Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Абу Тахсін Аль-Салхі

| Абу Тахсін Аль-Салхі |
| --- |
| أبو تحسين الصالحي |
| Мянушка |
Ястрабіныя вочы, Шэйх снайпераў |
| Дата нараджэння | 1 ліпеня 1953(1953-07-01) |
| Месца нараджэння | * Басра, Басра, Ірак
 |
| Дата смерці | 29 верасня 2017(2017-09-29) (64 гады) |
| Месца смерці | * Кіркук, Ірак
 |
| Грамадзянства | * Ірак
 |
| Прыналежнасць | Ірак/ Армія Махдзі/ Сілы народнай мабілізацыі |
| Род войскаў | Сухапутныя войскі Ірака |
| Гады службы |
1973—2003 (УС Ірака) 2003—2017 (апалчэнне) |
| Бітвы/войны | Вайна Суднага дня, Другая іракска-курдская вайна, Ірана-іракская вайна, Вайна ў Персідскім заліве, Іракская вайна, Грамадзянская вайна ў Іраку |

**Абу Тахсін Аль-Салхі**, таксама ёсць варыянт **Аль-Саліх** (араб. أبو تحسين الصالحي‎; 1953 — 29 верасня 2017) — іракскі снайпер, добраахвотнік апалчэння «Сілы народнай мабілізацыі», удзельнік некалькіх ваенных канфліктаў. Яму прыпісваюць забойства больш за 384 баевікоў ІДІЛ, за што ён атрымаў мянушкі «Шэйх снайпераў» (араб. الشيخ القناصة‎) і «Ястрабіныя вочы» (араб. عيون الصقر‎). Галоўнай зброяй Аль-Салхі была аўстрыйская вінтоўка Steyr Mannlicher.

## Біяграфія

Нарадзіўся ў 1953 годзе ў сям’і шыітаў пад імем **Алі Джыяд Абаід Аль-Саліх** (араб. علي جياد عبيد الصالحي‎), аднак пазней стаў вядомы пад псеўданімам «Ястрабінае вока» або пад тэкнанімам Абу Тахсін. У пачатку 1970-х ён паехаў у Кувейт на заробкі, дзе працаваў пастухом кароў і вярблюдаў. Пры сабе Аль-Салхі меў французскую вінтоўку, з якой ахоўваў статак і ў некаторых выпадках нават абараняў сябе ад злачынцаў. Дзякуючы гэтаму ён асвоіў навыкі стральбы.

У 1973 годзе Аль-Салхі адправіўся на павышэнне стралковых навыкаў у Савецкі Саюз, праходзячы курсы ў трэніровачным лагеры на тэрыторыі БССР.

Ужо праз некалькі месяцаў ён вярнуўся ў Ірак, а неўзабаве, у кастрычніку, з прычыны пачатку вайны Суднага дня, у складзе 5-й горнай брыгады арміі Ірака быў раскватараваны на Галанскіх вышынях у Сірыі, дзе ваяваў з ізраільскімі войскамі. У 1974 годзе ён прыняў удзел у другой курдска-іракскай вайне, у 1980-х — у ірана-іракскай, а пазней — у вайне ў Персідскім заліве. Увесну 2003 года Аль-Салхі ўдзельнічаў у баявых дзеяннях з войскамі кааліцыі на чале з ЗША, якія ўварваліся ў Ірак. Пасля падзення рэжыму Садама Хусейна далучыўся да паўстанцкага руху, а менавіта групоўкі «Армія Махдзі», што выступіла супраць акупацыйных сіл і новага ўрада краіны. У 2014 годзе ён перайшоў у Ліва Алі Аль-Акбар, якая пазней увайшла ў склад Сіл народнай мабілізацыі, дзе Аль-Салхі і праявіў свае снайперскія навыкі, змагаючыся з баевікамі ІДІЛ. У яго мелася 384 пацверджаных забойстваў.

29 верасня 2017 года быў забіты падчас наступлення на Хавіджу. Пахаванне Аль-Салхі адбылося 30 верасня.

## Сям’я

Меў адзінаццаць дзяцей: пяць дзяўчынак і шэсць хлопчыкаў.

## Гл. таксама

* Абу Азраіль
* Харыт Аль-Судані
* Салам Джасем Хусейн
* Джуба (снайпер)

## Зноскі
# Воск

Васковая свечка
**Воскі** — распаўсюджаныя ў раслінным і жывёльным свеце складаныя эфіры вышэйшых тлустых кіслот і вышэйшых высокамалекулярных спіртоў. Вельмі ўстойлівыя, нерастваральныя ў вадзе, але добра растваральныя ў бензіне, хлараформе, эфіры. Па паходжанні воскі можна падзяліць на жывёльны: пчаліны выпрацоўваецца пчоламі; ваўняны (ланалін) засцерагае воўну і скуру жывёл ад вільгаці, засмечвання і высыхання; спермацет здабываецца з спермацетовага алею кашалотаў; раслінныя воскі пакрываюць тонкім пластом лісце, сцёблы, плады і абараняюць іх ад размачвання вадой, высыхання, шкодных мікраарганізмаў, часам у якасці рэзервовых ліпідаў ўваходзяць у склад насення (т. зв. «алей» жажаба); выкапнёвы воск (азакерыт) складаецца галоўным чынам з гранічных вуглевадародаў.

Пчаліны воск вылучаецца адмысловымі залозамі мёданосных пчол, з яго пчолы будуюць соты.

Воскі зарэгістраваны ў якасці харчовых дабавак **E901-E903** (выкарыстоўваюцца напр. для пакрыцця сыроў).

## Гл.таксама

* Васкабойня
* Пчаліны воск
# Абарончае збудаванне

**Абарончае збудаванне** або **фартыфікацы́йнае збудаванне** — інжынернае збудаванне, прызначанае для укрытага размяшчэння і найбольш эфектыўнага прымянення зброі, ваеннай тэхнікі, пунктаў кіравання, а таксама для абароны войскаў, насельніцтва і аб'ектаў тыла краіны ад уздзеяння сродкаў паражэння праціўніка. Адрозніваюцца палявыя і доўгачасовыя. Распрацоўкай канструкцый, спосабаў ўзвядзення і выкарыстання палявых і доўгачасовых фартыфікацыйных збудаванняў займаецца фартыфікацыя.

Бартызан
## Прыклады

* Бартызана (Бартызан) (ад фр. — упартасць, атрад) у сярэднявечнай фартыфікацыі — вартаўнічая вежа, якая размяшчалася паміж двума вежамі на брустверы або парапеце абарончай сцяны. У бастыённых крэпасцях бартызана — вартаўнічая вежка на рагу бастыёна і іншых умацаванняў (іншая назва — кавальер).
* Тарас — клець са ствалоў дрэў, набітая камянямі. Імітацыя крэпасной сцяны.
* Дун — два плеценых плота, запоўненых паміж сабой шчыльна набітай зямлёй. Узводзіліся дуны на астравах шатландскіх і Ірландскіх балот. Пазней — любая каменная сцяна.
# Сацыялістычная рэвалюцыя

Чырвоны сцяг выкарыстоўваецца як сімвал сацыялістычнай рэвалюцыі.
**Сацыялістычная рэвалюцыя** — сацыяльная рэвалюцыя, якая ажыццяўляе пераход ад капіталістычнай грамадска-эканамічнай фармацыі да сацыялістычнай. Сацыялістычная рэвалюцыя ў шырокім сэнсе слова ахоплівае пераходны перыяд ад заваёвы ўлады рабочым класам да пабудовы сацыялізму. У вузкім сэнсе слова сацыялістычная рэвалюцыя азначае пераход улады ў рукі працоўнага класа, усталяванне дыктатуры пралетарыяту. Да ўзнікнення ў 1925 годзе тэорыі сацыялізму ў адной краіне ўяўлялася як сусветная рэвалюцыя.

Самай першай і вядомай сацыялістычнай рэвалюцыяй з’яўляецца Кастрычніцкая рэвалюцыя 1917 года ў Расіі. У выніку быў скінуты Часовы ўрад, а да ўлады прыйшоў урад, створаны II з’ездам Саветаў, большасць у якім незадоўга да перавароту атрымала партыя бальшавікоў — РСДРП(б).

## Мэты

Сацыялістычная рэвалюцыя ставе шэраг разбуральных і стваральных задач:

* зацвярджэнне грамадскай уласнасці на сродкі вытворчасці,
* стварэнне сістэмы свядомага кіравання эканамічнымі і сацыяльнымі працэсамі,
* ліквідацыя эксплуатацыі чалавека чалавекам, класавых і нацыянальных антаганізмаў,
* развіццё сацыялістычнай дэмакратыі,
* культурная рэвалюцыя.

## Футуралогія

Венгерскі філосаф Іштван Месараш лічыў, што сацыяльная рэвалюцыя, якая стаіць на парадку дня, будзе антыкапіталістычнай, а не сацыялістычнай, гэта значыць задасць напрамак руху ў бок пераадолення дыктатуры капіталу ў грамадстве. У сувязі з гэтым пасляревалюцыйнае (паслякапіталістычнае) грамадства разглядалася ім як складовая частка арганічнай сістэмы капіталу, якая не да канца пераадолеліць капітал як грамадскія адносіны, пакуль антыкапіталістычны рух не ахопіць увесь свет — сусветную сацыялістычную рэвалюцыю Месараш разглядаў не як аднаразовы радыкальны акт, а як працэс.

Расійскі палітолаг Аляксандр Тарасаў лічыў, што Маркс памылкова вызначыў у якасці рухаючай сілы сацыялістычных рэвалюцый рабочы клас, так як у яго час перадумовы для сацыялізму не сфарміраваліся, а рэвалюцыі, названыя сацыялістычнымі, адбыліся насуперак марксісцкім прынцыпам, калі нават у бліжэйшай перспектыве не было відаць прыкмет новага спосабу вытворчасці.

## Гл. таксама

* Савецкая рэспубліка

## Крыніцы

## Спасылкі

* Сацыялістычная ревалюцыя — якаснае пераўтварэнне грамадства
# Трэблінка

**Трэблінка** (Treblinka) — два канцэнтрацыйныя лагеры: Трэблінка-1 (так званы «працоўны лагер») і Трэблінка-2 (лагер смерці). Лагеры былі арганізаваны нацыстамі на тэрыторыі акупаванай Польшчы недалёка ад вёскі Трэблінка (ваяводства Мазавецкае), размешчанае ў 80 км да паўночны-ўсход ад Варшавы. Лагер смерці Трэблінцы-2 існаваў з 22 ліпеня 1942 года па кастрычнік 1943. Па розных ацэнках, усяго ў лагеры было забіта ад 750 да 810.000 чалавек (большая колькасць ахвяраў было толькі ў лагеры Аўшвіц 2, самым вядомым цяпер лагеры смерці). Пераважная большасць ахвяр (99,5%) былі яўрэямі з Польшчы, каля 2 тысяч - цыганы.
# Тын

**Тын** ці **астрог**, **парка́н**, **паліса́д** (фр.: palissade, італ.: palizzata, лац.: palus; таксама бел.: астракол і руск.: частокол) — абарончае збудаванне, якое складаецца з раду драўляных слупоў, убітых ці ўкапаных ніжнімі канцамі ў грунт.

Таксама **астрогам** на землях Беларусі называлася частка горада, абнесеная сцяной-астрогам (напрыклад, у Мазыры, Крычаве).

Верхнія канцы слупоў могуць быць завостранымі (**астрог**), слупы могуць мацавацца з нахілам, мець дадатковыя папярочныя мацаванні, падпірацца каменнем знізу і інш. Тын (астрог) мог быць самастойнай загародай, або дапаўняць вал.

## Гісторыя

Найпрасцейшае, вядомае са старажытнасці, абарончае збудаванне, якое выцясніла дагістарычныя загароды з калючага кустоўя вакол паселішчаў; простасць і хуткасць выканання зрабілі яго пераважным тыпам умацаванняў у тых мясцовасцях, дзе існавалі запасы лесу (напрыклад, у Англіі — да сяр. 12 ст., на землях Русі — да пач. 13 ст.). З развіццём вайсковай справы, на Захадзе былі выцесненыя каменнымі ўмацаваннямі. Як тымчасовыя палявыя ўмацаванні, тыны (палісады) ўжываліся і ў новы час (19 ст.).

### У Беларусі

На землях Беларусі астрогі вядомыя з часоў жалезнага веку. Пашыраны ў абарончым будаўніцтве 9—14 ст. У драўляных замках 16—18 ст. выцесненыя гароднямі і тарасамі, але выкарыстоўваліся на меней важных участках абароны і пры неабходнасці хутка збудаваць абарончую сцяну. Вядомыя ў замках Віцебска, Полацка, Мазыра, Рагачова і інш., таксама як агараджальная канструкцыя феадальных сядзіб (Дастоева, сучасны Іванаўскі раён). Астрогамі часам абкружалі вёскі і мястэчкі.

Астрогі ў складзе замкавых комплексаў мелі ў верхніх частках баявыя галерэі з абламамі і стрэшкамі з драніцы ці гонты. Астрогі ў феадальных сядзібах выконваліся ў выглядзе простай сцяны.

## Крыніцы

## Літаратура

* *Якімовіч Ю. А.* Астрог // Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя / Рэдкалегія: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1989. — С. 39. — 575 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-014-9.
* *Піваварчык С.* Наземные конструкции… С.57.
# Рыбат

Рыбат у Манасціры (Туніс).
**Рыбат** (ад араб. رباط‎ — гасцініца) — першапачаткова азначае вартавы дом або ўмацаванне, якіх нямала было ў многіх месцах на межах вобласці ісламу для іх абароны. Пазней падобныя збудаванні выкарыстоўваліся для абароны камунікацый і служылі цэнтрамі суфійскай містычнай культуры.

## Спасылкі

* Hassan S. Khalilieh. The Ribat System and Its Role in Coastal Navigation. Journal of the Economic and Social History of the Orient, Vol. 42, No. 2 (1999), pp. 212—225 (Focusing on a coastal ribat system on the eastern Mediterranean and Indian Ocean which provided refuge for traders from pirates and hostile fleets).
* «The Ribats in Morocco and their influence in the spread of knowledge and tasawwuf» Архівавана 24 ліпеня 2008. from: *al-Imra’a al-Maghribiyya wa’t-Tasawwuf* (The Moroccan Woman and Tasawwuf in the Eleventh Century) by Mustafa 'Abdu’s-Salam al-Mahmah)
* Ribat of Soussa, Muslim invention of rib vaulting? on muslimheritage.com, dated 23 February 2003.
* Majid Khadduri. War And Peace in the Law of Islam. Johns Hopkins Press, (1955) ISBN 1584776951. p.81.
# Пячора

Экскурсія па Мамантавай пячоры.
Пячора
Гл.асобны артыкул пра горад Пячора
**Пячора** — пустэча ў верхняй частцы зямной кары, злучаная з паверхняй адным ці некалькімі ўваходамі. Найбольш буйныя пячоры — складаныя сістэмы праходаў і залаў, нярэдка сумарнай працягласцю да некалькіх дзесяткаў кіламетраў. Пячоры — аб'ект вывучэння спелеалогіі. Самая вялікая ў свеце пячора — Мамантава пячора.

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пячора
# Флюгер

Флюгер
**Флю́гер** (нідэрл.: Vleugel, ням.: Flügel — крыло) ці **ветраннік**, **бандзера** — прылада, якая выкарыстоўваецца для вызначэння кірунку ветру. Існуюць флюгеры, якія адначасова паказваюць напрамак і хуткасць ветру.

Флюгер таксама з'яўляецца важным мастацкім элементам завяршэння даху.

## Літаратура

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 432. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Флюгер
* Флюгер(недаступная спасылка) // Вялікая савецкая энцыклапедыя  (руск.)
# Электрычны ток

|  |
| --- |
| **Электрадынаміка** |
|  |
| Электрычнасць · Магнетызм

| Электрастатыка |
| --- |
| Закон Кулона Тэарэма Гауса Электрычны дыпольны момант Электрычны зарад Электрычная індукцыя Электрычнае поле Электрастатычны патэнцыял |

| Магнітастатыка |
| --- |
| Закон Біё — Савара — Лапласа Закон Ампера Магнітны момант Магнітнае поле Магнітны паток |

| Электрадынаміка |
| --- |
| Вектарны патэнцыял Электрычны дыполь Патэнцыялы Ліенара — Віхерта Сіла Лорэнца Ток зрушэння Уніпалярная індукцыя   Ураўненні Максвела Электрычны ток Электрарухальная сіла Электрамагнітная індукцыя Электрамагнітнае выпраменьванне Электрамагнітнае поле |

| Электрычны ланцуг |
| --- |
| Закон Ома Правілы Кірхгофа Індуктыўнасць Радыёхвалявод Рэзанатар Электрычная ёмістасць Электрычная праводнасць Электрычнае супраціўленне Электрычны імпеданс |

| Каварыянтная фармулёўка |
| --- |
| Тэнзар электрамагнітнага поля Тэнзар энергіі-імпульсу 4-патэнцыял 4-ток |

| Вядомыя вучоныя |
| --- |
| Генры Кавендыш Майкл Фарадэй Андрэ Мары Ампер Густаў Роберт Кірхгоф Джэймс Клерк Максвел Генрых Рудольф Герц Альберт Абрахам Майкельсан Роберт Эндрус Мілікен |

 |
| * глядзець
* размовы
* правіць
 |

**Электры́чны ток** — упарадкаваны рух зараджаных часціц.

Умовамі ўзнікнення электрычнага току ў тым ці іншым асяроддзі з'яўляюцца:

* наяўнасць зараджаных часціц (носьбітаў току)
* наяўнасць электрычнага поля.

Пры наяўнасці электрычнага поля ток узнікае:

* у металах – носьбітамі току з'яўляюцца свабодныя электроны
* у растворах электралітаў – носьбітамі току з'яўляюцца дадатныя і адмоўныя іоны, на якія распадаецца рэчыва ў выніку электралітычнай дысацыяцыі. Такі ток называецца электролізам.

Дыферэнцыяльнай характарыстыкай электрычнага току (гэта значыць такой, што характарызуе ток у дадзеным пункце) з'яўляецца шчыльнасць току. Інтэгральнай характырыстыкай (што характарызуе ток праз пэўную паверхню канечных памераў) з'яўляецца сіла току. Сувязь між гэтымі дзвюма характарыстыкамі выражаецца паверхневым інтэгралам:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Электрычны ток
# Серыя танкаў ІС

**ІС** — серыя савецкіх цяжкіх танкаў. Абрэвіятура ІС азначае Іосіф Сталін. У гонар яго і была названая серыя танкаў.

* ІС-1 — савецкі цяжкі танк перыяда Вялікай Айчыннай вайны. Індэкс 1 адпавядае першай серыйнай мадэлі танка гэтага сямейства.
* ІС-2 — савецкі цяжкі танк перыяда Вялікай Айчыннай вайны.
* ІС-3 — савецкі цяжкі танк перыяда канца Вялікай Айчыннай вайны і пасляваеннага перыяду.
* ІС-4 — савецкі цяжкі танк пасляваеннага перыяду.
* ІС-5 — праект савецкага цяжкага танка.
* ІС-6 — вопытны савецкі цяжкі танк. На ўзбраенне прыняты не быў.
* ІС-7 — вопытны савецкі цяжкі танк.
* Т-10 — савецкі цяжкі танк пасляваеннага перыяду. Першапачаткова меў праектную назву **ІС-8**, але ў сувязі з дэсталінізацыяй быў узяты на ўзбраенне пад назвай Т-10.

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Серыя танкаў ІС**
# OF-40

| OF-40 |
| --- |
|  |
| Класіфікацыя |
асноўны баявы танк |
| Краіна |  Італія |
| Баявая маса, т |
45,5 |
| Кампанавальная схема |
класічная |
| Экіпаж, чал. |
4 |
| Гісторыя |
| Распрацоўнік | Oto Melara |
| Вытворца | Oto Melara |
| Гады вытворчасці |
1981—1985 |
| Колькасць выпушчаных, шт. | 36 |
| Асноўныя аператары |  ААЭ |
| Габарыты |
| Даўжыня з гарматай наперад, мм |
9222 |
| Шырыня, мм | 3510 |
| Вышыня, мм | 2450 |
| Дарожны прасвет, мм | 440 |
| Браніраванне |
| Тып брані |
сталёвая катаная супрацьснарадная |
| Узбраенне |
| Калібр і марка гарматы |
105-мм OTO Melara |
| Тып гарматы |
наразная |
| Боекамплект гарматы |
57 |
| Кулямёты |
2 × 7,62-мм MG-3 |
| Рухомасць |
| Тып падвескі |
індывідуальная тарсіённая, з гідраўлічнымі амартызатарамі |
| Пераадольваемы ўздым, град. |
31 |
| Пераадольваемая сценка, м |
0,95 |
| Пераадольваемы роў, м |
3,0 |
| Пераадольваемы брод, м |
1,2 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**OF-40** — італьянскі асноўны баявы танк, варыянт нямецкага танка «Leopard 1». Распрацаваны ў канцы 1970-х для экспарту ў краіны Блізкага Усходу. Выраблена 36 адзінак у 1981—1985 гадах, усё выпушчаныя машыны былі прададзеныя Аб’яднаным Арабскім Эміратам.

## Гісторыя стварэння і вытворчасці

У 1981—1982 гг. Аб’яднаныя Арабскія Эміраты закупілі 18 танкаў OF-40 Mk.1, у 1984—85 гг. яшчэ 18 танкаў OF-40 мадыфікацыі Mk.2, а таксама тры БРЭМ OF-40 ARV на базе танка.

## Мадыфікацыі

* **OF-40 Mk.1** — базавая версія, выпушчана 18 танкаў. У 1985 годзе ўсе машыны былі мадэрнізаваны да стандарту Mk.2.
* **OF-40 Mk.2A** — палепшаная версія з новай сістэмай кіравання агнём, двухплоскастнай стабілізацыяй гарматы і заменай зенітнага кулямёта на больш магутны калібра 12,7 мм.
* **OF-40 Mk.2A1** — палепшаная версія з 120-мм гарматай, з дызельным рухавіком у 1 000 к.с. і вежай па тыпу «Арыетэ». Прататып не быў завершаны.

### Машыны на базе OF-40

* **OF-40 ARV** — БРЭМ на базе шасі танка OF-40.
* **Палмарыя** — экспартная 155-мм САУ на базе шасі танка OF-40.
* **OF-40 SPAAG** — ЗСУ, узброеная спаранымі 35-мм гарматамі.
* **OTO-76/62** — ЗСУ з 76-мм аўтаматычнай гарматай.

## На ўзбраенні

* ААЭ: 36 OF-40 Mk.2, 3 OF-40 ARV, станам на 2016 год.

## Гл. таксама

* Leopard 1

## Зноскі

## Літаратура

* М.Барятинский *Средние и основные танки зарубежных стран 1945—2000 (Часть 1)*. — М.: Бронеколлекция, выпуск № 3, 2001.

## Спасылкі

* OF-40 на Броне-Сайте Чобитка Василия
# Руперт Пфальцскі

| Руперт Пфальцкі |
| --- |
| ням.: Ruprecht von der Pfalz, Herzog von Cumberland, англ.: Prince Rupert of the Rhine, Duke of Cumberland |
|  |
|  |
|

|  рэйнскі пфальцграф, военачальнік  |
| --- |

 |
|

---

 |
| Нараджэнне | 17 (27) снежня 1619[…]* Прага, Каралеўства Багемія, Свяшчэнная Рымская імперыя[…]
 |
| Смерць | 29 лістапада 1682(1682-11-29)[…] (62 гады)* Вэстмінстэр, Каралеўства Англія
 |
| Месца пахавання | * Вэстмінстэрскае абацтва
 |
| Род | House of Palatinate-Simmern[d] і Вітэльсбахі |
| Бацька | Фрыдрых V Вітэльсбах |
| Маці | Елізавета Сцюарт |
| Дзеці | Dudley Bard[d] і Ruperta Hughes[d] |
| Член у | * Лонданскае каралеўскае таварыства
 |
| Род войскаў | Каралеўскі ваенна-марскі флот Вялікабрытаніі |
| Званне | адмірал і генерал |
| Бітвы | * Англійская рэвалюцыя
* Трыццацігадовая вайна
 |
| Узнагароды |  Каралеўскі член Каралеўскага таварыства[d] (22 сакавіка (1 красавіка) 1665) |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Руперт (Рупрэхт) Пфальцкі, герцаг Камберлендскі** (ням.: Ruprecht von der Pfalz, Herzog von Cumberland, англ.: Prince Rupert of the Rhine, Duke of Cumberland; 17 снежня 1619 — 29 лістапада 1682) — лідар праціўнікаў парламента падчас англійскай Грамадзянскай вайны, рэйнскі пфальцграф.

## Біяграфія

Сын Фрыдрыха V і Елізаветы Сцюарт. Пляменнік Карла I, брат курфюрсціны Сафіі, дзядзька курфюрста Гановера, будучага караля Вялікабрытаніі Георга I.

Нарадзіўся ў Празе падчас кароткачасовага валадарання бацькі ў Чэхіі (менавіта за тую зіму, у якую нарадзіўся Рупрэхт, яго бацькам далі мянушку «Зімовы кароль і каралева»). Неўзабаве сям'я Пфальцкіх была выгнана з Чэхіі, з 1622 года ў Нідэрландах. Пасталелы, Рупрэхт ваяваў на боку нідэрландскіх паўстанцаў супраць Іспаніі. Падчас Трыццацігадовай вайны таксама ваяваў на боку пратэстантаў, але быў захоплены ў палон у Аўстрыі і вызвалены ў 1641 годзе пад слова гонару не ваяваць супраць Свяшчэннай Рымскай імперыі.

Ілюстрацыя да памфлета «The Cruel Practices of Prince Rupert» (1643).
У 1642 годзе прызначаны галоўнакамандуючым англійскай каралеўскай кавалерыяй і атрымаў у Англіі вядомасць як «прынц Руперт». У ліпені 1643 года падчас англійскай рэвалюцыі і грамадзянскай вайны ўзяў Брысталь, у 1644 годзе Карл I прысвоіў яму тытул «герцаг Камберлендскі». Пасля падзення Оксфарда ў 1646 годзе жыл у выгнанні, аднак пасля Рэстаўрацыі 1660 года вярнуўся ў Англію і абараняў яе інтарэсы падчас войн з Нідэрландамі.

Прымаў дзейны ўдзел у каланізацыі Канады ў якасці заснавальніка Кампаніі Гудзонава заліва, дзе яго імем названы вобласць, рака і порт.

Памёр у Англіі.

Любімай жывёлай Руперта быў вялікі пудзель, які па паданні быў фамільярам і быў застрэлены сярэбранай куляй.

## Зноскі

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Руперт Пфальцскі**
# МіГ-19

| МіГ-19 |
| --- |
|  |
| Тып | знішчальнік |
| Распрацоўшчык |  ДКБ Мікаяна і Гурэвіча |
| Вытворца | Russian Aircraft Corporation MiG[d], Sokol[d], Новасібірскі авіяцыйны завод імя В. П. Чкалава, AERO Vodochody Aerospace[d] і Кітай |
| Першы палёт | 24 мая 1952 |
| Пачатак эксплуатацыі | 1955 |
| Эксплуатанты | Bangladesh Air Force[d] |
| Адзінак выраблена | каля 6 500 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**МіГ-19** (*«выраб СМ-9»*, па кадыфікацыі НАТА: *Farmer* — «фермер») — савецкі аднамесны рэактыўны знішчальнік другога пакалення, распрацаваны ДКБ Мікаяна і Гурэвіча ў пачатку 1950-х гадоў. Першы савецкі серыйны звышгукавы знішчальнік, шырока ўжываўся ў сістэме СПА СССР і пастаўляўся за мяжу.

## Тактыка-тэхнічныя характарыстыкі

Праекцыі МіГ-19
### Тэхнічныя характарыстыкі

* **Экіпаж**: 1 пілот
* **Даўжыня**: 12,54 м
	+ **з трубкай Піто**: 14,64 м
* **Размах крыла**: 9,0 м
* **Вышыня**: 3,885 м
* **Плошча крыла**: 25,16 м²
* **Стрэлападобнасць па лініі 1/4 хорд**: 55°
* **Каэфіцыент падаўжэння крыла**: 3,24
* **Каэфіцыент звужэння крыла**: 3,04
* **Профіль крыла**:
	+ **у корані крыла**: ЦАГИ З-12С
	+ **заканцоўкі**: ЦАГИ СР-7С
* **База шасі**: 4,398 м
* **Каляіна шасі**: 4,156 м
* **Маса пустога**: 5172–5447 кг
* **Нармальная ўзлётная маса**: 7560 кг
* **Максімальная ўзлётная маса**: 8832 кг
* **Маса паліва ва ўнутраных баках**: 1800 кг (+ 996 кг у ППБ)
* **Аб'ём паліўных бакаў**: 2170 л (+ 2×760 л у ППБ)
* **Рухавік**: 2×ТРДФ РД-9Б
	+ **Цяга максімальная без фарсажу**: 2×2600 кгс (25,5 кН)
	+ **Цяга на фарсажы**: 2×3250 кгс (31,9 кН)

### Лётныя характарыстыкі

* **Максімальна дапушчальная хуткасць**: М = 1,6
* **Максімальная хуткасць**: 1452 км / г на 10000 м
* **Хуткаўздымнасць**: 280–305 км / г
* **Пасадачная хуткасць**: 235 км / г
* **Практычная далёкасць**: 1400 км / 2200 км з ППБ
* **Працягласць палёту**: 1 г. 43 хв. / 2 г. 38 хв. з ППБ
* **Практычная столь**: 15 600 м
	+ **на фарсажы**: 17 500–17 900 м
* **Час набору вышыні**:
	+ 10000 м за 1,1 хв.
	+ 15000 м за 2,6 хв.
* **Нагрузка на крыло**: 296 кг / м²
* **Цягаўзброенасць**: 0,86 (на фарсажы)
* **Даўжыня разбегу**: 900 м з ППБ
	+ **на фарсажы**: 515 м без ППБ
* **Даўжыня прабегу**: 890 м
	+ **з парашутам**: 610 м
* **Максімальная эксплуатацыйная перагрузка**: 8,0 адз.
	+ **з ППБ**: 5,0 адз

### Узбраенне

* **Стралкова-гарматнае**: 3×30 мм гарматы НР-30 з 201 патронам
* **Пункты падвескі**: 2-4
* **Кіраваныя ракеты**: да 4×РС-2У ў МіГ-19ПМ
* **Некіраваныя ракеты**: 2-4 × блока па 16-32 ракеты
* **Бомбы**: 2 × ад 50 кг да 250 кг бомбаў

## Баявое ўжыванне

Аднагодак амерыканскага знішчальніка F-100 Super Sabre, хоць у В'етнаме супрацьстаяў і больш познім F-4 Phantom II.

## Зноскі

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме МіГ-19