гезера», датуецца X стагоддзем да н. э.

### Асноўныя перыяды

* Біблейскі іўрыт (XII—II стст. да н.э.)
* Паслябіблейскі іўрыт (I стагоддзе да н.э. — II стагоддзе н.э.)
* Іўрыт эпохі Талмуда і Масарэтаў (III—V стст. н.э.)
* Сярэдневяковы іўрыт (X—XVIII стст.)
* Іўрыт XIX стагоддзя
* Адроджаны іўрыт (з пачатку XX стагоддзя)

### Адраджэнне іўрыта

Адраджэнне яўрэйскай мовы адбывалася ў Еўропе і Ізраілі на працягу ХІХ—ХХ стагоддзяў праз ператварэнне з мовы богаслужэнняў у паўсядзённую, гутарковую і пісьмовую мову. Ставілася ў якасці адной з задач сіянісцкага руху і дзяржавы Ізраіль ад заснавання ў 1948 годзе. Суправаджалася перайманнямі з ідыша.

### Іўрыт у СССР

Яшчэ пастановай СНК у 1919 годзе іўрыт у СССР быў абвешчаны рэлігійным, і выкладанне на ім у яўрэйскіх школах было забаронена.

У савецкай літаратуры іўрыт вельмі доўга называлі *старажытнаяўрэйскай мовай*, нават калі пытанне яго адраджэння ў Ізраілі было гістарычна вырашана. Існуе меркаванне, што гэта адбывалася выключна з палітычных меркаванняў, з мэтай проціпастаўлення «старой і мёртвай» мовы іўрыт «сучаснай і жывой» яўрэйскай мове — ідышу. Нейтральныя адносіны да сучаснага іўрыта ў СССР мелі месца паміж смерцю Сталіна ў 1953 г. і Шасцідзённай вайной у 1967 г., калі паміж Ізраілем і СССР існавалі дыпламатычныя адносіны.

Пасля Шасцідзённай вайны і разрыву савецка-ізраільскіх адносін у 1967 годзе прыхільнікі іўрыта ў СССР (за выключэннем тых, хто вывучаў і даследаваў мову ў навуковых мэтах, напрыклад, на ўсходазнаўчых аддзяленнях ВНУ) прыраўноўваліся да сіяністаў (гэта значыць да патэнцыяльных эмігрантаў — «здраднікаў савецкай Радзімы», а пазней і да «расістаў», згодна з рэзалюцыяй 3379 ААН 1975 года, якая была скасавана рэзалюцыяй 46/86 толькі ў 1991 годзе). А значыць, іх лёгка маглі выгнаць з працы або з ВНУ, а некаторыя настаўнікі іўрыта нават былі асуджаныя на турэмнае зняволенне па розных зачэпках.

## Гл. таксама

* Старажытнаяўрэйская мова
* Яўрэйскі алфавіт
* Яўрэйскія мовы

## Крыніцы

## Літаратура

* *Шифман И. Ш.* Иврит // Лингвистический энциклопедический словарь. — М.: «Советская энциклопедия», 1990. — С. 170.
* Іўрыт // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — С. 368. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

## Спасылкі

* Іўрыт // Этналог  (англ.)