Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Галоўнае камандаванне сухапутных войскаў вермахта

| Галоўнае камандаванне сухапутных войскаў вермахта ням.: Oberkommando des Heeres |
| --- |
|  |
| Краіна |  Трэці рэйх |
| Уваходзіць у | Сухапутныя войскі вермахта[d] |
| Тып | Генеральны штаб і воінскае фарміраванне |
| Войны |
Другая сусветная вайна |
| Удзел у | * Другая сусветная вайна
 |

**ОКХ** ад ням.: OKH (ням.: Oberkommando des Heeres) — вярхоўнае камандаванне сухапутных сіл вермахта з 1936 па 1945 год. Знаходзілася ў Вюнсдорфе пад Цосенам.

Пры галоўнакамандуючым Сухапутных войскаў знаходзіўся Генеральны Штаб (ням.: Generalstabes des Heeres), які з'яўляўся спадчыннікам імперскага Генеральнага штаба Германіі.

На працягу амаль усёй II сусветнай вайны (са снежня 1941 па канец красавіка 1945) ОКХ фармальна не падпарадкоўваўся ОКВ (ням.: Oberkommando der Wehrmacht) — вярхоўнаму галоўнакамандаваню вермахта. ОКХ пад кіраўніцтвам Гітлера фактычна з'яўлялася камандаваннем Усходнееўрапейскага тэатра ваенных дзеянняў, у той час як ОКВ командавала Заходнееўрапейскім тэатрам.

* Сцяг штаба ОКХ, красавік 1936 г. — люты 1938 года
* Сцяг штаба ОКХ, лютага 1938 года — 12 снежня 1941 года

## Галоўнакамандуючыя Сухапутнымі войскамі

* Генерал-палкоўнік Вернер фон Фрыч, 1 студзеня 1934 — 4 лютага 1938.
* Генерал-фельдмаршал Вальтэр фон Браўхіч, 4 лютага 1938 — 19 снежня 1941.
* Адольф Гітлер, 19 снежня 1941 — 30 красавіка 1945.
* Генерал-фельдмаршал Фердынанд Шорнер, 30 красавіка 1945 — 8 мая 1945.

## Начальнікі генеральнага штаба Сухапутных войскаў

* генерал артылерыі Людвіг Бек (1 кастрычніка 1933 — 31 жніўня 1938)
* генерал-палкоўнік Франц Гальдэр (1 верасня 1938 — 24 верасня 1942 г.)
* генерал-палкоўнік Курт Цэйтцлер (24 верасня 1942 — 10 чэрвеня 1944 г.)
* генерал-лейтэнант Адольф Хойзінгер (10 чэрвеня 1944 — 21 ліпеня 1944)
* генерал-палкоўнік Хайнц Гудэрыян (21 ліпеня 1944 — 28 сакавіка 1945)
* генерал пяхоты Ганс Крэбс (1 красавіка 1945 — 30 красавіка 1945)
* генерал-фельдмаршал Вільгельм Кейтэль (1 мая 1945 — 13 мая 1945)
* генерал-палкоўнік Альфрэд Іодль (13 мая 1945 — 23 мая 1945)

## Літаратура

* Geoffrey P. Megargee, Hitler und die Generäle. Das Ringen um die Führung der Wehrmacht 1933-1945. (Paderborn 2006)
* Hoffmann, Hans-Albert: "Die deutsche Heeresführung im у Zweiten Weltkrieg", Friedland 2011, ISBN 978-3-942477-08-6
# Тэгеранская канферэнцыя

Сталін, Рузвельт, Чэрчыль
**Тэгера́нская канферэ́нцыя** — першая за гады Другой сусветнай вайны канферэнцыя "Вялікай Тройкі" — лідараў трох дзяржаў: Ф. Д. Рузвельта (ЗША), У. Чэрчыля (Англія) і І. В. Сталіна (СССР). Праходзіла з 1 лістапада да 1 снежня 1943 года ў г. Тэгеране.

Гістарычнае значэнне канферэнцыі цяжка пераацаніць — гэта была першая сустрэча «Вялікай Тройкі», на якой вырашаліся лёсы мільёнаў людзей, будучыня свету.

## Гл. таксама

* Ялцінская канферэнцыя
* Патсдамская канферэнцыя

## Спасылкі

* [* Матэрыялы Тэгеранскай канферэнцыі*].
* «Дэкларацыя трох дзяржаў» і «Дэкларацыя трох дзяржаў пра Іран».
# Балгарыя ў Другой сусветнай вайне

Балгарыя 1940-1944
Першапачаткова, **Балгарскае царства** ў **Другой сусветнай вайне** было саюзнікам нацысцкай Германіі і 1 сакавіка 1941 года яно далучылася да Траістага пакта. 6 красавіка 1941 года балгарскія войскі ў саюзе з Германіяй, Італіяй і Венгрыяй прынялі ўдзел у агрэсіі супраць Югаславіі і Грэцыі (гл. Уварванне ў Югаславію і Другое ўварванне ў Грэцыю ). Пасля гэтай аперацыі да Балгарыі былі далучаны Усходняя Сербія, большая частка Македоніі і ўзбярэжжа Эгейскага мора. 13 снежня 1941 года, Балгарыя аб'явіла вайну ЗША і Вялікабрытаніі, аднак не разарвала дыпламатычныя адносіны з СССР і, як следства, не ўдзельнічала ў вайне супраць Савецкага Саюза. Савецкія войскі падышлі да межаў Балгарыі да восені 1944 гады, і 5 верасня 1944 гады СССР абвясціў вайну Балгарыі.

Калі ў верасні 1944 года пасля капітуляцыі Каралеўства Румынія , тэатр ваенных дзеянняў перамясціўся ў Балгарыю - 9 верасня 1944 года ў краіне адбыўся дзяржаўны пераварот. Шэраг дзеячаў прагерманскага рэжыму, уключаючы князя Кірыла (брат памерлага цара Барыса III і рэгент малалетняга цара Сімяона II), былога прэм'ер-міністра Багдана Філава і інш. былі арыштаваны (пасля інтэрнаваны ў СССР, а па вяртанні ў Балгарыю былі прысуджаны Народным Судом ), і да ўлады прыйшоў урад Айчыннага фронту на чале з Кімонам Георгіевым. Урад Георгіева абвясціў вайну Германіі, і царская балгарская армія прыняла ўдзел у баях з нямецкімі войскамі. Пасля вайны на падставе вынікаў рэферэндуму 1946 года была абвешчана Народная Рэспубліка Балгарыя.
# Брушны тыф

| Брушны тыф |
| --- |
|  Фатаграфія мікрапрэпарату Salmonella enterica |
| МКХ-11 | 1A07 |
| МКХ-10 | A01.0 |
| МКХ-10-КМ | A01.0 і A01.00 |
| МКХ-9 | 002 |
| МКХ-9-КМ | 002.0 |
| DiseasesDB | 27829 |
| MedlinePlus | 001332 |
| eMedicine |
oph/686 med/2331 |
| MeSH | D014435 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

Сусветная распаўсюджанасць брушнога тыфа
♦ пояс тыфа

♦ эпідэмічныя зоны

♦ спарадычныя выпадкі
**Брушны тыф** — вострая інфекцыйная хвароба з кантактным механізмам перадачы, якая характарызуецца ліхаманкай, агульнай інтаксікацыяй, высыпаннямі на скуры і спецыфічным паражэннем лімфатычнай сістэмы ніжняга аддзела тонкай кішкі.

## Зноскі
# Траншэя (фартыфікацыя)

Траншэя ў Бемава на палігоне WAT
**Траншэ́я** (фр.: tranchée «роў») — адкрытае фартыфікацыйнае збудаванне, якое складаецца з вузкага і доўгага рову з аднабаковым ці двубаковым брустверам.

Прызначана для вядзення агню, назірання і скрытага перамяшчэння, а таксама для абароны асабовага саставу і ўзбраення ад сродкаў паражэння праціўніка.

Глыбіня трашшэі да 2 метраў. Будуюцца ў выглядзе ломаных або звілістых ліній. У пярэдніх і задніх стромкасцях абсталёўваюцца кулямётныя і нранатамётныя пляцоўкі, стралковыя ячэйкі, бліндажы і нішы. Паміж траншэямі будуюцца хады злучэнняў. На асобных участках робяцца перакрыцці.

У арміі Расіі траншэі выкарыстоўваюцца з часу абароны Севастопаля.

## Гл. таксама

* Траншэйная артылерыя
* Траншэйны нож
* Траншэйная стрэльба
* Траншэйная машына.

## Літаратура

* Траншэ́я // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 514. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Транше́и // Т. 26. Тихоходки — Ульяново. — М. : Советская энциклопедия, 1977. — С. 170. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров; 1969—1978). (руск.)
* Транше́я // Военный энциклопедический словарь / Пред. Гл. ред. комиссии Н. В. Огарков. — М.: Воениздат, 1983. — С. 751. — 863 с. (руск.)
* Транше́я // Военный энциклопедический словарь (руск.) / Пред. Гл. ред. комиссии С. Ф. Ахромеев. — 2-е изд.. — М.: Воениздат, 1986. — С. 751. — 863 с. — 150 000 экз.
* Транше́я // Военный энциклопедический словарь : [ВЭС] : в 2 т. Т. 2. / редкол.: А. П. Горкин [и др.] ; Ин-т воен. истории Минобороны России. — М. : БРЭ : РИПОЛ КЛАССИК, 2001. — С. 658. — 816 с. — 5000 экз. — (Энциклопедические словари). — ISBN 5-85270-219-6 («БРЭ»); ISBN 5-7905-0994-0 («РИПОЛ КЛАССИК»); ISBN 5-7905-0996-7 (т. 2).
* Транше́я // Военный энциклопедический словарь / Отв. ред. Еремина Н.. — М.: Эксмо, 2007. — С. 918. — 1024 с. — 5 000 экз. — ISBN 978-5-699-23223-9. (руск.)
* Транше́я // Словарь военных терминов / Сост. А. М. Плехов — М.: Воениздат, 1988. — С. 301. — 335 с. — 65 000 экз. — ISBN 5-203-00175-8. (руск.)

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Траншэя (фартыфікацыя)
# Кокі Хірота

| Кокі Хірота |
| --- |
| яп.: 広田弘毅 |
|  |
|  |
|

| 32-і прэм’ер-міністр Японіі |
| --- |
| 9 сакавіка 1936 — 2 лютага 1937 |

 |
| Папярэднік | Keisuke Okada[d] |
| Пераемнік | Senjūrō Hayashi[d] |
|

| член Палаты пэраў Японіі[d] |
| --- |
| 31 мая 1937 — 13 снежня 1945 |

 |
|

---

 |
| Нараджэнне | 14 лютага 1878(1878-02-14)* Фукуока, Naka district[d]
 |
| Смерць | 23 снежня 1948(1948-12-23) (70 гадоў)* турма Сугама[d], Токіа, Японія
 |
| Месца пахавання | * Shōfuku-ji Temple[d]
 |
| Імя пры нараджэнні | яп.: 廣田 弘毅 |
| Жонка | Shizuko Hirota[d] |
| Грамадзянства | * Японія
 |
| Партыя | * незалежны кандыдат[d]
 |
| Адукацыя | * Fukuoka Prefectural Shuyukan High School[d]
* University of Tokyo, Faculty of Law, Graduate Schools for Law and Politics[d]
 |
| Аўтограф |  |
| Узнагароды |    |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Кокі Хірота** (14 лютага 1878 — 23 снежня 1948) — японскі дыпламат, палітык, 32-і прэм'ер-міністр Японіі. Нарадзіўся ў горадзе Фукуока, прэфектура Фукуока. Двойчы прызначаўся міністрам замежных спраў. З 9 сакавіка 1936 г. па 2 лютага 1937 года займаў пасаду прэм'ер-міністра Японіі. Пасля капітуляцыі Японіі арыштаваны і прысуджаны да смяротнага пакарання Міжнародным ваенным трыбуналам па Далёкім Усходзе. 23 снежня 1948 г. павешаны ў турме Сугама.

## Зноскі

## Літаратура

* Frank, Richard B. Downfall: The End of the Imperial Japanese Empire. Penguin (Non-Classics); Reissue edition (2001). ISBN 0-14-100146-1.
* Maga, Timothy P. Judgment at Tokyo: The Japanese War Crimes Trials. University of Kentucky (2001). ISBN 0-8131-2177-9.
# Маркіз

**Маркі́з** (фр.: marquis, англ.: marquess, італ.: marchese, новалац. *marchisus* або *marchio*, ад ням.: Markgraf) — заходне-еўрапейскі дваранскі тытул (маркізат).

Паводле іерархіі знаходзіцца паміж герцагскім і графскім тытуламі.

У Англіі, акрамя маркізаў ва ўласным сэнсе, гэты тытул даецца таксама старэйшым сынам герцагаў.

## Кароны маркізаў

* Нідэрланды
* Данія, Францыя, Германія,Ісландыя, Польшча, Італія
* Вялікабрытанія

## Найбольш вядомыя

* маркіз дэ Вабан
* маркіза дэ Пампадур
* маркіз дэ Сад
* маркіз дэ Лафает
* маркіз дэ Каленкур
* Маркіз Карабас

## Гл. таксама

* Маркграф
* Хоу, тытул
* Маркіз // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб., 1890—1907.
# Хідэё Нагуці

| Хідэё Нагуці |
| --- |
| яп.: 野口 英世 |
|  |
| Дата нараджэння | 9 лістапада 1876(1876-11-09)[…] |
| Месца нараджэння | * Inawashiro[d], Yama district[d], прэфектура Фукусіма, Японія
 |
| Дата смерці | 21 мая 1928(1928-05-21)[…] (51 год) |
| Месца смерці | * Акра, рэгіён Вялікая Акра, Гана
 |
| Месца пахавання | * Вудлан[d]
 |
| Грамадзянства | * Японія
 |
| Маці | Shika Noguchi[d] |
| Жонка | Mary Loretta Dardis[d] |
| Род дзейнасці | урач, мікрабіёлаг, патолагаанатам |
| Навуковая сфера | мікрабіялогія і медыцына |
| Месца працы | * Кіёцкі ўніверсітэт
* Такійскі ўніверсітэт
* Institute of Medical Science[d]
* Пенсільванскі ўніверсітэт
* Ракфелераўскі ўніверсітэт
 |
| Альма-матар | * Nippon Medical School[d]
 |
| Член у | * Японская акадэмія навук[d]
* Леапальдзіна
* Амерыканскае філасофскае таварыства
 |
| Узнагароды | ордэн Ганаровага легіёна    honoris causa (1920) Імператарская прэмія Японскай акадэміі[d] (5 ліпеня 1915) медаль Джона Скота[d] (1920) ганаровы доктар Універсітэта Парыж IV Сарбона[d] (1925) |
|  Цытаты ў Вікіцытатніку |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

Бюст японскага навукоўца і ўрача Хідэё Нагуці быў адкрыты 22 чэрвеня 2018 года ў Палацы Крыстал у Гуаякіль.
**Хідэё Нагуці** (яп.: 野口 英世 *Хідэё Нагуці*, 9 лістапада 1876 года — 21 мая 1928 года) — японскі мікрабіёлаг (бактэрыёлаг), які вызначыў бледныя спірахеты ў кары галаўнога мозга хворых на прагрэсіўны параліч.

У 1915 годзе атрымаў Імператарскую прэмію Японскай акадэміі навук.

Хідэё Нагуці падчас эксперыментаў заразіўся сіфілісам. Памёр у 1928 годзе ад амарылёза, праводзячы даследаванні ў Афрыцы. Яго апошнімі словамі былі: «Я не разумею».

Намаляваны на купюры ў 1000 іен узору 2004 года.

## Зноскі

## Спасылкі

* Hideyo Noguchi Memorial Hall (яп.)
# Еўрапейскі тэатр ваенных дзеянняў Першай сусветнай вайны

| Еўрапейскі тэатр Першай сусветнай вайны |
| --- |
| Асноўны канфлікт: Першая сусветная вайна |
|  Еўропа перад пачаткам сусветнай вайны |
| Дата |
3 жніўня 1914 — 11 лістапада 1918 |
| Месца |
Еўропа |
| Вынік |
Версальскі дагавор Брэсцкі мір |
| Праціўнікі |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Антанта:**
 Сербія
 Чарнагорыя (да 1916)
 Бельгія
 Вялікабрытанія і залежныя тэрыторыі:
* Аўстралія
* Індыя
* Канада
* Новая Зеландыя
* Дамініён Ньюфаўндленд
* ПАС

 Францыя і залежныя тэрыторыі
 Каралеўства Італія
 Расійская імперыя
 Партугалія (з 1916)
 ЗША (з 1917)
 Бразілія (з 1917)
 Грэцыя (з 1917)
 | **Цэнтральныя дзяржавы**:
 Германская імперыя
 Аўстра-Венгрыя
 Асманская імперыя
 Балгарыя (з 1915)
 |

 |
|  |

**Еўрапе́йскі тэа́тр Пе́ршай сусве́тнай вайны́** (1914 — 1918) — асноўны геапалітычны тэатр вайны, што на працягу 4 гадоў быў асноўным цэнтрам ваенных дзеянняў, якія вяліся ў часы Першай сусветнай вайны на тэрыторыі кантынента Еўропы і прылеглай акваторыі мораў і Атлантычнага акіяна.

Тэрытарыяльна *Еўрапейскі тэатр Першай сусветнай вайны* ахопліваў велізарную тэрыторыю еўрапейскага кантынента і ўмоўна дзяліўся на 4 асноўных тэатры ваенных дзеянняў:

* Балканскі тэатр ваенных дзеянняў
* Італьянскі тэатр ваенных дзеянняў
* Заходнееўрапейскі тэатр ваенных дзеянняў
* Усходнееўрапейскі тэатр ваенных дзеянняў

## Гл.таксама

* Афрыканскі тэатр Першай сусветнай вайны
* Блізкаўсходні тэатр ваенных дзеянняў Першай сусветнай вайны
* Азіяцка-Ціхаакіянскі тэатр ваенных дзеянняў Першай сусветнай вайны

## Зноскі

## Літаратура

* *Зайончковский А.М.* Первая мировая война. — СПб.: Полигон, 2000. — 878 с. — ISBN 5-89173-082-0.
* *Бэзил Лиддел Гарт.* 1914. Правда о Первой мировой. — М.: Эксмо, 2009. — 480 с. — 4 300 экз. — ISBN 978-5-699-36036-9.
* История Первой мировой войны 1914—1918 гг. / под редакцией И. И. Ростунова. — в 2-х томах. — М.: Наука, 1975. — 25 500 экз.
* *Задохин А. Г., Низовский А. Ю.* Пороховой погреб Европы. — М.: Вече, 2000. — 416 с. — (Военные тайны XX века). — 10 000 экз. — ISBN 5-7838-0719-2.
# Хіджаз (каралеўства)

|  |
| --- |
| каралеўства |
| Каралеўства Хіджаз |
| араб. مملكة الحجاز‎ |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Сцяг | Герб |

 |
|  |
| <  <
 >  >
1916 — 1925 |
| Сталіца | Мекка |
| Мова(ы) | арабская, асманская |
| Афіцыйная мова | арабская |
| Рэлігія | іслам |
| Грашовая адзінка | Рыал Хіджаза |
| Насельніцтва | 850 000 (1920) |
| Форма кіравання | манархія |
| Дынастыя |
Хашыміты |
|  • 1916—1924 |
Хусейн бен Алі |
|  • 1924—1925 |
Алі ібн Хусейн |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Каралеўства Хіджа́з** (араб. مملكة الحجاز‎, *Mamlakat al-Ḥijāz*) — дзяржава ў Хіджазе, якая абвясціла незалежнасць ад Асманскай імперыі ў 1916 годзе. Кіравалася хашыміцкай дынастыяй. У сярэдзіне 1920-х была заваявана Недждам, пасля чаго было створана аб’яднанае Каралеўства Неджд і Хіджаз.

## Гісторыя

У час Першай сусветнай вайны брытанцы пачалі перамовы з шэрыфам Меккі Хусейнам бен Алі. Вярхоўны брытанскі камісар у Егіпце Мак-Маган паабяцаў у кастрычніку 1915 года Хусейну прызнаць яго каралём будучай дзяржавы, якая мусіла ахапіць ўсе арабскія краіны Азіі, за выключэннем Лівана, захаду Сірыі, поўдня і ўсходу Аравіі. Паклаўшыся на гэта абяцанне, шэрыф Хусейн падняў у чэрвені 1916 года антыасманскае паўстанне.

Пасля вайны, чакаючы, калі Вялікабрытанія выканае свае абяцанні, Хусейн ібн Алі абвясціў сябе каралём, прэтэндуючы на аб’яднанне пад сваёй уладай усіх былых арабскіх правінцый Асманскай імперыі. Аднак у Вялікабрытаніі і Францыі меліся свае планы, і Вялікабрытанія прызнала яго толькі каралём Хіджаза. У 1919 годзе Хусейн вырашыў аб’яднаць арабаў сам, і накіраваў свае войскі ў памежныя раёны Неджда, але быў разбіты. Вялікабрытанія палічыла карысным суцішыць амбіцыі свайго саюзніка, але не дапусціла яго разгрому.

Хусейн не адмаўляўся ад сваіх амбіцыйных планаў, і павялічваў падаткі і расходы на армію. Гэта выклікала рост незадаволенасці ім унутры краіны. У сакавіку 1924 года ён, скарыстаўшыся ліквідацыяй халіфату пасля краху дынастыі Асманаў, абвясціў сябе новым халіфам. Гэта выклікала незадаволенасць у розных частках ісламскага свету, але асабліва — у Недждзе. У верасні 1924 года Неджд пачаў вайну супраць Хіджаза. Гэтым разам брытанцы, незадаволеныя прэтэнзіямі Хусейна і адкрыццём генконсульства СССР у Джыдзе ўлетку 1924 года, не падтрымалі караля, і ў кастрычніку 1924 года Хусейн быў скінуты і высланы з краіны сходам знаці. Сын Алі, які заняў ягонае месца, пакінуўшы ў руках Ібн Сауда Мекку і Медзіну, адступіў да Джыды, і абараняўся там каля года. У кастрычніку 1925 года эмір Неджда Ібн Сауд заключыў з брытанскім прадстаўніком пагадненне, па якім брытанскі ўрад у абмен на некаторыя саступкі фактычна прызнаў анексію Хіджаза Недждам. 22 снежня 1925 года Джыда здалася, а кароль Алі пакінуў Хіджаз; мясцовая знаць яшчэ раней прысягнулася Ібн Сауду.

## Літаратура

* «История Востока» в 6 томах. Т. V «Восток в новейшее время (1914—1945 гг.)» — М.: издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2006. ISBN 5-02-018102-1

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хіджаз (каралеўства)
# Англа-франка-рускае пагадненне (1915)

| Англа-франка-рускае пагадненне |
| --- |
|  |
| Дата падпісання | 18 сакавіка 1915 |
| Бакі | Расійская імперыя, Брытанская імперыя, Францыя |

**Англа-франка-рускае пагадненне** — аформленае 18 сакавіка 1915 года сакрэтнае пагадненне паміж краінамі Антанты, па якім Вялікабрытанія і Францыя згаджаліся вырашыць векавое Усходняе пытанне шляхам перадачы Канстанцінопаля з чарнаморскімі пралівамі Расійскай імперыі ў абмен на землі ў азіяцкай частцы Асманскай імперыі.

У выніку пагаднення Асманскай імперыі ўпершыню ў гісторыі супрацьстаяла кааліцыя з трох вялікіх дзяржаў. Платай за Канстанцінопаль павінна была стаць разгорнутая Расіяй ваенна-марская Басфорская аперацыя. Без удзелу рускага флоту Дарданэльская аперацыя англійскага камандавання пацярпела няўдачу, але ўжо ў 1917 годзе міністр замежных спраў Часовага ўрада П. М. Мілюкоў дамогся ад саюзнікаў пацверджання, што ўмовы пагаднення 1915 года застаюцца ў сіле.

Пасля Кастрычніцкага перавароту Ленін падпісаў (3 снежня 1917) зварот да працоўных мусульман Усходу, дзе выдаў існаванне сакрэтнага пагаднення, заявіўшы, што «тайныя дагаворы зрынутага цара аб захопе Канстанцінопаля, пацверджаныя зрынутым Керанскім, цяпер парваны і знішчаны».

## Зноскі
# Нёіскі дагавор

Тэрыторыі, адышэдшыя ад Балгарыі па Нёйскаму дагавору.
**Нёйіскі дагавор** - мірны дагавор, заключаны паміж Балгарыяй, якая была пераможана ў Першай сусветнай вайне ў якасці ўдзельніка блока Цэнтральных дзяржаў, і супрацьстаяўшымі блоку краінамі Антанты. Дагавор быў падпісаны 27 лістапада 1919 года ў прыгарадзе Парыжа Нёі-сюр-Сен (фр.: Neuilly-sur-Seine).

Балгарыя страчвала частку тэрыторыі (звыш 11 тыс. км² ці 1/10 тэрыторыі краіны і 1/7 насельніцтва), якая перадавалася Грэцыі, Румыніі і Каралеўству Сербаў, Харватаў і Славенцаў. Згодна з дагаворам:

* да Каралеўства Сербаў, Харватаў і Славенцаў адыходзілі Заходнія ўскраіны і частка Македоніі, якая ўваходзіла раней у склад Балгарыі;
* Заходняя Фракія на поўдні абвяшчалася юрысдыкцыяй «галоўных саюзных дзяржаў», але неўзабаве была перададзена Грэцыі, што пазбавіла Балгарыю стратэгічнага выхада да Эгейскага мора;
* Дабруджа была замацавана за Румыніяй.

Сума накладзенай на краіну кантрыбуцыі склала 2,25 млрд франкаў золатам (407 млн дол. ці 1/4 нацыянальнага здабытку), якія Балгарыя павінна была выплаціць на працягу 37 гадоў.

Колькасць сухапутных узброеных сіл абмежавана да 33 000, у тым ліку 20 000 - армія, 10 000 - жандармерыя, 3 000 - пагранічнікаў. Прызыўная служба была адменена. Ваенна-марскі флот Балгарыі скарачаўся да 10 караблёў; таксама Балгарыі было забаронена мець любыя віды цяжкага ўзбраення.

## Тэрыторыі, аднятыя ў Балгарыі згодна з Нёйіскім дагаворам

| Дзяржавы-набывацелі | Плошча | Насельніцтва |
| --- | --- | --- |
| Грэцыя | 6500 км² | 300 тыс. |
| Югаславія | 2500 км² | 100 тыс. |
| **Усяго** | 9000 км² | 400 тыс |

## Літаратура

* *Горохов В. Н.* История Международных отношений. 1918-1939. - М.: 2004.
* *Киган Джон.* Первая мировая война. — М.: АСТ, 2004. — 576 с. — 4 000 экз. — ISBN 5-170-12437-6.

## Спасылкі

* Тэкст дагавора (англ.)(недаступная спасылка)
# Баі за Кантхіен

| Баі за Кантхіен |
| --- |
| Асноўны канфлікт: Вайна ў В’етнаме |
| Амерыканскі артылерыйскі разлік вядзе абстрэл пазіцый праціўніка ў ваколіцах Кантхіена. |
| Дата |
22 лютага — 25 лістапада 1967 |
| Месца |
Паўднёвы В’етнам |
| Вынік |
перамога ЗША і Паўднёвага В’етнама |
| Праціўнікі |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Паўночны В’етнам
 |  ЗША  Паўднёвы В’етнам
 |

 |
| Камандуючыя |
|

|  |  |
| --- | --- |
| *невядома* | Віктар Гаральд Крулак
 |

 |
| Сілы бакоў |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  8—12 тысяч
  |  9 тысяч  *невядома* |

 |
| Страты |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  7563 забітых
  |  1416 забітых  *невядома* |

 |
|  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Баі за Кантхіен** — эпізод В’етнамскай вайны, калі адбываліся сутыкненні вакол амерыканскай ваеннай базы «Кантхіен».

«Вышыня 158», якая мела в’етнамскую назву «Кантхіен» («Узгорак анёлаў»), была размешчана за 3 км на поўдзень ад дэмілітарызаванай зоны паміж Паўночным і Паўднёвым В’етнамам (16°54′35″ пн. ш. 106°58′48″ у. д.). Увесну 1967 года на ёй была пабудавана база марской пяхоты ЗША. Пабудова базы вялася ў рамках праекта «Лінія Макнамары», які прадугледжваў стварэнне ўмацаванай лініі абароны на поўдзень ад дэмілітарызаванай зоны. На базе размяшчалася артылерыя, якая падтрымлівала дзеянні марской пяхоты ў дадзеным раёне.

У ліпені 1967 года паўночней Кантхіена адбылося буйнае сутыкненне ў ходзе правядзення марскімі пяхотнікамі аперацыі «Бафала». У верасні таго ж года база была фактычна абложана значнымі сіламі праціўніка. Яна штодня падвяргалася артылерыйскім абстрэлам з тэрыторыі Паўночнага В’етнама, у выніку чаго ў некаторых амерыканскіх салдат на базе развіўся сіндром «снараднага шоку». Да пачатку кастрычніка аблога была знята. У далейшым падзеі аблогі Кантхіена паўтарыліся падчас аблогі базы Кхешань.

У 1969 годзе база Кантхіен была перададзена паўднёвав’етнамскай арміі.

## Спасылкі

* Ветеран Вьетнама о своей службе в Контхиен  (англ.)