# Рэлігія ў Арменіі

Большая частка насельніцтва Арменіі з’яўляецца хрысціянамі — паслядоўнікамі Армянскай апостальскай царквы.

## Хрысціянства

Хрышчэнне Трдата III.
Хрысціянства з’явілася ў Арменіі ў I стагоддзі н.э., калі, паводле падання, у краіне навучалі апосталы Ісуса Хрыста Фадзей і Варфаламей, апошнія лічацца заснавальнікамі Армянскай апостальскай царквы. У пачатку IV стагоддзя (традыцыйная дата — 301 год) цар Трдат III абвясціў хрысціянства дзяржаўнай рэлігіяй, такім чынам Арменія стала першай хрысціянскай дзяржавай у свеце.

Паводле апублікаваных матэрыялаў перапісу насельніцтва Арменіі 2011 года, 92,6 % насельніцтва краіны належаць да Армянскай апостальскай царквы, 1,0 % насельніцтва адносяцца да пратэстанцкай Армянскай евангелісцкай царквы, 0,5 % адносяцца да Армянскай каталіцкай царквы, 0,3 % да дэнамінацыі Сведак Іеговы (мае адрозненні як ад традыцыйных хрысціянскіх цэркваў, так і ад пратэстанцкіх), 0,25 % праваслаўных, 0,1 % адносяцца да духоўна-хрысціянскай дэнамінацыі малакане, таксама невядомы лік хрысціянаў у матэрыялах перапісу аднесены да катэгорыі «іншыя» (агулам 0,26 % насельніцтва краіны), якая, апроч хрысціянаў, складаецца з мусульманаў, іўдаістаў і прыхільнікаў іншых нехрысціянскіх рэлігій. Такім чынам, трохі менш за 95 % насельніцтва краіны спавядаюць хрысціянства.

Армянская апостальская царква належыць да Арыентальных праваслаўных цэркваў, у лік якіх уваходзяць таксама Копцкая, Эфіопская, Эрытрэйская, Сірыйская і Малаанкарская праваслаўныя цэрквы.

Сярод шэрага нацыянальных меншасцей назіраецца высокая ступень рэлігійнай асіміляцыі: так, 77 % грэкаў Арменіі аднояцца да Армянскай апостальскай царквы, да гэтай жа царквы адносяцца 57 % украінцаў, 41 % рускіх і грузінаў, 34 % асірыйцаў. Назіраецца таксама ўстойлівая тэндэнцыя да скарачэння колькасці і дзелі нацыянальных меншасцей, якія з’яўляюцца традыцыйнымі носьбітамі тых канфесій, якія не маюць традыцыйнага шырання сярод этнічных армян.

## Езідызм

Пры перапісе езіды кваліфікаваліся як самастойны этнас, а іх традыцыйная рэлігія ў афіцыйна выдадзеных матэрыялах перапісу фігуруе пад назвай «шарфадзінская». З 35 308 этнічных езідаў да шарфадзінскай рэлігіі належаць 69 % (24 518 чалавек), апроч таго, да шарфадзінскай рэлігіі належаць 31 % этнічных курдаў (682 чалавекі). Усяго ў Арменіі жыве 25 204 паслядоўнікаў шарфадзінскай рэлігіі (0,83 % насельніцтва краіны). Езіды галоўным чынам жывуць у паселішчах Арарацкай даліны, на паўночны захад ад Ерэвана. 29 верасня 2012 года ў Армавірскай вобласці Арменіі ўрачыста быў адкрыты езідскі храм «Зіарат». Гэта першы храм, пабудаваны за межамі спрадвечнай радзімы езідаў — паўночнага Ірака, закліканы задаволіць духоўныя патрэбы езідаў Арменіі.

## Іўдаізм

У Арменіі жыве 3 тысячы іўдзеяў, галоўным чынам у Ерэване.

## Іслам

Блакітная мячэць у Ерэване.
У Арменіі жывуць паслядоўнікі ісламу, гэту рэлігію вызнаюць курды, персы, азербайджанцы і іншыя народы. У Ерэване для мусульманаў дзейнічае мячэць.

Цяпер у Арменіі дыяспара мусульманаў-курдаў налічвае некалькі сотняў чалавек, большасць з іх жыве ў Абавянскім раёне, некаторая колькасць мусульманаў-азербайджанцаў жыве каля ўсходніх і паўночных меж Арменіі ў сельскай мясцовасці. У Ерэване жывуць каля 1 тысячы мусульманаў — курды, персы і выхадцы з Блізкага Усходу.

## Паганства

Па даных перапісу 2011 года, у краіне жыве 5 434 паслядоўнікі паганства. Пераважная большасць грамадзянаў Арменіі, якія пры перапісе ўлічаны як паганцы, — гэта этнічныя езіды (3624 чалавекі ці 10 % агульнага ліку этнічных езідаў), а таксама этнічныя курды (палова агульнага ліку этнічных курдаў Арменіі, ці 1068 чалавек, запісаны як паганцы).

Сярод этнічных армян у якасці паганцаў сябе паказалі 734 чалавека ці 0,02 % усіх этнічных армян краіны. Гетанізм — неапаганскі рэлігійны рух, што ўзнаўляе традыцыйную дахрысціянскую рэлігію армян. Заснаваны арменолагам Слакам Какасянам на базе твораў вядомага армянскага нацыяналіста Гарэгіна Нждэ. Неапаганскія абрады рэгулярна праводзяцца ў храме Гарні. Кіраўніком паганскіх абшчын Арменіі з’яўляецца жрэц Заграб Петрасян. Дакладная колькасць паслядоўнікаў невядомая.

## Свабода веравызнання ў Арменіі

Канстытуцыя з папраўкамі, занесенымі ў снежні 2005 года, абвяшчае свабоду веравызнання, аднак закон накладае вызначаныя абмежаванні на свабоду веравызнання прыхільнікаў рэлігійных меншасцей, і ёсць некаторыя абмежаванні на практыцы. Армянская Апостальская Царква, якая мае афіцыйны юрыдычны статус, як нацыянальная царква, карыстаецца некаторымі прывілеямі, не даступнымі для іншых рэлігійных груп. Некаторыя канфесіі паведамілі пра дыскрымінацыю з боку службовых асоб сярэдняга ці нізкага ўзроўню ўрада, але адзначылі, што службовыя асобы высокага ўзроўню больш памяркоўныя. Сацыяльныя адносіны да некаторых груп рэлігійных меншасцей былі дваістымі, і з’явіліся паведамленні пра сацыяльную дыскрымінацыю ў дачыненні да членаў гэтых груп.

## Афіцыйная статыстыка

Рэлігійны склад насельніцтва Арменіі паводле перапісу 2011 года| Нацыянальнасць | Насельніцтва ўсяго | Маюць веравызнанне | Армянская апостальская | Евангельская | Шарфадзінская | Каталіцкая | Сведкі Іеговы | Праваслаўныя | Паганцы | Малакане | іншыя (у т.л. мусульмане, іўдаісты) | Не маюць веравызнання | Адмовіліся адказаць | Не ўказалі рэлігію |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Арменія (усяго)** | **3 018 854** | **2 897 267** | **2 796 519** | **29 280** | **25 204** | **13 843** | **8 695** | **7 532** | **5 434** | **2 872** | **7 888** | **34 373** | **10 941** | **76 273** |
| Армяне | 2 961 801 | 2 843 545 | 2 784 553 | 28 454 | 0 | 13 247 | 8 581 | 3 413 | 734 | 0 | 4 563 | 33 254 | 10 086 | 74 916 |
| Езіды | 35 308 | 33 772 | 3 597 | 532 | 24 518 | 0 | 40 | 0 | 3 624 | 0 | 1 461 | 413 | 547 | 576 |
| Рускія | 11 911 | 11 078 | 4 899 | 150 | 0 | 336 | 37 | 2 798 | 0 | 2 755 | 103 | 325 | 132 | 376 |
| Асірыйцы | 2 769 | 2 556 | 935 | 47 | 0 | 11 | 14 | 601 | 2 | 0 | 946 | 162 | 20 | 31 |
| Курды | 2 162 | 2 098 | 180 | 42 | 682 | 0 | 2 | 0 | 1 068 | 0 | 124 | 29 | 18 | 17 |
| Украінцы | 1 176 | 1 121 | 674 | 10 | 0 | 44 | 8 | 360 | 0 | 19 | 6 | 34 | 8 | 13 |
| Грэкі | 900 | 838 | 692 | 6 | 0 | 24 | 2 | 109 | 0 | 0 | 5 | 41 | 9 | 12 |
| Грузіны | 617 | 401 | 253 | 10 | 0 | 23 | 4 | 93 | 0 | 0 | 18 | 17 | 16 | 183 |
| Персы | 476 | 401 | 27 | 0 | 3 | 12 | 0 | 1 | 0 | 0 | 358 | 17 | 36 | 22 |
| іншыя | 1 634 | 1 393 | 661 | 29 | 1 | 143 | 6 | 150 | 6 | 98 | 299 | 64 | 51 | 126 |
| адмовіліся адказаць на пытанне пра нацыянальнасць | 100 | 64 | 48 | 0 | 0 | 3 | 1 | 7 | 0 | 0 | 5 | 17 | 18 | 1 |

## Зноскі