Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Рэлігія ў Алжыры

Мячэць Джамеа эль-Кебір пабудавана ў 1097 годзе.
Сярод **рэлігій у Алжыре** найбольш распаўсюджанай з'яўляецца іслам, але існуе невялікая колькасць людзей, якія вызнаюць
іўдаізм ці хрысціянства.

## Іслам у Алжыры

Іслам з'яўляецца дзяржаўнай рэлігіяй краіны і рэгулюе практычна кожную сферу жыцця грамадзян. Існуе закон, які прадугледжвае пакаранне кожнага, хто заклікае мусульманіна адрачыся ад ісламу і прыняць іншую рэлігію, аднак, 29-я артыкул канстытуцыі прадугледжвае свабоду сумлення.

## Іншыя канфесіі

Аранская сінагога (араб. معبد وهران العظيم‎), пабудаваная ў 1918 годзе.
У краіне налічваецца каля 150 тыс. хрысціян (па іншых звестках — 50 тыс.), пераважна каталікоў, і прыблізна 1 тыс. прыхільнікаў іўдаізму. Антысемітызм уладамі не заахвочваецца. Калісьці іўдзейская абшчына Алжыра была вельмі шырокай і налічвала 140 тыс. чалавек, але вялікая частка пакінула краіну пасля войны за незалежнасць у 1962 годзе (атрымаўшы магчымасць, эмігрыравала ў Францыю).

## Зноскі
# Лю Цзун’юань

| Лю Цзун’юань |
| --- |
|  |
| Асабістыя звесткі |
| Дата нараджэння | 773[…] |
| Месца нараджэння | * Чан’ань[d], Сіянь, Царства Цынь, Чжоу, Кітайская імперыя[d]
 |
| Дата смерці | 819[…] |
| Месца смерці | * Лючжоу, Гуансі-Чжуанскі аўтаномны раён, Кітай
 |
| Пахаванне | * Wannian[d]
 |
| Грамадзянства | * Танская імперыя
 |
| Бацька | Liu Zhen[d] |
| Жонка | Yang Shi[d] |
| Дзеці | Liu Nu[d], Liu Fobi[d] і Liu Gao[d] |
| Прафесійная дзейнасць |
| Род дзейнасці | паэт, пісьменнік, каліграф, палітык |
| Мова твораў | вэньянь |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Лю Цзун’юань** (773, Хэдун, Шаньсі — 819, Лючжоу, Гуансі) — кітайскі філосаф і пісьменнік дынастыі Тан. Іерогліф «лю» перакладаецца «вярба».

## Біяграфія

Рабіў паспяховую кар’еру пры двары, але ў 805 годзе быў сасланы ў Хунань, а затым у Гуансі за выказванне рэфарматарскіх поглядаў. Разам з Хань Юем выступаў за вяртанне да мовы і стылю старажытных. Філасофскія погляды Лю Цзун’юаня выкладзены ім у «Адказах на „Пытанні да неба“», «Меркаваньні аб небе», «Меркаванні аб ахвярах духам» і іншых працах. З яго літаратурных твораў найбольш вядомымі былі байкі і прытчы, пейзажныя замалёўкі, пуцявыя нататкі.

На скон Лю Цзун’юаня Хань Юй адгукнуўся эпітафіяй.

## Зноскі

## Літаратура

* Chen J. Liu Tsung-yüan and Intellectual Change in T’ang China, 773—819, Cambridge: Cambridge UP, 1992
# Рэспубліка

**Рэспу́бліка** — форма кіравання дзяржавы, пры якой усе найвышэйшыя органы кіравання абіраюцца ці фармуюцца агульнанацыянальнымі прадстаўнічымі ўстановамі (напрыклад, парламент) на пэўны тэрмін.

## Гісторыя

Упершыню рэспубліка як форма кіравання ўзнікла ў старажытнай Грэцыі як антыпод манархіі.

## Віды рэспублікі

У асноўным выдзяляецца 2 віды рэспублік: парламенцкая і прэзідэнцкая. Найбольш распаўсюджанымі з’яўляюцца змяшаныя формы.

Для парламенцкай рэспублікі характэрна:

* вяршэнства парламента;
* адказнасць урада перад парламентам, а не перад прэзідэнтам;
* фармаванне ўрада;
* прэзідэнту належаць у асноўным цырыманіяльныя функцыі.

Для прэзідэнцкай рэспублікі характэрна:

* адказнасць урада перад прэзідэнтам.

Да змяшаных формаў адносяцца прэзідэнцка-парламенцкая (Перу, Егіпет, Турцыя, Украіна да 2005 года, Расія) і парламенцка-прэзідэнцкая (Фінляндыя, Францыя, Польшча, Літва).

У Беларусі цяпер можна назіраць суперпрэзідэнцкую рэспубліку (хоць у Канстытуцыі мы можам бачыць шмат рыс, характэрных для прэзідэнцка-парламенцкай рэспублікі).

## Іншыя значэнні

У шэрагу краін рэспублікамі называюцца адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі, якія карыстаюцца правамі больш шырокай аўтаноміі, чым іншыя. Такія рэспублікі ёсць, напрыклад, у Расіі (21 рэспубліка), Украіне (Аўтаномная Рэспубліка Крым), Узбекістане (Каракалпакстан).
# Таўталогія

**Таўтало́гія** (стар.-грэч.: ταυτολογία) — спалучэнне або паўтарэнне блізкіх па сэнсе словаў або выразаў. Напрыклад:

Ці свет, ці світае,
Ці на зоры займае?
Масла масленае,
Цалкам і поўнасцю.
Таўталогія звяртае ўвагу чытача (слухача) твора на нейкую думку, удакладняе яе, дапамагае ўзмацніць рытмічнасць мовы, надаць ёй большую эмацыянальнасць. Асабліва часта таўталогія ўжываецца ў народнай паэзіі. Ужытая недарэчы таўталогія можа збедніць выказванне, абясцэніць яго. Часам таўталогію называюць плеаназмам.

Таксама *таўталогія* — відавочны круг у вызначэнні, доказе (лац.: idem per idem — тое самае пра тое самае).

## Гл. таксама

* Таўталогія (логіка)

## Крыніцы

## Літаратура

* Таўтало́гія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 461. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд., дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
* Тавтоло́гия / Новосёлов М. М. // Т. 25. Струнино — Тихорецк. — М. : Советская энциклопедия, 1976. — С. 165. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров; 1969—1978). (руск.)
# Сцэнарый

**Сцэна́рый** (італ.: scenario; ад лац.: scaena — сцэна) — літаратурна-драматычны твор, напісаны як аснова для пастаноўкі кіна- або тэлефільма.

Сцэнарый у кінематографе, як правіла, нагадвае п’есу і падрабязна апісвае кожную сцэну і дыялогі персанажаў. Часам сцэнарый уяўляе сабой адаптацыю асобнага літаратурнага твора для кінематографа, у гэтым выпадку аўтар рамана бывае і аўтарам сцэнарыя (сцэнарыстам). Сцэнарыст — чалавек, які піша сцэнарый да фільма. Часам шматлікія сцэнарысты занятыя ў напісанні аднаго і таго ж сцэнарыя, перш чым рэжысёр абярэ лепшы. Неабавязкова аўтар кнігі робіцца сцэнарыстам пры яе экранізацыі.

## Гл. таксама

* Лібрэта

## Зноскі

## Літаратура

* *Асташонак А. М., Зайцава Л. М.* Сцэна́рый // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 314. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Сцена́рий; Сцена́рий бале́тный // Театральная энциклопедия. В 5 томах. / Под редакцией С. С. Мокульского (том 1), П. А. Маркова (тома 2—5). — М., Советская энциклопедия, 1961—1967. — Т. 4: Нежин — Сярев. — М., 1965. — Стб. 1144—1145. — 1152 стб. с илл., 6 л. илл. — 40 500 экз. (руск.)
* *Ванслов В. В.* Сцена́рий // Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович.— М.: Советская энциклопедия, 1981. — С. 495. — 623 стр. с илл. (руск.)
* Сцэна́рый // Тлумачальны слоўнік беларускай мовы: У 5-ці т / АН БССР, Інстытут мовазнаўства імя Я. Коласа. — Мн.: Беларус. Сав. Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1983. — Т. 5 кн. 1: С — Улагодзіць / [рэдактар М. Р. Суднік]. — С. 421. — 663 с.
# Заходняе хрысціянства

**Заходняе хрысціянства** — умоўны абагульняючы тэрмін, які аб’ядноўвае Лацінскую Царкву, Пратэстанцтва і супольнасці, што аддзяліся ад іх, такія як старакаталіцкая царква, незалежны каталіцызм і рэстаўрацыянізм.

Пераважная большасць з 2,3 мільярдаў хрысціян свету — заходнія хрысціяне (каля 2 мільярдаў — 1,2 мільярда лаціна-католікаў і 800 мільёнаў пратэстантаў). Першапачатковы і дагэтуль асноўны кампанент, Лацінская царква, развівалася пры біскупе Рыма ў былой Заходняй Рымскай імперыі ў антычнасці. З лацінскай царквы ўзнікла вялікая разнастайнасць незалежных пратэстанцкіх канфесій, у тым ліку лютэранства і англіканства, пачынаючы з пратэстанцкай Рэфармацыі ў 16-м стагоддзі, як і незалежны каталіцызм у 19-м стагоддзі. Такім чынам, тэрмін «заходняе хрысціянства» не апісвае адну супольнасць або рэлігійную канфесію, але ўжываецца для адрознення ўсіх гэтых канфесій разам ад усходняга хрысціянства.

Назва звязана з тым, што названыя кірункі хрысціянства гістарычна ўзніклі на тэрыторыі Заходняй Рымскай імперыі.

Як правіла, самі прадстаўнікі гэтых канфесій сябе «заходнімі хрысціянамі» не называюць. Гэты тэрмін часцей выкарыстоўваецца сярод прыхільнікаў усходняга хрысціянства, а таксама рэлігіязнаўцаў і спецыялістаў, якія вывучаюць гісторыю хрысціянства.

## Спасылкі

* На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
# Карэнныя народы

**Карэ́нныя наро́ды** — групы людзей, якія гістарычна жылі на пэўнай тэрыторыі да з’яўлення сучасных дзяржаўных меж і масавых перасяленняў. Нашчадкі першапачатковых насельнікаў гэтых зямель, якія цалкам або часткова захоўваюць сваю культурную, моўную і этнічную адметнасць.

Паняцце «карэнныя народы» — сучаснае і ўжываецца ў міжнародных дакументах, такіх як *Дэкларацыя ААН аб правах карэнных народаў*, падкрэсліваючы права гэтых народаў на самавызначэнне. Часам ужываецца паняцце «аўтахтоны» (ад ст.-грэц. αὐτός — «*сам, уласны*» і χθών — «*зямля, глеба*»), якое азначае «тыя, хто паходзіць з гэтай зямлі».

У гістарычных апісаннях сустракаюцца таксама найменні «абарыгены» і «тубыльцы», аднак у сучасным прававым кантэксце яны лічацца састарэлымі і могуць мець зняважлівае адценне.

У старажытнарымскай гісторыі, абарыгенамі называлі самае старажытнае племя, якое жыло каля падножжа Апенінскіх гор. Ад назвы гэтага племя абарыгенамі сталі называць увогуле старажытнае насельніцтва, карэнных жыхароў якой-небудзь мясцовасці (у процівагу перасяленцам).

Напрыклад, славяне — карэнныя народы Усходняй Еўропы. Этнагенез беларусаў праходзіў на той тэрыторыі, дзе яны жывуць і цяпер, іх таксама можна лічыць карэнным народам гэтай тэрыторыі.

* Жанчына аднаго з карэнных народаў Філіпін, на востраве Панай.
* Жанчына аднаго з карэнных народаў Еўропы — саамаў — Айлі Кескітала, прэзідэнт Саамскага парламента Нарвегіі ў 2005—2007 гадах.
* Жанчына аднаго з карэнных народаў Індыі — кхондаў.

## Крыніцы

## Спасылкі

*
# Амерыканская Ліга

| Амерыканская Ліга |
| --- |
|  |
| Від спорту | бейсбол |
| Заснаванне | 28 студзеня 1901 |
| Краіна | * ЗША
* Канада
 |
| Уладальнік | Галоўная ліга бейсбола |
| **Афіцыйны сайт** (англ.) |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Амерыканская Ліга Прафесійных Бейсбольных Клубаў** (англ.: American League of Professional Baseball Clubs), альбо проста **Амерыканская Ліга** (**АЛ**) — адна з дзвюх ліг, якія складаюць Галоўную Лігу Бейсбола (МЛБ) у ЗША і Канадзе.

Чэмпіёнамі Амерыканскай Лігі ў 2017 годзе сталі Х'юстан Астрас.
# Інфекцыя

**Інфекцыя** — заражэнне жывых арганізмаў мікраарганізмамі (бактэрыямі, грыбамі, найпрасцейшымі), а таксама вірусамі, прыёнамі. Тэрмін азначае розныя віды ўзаемадзеяння чужародных мікраарганізмаў з арганізмам чалавека (у медыцыне), жывёл (у заатэхніцы, ветэрынарыі), раслін (у аграноміі).

Навука аб інфекцыі завецца **інфекталогія**. Гэта навука, якая вывучае інфекцыйны працэс, інфекцыйную хваробу, інфекцыйную паталогію, што ўзнікае ў выніку канкурэнтнага ўзаемадзеяння арганізма з патагеннымі ці ўмоўна-патагеннымі мікраарганізмамі, і распрацоўвае метады дыягностыкі, лячэння і прафілактыкі інфекцыйных хвароб.

## Гл. таксама

* Мікоз
# Саамскія мовы

| Саамская |
| --- |
|  |
| Таксон |
падгрупа |
| Арэал |
Нарвегія, Расія, Фінляндыя, Швецыя |
| Колькасць носьбітаў | каля 25 тыс. чал. (па суме носьбітаў саамскіх моў) |
| Класіфікацыя |
| Катэгорыя |
Мовы Еўразіі |
|
Уральская сям'я
Фіна-вугорская галіна
Фіна-волжская група |
| Склад |
|
усходнесаамскія, заходнесаамскія |
| Коды моўнай групы |
| ДАСТ 7.75–97 | саа 575 |
| ISO 639-2 | smi |
| ISO 639-5 | smi |

"Мы супраць вайны!" Антываенны плакат на саамскай мове
**Саа́мскія мовы** — група роднасных моў, на якіх размаўляюць саамы (састарэлая назва — лапары) на поўначы Скандынаўскага паўвострава, у Фінляндыі і на Кольскім паўвостраве ў Расіі.

Уваходзяць у фіна-волжскую групу фіна-вугорскай галіны ўральскай моўнай сям’і. У складзе фіна-волжскай групы саамскія мовы ўтвораць адну з падгруп, у большай ступені роднасную прыбалтыйска-фінскай падгрупе (у якую ўваходзяць у тым ліку фінская, карэльская і эстонская мовы) і ў меншай ступені — марыйскай і мардоўскай падгрупам.

Агульная колькасць носьбітаў — каля 25 тысяч чалавек пры ацэнцы саамскага насельніцтва ў межах 80 тысяч.

## Агульнае распаўсюджванне

Саамскія мовы распаўсюджаны ў паўночнай частцы Нарвегіі (колькасць носьбітаў каля 27 тысяч чалавек пры агульнай колькасці ад 40 да 60 тысяч чалавек), на поўначы Швецыі (каля 17 тысяч носьбітаў пры агульнай адзнацы колькасці саамскага насельніцтва да 25 тысяч) і Фінляндыі (каля 4 тысяч носьбітаў пры агульнай колькасці каля 7 тысяч чалавек), а таксама на Кольскім паўвостраве ў Расіі (787 носьбітаў паводле даных перапісу 2002 года пры агульнай колькасці саамаў у Расіі каля 2 тысяч). У іншых краінах колькасць саамаў малаважна (ва Украіне — 3 носьбіты пры агульнай колькасці саамаў 136 чалавек (2001)).

## Зноскі

## Літаратура

* Bergsiand K., Hasselbrink G., Sámien lukkeme-gärjá, Oslo, 1957
* Itkonen T. I., Koltanja kuolanlapin sanakirja. Wörterbuch des Kolta- und Kolalappischen, Helsinki, 1958.
* Lewis, M. Paul (ed.), 2009. Ethnologue: Languages of the World, Sixteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. Онлайн-версия (англ.)
* Nielsen K., Læerebok i Lappisk, Bd 1—3, Oslo, 1926—1929
* Nielsen K., Nesheim A., Lappisk ordbok, Bd 1—5, Oslo, 1932—1962
* Wiklund K., Entwurf einer urlappischen Lautlehre, Helsinki, 1896
# Тысячагоддзе

**Тысячагоддзе** (таксама **міле́ніум**) — адзінка вымярэння часу, роўная 1000 гадам.

## Летазлічэнне

Паводле прынятай цяпер у большасці краін свету сістэме летазлічэння (гл.: грыгарыянскі каляндар), першым тысячагоддзем нашай эры лічыцца перыяд з 1 студзеня 1 года н.э. па 31 снежня 1000 года н.э. уключна, другім — з 1 студзеня 1001 года па 31 снежня 2000 года ўключна, трэцім — з 1 студзеня 2001 года па 31 снежня 3000 года ўключна і г.д.

### Парадкавае

Звычайна выкарыстоўваецца метад падліку паслядоўна пройдзеных гадоў: напрыклад, 1-ы год н.э. ці 10-ы год валадарання караля Генрыха VIII. Гэта парадкавая нумарацыя, яна прысутнічае ў назвах тысячагоддзяў і стагоддзяў, напрыклад, 1-е тысячагоддзе ці XX стагоддзе, а часам і ў назвах дзесяцігоддзя, напрыклад, 1-е дзесяцігоддзе XXI стагоддзя.

### Колькаснае

У апошнія гады ўсё больш людзей выкарыстоўваюць індывідуальнае вылічэнне гадоў лікамі, напрыклад, 1945 ці 1998 год. Практычна не выкарыстоўваецца састарэлае напісанне: 1999 год ад Ражства Хрыстова (англ.: 1999th year A.D.). Гэта адбылося з-за выкарыстанні дат у навуцы, напрыклад, астранамічнай нумарацыі летазлічэння. У выніку, некаторыя іншыя каляндарныя найменні таксама змяніліся, напрыклад, «1980-я гады» з'яўляецца прымальнай назвай для вызначанага дзесяцігоддзя. Аднак, фармулёўка «1600-я» можа разглядацца і як дзесяцігоддзе, і як стагоддзе.

### Дыяпазоны

Пераход вылічэння з парадкавага ў колькаснае напісанне з'яўляецца няпоўным, і, магчыма, ніколі не будзе завершаны; асноўныя спрэчныя пытанні выцякаюць з варыянтаў розных дыяпазонаў гадоў для дзесяцігоддзяў, стагоддзяў і тысячагоддзяў.

Для наступнага дыяпазону парадкавага напісання летазлічэння слушна выбраць:

* 2011—2020 у якасці бягучага дзесяцігоддзя;
* 2001—2100 — як цяперашняе стагоддзе;
* 2001—3000 — цяперашняе тысячагоддзе.

Для наступнага дыяпазону колькаснага напісання летазлічэння слушна выбраць:

* 2010—2019 у якасці бягучага дзесяцігоддзя;
* 2000—2099 — як цяперашняе стагоддзе;
* 2000—2999 — цяперашняе тысячагоддзе.

## Гл. таксама

* Хіліязм
* Праблема 2000 года
# Карэла-німфа

|  |
| --- |
| Карэла-німфа |
|  |
| Навуковая класіфікацыя |
| прамежныя рангі

|  |  |
| --- | --- |
| Дамен:  | Эўкарыёты |

|  |  |
| --- | --- |
| Царства:  | Жывёлы |

|  |  |
| --- | --- |
| Падцарства:  | Эўметазоі |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Двухбакова-сіметрычныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Другаснаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Тып:  | Хордавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падтып:  | Пазваночныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфратып:  | Сківічнаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надклас:  | Чацвераногія |

|  |  |
| --- | --- |
| Клас:  | Птушкі |

|  |  |
| --- | --- |
| Атрад:  | Папугаепадобныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надсямейства:  | *Cacatuoidea* |

|  |  |
| --- | --- |
| Сямейства:  | Какаду |

|  |  |
| --- | --- |
| Падсямейства:  | *Nymphicinae* |

|  |  |
| --- | --- |
| Род:  | *Nymphicus* |

|  |  |
| --- | --- |
| Від:  | **Карэла-німфа** |

 |
| Міжнародная навуковая назва |
| Nymphicus hollandicus Kerr, 1792 |
| Арэал |
|  |
| Ахоўны статус |
| Выклікаюць найменшыя асцярогі IUCN 3.1 *Least Concern* : / 22684828  |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Сістэматыка на Віківідах |  Выявы на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 177497 |
| NCBI   | 13180 |
| EOL   | 1177835 |

 |

 |

**Карэла-німфа**, таксама **німфавы папугай** (*Nymphicus hollandicus*) — птушка сямейства какаду. Адзіны від рода. Найменшы какаду-эндэмік Аўстраліі. Распаўсюджаны па ўсім свеце ў якасці хатняй птушкі (т.зв. *household pet*), адносна лёгка ўтрымліваецца і разводзіцца. Працягласць жыцця 15-20 год, маецца зафіксаваны выпадак 36-гадовага жыцця карэлы-німфы.
# Сэсю

| Сэсю Тоё |
| --- |
| англ.: Sesshu Toyo |
|  |
| Дата нараджэння | 1420 |
| Месца нараджэння | * правінцыя Біцю[d], Ashikaga shogunate[d]
 |
| Дата смерці | 26 жніўня 1506 |
| Месца смерці | * Masuda[d], Ashikaga shogunate[d]
 |
| Грамадзянства |  Японія |
| Род дзейнасці | бхікшу, мастак |
| Жанр | партрэтны жывапіс[d] |
| Уплыў | Tenshō Shūbun[d] |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Тоё Сэсю** (яп.: 雪舟, 1420, Місу — 8 жніўня 1506) — японскі мастак, адзін з найвялікшых жывапісцаў японскага Сярэднявечча, майстар манахромнага жывапісу. Дзэнскі манах. Вучань японскага мастака Сюбуна.

## Біяграфія

Паштовая марка СССР, 1952
Нарадзіўся ў 1420 годзе ў паселішчы Акахама, правінцыя Біцю (цяпер вёска Місу, акруга Цукуба, прэфектура Акаяма).

Тоё Ода паходзіў са збяднелай сялянскай сям’і, некалі вядомага роду святароў, жывапісцаў, паэтаў і садаводаў — Тоё. У сям’і хлопчыка называлі Ода — «таполя».

Быў будыйскім святаром. Жыў у храме Секакудзі ў Кіёта, затым у замку Атуі ў Ямагуты (1465).

Вывучаў дзэн ў горадзе Соя, затым у Кіёта, дзе яго настаўнікам у жывапісе быў Тэнсё Сюбун.

У 1467—1469 Сэсю жыў у Кітаі, куды адправіўся з гандлёвай місіяй. Дабраўся да Пекіна, рабіў там насценныя роспісы, замоўленыя яму Упраўленнем па рытуалах. Па вяртанні на радзіму пасяліўся ў храме Ункакудзі ў Ямагуты, адсюль назва яго мастацкай школы — Ункоку-ру.

У 1469 вярнуўся ў Японію, дзе жыў у правінцыі Бунго (цяпер прэфектура Оіта), затым у манастыры Ункакан ў правінцыі Суо (цяпер прэфектура Ямагуты).

Памёр у Атаёсі ў 1506 годзе.

## Зноскі

## Літаратура

* Сэ́сю, Тоё Ода, Іміна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 330. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сэсю
* Біяграфія на answers.com (англ.)
# Клод Дэбюсі

| Клод Дэбюсі |
| --- |
| фр.: Claude Debussy |
|  |
| Асноўная інфармацыя |
| Імя пры нараджэнні | фр.: Claude Achille Debussy |
| Дата нараджэння | 22 жніўня 1862(1862-08-22)[…] |
| Месца нараджэння | * Сен-Жэрмен-ан-Ле, дэпартамент Сена і Уаза, Другая французская імперыя
 |
| Дата смерці | 25 сакавіка 1918(1918-03-25)[…] (55 гадоў) |
| Месца смерці | * XVI акруга Парыжа, Трэцяя французская рэспубліка
 |
| Месца пахавання | * могілкі Пасі[d]
 |
| Краіна | * Францыя
 |
| Бацька | Manuel Debussy[d] |
| Жонка | Эма Бардак[d] і Marie-Rosalie Texier[d] |
| Дзеці | Клод-Эма Дэбюсі[d] |
| Альма-матар | * Парыжская Вышэйшая нацыянальная кансерваторыя музыкі і танца[d]
 |
| Музычная дзейнасць |
| Педагог | Антуан Мармантэль і Albert Lavignac[d] |
| Прафесіі | кампазітар, піяніст, музычны крытык |
| Гады актыўнасці | 1884 — 1918 |
| Інструменты | фартэпіяна |
| Жанры | опера, класічная музыка і impressionist music[d] |
| Выхаванцы | Raoul Bardac[d] і María Grever[d] |
| Грамадская дзейнасць |
| Член у | * Шведская каралеўская музычная акадэмія[d]
 |
| Узнагароды |  Рымская прэмія[d] (1884) |
| Аўтограф |  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Ашыль-Клод Дэбюсі** (фр.: Achille-Claude Debussy [aʃil klod dəbysi]; 22 жніўня 1862, Сен-Жэрмэн-ан-Ле паблізу Парыжа — 25 сакавіка 1918, Парыж) — французскі кампазітар
, музычны крытык.

## Творчасць

Ствараў музыку ў стылі, які часта называюць *імпрэсіянізмам*, паняццем, якое кампазітар ніколі не любіў. Дэбюсі быў не толькі адным з самых значных французскіх кампазітараў, але таксама адной з самых значных фігур у музыцы на рубяжы XIX і XX стагоддзяў; яго музыка ўяўляе сабой пераходную форму ад позняй рамантычнай музыкі да мадэрнізму ў музыцы XX стагоддзя.

## Зноскі
# Нэцке

Нэцке з выявай бога Райдзіна
Кімано зашпіленае цэцке
**Нэ́цке** — мініяцюрныя разныя фігуркі з Японіі. Мелі ўтылітарную функцыю і служылі для зашпільвання кімано, у якім не было кішэняў.

Асноўнымі матэрыяламі для вырабу нэцке былі корань дрэва (самшыт), бамбук, слановая костка, а таксама зубы і іклы кітоў, маржоў, рогі аленя і інш.

З'явіліся ў 17 стагоддзі з росквітам гарадскога насельніцтва і заставаліся папулярнымі да 1880-х гадоў, калі кімано як паўсядзённае адзенне выйшла з ужытку.

Фігуркі нэцке выразаліся ў форме сямі багоў шчасця, у форме звяроў, кветак, пладоў, часам яны адлюстроўвалі сцэны з паўсядзённага жыцця.

## Віды нэцке

Адрозніваюць наступныя віды нэцке:

* катаборы (形彫) — кампактныя, круглявыя скульптуры
* анаборы (穴彫) — полыя, ракавінкападобныя скульптуры
* мэн (面) — нэцке з выявай галавы альбо маскі (часта маскі но)
* сасі (差) — стрыжнепадобныя альбо пазногцепадобныя нэцке
* мандзю (饅頭) — круглявыя, гузікападобныя нэцке з рэльефам
* р'юса (柳左) — падобныя да «мандзю», але праразаюцца наскрозь
* кагамібута (鏡蓋) — мініяцюрны гаршэчак з накрыўкай з траўленага металу
* каракуры (からくり) — нэцке з рухомымі часткамі або схаваным сэнсам

* нэцке-катаборы
* нэцке-анаборы
* нэцке-мэн
* нэцке-сасі
* нэцке-мандзю
* нэцке-р'юса
* нэцке-кагамібута
* нэцке-каракуры

## Зноскі

## Літаратура

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
* Richard Wolf: Die Welt der Netsuke. Einführung für Sammler und Liebhaber, F. A. Brockhaus, Wiesbaden 1970
* Wolfmar Zacken: Netsuke. Eine Ausstellung mit über zweihundert Netsukes, sowie Inros, Ojimes, Kinchakus und Tonkotsus. Edition Zacke, Wien

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нэцке
# Рамантычны нацыяналізм

Карціна рамантычнага нацыяналізму — бітва пры Ранкагуа, чылійская Вайна за незалежнасць, аўтар — Педра Суберкасо
**Рамантычны нацыяналізм** (таксама **нацыянальны рамантызм**, **арганічны нацыяналізм**, **ідэнтычны нацыяналізм**) — форма нацыяналізму, у якім дзяржава атрымлівае сваю палітычную легітымнасць як следства арганічнага адзінства тых, хто ёю кіруе. Гэта ўключае, у залежнасці ад канкрэтнага спосабу, мовы, расы, культуры, рэлігіі і звычаі нацый у іх першасных пачуццях, тых, хто «нарадзіўся» у рамках сваёй культуры. Гэтая форма нацыяналізму ўзнікла як рэакцыя на дынастычную або імперскую гегемонію, якая ацэньвала легітымнасьць дзяржавы «зверху ўніз», пачынаючы з манарха ці іншага органа, які апраўдваў сваё існаванне. Падобная канцэпцыя у канчатковым выніку, з пункту гледжання той эліты, з’яўляецца вытворнай ад Бога ці багоў.

Сярод ключавых тэм рамантызму і яго спадчыны культурная аснова рамантычнага нацыяналізму таксама займае цэнтральнае месца ў постасветніцкім мастацтве і палітычнай філасофіі. З самых першых момантаў зараджэння, з акцэнтам на развіццё нацыянальных моў і фальклору, духоўная каштоўнасць мясцовых звычаяў і традыцый, рухаў, якія перакраілі карту Еўропы і прывялі да заклікаў да «самавызначэння» нацыянальнасцяў, нацыяналізм быў адным з ключавых пытанняў у рамантызме, у вызначэнні яго ролі, праяў і ўплыву.