Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Акадэмія навук

**Акадэмія навук** (АН) — некамерцыйная арганізацыя, якая аб'ядноўвае людзей, што займаюцца рознымі навукамі. Членаў такіх акадэмій называюць акадэмікамі.

## Акадэмія навук Беларусі

Галоўны будынак НАНБ. Мінск, пр-т Незалежнасці
Урачыстае адкрыццё Акадэміі навук адбылося ў 1 студзеня 1929 у дзесятую гадавіну ўтварэння Беларускай ССР. Першым прэзідэнтам Акадэміі навук стаў гісторык прафесар У. М. Ігнатоўскі. На дзень адкрыцця штат акадэміі складаў толькі 128 чалавек, з іх 87 навуковых супрацоўнікаў. Аднак з самага пачатку Акадэмія навук стала вядучым навуковым цэнтрам, што ўплываў на эканамічнае, тэхналагічнае, сацыяльнае і культурнае развіццё рэспублікі. У пачатку 1941 у Акадэміі навук працавала каля 750 чалавек. У яе структуры было 12 навукова-даследчых устаноў, з іх 9 інстытутаў.

Акадэмія навук падпарадкоўваецца Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь, падсправаздачная Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь і ажыццяўляе арганізацыю, правядзенне і каардынацыю фундаментальных і прыкладных навуковых даследаванняў і распрацовак па важнейшых напрамках прыродазнаўчых, тэхнічных, гуманітарных, сацыяльных навук і мастацтваў з мэтай навуковага забеспячэння эканамічнага, сацыяльнага і культурнага развіцця Рэспублікі Беларусь, а таксама выконвае ў межах паўнамоцтваў, устаноўленых Законам Рэспублікі Беларусь «Аб Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі» і Статутам Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, асобныя функцыі рэспубліканскага органа дзяржаўнага кіравання ў галіне навукі.
# Цынк

**Цынк** (лац.: Zincum) **Zn** — хімічны элемент II групы перыядычнай сістэмы; атамны нумар 50, атамная маса 65,38.

Метал сіневата-белага колеру. Шчыльнасць 7130 кг/м³, тэмпература плаўлення 419,5 °C.

## Прыродныя крыніцы

Буйнейшыя радовішчы цынкавых руд — у КНР, Аўстраліі, Перу, Расіі, Бельгіі, Швецыі.

## Прымяненне

Абарона сталі ад карозіі (цынкаванне), выраб сплаваў (з меддзю — латунь, з алюмініем, меддзю і магніем — тыпаграфскія сплавы), пакрыццё стартавых канструкцый для запуску ракет, медыцынскія і касметычныя прэпараты.

## Літаратура

* *Болсун А. Н.* Краткий словарь физических терминов / Сост. А. И. Болсун. — Мн.: Вышэйшая школа, 1979. — С. 382. — 416 с. — 30 000 экз. (руск.)
# Собаль

|  |
| --- |
| Собаль |
|  |
| Навуковая класіфікацыя |
| прамежныя рангі

|  |  |
| --- | --- |
| Дамен:  | Эўкарыёты |

|  |  |
| --- | --- |
| Царства:  | Жывёлы |

|  |  |
| --- | --- |
| Падцарства:  | Эўметазоі |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Двухбакова-сіметрычныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Другаснаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Тып:  | Хордавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падтып:  | Пазваночныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфратып:  | Сківічнаротыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надклас:  | Чацвераногія |

|  |  |
| --- | --- |
| Клас:  | Млекакормячыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падклас:  | Звяры |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфраклас:  | Плацэнтарныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надатрад:  | *Laurasiatheria* |

|  |  |
| --- | --- |
| Атрад:  | Драпежныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падатрад:  | Сабакападобныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфраатрад:  | *Arctoidea* |

|  |  |
| --- | --- |
| Парватрад:  | Куніцыпадобныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Сямейства:  | Куніцавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падсямейства:  | *Mustelinae* |

|  |  |
| --- | --- |
| Род:  | Куніцы |

|  |  |
| --- | --- |
| Від:  | **Собаль** |

 |
| Міжнародная навуковая назва |
| Martes zibellina Linnaeus, 1758 |
| Арэал |
|  |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Сістэматыка на Віківідах |  Выявы на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 621945 |
| NCBI   | 36722 |
| EOL   | 328022 |
| FW   | 157449 |

 |

 |

**Со́баль** (*Martes zibellina*) — млекакормячае роду Куніцы (*Martes*) сямейства Куніцавыя (*Mustelidae*).

Манета Банка Расіі
Даўжыня цела да 58 см, хваста да 19 см, маса да 1,9 кг. Самцы буйнейшыя за самак. Лапы кароткія, шырокія, падэшвы ўкрыты поўсцю. Футра густое, пушыстае, шаўкавістае. Афарбоўка ад жоўта-бурай да чорна-бурай. На горле і грудзях жоўтая пляма.

Пашыраны ў Еўразіі. Утварае некалькі геаграфічных форм (далёкаўсходні, забайкальскі, камчацкі і інш.). Жыве ў тайзе. На тэрыторыі Беларусі трапляўся да XVI стагоддзя, вынішчаны.

Усёедны. Нараджае да 7 дзіцянят. Пры скрыжаванні з куніцай утварае гібрыды — кідасы (кідусы).

Аб’ект промыслу і зверагадоўлі.

## Зноскі

## Літаратура

* *Самусенка Э. Р.* Собаль // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 73. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
# Nikkei 225

**Nikkei 225** (Nikkei 225, Stock Average, яп. 日経平均株価', 日経225) — адзін з найважнейшых фондавых індэксаў Японіі. Упершыню індэкс быў апублікаваны 7 верасня 1950 года Такійскай фондавай біржай пад назвай TSE Adjusted, Stock Price Average.

З 1970 года індэкс вылічваецца японскай газетай The Nihon Keizai, Shimbun.

15 лютага 2021 года індэкс Nikkei 225 пераадолеў адзнаку ў 30 000 пунктаў, што стала самым вялікім вынікам за апошнія 30 гадоў. Прычынай росту з’яўляецца праграма грашова-крэдытнага стымулявання, рэалізаваная Банкам Японіі для змякчэння фінансавых вынікаў пандэміі COVID-19.

Па стану на канец 2022 года найбольшы ўплыў на індэкс аказвае кампанія Tokyo Electron (TYO: 8035).

## Разлік індэкса

Індэкс шляхам вызначэння сумы «скарэкціраваных цэн акцый» і дзялення гэтай сумы на «дзяльнік». «Скарэкціраваная цана» акцыі — гэта яе цана, памножаная на каэфіцыент карэкціроўкі цаны. Каэфіцыент карэкціроўкі цаны звычайна роўны 1 для большасці акцый, але для акцый з адносна высокай цаной гэты каэфіцыент ніжэй. «Дзельнік» карэктуецца пры змене кошыка акцый, а таксама падчас драбнення акцый або зваротнага драбнення, каб прадухіліць рэзкую змену індэкса гэтымі нярынкавымі падзеямі.

Індэкс Nikkei 225 складаецца з акцый кампаній. Акцыі ўзаемных фондаў, біржавыя фонды, фонды нерухомасці і прывілеяваныя акцыі не ўключаюцца. Адбіраюцца найбольш гандлюемыя акцыі. Калі кампанія ў індэксе выпадае з-за зліцця або банкруцтва, замену шукаюць у тым жа рынкавым сектары.

Са студзеня 2010 года індэкс абнаўляецца кожныя 15 секунд падчас гандлёвых сесій. Пры гэтым спіс кампаній, якія ўваходзяць у Nikkei 225, пераглядаецца штогод, у кастрычніку.

## Крыніцы