Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Кіламетр

|  |
| --- |
| km, км |
| Агульная інфармацыя |
| Велічыня | даўжыня |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Кіламе́тр** (скарочана **км**, **km**) — шырокараспаўсюджаная кратная метру адзінка вымярэння даўжыні.

1 **км** = 1000 м = 0,621 міль = 0,9374 вярсты = 1094 ярдаў = 3281 футаў = 1,057×10−13 светлавых гадоў = 6,67×10−9 а. а.

## Кратныя і дзельныя адзінкі

| Кратныя | Дробныя |
| --- | --- |
| парадак | назва | абазначэнне | парадак | назва | абазначэнне |
| 101 м | дэкаметр | дам | dam | 10−1 м | дэцыметр | дм | dm |
| 10² м | гектаметр | гм | hm | 10−2 м | сантыметр | см | cm |
| 10³ м | кіламетр | км | km | 10−3 м | міліметр | мм | mm |
| 106 м | мегаметр | Мм | Mm | 10−6 м | мікраметр | мкм | µm |
| 109 м | гігаметр | Гм | Gm | 10−9 м | нанаметр | нм | nm |
| 1012 м | тэраметр | Тм | Tm | 10−12 м | пікаметр | пм | pm |
| 1015 м | петаметр | Пм | Pm | 10−15 м | фемтаметр | фм | fm |
| 1018 м | экзаметр | Эм | Em | 10−18 м | атаметр | ам | am |
| 1021 м | зетаметр | Зм | Zm | 10−21 м | зептаметр | зм | zm |
| 1024 м | ётаметр | Ім | Ym | 10−24 м | ёктаметр | ім | ym |
# Чжаа Лэцзі

| Чжаа Лэцзі |
| --- |
| кіт.: 赵乐际 |
|  |
|  |
|

| member of the Politburo of the Chinese Communist Party[d] |
| --- |
| з 15 лістапада 2012 |

 |
|

| member of the Politburo Standing Committee of the Chinese Communist Party[d] |
| --- |
| з 25 кастрычніка 2017 |

 |
|

| старшыня Пастаяннага камітэта Усекітайскага сходу народных прадстаўнікоў[d] |
| --- |
| з 10 сакавіка 2023 |

 |
| Папярэднік | Li Zhanshu[d] |
|

---

 |
| Нараджэнне | 8 сакавіка 1957(1957-03-08) (69 гадоў)* Сінін, Правінцыя Цынхай, Кітай
 |
| Грамадзянства | * Кітай
 |
| Веравызнанне | атэізм |
| Партыя | * КПК
 |
| Член у | * Xi Jinping's CCP as General Secretary[d]
 |
| Адукацыя | * Пекінскі ўніверсітэт (1980)
 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Чжаа Лэцзі** (кіт.: 赵乐际) (8 сакавіка 1957, Сінін, Цынхай, Кітай) — кітайскі дзяржаўны і партыйны дзеяч. Старшыня Пастаяннага камітэта Усекітайскага сходу народных прадстаўнікоў з 10 сакавіка 2023 года, і трэці па рангу член Пастаяннага камітэта Палітбюро Цэнтральнага камітэта Камуністычнай партыі Кітая.

З 2017 год па 2022 год займаў пасаду сакратара Цэнтральнай камісіі па праверцы дысцыпліны — вышэйшага антыкарупцыйнага органа Камуністычнай партыі.

## Крыніцы

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чжаа Лэцзі
# Палеаліт

| Палеаліт |
| --- |
|  |
| Дата пачатку | 3300 тысячагоддзе да н.э. |
| Дата заканчэння | 13 тысячагоддзе да н.э. |
| Theorized by | John Lubbock, 1st Baron Avebury[d] |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Палеалі́т** (стар.-грэч.: παλαιός — старажытны + стар.-грэч.: λίθος — камень) — найстаражытнейшы перыяд у гісторыі чалавецтва. Палеаліт характарызуецца панаваннем каменных прылад працы, здабываннем ежы ў асноўным праз паляванне на буйных жывёл, а таксама з’яўленнем бліжэй да канца палеаліту homo sapiens — чалавека сучаснага выгляду.

Палеаліт пачаўся прыкладна 2,5 млн гадоў таму са з’яўленнем першых каменных прылад працы. Каля 200 тысяч гадоў таму праходзіць умоўная мяжа паміж ніжнім і сярэднім палеалітам, а каля 50—40 тысяч — паміж сярэднім і верхнім. Канец палеаліту і пераход да мезаліту адбыўся каля 10—12 тысяч гадоў таму.

## Гл. таксама

* Каменны век на Беларусі

## Крыніцы

## Літаратура

* Палеаліт // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 552. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
# Паўднёва-Кітайскае мора

**Паўднёва-Кітайскае мора** (малайск.: Laut China Selatan, в’етн.: Biển Đông, кіт.: 南海, тагальск.: Dagat Luzon, індан.: Laut Cina Selatan) — паўзамкнутае мора ля берагоў Паўднёва-Усходняй Азіі, паміж паўвостравам Індакітай, астравамі Калімантан, Палаван, Лусон і Тайвань. Уваходзіць у склад марскіх басейнаў Аўстралія-Азіяцкага Міжземнага мора, паміж Ціхім і Індыйскім акіянамі.

Плошча — 3.537.289 км², максімальная глыбіня — 5560 м, Тэмпература вады на паверхні ў лютым ад 20° С на поўначы да 27 °C на поўдні, у жніўні дасягае 28-29 °C па ўсёй плошчы. Салёнасць вады — 32-34 ‰. Улетку і ўвосень частыя тайфуны. Прылівы няправільныя, сутачныя і паўсуткавыя, да 4 м.

У 2018 годзе адкрыўся музей Паўднёва-Кітайскага мора ў кітайскай астраўной правінцыі Хайнань.

## Зноскі

## Гл. таксама

* Лісын
* Парасельскія астравы
# Суверэнная дзяржава

Суверэнныя дзяржавы Еўропы
**Суверэнная дзяржава** — дзяржава з вызначанай тэрыторыяй, на якой яна ажыццяўляе ўнутраны і знешні суверэнітэт, нязменнасць насельніцтва, урад, незалежнасць ад іншых дзяржаў і ўплываў, і магчымасць уваходзіць у стасункі з іншымі суверэннымі дзяржавамі. Урад суверэннай дзяржавы ўтрымлівае прававы тытул па ўсёй унутранай маёмасці. Таксама гэтае азначэнне разумее пад сабой дзяржаву, якая не з'яўляецца залежнай або суб’ектам у дачыненні іншай дзяржавы. У абстрактных тэрмінах суверэнная дзяржава не можа існаваць без прызнання іншымі суверэннымі дзяржавамі, непрызнаным дзяржавам часцяком цяжка ажыццяўляць дыпламатычныя адносіны з іншымі суверэннымі дзяржавамі.

Слова «краіна» часцяком у побыце выкарыстоўваецца для абазначэння суверэнных дзяржаў, аднак першапачаткова такія назвы абазначаюць толькі геаграфічны рэгіён, а затым яго значэнне стала распаўсюджвацца на суверэнную дзяржаву, якая кіруе геаграфічным рэгіёнам.

## Літаратура

* Chen, Ti-chiang. *The International Law of Recognition, with Special Reference to Practice in Great Britain and the United States*. London, 1951.
* Crawford, James. *The Creation of States in International Law*. Oxford University Press, 2005. ISBN 0-19-825402-4, pp. 15–24.
* Lauterpacht, Sir Hersch. *Recognition in International Law*. Cambridge, U.K., 1947.
* Raič, D. *Statehood and the Law of Self-determination*. Martinus Nijhoff Publishers, 2002. ISBN 978-90-411-1890-5. p 29 (with reference to Oppenheim in International Law Vol. 1 1905 p110)

## Спасылкі

* Opinions of the Badinter Arbitration Committee at the European Journal of International Law
# Чавізм

**Чавізм** — палітычная ідэалогія левага толку, на аснове ідэй і практыкі Уга Чавеса, якая спалучае ў сабе элементы папулізму, хрысціянскага сацыялізму, патрыятызму і баліварыянізму.

## Палітыка Уга Чавеса

### Сацыяльная палітыка

У 2009 годзе прэзідэнт Уга Чавес прыступіў да «трэцяга этапу баліварыйскай рэвалюцыі». На яго думку, гэты этап павінен быў доўжыцца да 2019 года і быць накіраваным на барацьбу з беднасцю, непісьменнасцю, карупцыяй і злачыннасцю. Пасля смерці Чавеса «трэцім этапам рэвалюцыі» заняўся Нікалас Мадура.

### Эканамічная палітыка

З прыходам да ўлады Уга Чавеса (1999 г.) быў прыняты закон, які прадугледжвае ўзмацненне ролі дзяржавы. Доля дзяржавы ў нафтаразведцы і нафтаздабычы была ўсталяваная на ўзроўні не ніжэй за 51%. Таксама Чавес праводзіў нацыяналізацыю тэлекамунікацыйных і электраэнергетычных кампаній.

### Знешняя палітыка

Перыяд Уга Чавеса характарызуецца супрацьстаяннем з ЗША. Урад Венесуэлы крытыкаваў ваенныя аперацыі НАТА на Блізкім Усходзе і ў Паўночнай Афрыцы. Чавес імкнуўся стварыць саюз паміж дзяржавамі Латынскай Амерыкі супраць амерыканскага імперыялізму, ідучы на ​​збліжэнне з Эквадорам, Кубай і Балівіяй. Ён умацаваў адносіны не толькі з лацінаамерыканскімі краінамі, але і з Лівія і Расіяй.

## Чавісцкія партыі

* **Рух за Пятую Рэспубліку**. Назву атрымала па ідэі Чавеса аб неабходнасці стварыць новую, Пятую рэспубліку, каб замяніць рэжым так званай Чацвёртай рэспублікі. Пасля абрання свайго лідара прэзідэнтам Рух за Пятую рэспубліку становіцца кіруючай партыяй і застаецца ёю да 20 кастрычніка 2007 года. З моманту свайго стварэння Рух за Пятую рэспубліку пазіцыянаваўся як партыя Баліварыянскай рэвалюцыі і палітычны голас бедных краіны.
* **Адзіная сацыялістычная партыя Венесуэлы**. Утварылася на базе Руху за Пятую рэспубліку і шэрагу меншых левых арганізацый 24 сакавіка 2007 гады пасля Баліварыянскай рэвалюцыі. Яе ўзначальваў Уга Чавес аж да сваёй смерці.

## Крыніцы

## Літаратура

* Ramirez, C.V. (2005), «Venezuela’s Bolivarian revolution: Who are the Chavistas?», Latin American Perspectives, 32(3), pp79–97
# Народна-Дэмакратычная Рэспубліка Эфіопія

|  |
| --- |
| Гістарычная дзяржава |
| Народна-Дэмакратычная Рэспубліка Эфіопія |
| የኢትዮጵያ ሕዝባዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Сцяг Эфіопіі | Эмблема Эфіопіі |

 |
| Гімн: *Ethiopia, Ethiopia, Ethiopia be first[d]* |
|  |
| <
 >  >
1987 — 1991 |
| Сталіца | Адыс-Абеба |
| Грашовая адзінка | Эфіопскі быр |
| Плошча | 1,221,900 кв.км |
| Насельніцтва | 51,666,622 (1990 год) |
| Форма кіравання | Сацыялістычная дзяржава |
| Кіруючая партыя |  Рабочая партыя Эфіопіі |
| Прэзідэнт |
|  • 10 верасня 1987 — 21 мая 1991 |
Менгісту Хайле Марыям |
|  • 21 — 28 мая 1991 |
Тэсфае Гебрэ Кідан (в.а.) |
| Гісторыя |
|  • 22 лютага 1987  |
Прыняцце Канстытуцыі НДРЭ |
|  • 28 мая 1991  |
Падзенне прасавецкага рэжыму |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Народна-Дэмакратычная Рэспубліка Эфіопія** (амх.: የኢትዮጵያ ሕዝባዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ) — афіцыйная назва Эфіопіі з 1987 па 1991 год. НДРЭ была заснавана ўрадам, які ўзначальваў Менгісту Хайле Марыям. У новай дзяржаве ўсталявалася аднапартыйная сістэма на чале з Рабочай партыяй Эфіопіі, якая змяніла дыктатуру Дэрга. Дзяржава афіцыйна была абвешчана 22 лютага 1987 года, трыма тыднямі праз рэферэндуму, зацвердзіўшы новую Канстытуцыю, хоць рэальная ўлада заставалася ў Дэрга да верасня. Сваё існаванне НДРЭ спыніла ў канцы мая 1991 года, калі войскі Рэвалюцыйна-дэмакратычнага фронту ўвайшлі ў Адыс-Абебу, а Менгісту збег з краіны.

## Зноскі
# Часовы рэвалюцыйны ўрад Рэспублікі Паўднёвы В’етнам

|  |
| --- |
| Гістарычная дзяржава |
| Часовы рэвалюцыйны ўрад Рэспублікі Паўднёвы В’етнам |
| в’етн.: Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt nam |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Сцяг | Герб |

 |
| Гімн: *Giải phóng miền Nam[d]* |
|  |
| 8 чэрвеня 1969 — 2 ліпеня 1976 |
| Сталіца | * Тэйнінь
* Хашымін
 |
| Мова(ы) | в'етнамская мова |
| Афіцыйная мова | в'етнамская мова |
| Рэлігія | будызм, канфуцыянства і Даасізм |
| Грашовая адзінка | South Vietnamese đồng[d] |
| Плошча | * 173 809 км²
 |
| Насельніцтва | * 19 400 000 чал.
 |
| Форма кіравання | рэспубліка |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Часовы рэвалюцыйны ўрад Рэспублікі Паўднёвы В’етнам** (в’етн.: Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hoà miền Nam Việt Nam) быў створаны 8 ліпеня 1969 года сіламі НФВПВ, апазіцыйнага існаму рэжыму. Большую частку часу ўрад знаходзіўся за межамі Паўднёвага В’етнама і пазіцыянаваў сябе як урад у выгнанні. 30 красавіка 1975 года войскі Часовага ўрада ўвайшлі ў Сайгон. 2 ліпеня 1976 года адбылося зліццё поўначы і поўдня В’етнама ў Сацыялістычную Рэспубліку В’етнам.
# Славацкая Савецкая Рэспубліка

|  |
| --- |
| Гістарычная дзяржава |
| Славацкая Савецкая Рэспубліка |
| Slovenská republika rád Szlovák Tanácsköztársaság |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Сцяг | Герб |

 |
| Гімн: *Інтэрнацыянал* |
|  |
| <  <
 >
16 чэрвеня — 7 ліпеня 1919 |
| Сталіца | Кошыцы |
| Мова(ы) | славацкая |
| Афіцыйная мова | славацкая і венгерская |
| Форма кіравання | Савецкая рэспубліка |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Слава́цкая Саве́цкая Рэспу́бліка** (славацк.: Slovenská republika rád, венг.: Szlovák Tanácsköztársaság) — дзяржава ў паўднёвай і ўсходняй Славакіі са сталіцай у Кошыцах, якая праіснавала з 16 чэрвеня па 7 ліпеня 1919 года. Дзяржаву ўзначальваў чэшскі журналіст Антанін Янаўшак.

Пасля стварэння ў 1918 годзе новай дзяржавы Чэхаславакія яе армія атрымала прыказ узяць пад кантроль усю тэрыторыю Славакіі. Але гэтаму супрацьдзейнічала Чырвоная гвардыя (узброеныя сілы Венгерскай Савецкай Рэспублікі), якая заняла паўднёвую частку Славакіі і садзейнічала стварэнню Славацкай Савецкай Рэспублікі, якая была абвешчаная ў рамках Венгерскай Сацыялістычнай Федэратыўнай Савецкай Рэспублікі.

Пасля таго, як Чырвоная гвардыя была вымушаная павярнуцца ў Венгрыю, армія Чэхаславакіі заняла тэрыторыю Славацкай Савецкай Рэспублікі, тым самым спыніўшы існаванне гэтай дзяржавы.

## Гл. таксама

* Венгерская Савецкая Рэспубліка
* Чэхаславакія
# Эканоміка Ліберыі

З ВУПам на душу насельніцтва меней за 1000 (!) долараў Ліберыя ўпэўнена адносіцца да групы найменш развітых краін свету. Каля 85 % насельніцтва жыве ніжэй за міжнародную рысу беднасці. Узровень беспрацоўя складае 15 %. Такая цана палітычнай нестабільнасці і грамадзянскіх войнаў, бо яшчэ ў 1980 ліберыйскі паказчык ВУП на душу насельніцтва быў роўны, напрыклад, егіпецкаму. Падчас першай грамадзянскай вайны (1989—1996) ВУП скараціўся на 90 %. У канцы 1990-х Ліберыя пастаўляла зброю ў Сьера-Леонэ ў абмен на алмазы, што прымусіла ААН накласці на алмазы ліберыйскага паходжання гандлёвае вета («крывавыя алмазы»). Іншае вета тычылася ліберыйкай драўніны. У выніку Ліберыя атрымала 60 % дэфіцыт гандлю. Пасля сканчэння другой грамадзянскай вайны эканоміка Ліберыі фактычна не існавала, таму не дзіва, што ў наступнае спакойнае дзясяцігоддзе яна дэманстравала адныя з найхутчэйшых у свеце тэмпы росту. У 2006 былі знятыя вета, а ў 2010 краіна атрымала статус назіральніка ў СГА.

Грашовая адзінка — ліберыйскі долар. З 1943 па 1982 у якасці грашовай адзінкі выкарыстоўваўся амерыканскі долар, які ў наш час ходзіць на роўных з ліберыйскім.

Гістарычна склалася так, што эканоміка Ліберыі ў значнай ступені залежыць ад замежнай дапамогі, прамых замежных інвестыцый (Ліберыя — сусветны лідар па долі інвестыцый ў аб’ёме ВУП) і экспарту прыродных рэсурсаў, такіх як жалезная руда, натуральны каўчук і драўніна. Буйнейшы працадаўца — амерыканская кампанія Firestone, што займаецца вытворчасцю шын і валодае найбуйнейшай у свеце плантацыяй гевеі, дзе ў 2015 працавалі 8000 чалавек.

## Энергетыка

У 2010-я ў Ліберыі пачалася здабыча нафты. Электраэнергетыка Ліберыі развіта слаба і прадстаўлена ў асноўным прыватнымі невялікімі генератарамі агульнай магутнасцю 20 МВт. У 2016—2018 з аднаўленнем ГЭС Маунт Кофі на рацэ Сент-Пол, зруйнаванай падчас першай грамадзянскай вайны, магутнасць узрасла ўпяцёра. Цяпер можна сказаць, што 80 % электраэнергіі Ліберыі вырабляецца на ГЭС. Тарыфы на электраэнергію — адныя з самых высокіх у свеце (54 цэнты за кВТ\*гадз у 2013).

## Зручны сцяг

Ліберыя вядомая як краіна «таннага фрахту». Лёгкасць атрымання ліберыйскага сцяга для карабля, а таксама адсутнасць плацяжоў за яго выкарыстанне прывяло да таго, што гандлёвы флот, які ходзіць пад ліберыйскім сцягам, адзін з самых вялікіх у свеце. Агульны танаж яго 3500 суднаў праўзыходзіць 100 млн тон, што складае 11 % сусветнага танажу, наперадзе толькі Панама.

## Знешні гандаль

Даволі спецыфічнай рысай ліберыйскай эканомікі з’яўляецца перавага паслуг над таварамі ў знешнім гандлі. Асноўныя артыкулы экспарту тавараў: натуральны каўчук, жалезная руда, сырая нафта, какава-бабы, драўніна, золата; імпарту: нафтапрадукты, машыны, лекі, харчаванне. Цікава, што галоўныя партнёры па экспарце і імпарце — зусім розныя краіны (па экспарце — гэта Польшча, ЗША, Нідэрланды, Германія, Швейцарыя; па імпарце — Сінгапур, Кітай, Карэя, Японія). Гэта звязана з тым, што названыя азіяцкія краіны найбольш актыўна карыстаюцца паслугай ліберыйскага «зручнага сцягу».

## Зноскі
# Міністр

| Выканаўчая ўлада  |
| --- |
| * Выканаўчая ўлада
* Кіраўнік дзяржавы
	+ Дыктатар
	+ Манарх
	+ Прэзідэнт
* Урад
	+ Кіраўнік урада
		- Канцлер
		- Кіраўнік выканаўчай улады
		- Прэм’ер-міністр
	+ Кабінет міністраў
	+ Міністэрства
	+ Міністр
	+ Сістэма кіравання
		- Прэзідэнцкая сістэма кіравання
		- Напаўпрэзідэнцкая сістэма кіравання
		- Парламенцкая сістэма кіравання
	+ Парламенцкая дэмакратыя
	+ Парламенцкая манархія
	+ Парламенцкая рэспубліка
	+ Змяшаная сістэма кіравання
	+ Вестмінстарская сістэма ўлады
* Спісы
	+ Спісы прэзідэнтаў дзяржаў
	+ Спісы кіраўнікоў дзяржаў
	+ Спіс урадаў
* Губернатар
* Мэр
 |
| **Партал:Палітыка** ·  |

**Міністр** (ад лац. minister — слуга) — член урада і кіраўнік міністэрства.

У некаторых краінах (напрыклад, у ЗША) замест слова міністр выкарыстоўваюць тэрмін "сакратар" ці "дзяржаўны сакратар". У некаторых усходніх краінах выкарыстоўваюць персідскае слова "візір".
# Палітыка Азербайджана

Ільхам і Мехрыбан Аліевы на цырымоніі адкрыцця Першых Еўрапейскіх гульняў, Баку, 2015
Азербайджан — прэзідэнцкая рэспубліка. Кіраўніком дзяржавы з’яўляецца Прэзідэнт, які выбіраецца на тэрмін 7 гадоў усеагульным галасаваннем. Выканаўчая ўлада таксама належыць яму. Кіраўнік урада — прэм'ер-міністр.

Вышэйшы заканадаўчы орган — Нацыянальны сход (Мілі Меджліс, азерб.: Milli Məclis) Азербайджанскай Рэспублікі, 125-месны аднапалатны парламент, які выбіраецца на 5 гадоў усеагульным галасаваннем. Большасць крэслаў у парламенце мае прапрэзідэнцкая партыя «Новы Азербайджан».
Судовая ўлада належыць незалежным судам: Канстытуцыйнаму Суду, Вярхоўнаму Суду, Вышэйшаму Эканамічнаму Суду.

## Знешняя палітыка

Ільхам Аліеў сустракаецца з прэзідэнтам Турцыі Эрдаганам
Азербайджан мае дыпламатычныя адносіны з 158 краінамі свету і сяброўства ў 38 міжнародных арганізацыях. Асабліва блізкія адносіны звязваюць Азербайджан з Турцыяй: краіны звязваюць іслам, цюркізм, складаныя адносіны з Арменіяй і стабільна высокія месцы на конкурсе Еўрабачанне, дзе яны амаль заўсёды дораць адно аднаму 12 балаў.

### Беларуска-азербайджанскія адносіны

Дыпламатычныя адносіны ўрады ўстанавілі 11 чэрвеня 1993 года. У 2006 годзе падпісаны Дагавор паміж Рэспублікай Беларусь і Азербайджанскай Рэспублікай аб сацыяльна-эканамічным супрацоўніцтве да 2015 года. 2 мая 2007 года ў Баку Аляксандр Лукашэнка і Ільхам Аліеў падпісалі Дагавор аб дружбе і супрацоўніцтве.
Усяго ў 2006—2018 адбылося 10 сустрэч нязменных прэзідэнтаў Беларусі і Азербайджана.

Дыпламатычныя прадстаўніцтвы Рэспублікі Беларусь і Азербайджанскай Рэспублікі на ўзроўні пасольстваў адкрыты адпаведна ў Баку і Мінску ў 2006 годзе. Пасол Рэспублікі Беларусь у Азербайджанскай Рэспубліцы — Генадзь Ахрамовіч (з 2015 года), Пасол Азербайджанскай Рэспублікі ў Рэспубліцы Беларусь — Ляціф Гандзілаў (з 2016 года).

## Гл. таксама

* Канстытуцыя Азербайджана
* Парламент Азербайджана
* Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Азербайджана

## Зноскі
# Гуджараці

| Гуджараці |
| --- |
|  |
| Саманазва | ગુજરાતી |
| Краіны | Індыя, Пакістан |
| Рэгіёны | Гуджарат, Сінд |
| Афіцыйны статус |
Гуджарат |
| Агульная колькасць носьбітаў | 46,5 млн (1997) |
| Статус | у бяспецы[d] |
| Класіфікацыя |
| Катэгорыя |
Мовы Еўразіі |
|
Індаеўрапейская сям'я
Індаіранская галіна
Індаарыйская група
Заходняя падгрупа |
| Пісьменнасць | Gujarati[d] |
| Моўныя коды |
| ДАСТ 7.75–97 | гуд 165 |
| ISO 639-1 | gu |
| ISO 639-2 | guj |
| ISO 639-3 | guj |
| WALS | guj |
| Ethnologue | guj |
| Linguasphere | 59-AAF-h |
| ABS ASCL | 5202 |
| IETF | gu |
| Glottolog | guja1252 |
|  Вікіпедыя на гэтай мове |

**Гуджара́ці** (саманазва ગુજરાતી) — індаеўрапейская мова, родная для гуджаратцаў. Адна з 2 афіцыйных моў індыйскага штата Гуджарат.

Гутарковая мова падзяляецца на мноства дыялектаў. Літаратурная мова склалася ў XI—XVI стст.

## Спасылкі

* Gujarati Online Dictionary & Language Resources
* Gujarati phrasebook at Wikivoyage
* UCLA Language Materials Project: Gujarati Архівавана 9 чэрвеня 2010.
* Gujarati Wiktionary
* Gujarati to Hindi Translator(недаступная спасылка) (Online)
* Origin of Gujarati Language(in Gujarati)
* Gujarati Video Архівавана 1 снежня 2018.
* Bharatiya Bhasha Jyoti: Gujarati —a textbook for learning Gujarati through Hindi from the Central Institute of Indian Languages.
# Англіцызм

**Англіцы́зм** (фр.: anglicisme, ад лац.: anglicus — англійскі) — слова ці моўны выраз, запазычаны з англійскай мовы.

Англіцызмы адносяцца пераважна да самага новага перыяду гісторыі беларускай мовы. Усе яны прайшлі рускае або польскае пасрэдніцтва: *клоўн* (англ.: clown), *байкот* (англ.: boycott) і г.д.

У наш час іншамоўная лексіка трапляе ў беларускі слоўнік, як правіла, праз рускую мову. Пераважна такім шляхам на працягу XX—XXI стагоддзяў беларускі лексічны склад папоўніўся многімі англійскімі словамі: *бізнес, блакнот, джэм, докер, імпарт, кекс, лідар, ліфт, матч, мітынг, мічман, пудынг, фініш*.

Асноўная частка англіцызмаў — спартыўная тэрміналогія (*фітнес, снаўборд, боўлінг, аўтсайдар*), тэхнічная тэрміналогія (*камп’ютар, прынтар, сканер, ноўтбук*), фізіка-матэматычная тэрміналогія (*біт, байт, лазер, спін*), эканамічна-фінансавая тэрміналогія (*маркетынг, менеджмент, дэфолт, бізнесмен*), грамадска-палітычная тэрміналогія (*байкот, блакада, імпічмент, лабіст*), тэрміналогія культуры і мастацтва (*брэйк-данс, трылер, хіп-хоп, блокбастар*), назвы адзення і абутку (*джэмпер, джынсы, легінсы, буцы*), назвы ежы і напіткаў (*кекс, пудынг, сандвіч, ром*) і інш.

## Крыніцы
# Калаж

Калаж «інтэрнэт рэчаў»**Кала́ж** (ад фр.: coller — склейваць) — тэхнічны прыём у выяўленчым мастацтве, заснаваны на увядзенні ў твор розных па фактуры і колеру прадметаў: кавалкаў газет, афіш, шпалер і г.д.

У шырокім сэнсе калаж — уключэнне з дапамогай мантажу ў творы літаратуры, тэатра, кіно, жывапісу, музыкі рознастылёвых аб’ектаў перш за ўсё для ўзмацнення эстэтычнага эфекту.

## Гл. таксама

* Фотамантаж
* Арыгамі
* Кірыгамі

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Калаж
# Пунктуацыя

**Пунктуацыя** (лац.: punctuatio: ад *punctum* — «кропка») — унармаваная сістэма правіл ужывання на пісьме знакаў прыпынку дзеля падзялення тэксту адпаведна яго лагічным, сінтаксічным ды інтанацыйным асаблівасцям.

## Табліца знакаў пунктуацыі

| Сімвал | Назва | Функцыя |
| --- | --- | --- |
| **.** | кропка | Сканчае сказы, пазначае скарачэнні. |
| **,** | коска | Аддзяляе граматычна раўнапраўныя часткі ў складаных сказах, некалькі элементаў у пералічэнні, звароты. |
| **;** | кропка з коскай | Функцыянальна падобна да коскі, аднак аддзяляе складаныя (альбо ўскладненыя) па будове граматычна раўнапраўныя часткі. |
| **:** | двукроп’е | Аддзяляе сказ ці яго частку, якая развівае альбо дапаўняе папярэдні тэкст. Таксама папярэднічае простай мове. |
| **!** | клічнік | Сканчае загадны, пабуджальны ці экспрэсіўны сказ. |
| **?** | пытальнік | Паказвае на сказ, які мае ў сабе пытанне. |
| **–** | **—** | працяжнік | Аддзяляе галоўныя часткі сказа, параўноўваныя моўныя адзінкі, часткі складанага бяззлучнікавага сказа, частку дыялогу, паказвае паўзу ў дзеянні. Аддзяляецца з абодвух бакоў пропускамі. |
| **‐** | дэфіс | Злучае цесна звязаныя словы, у канцы радка азначае перанос слова. Пішацца без пропускаў. |
| **…** | шматкроп’е | Азначае няскончаны, абарваны сказ. |
| **«»** | **„“‘** | **""** | двукоссе | Азначае простую мову, цытаты і пад. |
| **()** | **[]** | **{}** | **〈〉** | дужкі | Азначаюць адвольна ўстаўленыя кавалкі тэксту. |
| **/** | касая рыса | Аддзяляе варыянтныя альбо супярэчлівыя выразы. |

Кропка, коска, клічнік, пытальнік, двукроп’е, кропка з коскай і шматкроп’е пішуцца адразу пасля слова, пасля чаго робіцца пропуск. Тэкст у дужках альбо двукоссі пішацца неадрыўна ад іх. Калі ў тэксце адзін за адзін ідуць два знакі прыпынку (напр. кропка і коска альбо клічнік і пытальнік), паміж імі пропускі не ўстаўляюцца.

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пунктуацыя