# Двукоссе

|  |
| --- |
| « » |
| Французскае двукоссе |
|

| „ “  | " "  | “ ” |
| --- | --- | --- |
| Нямецкае двукоссе  | Машынапіснае падвойнае двукоссе  | Англійскае падвойнае двукоссе |

 |
|

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |
| Пунктуацыя |
| апостраф | (’ ') |
| дужкі | ([ ], ( ), { }, ⟨ ⟩) |
| двукроп’е | (:) |
| коска | (,) |
| працяжнік | (‒, –, —, ―) |
| шматкроп’е | (…, ..., . . .) |
| клічнік | (!) |
| кропка | (.) |
| дэфіс | (‐) |
| дэфіс-мінус | (-) |
| пытальнік | (?) |
| двукоссе | (“ ”, ‘ ’, « », ‹ ›) |
| кропка з коскай | (;) |
| касая рыса (слэш, дроб) | (/,  ⁄ ) |
| Словараздзяляльнікі |
| прабел | ( ) ( ) ( ) |
| інтэрпункт | (·) |
| Асноўная тыпаграфіка |
| амперсанд | (&) |
| камерцыйнае at | (@) |
| зорачка (астэрыск) | (\*) |
| адваротная касая рыса | (\) |
| маркер спісу (буліт) | (•) |
| цыркумфлекс | (^) |
| крыжык | (†, ‡) |
| градус | (°) |
| перавернуты клічнік | (¡) |
| перавернуты пытальнік | (¿) |
| актаторп (рашотка, хэш) | (#) |
| знак нумара | (№) |
| знак дзялення | (÷) |
| парадкавы індыкатар | (º, ª) |
| працэнт, праміле, мільённая доля | (%, ‰, ‱) |
| абзац | (¶) |
| рыска | (′, ″, ‴) |
| знак параграфа | (§) |
| тыльда | (~) |
| падкрэсленне | (\_) |
| вертыкальная рыса | (¦, |) |
| Інтэлектуальная ўласнасць |
| знак аховы аўтарскага права | (©) |
| знак аховы сумежных правоў | (®) |
| сімвал знака абслугоўвання | (℠) |
| знак аховы сумежных правоў для фанаграмы | (℗) |
| таварны знак | (™) |
| Знакі валют |
| знак валюты (агульны) | (¤) |
| знакі валют (канкрэтныя) |
| (₳ ฿ ₵ ¢ ₡ ₢ ₠ $ ₫ ৳ ₯ € ƒ ₣ ₲ ₴ ₭ ℳ ₥ ₦ ₧ ₱ ₰ £ ₹ ₨ ₪ ₸ ₮ ₩ ¥ ៛) |
| Рэдкая тыпаграфіка |
| астэрызм | (⁂) |
| інтэрабанг | (‽) |
| іранічны знак | (؟) |
| Іншае |
| Дыякрытычныя знакі |
| Шпацыя |
| У іншых пісьменнасцях |
| Армянская пунктуацыя |
| Кітайская пунктуацыя |

 |
| Гэты шаблон: * глядзець
* размовы
* правіць
 |

**Двукоссе** — парны пунктуацыйны знак, які выкарыстоўваецца для вылучэння простай мовы, цытат, назваў літаратурных твораў, газет, часопісаў, арганізацый, а таксама асобных словаў, калі яны ўключаюцца ў тэкст не са сваім звычайным сэнсам, выкарыстоўваюцца ў іранічным сэнсе, прапануюцца ўпершыню, альбо, наадварот, як састарэлыя і да т. п.

## Віды двукоссяў

| Назва двукосся | Выгляд | Шасн. код Unicode | Мнемакод HTML |
| --- | --- | --- | --- |
| Ялінкі, вуглавое (або французскае) двукоссе | « » | U+00AB і U+00BB | &laquo; і &raquo; |
| Звычайнае (або нямецкае) двукоссе | „ “ | U+201E і U+201C | &bdquo; і &ldquo; |
| Асаблівае (або польскае) двукоссе | „ ” | U+201E і U+201D | &bdquo; і &rdquo; |
| Англійскае двукоссе | “ ” | U+201C і U+201D | &ldquo; і &rdquo; |
| Няпарнае двукоссе | ” ” | U+201D | &rdquo; |
| Прамое (праграмісцкае) падвойнае двукоссе | " " | U+0022 | &quot; |

### Клавіятура

Набор ASCII, як і большасць раскладак клавіятуры, мае толькі прамыя адзіночныя ( **'** - 0x27) і падвойныя (**"** — 0x22) двукоссі, якія і ўжываліся ў беларускіх тэкстах цягам доўгага часу. Але з пашырэннем Unicode рэкамендуецца ўжываць двукоссі беларускай тыпаграфікі: **«**вуглавыя**»** (U+00AB і U+00BB) і **„**звычайныя**“** (U+201E і U+201C).

## Віды двукоссяў у мовах свету

| Мова | Асноўнае | Альтэрнатыўнае | Прагал | Назва |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| асноўнае | укладзенае |  | асноўнае | укладзенае |  |
| Албанская | «…» | ‹…› |  | “…„ | ‘…‚ |  |  |  |
| Афрыкаанс | „…” | ‚…’ |  |  |  |  |  | *Aanhalingstekens* |
| Балгарская | „…“ |  |  | «…» |  |  |  | балг.: Кавички |
| Беларуская | «…» |  |  | „…“ |  |  |  | бел.: Двукоссе |
| Бразільская партугальская | “…” | ‘…’ |  |  |  |  |  | *Aspas* або *Vírgulas dobradas* |
| Валійская | ‘…’ | “…” |  | “…” | ‘…’ |  | 1–2 pt |  |
| Венгерская | „…” | »…« |  |  |  |  |  | венг.: macskaköröm (‘каціныя кіпцюры’), венг.: idézőjel (‘знак цытаты’=„ ”), венг.: hegyével befelé forduló jelpár (» «) |
| Грузінская |  |  |  |  |  |  |  | груз. ბრჭყალები (*brč’q’alebi* ‘кіпцюры’) |
| Грэчаская | «…» | ‹…› |  | “…„ | ‘…‚ |  | 1 pt | грэч. εισαγωγικά, (‘уводзіны’) |
| Дацкая | »…« | ›…‹ |  | „…“ або ”…” | ‚…‘ |  |  | дацк.: citationstegn («знак цытаты»), дацк.: anførselstegn, дацк.: gåseøjne («гусіныя вочы») |
| Інданезійская |  |  |  |  |  |  |  | індан.: Tanda kutip, tanda petik |
| Інтэрлінгва |  |  |  |  |  |  |  | Virgulettas |
| Ірландская | “…” | ‘…’ |  |  |  |  | 1–2 pt |  |
| Ісландская | „…“ | ‚...‘  |  |  |  |  |  | ісл.: Gæsalappir (‘гусіныя лапкі’) |
| Іспанская | «…» | “…” |  | “…” | ‘…’ |  | 0 pt | ісп.: Comillas latinas or ісп.: *comillas angulares* (« »), ісп.: *comillas inglesas dobles* (“ ”), ісп.: *comillas inglesas simples* (‘ ’). ‹ і › ніколі не выкарыстоўваюцца ў іспанскай мове |
| Італьянская | «…» |  |  | “…” | ‘…’ |  | 1–2 pt | італ.: Virgolette |
| Італьянская, Швейцарыя | «…» | ‹…› |  |  |  |  |  | гл. вышэй |
| Іўрыт | “…” |  |  | “…„ |  |  |  | merkha'ot — іўр.: מֵרְכָאוֹת (мн. лік да merkha — іўр.: מֵרְכָא) |
| Карэйская | “…” | ‘…’ |  | 『…』 | 「…」 |  |  | кар.: 따옴표(“*ttaompyo*”) |
| Каталонская | «…» | “…” |  | “…” | ‘…’ |  | 0 pt | катал.: Cometes |
| Латышская | «…» | „…” |  |  |  |  |  | лат.: Pēdiņas |
| Літоўская | „…“ | ‚…‘ |  | «…» | ‹…› |  |  | літ.: Kabutės |
| Лужыцкая | „…“ | ‚…‘ |  |  |  |  |  |  |
| Нарвежская | «…» | ‘…’ |  | „…” | ‘…’ |  |  | нарв.: Anførselstegn, нарв.: gåseauge/нарв.: gåseøyne (‘гусіныя вочы’), нарв.: hermeteikn/нарв.: hermetegn, нарв.: sittatteikn/нарв.: sitattegn, нарв.: dobbeltfnutt |
| Нідэрландская | „…” | ‚…’ |  | “…” | ‘…’ |  |  | нідэрл.: Aanhalingstekens («знак цытаты») |
| Нямецкая | „…“ | ‚…‘ |  | »…« | ›…‹ |  |  | ням.: Anführungszeichen, ням.: Gänsefüßchen («гусіныя лапкі»), ням.: Hochkommas/ням.: Hochkommata («высокія коскі») |
| Нямецкая, Швейцарыя | «…» | ‹…› |  |  |  |  |  | Гл. вышэй |
| Партугальская | «…» | ‹…› |  | “…” | ‘…’ |  |  | *Aspas* або *Vírgulas dobradas* |
| Партугальская (Бразілія) | “…” | ‘…’ |  |  |  |  |  | *Aspas* |
| Польская | „…” | ‚…’ |  | «…» |  |  |  | польск.: Cudzysłów |
| Руская | «…» | „…“ |  |  |  |  | 0 pt | руск.: Кавычки (агульны паняцце); руск.: ёлочки (*yolochki*, ‘елачкі’: вуглавое двукоссе); руск.: лапки (*lapki*, ‘маленькія лапкі’: звычайнае двукоссе) |
| Румынская | „…” | «…» |  |  |  |  |  | рум.: Ghilimele (мн. лік), рум.: ghilimea (адзіночны лік, выкарыстоўваецца вельмі рэдка) |
| Славацкая | „…“ | ‚…‘ |  | »…« | ›…‹ |  |  |  |
| Славенская | „…“ | ‚…‘ |  | »…« | ›…‹ |  |  |  |
| Спрошчаная кітайская | “…” | ‘…’ |  | ﹃...﹄ | ﹁...﹂ |  | Fullwidth form | GB/T 15834:1995 Архівавана 9 верасня 2006. |
| Сербская | „…“ | ‚…‘ |  | »…« | ›…‹ |  |  | сербск.: Наводници, знаци навода |
| Традыцыйная кітайская | 「…」 | 『…』 |  | “…” | ‘…’ |  |  | 引號 (yǐn hào) 國語文教育叢書第三 |
| Турэцкая | «…» | ‹…› |  | “…” | ‘…’ |  | 0–1 pt | турэцк.: Tırnak İşareti («пазногцевы знак») |
| Харвацкая | „…“ | ‘…’ |  | »…« | ‘…’ |  |  | харв.: Navodnici „…“ і »…« (альтэрнатыўны варыянт не выкарыстоўваецца ў рукапісных тэкстах, толькі ў прэсе і друку), харв.: polunavodnici ‘…’ |
| Чэшская | „…“ | ‚…‘ |  | »…« | ›…‹ |  |  | чэшск.: Uvozovka (адзіночны лік), чэшск.: uvozovky (множны лік) (*cf.* чэшск.: uvozovat — «укараняць») |
| Эсперанта |  |  |  |  |  |  |  | эспер.: Citiloj |
| Эстонская | „…“ |  |  | «…» |  |  |  | эст.: Jutumärgid (‘story marks’) |
| Фінская | ”…” | ’…’ |  | »…» | ’…’ |  |  | фінск.: Lainausmerkki («знак цытаты», адзіночны лік), фінск.: lainausmerkit (множны лік) |
| Французская | « … » | « … » or “…” |  | “ … ” | ‘ … ’ |  | ¼-em / non-break | фр.: Guillemets |
| Французская, Швейцарыя | «…» | ‹…› |  |  |  |  |  | Гл. вышэй |
| Шведская | ”…” | ’…’ |  | »…» | ’…’ |  |  | шведск.: citationstecken, шведск.: anföringstecken, шведск.: citattecken (сучасны паняцце), шведск.: dubbelfnutt (размоўны варыянт, для падвойнага ASCII-двукосся) |
| Японская | 「…」 | 『…』 |  |  |  |  |  | (*in'yōfu*) |

## Двукоссе ў беларускай мове

Цяпер у беларускай мове, як у прыватным выкарыстанні, так і ў сродках масавай інфармацыі, не існуе адзінага агульнапрынятага варыянту двукосся, хаця традыцыйна ў беларускіх друкарнях выкарыстоўваліся 2 віды двукоссяў: **«**вуглавое двукоссе**»** (ялінкі) і звычайнае альбо **„**нямецкае двукоссе**“**.

### Ужыванне двукоссяў у старых выданнях

| Праца | Год выдання | Месца выдання | Графіка | Ужываныя двукоссі |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| газета «Наша Ніва» | 1911 | Вільня, друкарня Марціна Кухты | кірыліца | **« »** і **„ “** |
| Максім Багдановіч. Вянок | 1913 (1914) | Вільня, друкарня Марціна Кухты | кірыліца | **„ “** і **« »** |
| Газета «Вольная Беларусь» | 1918 | Мінск | кірыліца | **« »** |
| Торф і яго выкарыстанне ў народнай гаспадарцы: працы сесіі Беларускай акадэміі навук, красавік 1934 г. | 1935 | выдадзена АН БССР | кірыліца | **„ “** |
| «Навука» на службе нацдэмаўскай контррэвалюцыі | 1931 | выдадзена АН БССР | кірыліца | **„ “** |
| гізэта «Наша Ніва», №34 | 1907 | Вільня | кірыліца | **„ “** |
| Вокладка драмы «Раскіданае гняздо» Янкі Купалы | 1919 | Вільня, друкарня «Прамень» | кірыліца | **„ “** |
| Рэкламная абвестка кнігі «Калоссе» | 1938 |  | кірыліца і лацінка | **„ ”** |
| Газета «З Беларускага Палетку» | 1937 | Вільня, друкарня імя Фр. Скарыны | кірыліца і лацінка | **„ “** |
| Дадатак на Нашай Нівы: апавяданне Элізы Ажэшкі «Гэдалі», вокладка | 1907 |  | лацінка | **„ “** |
| Рэкламная абвестка ў «Нашай Ніве» | 1912 |  | лацінка | **„ “** |
| Аздабленне кнігі Адама Станкевіча | не раней за 1938 |  | лацінка | **„ “** |
| Z historyi apolohetyki chryściajanskaj | 1928 | Вільня | лацінка | **„ “** |
| Мужыцкая праўда | 1862—1863 |  | лацінка | **„ ”** |

## Зноскі