Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Хазары

|  |
| --- |
| Хазары † |
|  |
| Хазарскі воін з палонным. Малюнак Норманы Фінкельштэйна па матывах выявы качэўніка на сярэбраным гарлачы са скарбу Надзь-Сент-Міклаш. |
| Агульная колькасць |  |
| Рэгіёны пражывання | Паўночны Каўказ, Паволжа |
| Мова | хазарская |
| Рэлігія | політэізм, іўдаізм |
| Блізкія этнічныя групы | булгары, авары |

**Хаза́ры** іўр.: כוזרים (*Кузарым*), араб. الخزر‎ (*ал-Хазар*), перс.: خزر (*Хазар*), грэч. Χαζαροι (*Хазарой*), арм.: խազիր (Хазір), аг.-усх.-слав.: Козари, лац.: Chazari, Caziri, Gazari) † — саюз цюркамоўных, пераважна вандроўных плямёнаў, якія ў 1-м тыс. насялялі тэрыторыі Дагестана, Ніжняга Паволжа, Прыазоўя, Падоння і Крыма.

Пад назвай **акацыры** жылі ў стэпах Паўночнага Каўказа, упамінаюцца ў дакументах 5 ст. У 448 былі падпарадкаваныя правадыром гунаў Атылам. У 626—630 актыўна ўдзельнічалі ў вайне цюркаў супраць Персіі. У гэты час у хазараў адбываўся распад родавых зносін і фармаванне класавага грамадства. У сярэдзіне 7 ст. узнікла самастойная дзяржава хазараў ― Хазарскі каганат. Пасля разгрому каганату кіеўскім князем Святаславам (965; гл.далей паход Святаслава) хазары перасталі існаваць як самастойныя плямёны.

## Гл. таксама

* Хазарскі каганат

## Літаратура

* Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 11. Футбол — Яя; Дадатак / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1974. — 656 с.: іл., карты. С.15.
* Артамонов М. И. История хазар, Л., 1962.

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хазары
# Кірэна

| Старажытны горад Кірэна\* |
| --- |
| Archaeological Site of Cyrene\*\* |
| Сусветная спадчына ЮНЕСКА |
|

---

 |
| **Краіна** | Лівія |
| **Тып** | Культурны |
| **Крытэрыі** | ii, iii, vi |
| **Спасылка** | 190 |
| **Рэгіён**\*\*\* | Арабскія краіны |
| **Гісторыя ўключэння** |
| **Уключэнне** | 1982  (6-я сесія) |
| \* Міжнародная канвенцыя «ЮНЕСКА» \*\* Назва ў афіцыйным англ. спісе \*\*\* Рэгіён па класіфікацыі ЮНЕСКА |

**Горад Кірэна** (грэч. Κυρήνη) — старажытнагрэчаскі і рымскі горад недалёка ад сучаснага мястэчка Шахат у Лівіі. Горад быў старажытным і самым важным з пяці грэчаскіх гарадоў у рэгіёне. Горад даў усходу Лівіі класічную назву Кірэнаіка, якая захавалася да нашых дзён.

Кірэна знаходзілася ў пышнай даліне ў нагор'і Эль-Ахдар. Горад быў названы ў гонар вясны, якую грэкі прысвячалі Апалону. У горадзе таксама знаходзілася школа Кірэнаікаў, знакамітая школа філасофіі 3 ст. да н.э., заснаванай Арыстыпам, вучнем Сакрата. Менавіта тады горад атрымаў другую назву «*Афрыканскія Афіны*».

Руіны Кірэны ахоўваюцца ЮНЕСКА як помнік Сусветнай спадчыны.

## Гісторыя

Па звестках Герадота, галоўны горад старажытнай Лівіі быў заснаваны перасяленцамі з вострава Ціра спачатку на астраўку Платэі, а потым на мацерыку, у 16 км ад мора. Першым царом Кірэны ці, па-дарыйску, Кіраны, быў Бат-Арыстоцель. Датай заснавання горада лічыцца 630 год да н.э.

Падчас панавання дынастыі Батыядаў, Кірэна, дзякуючы мараходству і гандлю, хутка дасягнула высокай ступені росквіту і пасля працяглай і жорсткай барацьбы з Егіптам і Карфагенам зрабілася незалежнай. Каля 540 г. да н.э. браты цара Аркесілая II паўсталі і ўтварылі з заходніх гарадоў самастойную дзяржаву Барку. Улада Батыядаў была знішчана персідскім царом Камбізам, які далучыў Кірэну да егіпецкай сатрапіі.

Падчас панавання персаў, якое доўжылася 200 гадоў, Кірэна зрабілася рэспублікай; да гэтай пары прыпадае росквіт Кірэнскай школы філосафаў. Пасля нядоўгага панавання Фіброна, у 321 г. да н.э. егіпецкі цар Пталамей I падпарадкаваў Кірэнаіку сваёй уладзе; пяць гарадоў — Кірэна, Апалонія, Пталемаіда (Барка), Арсіноя (Таўхіра) і Берэніка (Еўгесперыды) — склалі саюз («пентаполь», гэта значыць пяціграддзе), ператвораны з 117 г. да н.э. у царства малодшай галіны дынастыі Пталемееў, апошні прадстаўнік якой, Апіён, у 96 г. да н.э. завяшчаў Кірэну рымлянам. Але горадам ненадоўга завалодалі тыраны Нікократ, а затым яго брат Леандр. Рымляне ўсё ж авалодалі горадам і ўсёй Кірэнаіка і далучылі яе да правінцыі Крыт (67 г. да н.э.).

У хрысціянскую пару ў Кірэне меўся асобны біскуп (у V стагоддзі — вядомы Сінезій). Кірэнаіка была радзімай філосафаў Арыстыпа, заснавальніка школы кірэнаікаў, і Карнеада, паэта Калімаха і географа Эратасфена. Горад быў разбураны арабамі. Горад быў канчаткова пакінуты жыхарамі ў 643 годзе. Ад грэцкай эпохі захаваліся значныя руіны і некропаль, раскопкі якога працягваюцца і ў XXI стагоддзі.
# Аляксандр Фёдаравіч Керанскі

| Аляксандр Фёдаравіч Керанскі |
| --- |
| руск.: Александр Фёдорович Керенский |
|  А. Ф. Керанскі |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | 1-ы Міністр юстыцыі Часовага ўрада Расіі  |  |
| 3 (16) сакавіка 1917 — 18 красавіка (1 мая) 1917 |

 |
| Папярэднік | Пасада заснавана |
| Пераемнік | Павел Мікалаевіч Пераверзеў |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | 2-і Ваенны і марскі міністр Часовага ўрада Расіі  |  |
| 3 (16) сакавіка 1917 — 1 (14) верасня 1917 |

 |
| Папярэднік | Аляксандр Іванавіч Гучкоў |
| Пераемнік | Аляксандр Іванавіч Вярхоўскі |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | 2-і Міністр-старшыня Часовага ўрада Расіі  |  |
| 24 ліпеня (6 жніўня)1917 — 26 кастрычніка (8 лістапада) 1917 |

 |
| Папярэднік | Георгій Яўгенавіч Львоў |
| Пераемнік | Часовы ўрад зрынута: У. І. Ленін (старшыня СНК), У. К. Вольскі (старшыня КАМУЗа) |
|

---

 |
| Нараджэнне | 22 красавіка (4 мая) 1881* Сімбірск, Сімбірскі павет[d], Сімбірская губерня, Расійская імперыя
 |
| Смерць | 11 чэрвеня 1970(1970-06-11)[…] (89 гадоў)* Нью-Ёрк, штат Нью-Ёрк, ЗША
 |
| Месца пахавання | * могілкі Патні-Вейл[d]
 |
| Бацька | Фёдар Керанскі[d] |
| Маці | Надзея Аляксандраўна Адлер |
| Жонка | Лідыя Трытан[d] і Вольга Керанская[d] |
| Дзеці | **сыны:** Алег і Глеб |
| Грамадзянства | * Расійская рэспубліка
* Расійская імперыя
 |
| Веравызнанне | Праваслаўе, руская царква |
| Партыя | * Партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў
* Эсэры
 |
| Адукацыя | * юрыдычны факультэт СПбДУ
 |
| Прафесія |
Юрыст |
| Месца працы | * Стэнфардскі ўніверсітэт
 |
| Аўтограф |  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |
|  **Творы** ў Вікікрыніцах |

**Аляксандр Фёдаравіч Керанскі** (22 красавіка (4 мая) 1881, Сімбірск — 11 чэрвеня 1970, Нью-Ёрк) — выдатны расійскі палітычны і грамадскі дзеяч; міністр, затым міністр-старшыня Часовага ўрада (1917), дваранін (з 1885).

## Зноскі

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аляксандр Фёдаравіч Керанскі
* An account of Kerensky at Stanford in the 1950s Архівавана 11 сакавіка 2007.
* Alexandr Kerensky Internet Movie Database Archive Footage