# Украінскі лацінскі алфавіт

Тытульная старонка кнігі «Ruskoje wesile» (1835) Іосіфа Лазінскага; гэтая кніга была прэзэнтацыяй ягонага праекту лацінкі для ўкраінскай мовы.
**Украі́нская лаці́нка** (укр.: українська латинка альбо проста *latynka*) — агульная назва розных варыянтаў лацінскага алфавіта для ўкраінскай мовы. Нейкія з іх засталіся праектамі, а нейкія былі ў адносна актыўным ужытку на працягу пэўнага часу. Фактычна можна выдзяліць тры тыпы ўкраінскай лацінкі: на аснове польскага алфавіта, на аснове чэскага/харвацкага алфавіта і на аснове англійскага правапісу.

Афіцыйны правапіс украінскай мовы прадугледжвае ўжыванне толькі кірылічнага алфавіта, а дыскусіі наконт статусу і формы лацінкі фактычна трываюць па гэты дзень.

## Варыянты

Першыя спробы перавесці ўкраінскую мову на лацінку адбываліся на мяжы XVIII і XIX стагоддзяў, а ў аснове таго лацінскага алфавіта была польская лацінка. Так першы стандартызаваны алфавіт — «абэцадла» — уклаў Іосіф Лазінскі ў 1835 г. Аднак большасць украінскіх культурных дзеячаў Галіччыны выступіла супраць змен правапісу і перамена не адбылася. Зрэшты гэты варыянт здабыў адносную папулярнасць і яго выкарыстоўвалі ажно да 1940-ых гадоў: друкавалі кнігі і пэрыёдыку, а ў другой палове 19га стагоддзя аўстрыйскія ўлады выкарыстоўвалі абэцадла для канцылярскіх запісаў па-ўкраінску.

У 1859 годзе чэскі славіст Іосіф Ірачак здзейсьніў яшчэ адну спробу перавесці ўкраінскую мову на лацінку, гэтым разам узяўшы за аснову чэскі правапіс. Зрэшты, гэты праект таксама не прайшоў з тых жа прычын, што і праект Лазінскага — кансерватызм украінскай эліты Галіччыны. Ён не здабыў такой папулярнасці, як абэцадла, але стаў асновай для новых праектаў лацінкі ў 20 ды 21 стагоддзях.

У цяперашні час найболш папулярным з'яўляецца правапіс Івана Лучука (крыху падпраўлены праект Ірачака) і г. зв. «гаевіцкі» правапіс (гэтая назва умоўная, фактычна праект не мае назвы). Акрамя таго існуе дзяржаўны стандарт раманізацыі на аснове англійскага алфавіта з нейкімі элемэнтамі традыцыйнай лацінкі (ятацыя пасля зычных), які выкарыстоўваюць, напрыклад, для перадачы імёнаў у замежных пашпартах ці транслітарацыі назваў вуліц.

### Алфавіт Лазінскага

**Праект Лазінскага**| A a | B b | C c | Ć ć | Ch ch | Cz cz | D d | Ď ď | E e | F f |
| *А а* | *Б б* | *Ц ц* | *Ць ць* | *Х х* | *Ч ч* | *Д д* | *Дь дь* | *Е е* | *Ф ф* |
| G g | H h | I i | J j | K k | L l | Ł ł | M m | N n | Ń ń |
| *Ґ ґ* | *Г г* | *І і* | *Й й* | *К к* | *Ль ль* | *Л л* | *М м* | *Н н* | *Нь нь* |
| O o | P p | R r | Ŕ ŕ | S s | Ś ś | Sz sz | Szcz szcz | T t | Ť ť |
| *О о* | *П п* | *Р р* | *Рь рь* | *С с* | *Сь сь* | *Ш ш* | *Щ щ* | *Т т* | *Ть ть* |
| U u | W w | Y y | Z z | Ź ź | Ż ż |
| *У у* | *В в* | *И и* | *З з* | *Зь зь* | *Ж ж* |

### Алфавіт Ірачака

У 1859 годзе чэшскі славіст Іосіф Ірачак прапанаваў свой варыянт украінскай лацінкі, аснаванай на чешскім алфавіце.

**Праект Ірачака**| A a | B b | C c | Ć ć | Č č | Ch ch | D d | Ď ď | Dz dz | Dź dź |
| *А а* | *Б б* | *Ц ц* | *ЦЬ ць* | *Ч ч* | *Х х* | *Д д* | *ДЬ дь* | *Дз дз* | *Дзь дзь* |
| Dž dž | E e | ě | F f | G g | H h | I i | J j | K k | L l |
| *Дж дж* | *Е е* | *є* | *Ф ф* | *Ґ ґ* | *Г г* | *І і* | *(Й) (й)* | *К к* | *Л л* |
| Ľ ľ | Ł ł | M m | N n | Ń ń | O o | P p | R r | Ŕ ŕ | S s |
| *Л(Ь) л(ь)* | *Л л* | *М м* | *Н н* | *НЬ нь* | *О о* | *П п* | *Р р* | *РЬ рь* | *С с* |
| Ś ś | Š š | Šč šč | T t | Ť ť | U u | ü | V v | W w | X x |
| *СЬ сь* | *Ш ш* | *Щ щ* | *Т т* | *ТЬ ть* | *У у* | *і* | *В в* | *В в* | *Кс кс* |
| Y y | Z z | Ź ź | Ž ž |
| *И и* | *З з* | *ЗЬ зь* | *Ж ж* |

## Спасылкі

* Ігор Чорновол. Латинка в українському правописі: ретроспектива і perspektyva — 2001. — артыкул пра гісторыю ўкраінскае лацінкі.
* Korotkyj pravopys Архівавана 15 снежня 2011. — правапіс Івана Лучука.
* Ярослав Михайлишин Транслітерація чи латинська абетка для української мови — спрошчаны «гаевіцкі» правапіс.
* Постанова від 27 січня 2010 р. N 55. Про впорядкування транслітерації українського алфавіту латиницею — дзяржаўны стандарт.