Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Вайна за незалежнасць Мазамбіка

| Вайна за незалежнасць Мазамбіка |
| --- |
| Асноўны канфлікт: Халодная вайна |
| Партугальскія ваенныя патрулююць цяжкадаступныя раёны Мазамбіка. |
| Дата |
25 верасня 1964 — 8 верасня 1974 |
| Месца |
Мазамбік |
| Вынік |
Перамога FRELIMO, незалежнасць Мазамбіка |
| Праціўнікі |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Фронт вызвалення Мазамбіка (FRELIMO) **пры патрымцы:**  СССР  КНР
 |  Партугалія
 |

 |
| Камандуючыя |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Эдуарду Мандланэ
  |  Антоніу Аўгусту душ Сантуш
  |

 |
| Страты |
|

|  |  |
| --- | --- |
| 20 000
  | 3 500
  |

 |
|  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Вайна за незалежнасць Мазамбіка** — вайна паміж Партугаліяй і Фронтам вызвалення Мазамбіка (FRELIMO), якая насіла партызанскі характар.

Баявыя дзеянні былі пачаты партызанамі FRELIMO 25 верасня 1964 года і завяршыліся 8 верасня 1974 года, калі ўслед за падпісаннем Лусакскіх пагадненняў увайшло ў сілу перамір’е. У чэрвені 1975 года Мазамбік набыў незалежнасць, аднак праз некаторы час у краіне пачалася грамадзянская вайна.

## Ход вайны

Вайна пачалася напачатку восені 1964 года. Адразу партугальскай арміі спадарожнічаў поспех, так як паўстанцы саступалі ім па колькасці вайскоўцаў і тэхнікі.

У канцы 60-х, дзякуючы партызанскай тактыцы вядзення баёў і паставак узбраенняў з СССР і Кітая, сілы варожых бакоў ураўналіся. Аднак галоўны ўдар па партугальцах нанесла прырода. З надыходам сезона дажджоў, партугальская авіяцыя вымушана была бяздзейнічаць, а сухапутныя войскі з-за бездарожжа таксама былі абмежаваныя ў перасоўванні.

Да 1967 года сёмая частка насельніцтва і пятая частка тэрыторыі Мазамбіка знаходзіліся пад кантролем FRELIMO. У гэты час шэрагі паўстанцаў налічвалі каля 8000 байцоў.

У 1968 годзе на другім Кангрэсе FRELIMO было абвешчана пра блізкую перамогу паўстанцаў, хоць партугальцы ў канцы дня разбамбілі месца правядзення з’езду.

У красавіку 1974 года ў Лісабоне адбыўся ваенны пераварот, у выніку якога да ўлады прыйшоў генерал-сацыяліст Антоніу ды Спінола, і ў верасні 1974 года было падпісана перамір’е.

## Гл. таксама

* Вайна за незалежнасць Анголы

## Крыніцы

## Спасылкі

*
*
*
# Хваляванні ў Польшчы (1970)

| Хваляванні ў Польшчы ў 1970 годзе |
| --- |
|  *Пратэстоўцы нясуць цела забітага ў Гдыні* |
| Дата |
14-22 снежня 1970 года |
| Месца |
Гданьск, Гдыня, Шчэцін, Эльблёнг, Слупск |
| Прычына |
павышэнне цэн на прадукты харчавання ўладамі, збядненне грамадства |
| Вынік |
падаўленне дэманстрацый вайскоўцамі і міліцыяй |
| Праціўнікі |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Пратэстоўцы
  |  ПНА, Корпус унутранай бяспекі, Служба бяспекі
 |

 |
| Сілы бакоў |
|

|  |  |
| --- | --- |
| некалькі тысяч пратэстоўцаў
  | 27 тыссяч салдат, 5 тыс. міліцыянтаў, 550 танкаў, 700 бронетранспарцёраў
  |

 |
| Страты |
|

|  |  |
| --- | --- |
| каля 40 забіта, 1165 паранена
  | некалькі забіта, больш сотні параненых
  |

 |
|  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Хваляванні ў Польшчы ў 1970 годзе**, таксама вядомыя як **Снежаньскія падзеі 1970 года** альбо **Масакра на ўзбярэжжы** (польск.: Grudzień 1970, wydarzenia grudniowe, rewolta grudniowa, wypadki grudniowe, masakra na Wybrzeżu) — пратэсты рабочых у Польскай Народнай Рэспубліцы 14–22 снежня 1970 года, пераважна ў Гданьску, Гдыні, Шчэціне і Эльблёнгу, прыдушаныя міліцыяй і арміяй.

12 снежня 1970 года ў Польшчы на падставе «агульнага курсу на замарожванне заработнай платы і абмежаванне спажывання як сродку пераадолення эканамічных цяжкасцей» было абвешчана павелічэнне цэн на прадукты харчавання, прамысловыя тавары і будматэрыялы ў сярэднім на 30 %.

У адказ верфі ў Гданьску і Гдыні першымі абвясцілі аб сваёй забастоўцы 14 снежня 1970 года. Да іх далучыліся прадпрыемствы Эльблёнга, Слупска і Шчэціна. У некаторых выпадках забастоўкі перарасталі ў масавыя беспарадкі. У Гданьску і Шчэціне былі напады на мясцовыя партыйныя камітэты ПАРП, некаторыя крамы і грамадскія будынкі былі моцна пашкоджаны.

Першы сакратар ЦК ПАРП Уладзіслаў Гамулка абвясціў забастоўшчыкаў «контррэвалюцыянерамі» і аддаў загад аб іх разгоне. 17 снежня 1970 года на верфі ў Гданьску адбылося сутыкненне ваеннаслужачых і працаўнікоў верфі, адбыліся яшчэ некалькі сутычак. У выніку жорсткіх сутыкненняў загінуў 41 рабочы (у асноўным моладзь), 2 міліцыянты і 1 вайсковец. Раненні рознай ступені цяжкасці атрымалі 1 164 чалавекі, у тым ліку каля 600 вайскоўцаў і супрацоўнікаў міліцыі.

16 снежня 1980 года ў Гданьску быў усталяваны помнік у памяць аб мірных ахвярах гэтых падзей.
# Перабудова

**Перабудо́ва** (руск.: Перестройка) — агульная назва новага курсу савецкага партыйнага кіраўніцтва, сукупнасці палітычных і эканамічных змен, якія адбываліся ў СССР з 1987 па 1991 гады.

Гэты перыяд напроста злучаны з імем Генеральнага сакратара ЦК КПСС Міхаіла Гарбачова, які ініцыяваў вялікія, глыбокія, неадназначныя змены ва ўсіх сферах жыцця савецкага грамадства. Пачаткам перабудовы лічаць 1987 год, калі на студзеньскім пленуме ЦК КПСС перабудова была ўпершыню абвешчана новым кірункам развіцця дзяржавы.
# Цэнтр мас

| Цэнтр мас |
| --- |
|  |
| Вывучаецца ў | theory of center of mass[d] |
| ISQ dimension |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  |
| Формула, якая апісвае закон або тэарэму |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_2  і  WIKINIUM\_MATH\_PH\_4  |
| Пазначэнне ў формуле |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 ,  WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 ,  WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 ,  WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 ,  WIKINIUM\_MATH\_PH\_14  і  WIKINIUM\_MATH\_PH\_16  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Цэнтр мас** (або **Цэнтр іне́рцыі**) — пункт, які з’яўляецца характарыстыкай размеркавання мас у механічнай сістэме. Пры разглядзе механічнай сістіэмы ў шэрагу выпадкаў дапушчальна прыняць яе за матэрыяльны пункт, маса якога роўная да масы сістэмы, а палажэнне ў прасторы вызначаецца палажэннем цэнтра мас.

Палажэнне (радыус-вектар) цэнтра мас механічнай сістэмы вызначаюцца за наступнай формулай:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_18
дзе WIKINIUM\_MATH\_PH\_20 і WIKINIUM\_MATH\_PH\_22  — адпаведна радыус-вектары і масы элементаў сістэмы.

Для суцэльнага цела (з непарыўным размеркаваннем масы) цэнтр мас вызначаецца як аб'ёмны інтэграл

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_24
дзе WIKINIUM\_MATH\_PH\_26  — шчыльнасць цела (у агульным выпадку непастаянная для розных пунктаў), M — агульная маса цела.

Паняцце цэнтра мас не з’яўляецца эквівалентным да паняцця цэнтра цяжару. Тым не менш, калі значэнне паскарэння вольнага падзення (g) аднолькавае для ўсіх пунктаў сістэмы, цэнтры мас і цяжару супадаюць.

## Крыніцы
# .22 калібр

**.22 калібр** ці **калібр 5,6 мм** адносіцца да звычайнага дыяметру канала ствала агнястрэльнай зброі 0,22 цалі (5,6 мм).

.22 цалі таксама з'яўляецца папулярным калібрам пнеўматычнай стрэльбы, саступаючы толькі распаўсюджаным калібрам .177 калібр.

## Кальцавое ўзгаранне

Варыяцыі кальцавога ўзгарання калібра 0,22 цалі ўключаюць:

* .22 Long
* .22 Long Rifle — самы распаўсюджаны тып патронаў гэтага калібра
* .22 Short — патрон, які выкарыстоўваецца ў асноўным у кішэнных пісталетах і міні-рэвальверах
* .22 WMR
* .22 Winchester Rimfire

### Састарэлыя

* .22 Extra Long
* .22 Winchester Automatic

### Спецыяльнага выкарыстання

* .22 BB
* .22 CB

## Цэнтральнае ўзгаранне

* 5,56×30 мм
* 5,56x45 мм
* 5.7×28 мм

## Зноскі
# Мушкет

Мушкеты і штыкі.
**Мушкет** (фр.: mousquet) — гладкаствольная агнястрэльная зброя, якой страляюць з пляча. Мушкеты распрацавалі для выкарыстання супраць пяхоты. Салдат, узброены мушкетам, называўся мушкецёрам.

Мушкет замяніў аркебузу, і быў, у сваю чаргу, заменены вінтоўкай (у абодвух выпадках, пасля працяглага перыяду суіснавання). Паняцце *мушкет* магло прымяняцца да разнастайнай зброі, у тым ліку доўгіх, цяжкіх гармат з кнатамі, з калёсным або крамянёвым замком, якімі стралялі з падставак, а таксама лёгкія стрэльбы з крамянёвымі замкамі, і кулямі са стабілізатарам, да «стрэльбы» мог прымацоўвацца штык.

У войсках 16-га стагоддзя былі ваяры, узброеныя цяжкай версіяй аркебузы, якія падтрымлівалі шэрагі аркебузнікаў і капейшчыкаў. Да пачатку 18-га стагоддзя, аркебузы былі выцеснены больш лёгкімі версіямі мушкетаў, а з дадаваннем штыка да мушкетаў яны выцесніла і дзіду, і амаль уся пяхота стала мушкецёрамі.

У 18 стагоддзі з удасканаленнем боепрыпасаў і агнявых метадаў стрэльбы сталі яшчэ болей эфектыўнымі для ваенных мэт, і паняцце «наразны мушкет» саступіў тэрміну «вінтоўка». У 19 стагоддзі наразныя мушкеты (якія былі фактычна вінтоўкі, але ўсё яшчэ прылічаныя да мушкетаў) былі шырока распаўсюджаны, яны аб’ядноўвалі перавагі вінтовак і стрэльбаў. Пасля ўвядзення ў карыстанне картрыджа, затвораў, і сучасных патронаў (кальцавога ўзгарання і ўнітарных), ужо праз некалькі гадоў мушкеты выйшлі з шырокага выкарыстання.

Калібр мушкетаў вагаўся ад 0,50 да 0,75 цалі (13-19 мм). Звычайна гладкаствольны мушкет выкарыстоўваўся для дакладнай стральбы па адной цэлі толькі з адлегласці каля 100—150 метраў. Наразныя мушкеты сярэдзіны 19-га стагоддзя, такія, як Springfield Model 1863, былі значна больш дакладнымі, з магчымасцю эфектыўна паражаць цэль на адлегласці да 500 метраў.
# Ствол (зброя)

Нарэзы ў нутры стволавага канала
**Ствол**, таксама **руля** — асноўная частка агнястрэльнай зброі, прызначаная для кідання снарада (міны, гранаты, кулі) з вызначанай пачатковай скорасцю і надання яму ўстойлівага палёту ў жаданым кірунку.

Ствол уяўляе сабой трубу, унутраная полая частка якой завецца каналам. Канал ствала складаецца з каморы, дзе змяшчаецца кідальны зарад, і вядучай часткі. На вонкавай паверхні ствала, размешчанай над каморай, раней ставілася адмысловае таўро, якое паказвала на прыналежнасць зброі той ці іншай дзяржаве (казне), таму за гэтай часткай ствала гістарычна захавалася назва казённай. Процілеглая частка ствала атрымала назву дульнай. Адпаведна кантавыя зрэзы ствала прынята зваць казённым і дульным. Адлегласць паміж гэтымі зрэзамі завецца даўжынёй ствала, яна вымяраецца лікам калібраў гэтага ствала або ў міліметрах (дзюймах).

## Гісторыя

Ствол стрэльбы звычайна металічны. Тым не менш, раннія кітайцы, вынаходнікі пораху, выкарыстоўвалі бамбук. Звычайны бамбук мае трубчастае сцябло і вельмі добра апрацоўваеца, аднак такой ствол быў не вельмі надзейны.

У працэсе пошуку больш надзейных матэрыялаў ствала ў Кітаі пачалі выкарыстоўваць чыгун.

Ствалы ранніх еўрапейскіх стрэльб выраблялі з каванага жалеза, звычайна з некалькімі ўмацоўваючымі металічнымі палосамі, абгорнутымі вакол круглых каваных жалезных кольцаў, а затым зваранымі ў полы цыліндр. Але хутка збройнікі сталі аддаваць перавагу бронзе і латуні, галоўным чынам з-за лёгкасці іх ліцця і ўстойлівасці да каразійнага ўздзеяння гарэння пораху або салёнай вады (напрыклад пры выкарыстанні на марскіх суднах).

Ранняя агнястрэльная зброя была дульна зараджанай: порах, а затым куля зараджаліся з пярэдняга канца (дульнага зрэзу) ствала, і мела нізкую хуткастрэльнасць з-за грувасткага працэсу зараджання. Пазней вынайдзеныя канструкцыі з казённай часткай забяспечвалі больш высокую хуткастрэльнасць, але ў ранніх казённых снарадаў не было эфектыўнага спосабу герметызацыі газаў у казённай частцы ствала, што зніжала даступную дульную скорасць. Але ў XIX стагоддзі былі вынайдзены эфектыўныя затворы, якія герметычна зачынялі затвор ад выкіду газаў.

Таксама раннія гарматныя ствалы былі вельмі тоўстымі для свайго калібра. Гэта адбылося таму, што вытворчыя дэфекты, такія як бурбалкі паветра, затрымліваліся ў метале пры выплаўленні, і з’яўляліся звычайнай з’явай у той час, а такі дэфект пры тонкай сценцы самога ствала мог скончыцца яго разрывам.

## Зноскі

## Літаратура

* Ствол // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 184—185. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ствол (зброя)
# Кінжал

Кінжал і ножны
Кінжал
**Кінжа́л** (араб. خنجر‎ ханджар) — халодная зброя з кароткім (да 50 сантыметраў) прамым ці выгнутым клінком, завостраным з аднаго ці двух бакоў.

Часцей за ўсё кінжал выкарыстоўваецца для блізкага бою, але існуюць разнавіднасці кінжала з уцяжараным лязом, прызначаныя для кідання.

## Гл. таксама

* Крыс

## Літаратура

* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.268
# Васіль Аляксеевіч Дзегцяроў

| Васіль Аляксеевіч Дзегцяроў |
| --- |
|  |
| Дата нараджэння | 21 снежня 1879  (2 студзеня 1880) |
| Месца нараджэння | * Тула, Тульская губерня, Расійская імперыя
 |
| Дата смерці | 16 студзеня 1949(1949-01-16) (69 гадоў) |
| Месца смерці | * Масква, РСФСР, СССР
 |
| Месца пахавання | * Каўроў
 |
| Дзеці | Уладзімір Дзегцяроў[d] |
| Альма-матар | * царкоўна-прыхадская школа
 |
| Грамадзянства | * Расійская імперыя
* СССР
 |
| Прыналежнасць | СССР |
| Род войскаў | інжынерныя войскі |
| Званне | генерал-маёр |
| Узнагароды і званні |  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

Крупнакаліберны кулямёт ДШКМ (СССР)
**Васіль Аляксеевіч Дзегцяроў** (21 снежня 1879, Тула — 16 студзеня 1949, Масква) — савецкі канструктар зброі. Герой Сацыялістычнай Працы (1940), генерал-маёр інжынерна-артылерысцкай службы, чатыры разы лаўрэат Сталінскай прэміі.

## Распрацаваў

* Кулямёт ДП (Дегцярова пяхотны)
* Пісталет-кулямёт ППД-34
* Пісталет-кулямёт ППД-38
* Пісталет-кулямёт ППД-40
* Кулямёт ДК
* Кулямёт ДС-39
* ПТРД (руск.: Противотанковое Ружьё Дегтярёва)
* Кулямёт РПД
* Кулямёт ДШК
# FN P90

| FN P90 |
| --- |
|  Пісталет-кулямёт FN P90 |
| **Апісанне** |
| Тып: |
Пісталет-кулямёт |
| Краіна: |  Бельгія |
| Гады эксплуатацыі: |
з 1994 |
| **Гісторыя мадэлі** |
| Выраблялася: |
FN Herstal |
| **Характарыстыкі** |
| Маса, кг: |
2500г (без боепрыпасаў) |
| Даўжыня, мм: |
500мм |
| Даўжыня ствала, мм: |
259 мм |
| Калібр, мм: |
5,7 мм |
| Патроны: |
5.7x28 мм |
| Прынцып дзеяння: |
булпаб, схема з вольнай засаўкай |
| Хуткастрэльнасць, стрэлаў/хв: |
900 стр./хв |
| Боезабеспячэнне: |
магазін на 50 патронаў |
| Прыцэльная дальнасць стральбы, м: |
200 м |
| Прыцэл: |
каліматарны 1x |
| **Характарыстыкі пры выкарыстанні стандартнага патрона** |
| Пачатковая хуткасць кулі, м/с: |
716 м/с |
|

|  Пошук выяў у ВікіСховішчы |
| --- |

 |

**FN P90** — бельгійскі пісталет-кулямёт, распрацаваны ў 1986—1987 гадах фірмай FN Herstal. Распрацаваны ў першую чаргу для танкістаў і кіроўцаў баявых аўтамабіляў. Мае прагрэсіўны і зручны эрганамічны дызайн. Адмыслова для P90 распрацаваны патрон тыпу 5.7x28 мм SS190 (паменшаны патрон 5,56×45 мм).

Патроны 5,7×28 мм
FN P90 пабудаваны па схеме бул-пап, аўтаматыка працуе па схеме з вольным затворам. Незвычайнае размяшчэнне магазіна спачатку дзівіць, але потым высвятляецца, што гэта досыць зручнае рашэнне. Магазін усталяваны па-над ствольнай скрынкай і яго ёмістасць складае 50 патронаў. Стрэляныя гільзы выкідваюцца ўніз, праз полую дзяржальню кіравання агнём.

FN Р90 абсталяваны ўбудаваным каліматарным прыцэлам кратнасці 1Х з прыцэльнай сеткай у выглядзе літары «Т». Прыцэльная сетка мае аўтаматычна рэгуляванае падсвятленне ў залежнасці ад вонкавай асветленасці; таксама зброя абсталяванае лазерным цэлепаказальнікам, размешчаным знізу. Акрамя таго, да яго прыкладаецца глушыцель, але яго эксплуатацыя магчымая толькі ў тым выпадку, калі выкарыстоўваюцца патроны з дагукавай хуткасцю.

## Боепітанне

У P90 выкарыстоўваецца ўнікальная для свайго часу гарызантальная сістэма падачы, запатэнтаваная ў Злучаных Штатах, якая надае зброі кампактны профіль і незвычайны выгляд. У ЗША ў 1990 годзе быў выдадзены патэнт № 4 905 394 («падоўжны магазін з верхнім мацаваннем»), у якім адзіным вынаходнікам названы Рэнэ Предацзер. Здымны скрынкавы магазін усталяваны паралельна ствалу P90, упоравень з верхняй часткай корпуса зброі, і змяшчае 50 патронаў, якія размешчаны ў два рады «тварам» налева (павернутыя на 90° ад восі канала ствала). Калі патроны выштурхваюцца назад ціскам спружыны і паступаюць у заднюю частку магазіна, яны падаюцца ў адзін рад у спіральную падаючую рампу дзе паварочваюцца на 90°, і падаюцца ў патроннік.

Корпус магазіна выраблены з палімера і напаўпразрысты, што дазваляе стралку ў кожны момант бачыць колькасць патронаў.

## FN P90 у гульнях

* Battlefield 2
* Counter-Strike

## Крыніцы
# Баявая машына пяхоты

БМП-1
**Баявая машына пяхоты**, **БМП** — браніраваная машына мота-стралковых войскаў (мотапяхоты) для перамяшчэння асабовага складу і вядзення бою. З’явілася ў 1960-я г. Сучасная БМП — гусенічная (радзей колавая) машына высокай праходнасці, звычайна плаваючая, выкарыстоўваецца для дэсантавання. Аснашчана фільтра-вентыляцыйнай устаноўкай, прыладамі начнога бачання і інш. Узбраенне: 20— 30-мм аўтаматычная пушка, 1—2 кулямёты, часам процітанкавыя кіроўныя рэактыўныя снарады. Умяшчае 2—3 чалавекі экіпажу і 6—9 чалавек стралкоў, якія могуць весці агонь праз амбразуры. Скорасць руху: гусенічных 65—75, колавых да 100, па вадзе 6—10 км/гадзіну. Ёсць на ўзбраенні армій многіх краін: напрыклад, у ФРГ — гусенічная «Мардэр», у ЗША — плаваючая гусенічная М-2 «Брэдлі».

## Некаторыя віды БМП

* БМП-1
* БМП-2
* БМП-3
* M2 Bradley

## Іншая ваенная тэхніка

* БРДМ-2

## Літаратура

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
# Ваенная акруга

**Ваенная акруга** — ваенна-адміністрацыйная адзінка, тэррытарыяльнае агульнавайсковае аб'яднанне, у якое ўваходзяць злучэнні, часці, ваенна-навучальныя і розныя мясцовыя ваенныя ўстановы.

## Літаратура

Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
# Усход-1

| Усход-1 |
| --- |
|  |
| Краіна |  СССР |
| Спадарожнік |
Зямлі |
| Наступны |
Усход-2 |
| Час запуску |
12 красавіка 1961 года 06:07 UTC |
| Касмадром |  Байканур |
| Ракета-носьбіт |  Восток 8К72К |
| NSSDC ID | **1961-012A** |
| Маса |
4725 кг кг |
| Нахіленне |
65,0° |
| Перыяд абарачэння |
89,2 хв |
| Апагей |
327 км |
| Перыгей |
181 км |

**Усход-1** («Усход», рус.: *Восток-1*) — касмічны карабель з серыі «Усход», першы касмічны апарат, які падняў чалавека на калязямную арбіту.

На караблі «Усход» 12 красавіка 1961 года лётчык-касманаўт СССР Юрый Аляксеевіч Гагарын здзейсніў першы ў свеце палёт у касмічную прастору. Старт карабля адбыўся з касмадрома Байканур у 9 гадзін 7 хвілін маскоўскага часу (06:07:00 UTC). Карабель выканаў адзін віток вакол Зямлі і здзейсніў пасадку ў 10 гадзін 55 хвілін (07:55:00 UTC) у раёне вёскі Смелаўка Саратаўскай вобласці.

## Канструкцыя

Ракета-носьбіт Усход
### Сістэма жыццезабеспячэння

Першы палёт праходзіў у аўтаматычным рэжыме, пры якім касманаўт быў як бы пасажырам карабля. Але пры неабходнасці, у любы момант касманаўт мог перавесці карабель на ручное кіраванне.

Савецкія псіхолагі, не ведаючы дакладна, як будзе сябе паводзіць чалавек пры працяглым уздзеянні бязважкасці, дапускалі, што касманаўт можа страціць над сабой кантроль і захоча весці карабель уручную, таму лічбавы код, які дазваляе адключыць аўтаматыку, ляжаў у спецыяльным запячатаным канверце. Лічылася, што правільна прачытаць і ўвесці гэты код касманаўт зможа толькі будучы ў цвёрдым розуме. Аднак перад палётам Гагарыну ўсё ж сказалі гэты код.

У спускальным апараце падтрымлівалася нармальнае для чалавека ціск 755-775 мм рт.сл., тэмпература ў кабіне ў пачатку палёту складала 19 °C (да канца палёту яна паднялася да 22 °C), меўся запас ежы і вады, а таксама механізм для збору адходаў.

### Кіраванне ў космасе

Для кіравання карабля ў ВКБ-1 была распрацавана сістэма кіравання рухам (арыентацыі і спуску) «Чайка». Сістэма мела два рэжыму функцыянавання: асноўны і рэзервовы. Для візуальнай арыентацыі касманаўта ў касмічнай прасторы адносна паверхні Зямлі на карабель быў усталяваны аптычны прыбор «Взор». Акрамя гэтага, на караблі меліся пульт ручнога кіравання і прыборная дошка, паказваючая асноўныя індыкатары палёту

Прыборная панэль карабля
## Экіпаж

* Камандзір — Юрый Аляксеевіч Гагарын
* Дублёр — Герман Цітоў
* Рэзервны састаў — Рыгор Нялюбаў
# Тунгуска (зенітны ракетна-гарматны комплекс)

| 2С6 Тунгуска |
| --- |
|  |
| Класіфікацыя |
зенітны гарматна-ракетны комплекс |
| Баявая маса, т |
34 |
| Экіпаж, чал. |
4 |
| Гісторыя |
| Распрацоўнік |  |
| Вытворца |  |
| Гады распрацоўкі |
1970—1982 |
| Гады эксплуатацыі |
з 1982 |
| Габарыты |
| Даўжыня, мм | * 2,56 м
 |
| Браніраванне |
| Тып брані |
супрацькулявая |
| Узбраенне |
| Калібр і марка гарматы |
2 × 30мм 2А38 |
| Тып гарматы |
наразныя малакаліберныя аўтаматычныя гарматы |
| Боекамплект гарматы |
1936 |
| Далёкасць стральбы, км |
гарматная — 0,2—4, ракетная — 2,5—8; |
| Іншае ўзбраенне |
8 × ракеты 9М311 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Тунгуска** (індэкс ГРАУ — **2К22** па класіфікацыі НАТА — *SA-19 Grison*) — савецкі і расійскі зенітны гарматна-ракетны комплекс (ЗРГК), зенітная самаходная ўстаноўка (ЗСУ) распрацоўкі Тульскага КБ прыборабудавання (мае індэксы **2С6** і **2С6М**). Оптыка-электронныя і оптыка-механічныя прыборы комплексу распрацаваны ЛОМО.

Назву атрымаў ад прытоку Амура — ракі Тунгускі, аналагічна ЗСУ-23-4 «Шылка».

## Зноскі