Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Агнямёт

Ранцавы агнямёт
**Агнямё́т** — зброя, прызначаная для паражэння жывой сілы праціўніка струменем падпаленай агнясумесі, падпальвання тэхнічных сродкаў і матэрыяльных запасаў, а таксама для стварэння ачагоў пажару.

Складаецца з рэзервуара для агнясумесі, брандспойта і запальніцы.

## Гісторыя

Правобразам агнямёта лічыцца «грэчаскі агонь», які выкарыстоўваўся ў Візантыі. У пачатку XVIII стагоддзя рускі інжынер Васіль Дзмітрыевіч Карчмін сканструяваў агнямётныя трубы для караблёў.

Агнямёты сучаснага тыпу з’явіліся ў пачатку XX стагоддзя. Першы ранцавы агнямёт стварыў нямецкі навуковец Рыхард Фідлер у 1901 годзе. Упершыню агнямёты былі масава выкарыстаны нямецкімі войскамі ў 1915 годзе падчас Першай сусветнай вайны. Яны паказалі высокую эфектыўнасць і моцнае псіхалагічнае ўздзеянне на праціўніка.

Да пачатку Другой сусветнай вайны агнямёты знаходзіліся на ўзбраенні большасці развітых краін. У РСЧА ранцавымі агнямётамі ўзбройваліся інжынерна-штурмавыя часці. Танкавымі агнямётамі абсталёўваліся машыны на базе танкаў Т-26, Т-34 і КВ.

## Віды агнямётаў

Паводле прынцыпу дзеяння і канструкцыі агнямёты падзяляюцца на наступныя віды:

* *Ранцавыя* (пераносныя) — абслугоўваюцца адным агнямётчыкам, далёкасць вогнемятання да 70 м.
* *Цяжкія пяхотныя* — усталёўваюцца на двухколавым лафеце, далёкасць да 200 м.
* *Механізаваныя* — размяшчаюцца на самаходным шасі (аўтамабілях, бронетэхніцы).
* *Танкавы агнямёты* — асноўнае або дадатковае ўзбраенне агнямётных танкаў.
* *Фугасны агнямёты* — стацыянарныя ўстаноўкі, у якіх выкід агнясумесі ажыццяўляецца з дапамогай парахавога зарада.
* *Рэактыўны агнямёты* — пераносная зброя ў выглядзе стрэльбы з рэактыўным снарадам, напоўненым агнясумессю. Далёкасць паражэння дасягае 800 м. Прыкладамі з’яўляюцца савецкія РПА «Рысь» і РПА-А «Шмель», а таксама цяжкія агнямётныя сістэмы ТГС-1 «Бураціна» і ТГС-1А «Сонцапёк».

## Крыніцы

## Літаратура

* Агнямёт // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — С. 78. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
* Огнемёт // Объекты военные — Радиокомпас / [под общ. ред. Н. В. Огаркова]. — М. : Военное издательство Министерства обороны СССР, 1978. — (Советская военная энциклопедия : [в 8 т.]; 1976—1980).
* Огнемёт // Военная Энциклопедия: В 8 томах (руск.) / Пад рэд. П. С. Грачова, І. М. Радзівонава і інш.. — М.: Воениздат, 1994. — Т. 6. — С. 12—13. — 639 с.

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Агнямёт
* Лёгкі пяхотны агнямёт ЛПА-50 (руск.)(недаступная спасылка). *Weaponplace.ru*. Архівавана з першакрыніцы 31 жніўня 2009. Праверана 8 студзеня 2026.
* Ранцавы агнямёт РОКС-3 (руск.)(недаступная спасылка). *Weaponplace.ru*. Архівавана з першакрыніцы 16 чэрвеня 2009. Праверана 8 студзеня 2026.
# Марціра

Марціра (1864)
**Марці́ра** (ад лац.: mortarium — ступа) — гармата вялікага калібру з кароткім ствалом для навеснай стральбы (50—75°).

Марціры прызначаліся, галоўным чынам, для разбурэння асабліва магутных умацаванняў; мелі буйнакалібравыя гладкія (з XIX ст. — і нарэзныя) ствалы даўжынёй 2—4 калібры. Лафет стацыянарны, з XVII—XVIII ст. — з пад’ёмным вінтом дзеля дакладнейшай вертыкальнай наводкі. Снарады — амаль выключна выбуховыя ці запальныя, таксама прымітыўная карцеч (камнямёт).

Адна з найбольшых збудаваных марцір — 914-мм марціра Малета (Вялікабрытанія, сяр. 1850-х гг.). Эпізадычна, ва ўмовах недастачы матэрыялаў, выкарыстоўваліся марціры, зробленыя з дрэва — 12-фунтавая (4,62-цалёвая) марціра федэральнага ўраду ў час грамадзянскай вайны ў ЗША, у Германіі ў час 1-й сусветнай вайны.

Тып з’явіўся ў XV ст. і ўяўляў сабой тыпалагічную процілегласць сучасным ім бамбардам — цяжкім гарматам для насцільнай стральбы суцэльнымі снарадамі (кароткі ствол, буйны калібр, пустацелыя снарады — бомбы, запальныя і пад.). Канструкцыя хутка дасягнула стабільнасці і практычна не мянялася да канца XIX ст. У XVII ст. з’явіліся пераносныя марціры (марціра Кугорна). У XIX ст. — нарэзныя марціры (пруская перыяду вайны 1864, расійская 152-мм узору 1895). На пачатку XX ст. тэхналагічнае і канструкцыйнае развіццё практычна сцёрла прынцыповыя адрозненні паміж цяжэйшымі гаўбіцамі і марцірамі. У час 2-й сусветнай вайны марціры ўжываліся рэдка, іх задачы выконвалі мінамёты і гаўбіцы. Да канца XX ст. цалкам выйшлі з ужытку.

У некаторых мовах (напрыклад, англійская, польская) гістарычнае найменне марціры стала азначаць мінамёт.

## Верхавая гармата

Верхавая гармата (руск.: верховая пушка) — тып вялікакалібравай гарматы (30—55 см) з кароткай руляй (2—3 калібры), прызначаны паражаць цэлі навесным агнём. Тып ужываўся ў Маскоўскай дзяржаве. Адзін з найбольшых узораў верхавых гармат быў адліты ў 1606 годзе майстрамі А. Чохавым і П. Фёдаравым і меў калібр 542 мм і даўжыню рулі 1,3 м..

## Зноскі

## Літаратура

* *Ruffell, WL*. The Mortar: Development of the mortar from the Middle Ages to the Present (англ.).
# Т-34

**T-34** — савецкі сярэдні танк перыяду Вялікай Айчыннай вайны, выпускаўся серыйна з 1940 года, і з 1944 года стаў асноўным сярэднім танкам Чырвонай Арміі СССР. Распрацаваны ў Харкаве. Самы масавы сярэдні танк Другой сусветнай вайны.

З 1942 па 1945 гг. асноўная, буйнасярыйная вытворчасць Т-34 была разгорнута на машынабудаўнічых заводах Урала і Сібіры, і працягвалася ў пасляваенныя гады. Вядучым заводам па мадыфікаванню Т-34 з’яўляўся Уральскі танкавы завод № 183. Апошняя мадыфікацыя (Т-34-85) знаходзіцца на ўзбраенні некаторых краін і па гэты дзень .

Дзякуючы сваім баявым якасцям Т-34 быў прызнаны шэрагам спецыялістаў лепшым сярэднім танкам Другой сусветнай вайны і аказаў велічэзны ўплыў на далейшае развіццё сусветнага танкабудавання. Пры яго стварэнні савецкім канструктарам ўдалося знайсці аптымальныя суадносіны паміж асноўнымі баявымі, эксплуатацыйнымі і тэхналагічнымі характарыстыкамі.

Танк Т-34 з’яўляецца самым вядомым савецкім танкам і адным з самых вядомых сімвалаў Другой сусветнай вайны. Да цяперашняга часу захавалася вялікая колькасць гэтых танкаў розных мадыфікацый у выглядзе помнікаў і музейных экспанатаў.

## Зноскі

## Спасылкі

* Падрабязна пра Т-34: прататыпы, гісторыя стварэння, баявое ўжыванне
* Падрабязна пра Т-34: апісанне канструкцыі
# Бронетранспарцёр

БТР-90 (2008 г.)
Беларускі БТР Volat V2 (2021 г.)
**Бронетранспарцёр** (БТР) — баявая бранявая колавая або гусенічная машына для перавозу мотастралкоў (да 28 чалавек), вядзення бою і агнявой падтрымкі, разведкі, аховы на маршы, патрулявання і сувязі. Таксама выкарыстоўваецца для буксавання гарматы і мінамёта, эвакуацыі параненых і перавозу боепрыпасаў. Узброены 20-міліметровай аўтаматычнай гарматай і кулямётам або 2-ма кулямётамі, часам гранатамётам і процітанкавамі кіруемымі ракетамі. Хуткасць на колах дасягае 110 км/гадз. Запас ходу да 1000 км. На гусеніцах адпаведна 75 км/гадз. і 400 км. Найчасцей плывучы, прыстасаваны для паветранага перавозу і дэсантавання, аснашчаны радыёстанцыяй і прыладай для стральбы ноччу. У ЗША вырабляецца плывучы гусенічны M113, у Германіі і Расіі — плывучыя колавыя «Фукс» і БТР-80 адпаведна.

## Зноскі

## Спасылкі