Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Квантавая оптыка

**Квантавай оптыкай** называюць раздзел оптыкі, які займаецца вывучэннем з'яў, у якіх выяўляюцца квантавыя ўласцівасці святла. Да такіх з'яў адносяцца: цеплавое выпраменьванне, фотаэфект, эфект Комптана, эфект Рамана, фотахімічныя працэсы, вымушанае выпраменьванне (і, адпаведна, фізіка лазераў) і іншыя галіны.

Квантавая оптыка з'яўляецца больш агульнай тэорыяй, чым класічная оптыка. Асноўная праблема, якая закранаецца квантавай оптыкай — апісанне ўзаемадзеяння святла з рэчывам з улікам квантавай прыроды аб'ектаў, а таксама апісанне распаўсюджвання святла ў спецыфічных умовах. Для таго, каб сапраўды вырашыць гэтыя задачы, патрабуецца апісваць і рэчыва (асяроддзе распаўсюджвання, уключаючы вакуум) і святло выключна з квантавых пазіцый, аднак часта звяртаюцца да спрашчэнняў: адну з кампанент сістэмы (святло або рэчыва) апісваюць як класічны аб'ект. Напрыклад часта пры разліках, звязаных з лазернымі асяроддзямі квантуюць толькі стан актыўнага асяроддзя, а рэзанатар лічаць класічным, аднак калі даўжыня рэзанатара будзе парадку даўжыні хвалі, то яго ўжо нельга лічыць класічным, і паводзіны атама ва ўзбуджаным стане змешчанага ў такой рэзанатар будуць значна больш складанымі.

## Літаратура

* *Скалли М. О., Зубайри М. С.* Квантовая оптика. (M.O. Scully, M.S. Zubairy) Перевод с английского под ред В. В. Самарцева. — М.: Физматлит, 2003.
* *Мандель Л., Вольф Э.* Оптическая когерентность и квантовая оптика — М.: Физматлит, 2000.
* *Клаудер Дж., Сударшан Э.* Основы квантовой оптики. Пер. с англ. — М.: Мир, 1970.
* *Клышко Д. Н.* Физические основы квантовой электроники. — М.: Наука, 1986.
* *Килин С. Я.* Квантовая оптика: Поля и их детектирование — Мн., 1990; М.: УРСС, 2003.

## Спасылкі

* Квантовая оптика Архівавана 13 жніўня 2010. // Энцыклапедыя Кругасвет  (руск.)
* Термины и электронные книги по квантовой оптике Архівавана 10 красавіка 2009.  (руск.)
# Харальд IV Гілі

| Харальд IV Гілі |
| --- |
|  Харальд Гілі праходзіць выпрабаванне агнём |
|  |
|

| манарх Нарвегіі[d] |
| --- |
| 1130 — 14 снежня 1136 |

 |
| Папярэднік | Сігурд I Крыжак |
| Пераемнік | Сігурд II Харальдсан |
|

---

 |
| Нараджэнне | 1102* ÉIR
 |
| Смерць | 14 снежня 1136(1136-12-14)* Берген, камуна Берген[d], Нарвегія
 |
| Род | дынастыя Гілі[d] |
| Бацька | Магнус III |
| Жонка | Інгрыд Рагнвальдсдотэр |
| Дзеці | Сігурд II Харальдсан, Інгэ I Гарбаты, Эйстэйн II[d], Магнус Харальдсан[d], Брыгіда Харальдсдоцір, Маргарэт Харальдсдоцір[d] і Maria Haraldsdatter[d] |
| Грамадзянства | * Нарвегія
 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Харальд IV** (стар.-ісл. *Haraldr gilli or Haraldr gillikristr*; памёр 14 снежня 1136) — кароль Нарвегіі. Нарадзіўся ў Ірландыі.

Прыкладна ў 1127 годзе ён прыбыў у Нарвегію і абвясціў сябе сынам Магнуса III, які быў у Ірландыі незадоўга да сваёй смерці ў 1103 годзе, і адзінакроўным братам кіруючага караля Сігурда I.

Ён паспяхова прайшоў выпрабаванне агнём, і Сігурд прызнаў іх сваяцтва пры ўмове, што Харальд не будзе прэтэндаваць на ўладу, пакуль жывы сын Сігурда Магнус. Быўшы ў добрых адносінах з каралём, Харальд выконваў умовы пагаднення да яго смерці ў 1130 годзе. Паміж ім і Магнусам разгарэлася вайна. Пасля некалькіх бітваў апошні быў захоплены, аслеплены і кінуты ў турму.

Харальд Гілі кіраваў краінай да 1136 года, калі быў забіты Сігурдам Слембэ, яшчэ адным незаконным сынам Магнуса III. Яго спадчыннікамі сталі законнанароджаны сын Інгэ Харальдсан і двое пазашлюбных.

Грамадзянскія войны ў Нарвегіі пачаліся прыблізна з яго ўзяходжання на трон і доўжыліся з 1130 па 1217 год.

Наступным каралём Нарвегіі па імі Харальд стаў толькі ў канцы XX стагоддзя Харальд V.

## Зноскі

## Літаратура

* Гаральд // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб., 1890—1907.