Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Экспрэсіянізм

Франц Марк. Алені ў лесе. 1913—1914 гады
**Экспрэсіяні́зм** (лац.: expressio — «выражэнне») — плынь у еўрапейскім мастацтве.

Экспрэсіянізм аб'яднаў першым чынам творчыя групы мастакоў, якія працавалі ў Германіі і Аўстраліі перад Першай сусветнай вайной. З канца XIX стагоддзя ў нямецкай культуры склаўся адмысловы погляд на твор мастацтва. Лічылася, што ён павінен несці ў сабе толькі волю мастака, стварацца «па ўнутранай неабходнасці», якая ў каментарыях і апраўданнях не мае патрэбы. Адначасова адбывалася пераацэнка эстэтычных каштоўнасцей. З'явілася цікавасць да творчасці гатычных майстроў — Эль Грэка, Пітэра Брэйгеля Старэйшага. Зноўку адкрываліся мастацкія вартасці экзатычнага мастацтва Афрыкі, Далёкага Усходу, Акіяніі. Усё гэта адбілася на фармаванні новай плыні ў мастацтве.

## Выяўленчае мастацтва

Экспрэсіянізм — гэта спроба паказаць унутраны свет чалавека, яго перажыванні, як правіла, у момант максімальнай духоўнай напружання. У экспрэсіянізме было шмат супярэчнасцей. З аднаго боку — крайні індывідуалізм; з іншага — культ індывідуалізму спалучаўся са сталым імкненнем аб'ядноўвацца. Экспрэсіяністы адмовіліся ад светлаценю, перадачы прасторы. Паверхня іх палотнаў здаецца апрацаванай грубым пэндзлем без усялякага клопату аб вытанчанасці. Мастакі шукалі новыя, агрэсіўныя выявы, імкнуліся выказаць сродкамі жывапісу трывогу, дыскамфорт. Колер, лічылі экспрэсіяністы, валодае ўласным сэнсам, ён здольны выклікаць пэўныя эмоцыі, яму прыпісвалі сімвалічнае значэнне.

## Экспрэсіянізм у архітэктуры

У канцы 1910-х і пачатку 1920-х гг. архітэктары паўночнагерманскай цаглянай і Амстэрдамскай груп выкарыстоўвалі для самавыяўлення новыя тэхнічныя магчымасці, якія ім падавалі такія матэрыялы, як удасканаленая цэгла, сталь і шкло. Архітэктурныя формы прыпадабняліся аб'ектам нежывой прыроды; у асобных біяморфных канструкцыях той эпохі бачаць зародак архітэктурнай біёнікі.

З прычыны цяжкага фінансавага стану паваеннай Германіі самыя адважныя праекты экспрэсіянісцкіх збудаванняў, зрэшты, засталіся не здзейсненнымі. Замест будаўніцтва рэальных будынкаў архітэктарам прыпадала здавольвацца распрацоўкай часовых павільёнаў для выставак, а таксама дэкарацый тэатральных і кінематаграфічных пастановак.

Век экспрэсіянізму ў Германіі і сумежных краінах быў кароткі. Пасля 1925 г. вядучыя архітэктары, уключаючы В. Гропіуса і Э. Мендэльсона, пачынаюць адмаўляцца ад усякіх дэкаратыўных элементаў і рацыяналізаваць архітэктурную прастору ў рэчышчы «новай рэчыўнасці» (гл. Баўхаус).

* Вежа Эйнштэйна ў Патсдаме
* Чыліхаўс у Гамбургу
* Царква Грундтвіга (Капенгаген)
* Вялікі драматычны тэатр, Берлін
* Гётэанум Р. Штэйнера

Экспрэсіянісцкі кірунак у архітэктуры адраджаецца ў паваенны перыяд пад назвай структурнага экспрэсіянізму. Грандыёзныя аб'екты неаэкспрэсіянісцкай архітэктуры раскіданы па ўсім свеце — ад Нью-Ёрка (TWA Flight Center у аэрапорту імя Кенэдзі, арх. Эра Саарынен) да Аўстраліі (Сіднейскі оперны тэатр, арх. Ёрн Утзан).

## Літаратура

## Кінематограф

## Музыка

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Экспрэсіянізм
# Артур Бойд

| Артур Бойд |
| --- |
|  |
| Дата нараджэння | 24 ліпеня 1920(1920-07-24)[…] |
| Месца нараджэння | * Murrumbeena[d], штат Вікторыя, Аўстралія
 |
| Дата смерці | 24 красавіка 1999(1999-04-24)[…] (78 гадоў) |
| Месца смерці | * Мельбурн, штат Вікторыя, Аўстралія
 |
| Месца пахавання | * Brighton Cemetery[d]
 |
| Грамадзянства | * Аўстралія
 |
| Бацька | Merric Boyd[d] |
| Жонка | Yvonne Boyd[d] |
| Род дзейнасці | мастак, скульптар, кераміст, літограф, майстар афорту, рысавальшчык |
| Жанр | партрэт, фігуратывізм[d] і пейзаж |
| Вучоба | * National Gallery of Victoria Art School[d]
 |
| Мастацкі кірунак | Angry Penguins[d] |
| Член у | * Аўстралійская акадэмія гуманітарных навук[d]
 |
| Узнагароды |   Australian of the Year[d] (1995) |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Артур Мерык Блумфілд Бойд** AC OBE (24 ліпеня 1920 — 24 красавіка 1999) — аўстралійскі мастак сярэдзіны і канца XX стагоддзя.

Стыль Бойда — ад імпрэсіяністычных карцін аўстралійскага пейзажу да выразна экспрэсіяністычных фігур. Некалькі вядомых твораў спалучаюць біблейскія гісторыі з аўстралійскім пейзажам, напрыклад, «Выгнанне» (1947—1948), якое цяпер знаходзіцца ў Мастацкай галерэі Новага Паўднёвага Уэльса. Працы Бойда прысвечаны гуманітарным праблемам і універсальным тэмам кахання, страты і сораму.

Бойд быў членам Antipodeans, групы мельбурнскіх мастакоў, у якую таксама ўваходзілі Кліфтан П’ю, Дэвід Бойд, Джон Брэк, Роберт Дыкерсан, Джон Персевал і Чарлз Блэкман.

## Зноскі
# Постімпрэсіянізм

| Постімпрэсіянізм |
| --- |
| фр.: postimpressionnisme |
|  |
| Звязаная асоба | Поль Гаген і Вінцэнт ван Гог |
| Дата пачатку | 1886 |
| Дата заканчэння | 1905 |
| Супрацьлегласць | імпрэсіянізм |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

«Зорная ноч над Ронай», Вінцэнт ван Гог
**Постімпрэсіянізм** (фр.: postimpressionisme) — кірунак у выяўленчым мастацтве. Узнік у 1880-х гадах. Мастакі гэтага кірунку не прытрымліваліся толькі візуальных уражанняў, а імкнуліся вольна і абагульнена перадаваць матэрыяльнасць свету, звярталіся да дэкаратыўнай стылізацыі. Да выбітных прадстаўнікоў постімпрэсіянізму ў жывапісе адносяцца Вінцэнт Ван Гог, Поль Гаген, Поль Сезан, Тулуз-Латрэк, Гастон Ла Туш, Рэнэ Шутцэнбергер.

Пачатак постімпрэсіянізму прыпадае на крызіс імпрэсіянізму ў канцы XIX стагоддзя. Тады адбылася апошняя выстаўка імпрэсіяністаў і быў апублікаваны «Маніфест сімвалізму» (1886) французскага паэта Жана Марэаса. Постімпрэсіяністы, многія з якіх раней прымыкалі да імпрэсіянізму, пачалі шукаць метады выказвання не толькі імгненнага і мінучага, яны пачалі асэнсоўваць працяглыя станы навакольнага свету.

Для постімпрэсіянізму характэрныя розныя творчыя сістэмы і тэхнікі, якія паўплывалі на далейшае развіццё выяўленчага мастацтва. Работы Ван Гога апярэдзілі з’яўленне экспрэсіянізму, Гаген праклаў шлях да сімвалізму і мадэрну.

## Зноскі

## Літаратура

* Bowness, Alan, et alt.: Post-Impressionism. Cross-Currents in European Painting, Royal Academy of Arts & Weidenfeld and Nicolson, London 1979 ISBN 0-297-77713-0.
* Rewald, John: Post-Impressionism: From Van Gogh to Gauguin, revised edition: Secker & Warburg, London 1978.
# Джорджа дэ Кірыка

| Джорджа дэ Кірыка |
| --- |
| італ.: Giorgio de Chirico |
|  |
| Дата нараджэння | 10 ліпеня 1888(1888-07-10)[…] |
| Месца нараджэння | * Волас, Каралеўства Грэцыя[…]
 |
| Дата смерці | 20 лістапада 1978(1978-11-20)[…] (90 гадоў) |
| Месца смерці | * Рым, правінцыя Рым, Лацыа, Італія[…]
 |
| Месца пахавання | * San Francesco a Ripa[d]
 |
| Грамадзянства | * Італія
 |
| Бацька | Evaristo de Chirico[d] |
| Жонка | Raissa Calza[d] |
| Род дзейнасці | мастак, скульптар, пісьменнік, сцэнограф, ілюстратар, дызайнер упрыгожванняў, рысавальшчык, мастак-гравёр |
| Жанр | метафізічны жывапіс[d], алегорыя, пейзаж, ню, міфалагічны жывапіс[d], абстракцыянізм, анімалістычны жывапіс[d], партрэт, нацюрморт і гарадскі пейзаж[d] |
| Вучоба | * Мюнхенская акадэмія мастацтваў
* Афінская школа прыгожых мастацтваў
 |
| Мастацкі кірунак | метафізічны жывапіс[d] |
| Заступнікі | Emilio Bestetti[d] |
| Уплыў на | Luc Bestetti[d] і Zeev Tsuk[d] |
| Член у | * Акадэмія прыгожых мастацтваў[d]
* Акадэмія прыгожых мастацтваў
 |
| Узнагароды |    вялікі афіцэр ордэна «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай»[d] (1957) |
| Сайт | fondazionedechirico.org/… |
| Подпіс |  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Джорджа дэ Кірыка** (італ.: Giorgio de Chirico; 10 ліпеня 1888, Волас, Грэцыя — 20 лістапада 1978, Рым) — італьянскі мастак, найбуйнейшы прадстаўнік метафізічнага жывапісу, папярэднік сюррэалізму. Старэйшы брат пісьменніка Альберта Савініа.

## Біяграфія

Нарадзіўся ў грэчаскім Воласе ў італьянскай сям’і Джэмы Чарвета і Эварыста дэ Кірыка. Яго маці мела генуэзска-грэчаскія карані (верагодна, нарадзілася ў Смірне), а яго бацька належаў да сіцылійскай арыстакратыі. Вучыўся ў Вышэйшай мастацкай школе ў Афінах, у 1906 годзе пераехаў у Мюнхен, дзе наведваў заняткі ў Мастацкай акадэміі. Там ён адкрыў для сябе Шапенгаўэра і Ніцшэ, жывапіс Клінгера і Бёкліна.

З 1908 года жыў у Італіі. У 1910 годзе прыехаў у Парыж, дзе зблізіўся з Пікаса і Апалінэрам. З пачаткам Першай сусветнай вайны вярнуўся ў Італію. З 1912 года браў удзел у выставах Восеньскага Салона, а з 1913 года — Салона Незалежных. У гэты перыяд нараджаецца серыя яго палотнаў — «таямніц».

У 1917 годзе ў ваенным шпіталі Ферары дэ Кірыка пасябраваў з мастаком Карла Кара, заснаваў разам з ім рух метафізічнага жывапісу. Паміж 1908 і 1917 гадамі мастак стварыў свае самыя значныя творы — серыю відаў пустынных гарадскіх плошчаў і нацюрмортаў.

## Зноскі
# Расел Драйсдэйл

| Расел Драйсдэйл |
| --- |
|  |
| Дата нараджэння | 7 лютага 1912(1912-02-07)[…] |
| Месца нараджэння | * Bognor Regis[d], Arun[d], Заходні Сусекс[d], Англія, Злучанае каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі
 |
| Дата смерці | 29 чэрвеня 1981(1981-06-29)[…] (69 гадоў) |
| Месца смерці | * Сідней, Новы Паўднёвы Уэльс, Аўстралія
 |
| Грамадзянства | * Аўстралія
 |
| Род дзейнасці | мастак |
| Жанр | партрэт |
| Вучоба | * Акадэмія дэ ла Гранд Шам’ер[d]
 |
| Узнагароды |   Wynne Prize[d] (1947) |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

Сэр **Джордж Расэл Драсдэйл** штат Амерыка (7 лютага 1912 — 29 чэрвеня 1981), таксама вядомы як **Тас Драсдэйл** — аўстралійскі мастак. Лаўрэат прэмію Віна за «Сафала» ў 1947 годзе, прадстаўляў Аўстралію на Венецыянскай біенале ў 1954 годзе.

## Біяграфія

Нарадзіўся 7 лютага 1912 г. у Багнор-Рэджысе (Сусекс, Англія) у сям’і англа-аўстралійскіх жывёлаводаў, якія пасяліліся ў Мельбурне ў 1923 годзе. Адукацыю атрымаў у гімназіі Джылонга. З 1938 па 1939 год вучыўся ў Мельбурнскай школе мастацтваў, затым у Лондане і Парыжы. Усё жыццё ён дрэнна бачыў і з 17 гадоў практычна аслеп на левае вока з-за разрыву сятчаткі (што пазней прывяло да адмовы ў заяўцы на вайсковую службу).

У 1947 годзе ён атрымаў прэстыжную прэмію Віна за «Сафалу» і прадстаўляў Аўстралію на Венецыянскай біенале ў 1954 годзе.

Памёр у Сіднеі 29 чэрвеня 1981 года.

## Зноскі