# Тэмпература

| Тэмпература |
| --- |
|  |
| Вывучаецца ў | тэрмадынаміка |
| Пазначэнне велічыні | T і Θ |
| ISQ dimension |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  |
| Сімвал велічыні (LaTeX) |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_2  і  WIKINIUM\_MATH\_PH\_4  |
| Invariant under | Ізатэрмічны працэс |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

| Тэмпература |
| --- |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 , WIKINIUM\_MATH\_PH\_8  |
| Размернасць |
Θ |
| Адзінкі вымярэння |
| СІ |
К |
| СГС |
К |

**Тэмпература** — мера цеплыні або халоднасці аб’екта. У больш строгім фізічным азначэнні гэта скалярная фізічная велічыня, што характарызуе сярэднюю кінетычную энергію часціц макраскапічнай сістэмы, якая знаходзіцца ў стане тэрмадынамічнай раўнавагі.

Вызначае напрамак цеплавога патоку, бо цяпло заўсёды перамяшчаецца ад матэрыі з большай тэмпературай да матэрыі з меншай тэмпературай.

## Адзінкі вымярэння

У навуцы для вымярэння тэмпературы прынята выкарыстоўваць шкалу Цэльсія (адзінка — градус Цэльсія, скарачэнне — °C) або шкалу Кельвіна (кельвін, K). У сістэме СІ асноўная адзінка тэмпературы — кельвін.

Шкала Цэльсія пабудавана такім чынам, што тэмпература плаўлення вады на ўзроўні мора роўная 0 °C, а тэмпература кіпення — 100 °C.

Шкала Кельвіна мае такі ж самы «памер» кельвіна, як і градус у шкале Цэльсія, але за нуль прынята мінімальная магчымая тэмпература, роўная 0 K = −273.15 °C. Гэтая тэмпература таксама завецца абсалютным нулём. Для пераводу паміж градусамі Цэльсія і кельвінамі выкарыстоўваецца наступная формула:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_10
У Злучаных Штатах Амерыкі тэмпературу часта вымяраюць у градусах Фарэнгейта. На гэтай шкале вада замярзае пры 32 °F і кіпіць пры 212 °F. Шкала Фарэнгейта звязана са шкалой Цэльсія наступнай формулай:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_12
### Параўнанне тэмпературных шкал

Параўнанне тэмпературных шкал| Апісанне | Кельвін | Цэльсій | Фарэнгейт | Ранкін | Дэліль | Ньютан | Рэамюр | Ромер |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Абсалютны нуль | 0 | −273.15 | −459.67 | 0 | 559.725 | −90.14 | −218.52 | −135.90 |
| Тэмпература раставання сумесі Фарэнгейта (соль і лёд у роўных колькасцях) | 255.37 | −17.78 | 0 | 459.67 | 176.67 | −5.87 | −14.22 | −1.83 |
| Тэмпература замярзання вады (Звычайныя ўмовы) | 273.15 | 0 | 32 | 491.67 | 150 | 0 | 0 | 7.5 |
| Сярэдняя тэмпература чалавечага цела ¹ | 310.0 | 36.6 | 98.2 | 557.9 | 94.5 | 12.21 | 29.6 | 26.925 |
| Тэмпература кіпення вады (Звычайныя ўмовы) | 373.15 | 100 | 212 | 671.67 | 0 | 33 | 80 | 60 |
| Плаўленне тытана | 1941 | 1668 | 3034 | 3494 | −2352 | 550 | 1334 | 883 |
| Паверхня Сонца | 5800 | 5526 | 9980 | 10440 | −8140 | 1823 | 4421 | 2909 |

¹
Звычайная сярэдняя тэмпература чалавечага цела — 36.6 °C ±0.7 °C, ці 98.2 °F ±1.3 °F. Значэнне 98,6 °F, якое звычайна прыводзіцца — гэта дакладнае пераўтварэнне ў шкалу Фарэнгейта прынятага ў Германіі ў XIX стагоддзі значэння 37 °C. Аднак гэта значэнне не ўваходзіць у дыяпазон звычайнай сярэдняй тэмпературы цела чалавека, бо тэмпература розных частак цела розная.

Некаторыя значэнні ў гэтай табліцы былі акруглены.

## Эмпірычная, абсалютная і тэрмадынамічная тэмпературы

Тэмпература не можа быць вымераная непасрэдна. Аб змене тэмпературы судзяць па змене іншых фізічных уласцівасцяў цел (аб’ёму, ціску, электрычнага супраціву, ЭРС, інтэнсіўнасці выпраменьвання і інш.), Адназначна з ёй звязаных (так званых тэрмаметрычных уласцівасцяў). Колькасна ж тэмпература вызначаецца ўказаннем спосабу яе вымярэння з дапамогай таго ці іншага тэрмометра. Такое вызначэнне яшчэ не фіксуе ні пачатак адліку, ні адзінку вымярэння тэмпературы, таму любы метад вымярэння тэмпературы звязаны з выбарам тэмпературнай шкалы. Эмпірычная тэмпература — гэта тэмпература, вымераная ў абранай тэмпературнай шкале.

Якія даюцца фенаменалагічнай тэрмадынамікі вызначэння тэрмадынамічнай тэмпературы не залежаць ад выбару термометріческого ўласцівасці, выкарыстанага для яе вымярэння; адзінку вымярэння тэмпературы задаюць з дапамогай адной з тэрмадынамічных тэмпературных шкал.

У тэрмадынаміцы ў якасці аксіёмы прымаецца заснаванае на вопыце палажэнне аб тым, што раўнаважкая тэрмадынамічная тэмпература ёсць велічыня, для ўсіх сістэм абмежаваная з аднаго боку, прычым тэмпература, адпаведная гэтай мяжы, аднолькавая для ўсіх тэрмадынамічных сістэм і, такім чынам, можа быць выкарыстана ў якасці натуральнай рэпернай точкі шкалы тэмператур. Калі гэтай рэпернай кропцы прысвоіць роўнае нулю значэнне тэмпературы, то тэмпературы ў шкале, якая базуецца на дадзеным Рэперы, заўсёды будуць мець адзін і той жа знак. Прыпісваючы другі рэперныя кропцы станоўчае значэнне тэмпературы, атрымліваюць абсалютную тэмпературную шкалу з станоўчымі тэмпературамі; тэмпературу адлічваецца ад абсалютнага нуля, называюць абсалютнай тэмпературай. Адпаведна Тэрмадынамічныя тэмпературу, адлічваецца ад абсалютнага нуля, называюць абсалютнай тэрмадынамічнай тэмпературай (гл. Шкала тэмператур Кельвіна). Прыкладам эмпірычнай тэмпературнай шкалы з адлікам тэмпературы ад абсалютнага нуля служыць міжнародная практычная тэмпературная шкала.

## Характарыстыка фазавых пераходаў

Для апісання пунктаў фазавых пераходаў розных рэчываў выкарыстоўваюць наступныя значэнні тэмпературы:

* Тэмпература плаўлення
* Тэмпература кіпення
* Тэмпература адпалу
* Тэмпература спякання
* Тэмпература сінтэзу
* Тэмпература паветраных мас
* Тэмпература глебы
* Гомалагічная тэмпература
* Патройны пункт
* Тэмпература Дэая (Характарыстычная тэмпература)
* Тэмпература Кюры

## Гл. таксама

* Абсалютная шкала тэмператур
* Адмоўная абсалютная тэмпература
* Каляровая тэмпература
* Яркасная тэмпература
* Антэнная тэмпература
* Цеплавая помпа
* Віртуальная тэмпература
* Тэмпература паветра
* Тэмпература цела
* Тэрмометр
* Гіпалімніон

## Крыніцы

## Літаратура

* *Theodore L. Brown et al.* Chemistry: the central science. — 12th ed. — 2011. — ISBN 978-0-321-69672-4.