# Гвалт

Фізічны гвалт са смяротным зыходам (на 100 тысяч жыхароў, 2002 год, даныя ААН).
     няма інфармацыі
     меней 200
     200-400
     400-600
     600-800
     800-1000
     1000-1200
     1200-1400
     1400-1600
     1600-1800
     1800-2000
     2000-3000
     больш 3000

**Гвалт**, па вызначэнні Сусветнай Арганізацыі Аховы Здароўя, — наўмыснае ўжыванне фізічнай сілы ці ўлады, сапраўднае ці ў відзе пагрозы, накіраванае супраць сябе, супраць іншай асобы, групы асоб ці абшчыны, вынікам якога з'яўляюцца (або маецца высокая ступень верагоднасці гэтага) цялесныя пашкоджанні, смерць, псіхалагічная траўма, адхіленні ў развіцці ці рознага роду шкода.

Гэта вызначэнне злучае наўмыснасць і фактычныя здзяйсненне акту гвалту, незалежна ад яго выніку. Уключэнне ў вызначэнне слоў «выкарыстанне ўлады» пашырае традыцыйнае разуменне прыроды гвалтоўнага акту тым, што ўключае ў паняцце гвалту дзеяння, крыніцай якіх з'яўляецца ўлада над чалавекам, гэта значыць пагрозы і запалохванне.

Ва ўсім свеце гвалт штогод становіцца прычынай смерці больш 1,5 мільёнаў людзей. На кожную гвалтоўную смерць даводзяцца дзясяткі выпадкаў шпіталізацыі, сотні выездаў службаў неадкладнай дапамогі і тысячы візітаў да ўрачоў. Апроч гэтага, гвалт часта цягне за сабой пажыццёвыя наступствы для фізічнага і псіхічнага здароўя пацярпелых і іх узаемадзеянні з іншымі людзьмі, а таксама можа запавольваць эканамічнае і сацыяльнае развіццё.

Паводле афіцыйнай пазіцыі СААЗ, прычыны гвалту збольшага абумоўлены біялагічнымі і іншымі асобаснымі фактарамі схільнасці чалавека да агрэсіі, аднак часцей такія фактары ўзаемадзейнічаюць з сямейнымі, супольнымі, культурнымі і іншымі фактарамі знешняга характару і такім чынам ствараюць сітуацыю, у якой узнікае гвалт.

## Віды гвалту

Па характарыстыках суб'ектаў, якія здзяйсняюць гвалт, вылучаюцца наступныя катэгорыі:

* замах на ўласнае жыццё ці здароўе (у тым ліку самагубства, спробы самагубства, самапашкоджанне);
* міжасобасны гвалт (гвалт з боку іншага чалавека ці групы людзей);
* калектыўны гвалт (гвалт з боку дзяржавы, палітычнай групы, тэрарыстычнай арганізацыі).

Па прыродзе гвалту вылучаюць наступныя тыпы:

* фізічны гвалт;
* сексуальны гвалт;
* псіхалагічны гвалт;
* нанясенне шкоды ці адсутнасць клопату.

## Псіхалогія і сацыялогія

Прычыны гвалтоўных паводзін людзей часта становяцца тэмай псіхалагічных і сацыялагічных даследаванняў. Нейрабіёлаг Ян Волаўка падкрэслівае, што для гэтых мэт агрэсіўныя паводзіны вызначаюцца як «наўмыснае фізічна агрэсіўныя паводзіны ў стаўленні да іншай асобы».

Вучоныя згодныя ў тым, што гвалт быў уласцівы людзям заўсёды. Пры гэтым ёсць археалагічныя сведчанні, якія паказваюць, што нароўні з воплескамі гвалту, для дагістарычных людзей было характэрна і міралюбнасць. Ёсць таксама даследаванні, якія пацвярджаюць, што людзі маюць мноства прыродных механізмаў, накіраваных на кааперацыю, стрымліванне агрэсіі і мірнае вырашэнне канфліктаў, і што гэтыя механізмы гэтак жа натуральныя, як і агрэсіўныя схільнасці.

## Гл. таксама

* Гвалт над дзецьмі
* Гвалт над жанчынамі
* Гвалт у школах
* Нягвалт

## Крыніцы

## Літаратура

* Walter Benjamin’s *Critique of Violence*
* Arno Gruen psychoanalyst who has written extensively on the origins of violence
* Flannery, D.J., Vazsonyi, A.T.& Waldman, I.D. (Eds.) (2007). The Cambridge handbook of violent behavior and aggression. Cambridge University Press, NY.
* Nazaretyan, A.P. (2007). Violence and Non-Violence at Different Stages of World History: A view from the hypothesis of techno-humanitarian balance. In: *History & Mathematics*. Moscow: KomKniga/URSS. P.127-148. ISBN 978-5-484-01001-1.
* Malesevic, S. (2010). The Sociology of War and Violence. Cambridge: Cambridge University Press.
* Gad Barzilai (2003). Communities and Law: Politics and Cultures of Legal Identities. Ann Arbor: University of Michigan Press. ISBN 0-472-11315-1.
* *Pinker S.* A History of Violence Edge Master Class 2011 (англ.)

## Спасылкі

* International Handbook of violence research
* Information on James W. Prescott’s work
* 1986 Seville Statement on Violence
* Introduction and Updated Information on the Seville Statement on Violence
* The Meanings of Violence and the Violence of Meanings Intercultural discussions on violence
* Text of Dom Helder Camara’s classic 1971 «Spiral of Violence»
* Institute for interdisciplinary Research on Conflict and Violence(недаступная спасылка)
* Historical Violence Database Архівавана 20 ліпеня 2011.
* American Psychological Association’s Violence Prevention Office
* How Violence has Change Ciudad Juarez Архівавана 12 верасня 2011.
* THE ORIGINS OF PEACE AND VIOLENCE.Deprivation of Physical Affection as a Main Cause of Depression, Aggression and Drug Abuse