Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Амёбазоі

|  |
| --- |
| Амёбазоі |
|
*Chaos carolinense*, адзін з відаў *Amoebozoa* |
| Навуковая класіфікацыя |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Дамен:  | Эўкарыёты |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Пратысты |

|  |  |
| --- | --- |
| Царства:  | Прасцейшыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Тып:  | **Амёбазоі** |

 |
| Міжнародная навуковая назва |
| Amoebozoa Ruggiero et al. (2015) |
| Падтыпы |
| * *Conosa*
	+ *Archamoebae*
	+ *Mycetozoa*
* *Lobosa*
* *Protoamoebae*
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Сістэматыка на Віківідах |  Выявы на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| NCBI   | 554915 |
| EOL   | 2915041 |
| FW   | 212578 |

 |

 |

**Амёбазоі** (*Amoebozoa*, ад грэч. αμοιβή «змена») — прасцейшыя жывыя арганізмы.

## Апісанне

У амёб няправільная, пастаянна зменлівая форма. Найбольш вядомы від — амёба звычайная (*Amoeba proteus*). Цела 15 мкм — 3 мм, пастаяннай формы не маюць. Перамяшчаюцца з дапамогай часовых вырастаў (псеўдаподыяў). Хуткасць руху 0,5—3 мкм/мін. Маюдь ядро, пульсуючую і стрававальную вакуолі.

Міксаміцэты (слізевікі) маюць вегетатыўнае цела ў выглядзе слізістай, без абалонкі шмат’ядзернай (ядры дыплоідныя) пратаплазмы — плазмодыя дыяметрам ад некалькіх міліметраў да 1 м. Здольнаыя да актыўных амёбападобных рухаў.

## Пашырэнне

Амёбы трапляюцца ў прэсных, саленаватых, марскіх водах, часта ў прыбярэжным пяску, глебе; асобныя паразітуюць у кішэчніку жывёл і чалавека (напр., дызентэрыйная амёба), выклікаюць амёбіяз.

Слізевікі трапляюцца ў глебе, гнілых пнях, пад карой, апалым лісцем. На святло выпаўзаюць для ўтварэння на субстраце пладовых цел.

## Асаблівасці біялогіі

Амёбы жывяцца бактэрыямі, водарасцямі, прасцейшымі. У слізевікоў пераважна сапратрофны тып жыўлення.

Амёбы размнажаюцца бясполым спосабам (дзяленнем). У неспрыяльных умовах акругляюцца, укрываюцца 2-слаёвай шчыпьнай абалонкай (інцыстуюцца).

Плазмодый слізевіка *Brefeldia maxima*.
Для слізевікоў уласціва ўтварэнне пладовых цел (спарангіяў і эталіяў), у якіх фарміруюцца гаплоідныя споры (у вадзе прарастаюць у зааспоры, у вільготным асяроддзі — у міксамёбы). Пры іх капуліраванні парамі ўтвараюцца дыплоідныя міксамёбы, якія шматразова дзеляцца, растуць і фарміруюць плазмодый. Пры неспрыяльных умовах (сухасць субстрату, нізкая тэмпература, адсутнасць корму) плазмодый ператвараецца склероцый.

## Літаратура

* Амёбы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
* *Бельская С.* Слізевікі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
# Алелі

**Але́лі** (ад грэч. ἀλλήλων адзін аднаго, узаемна), **алеламорфы** — розныя формы (станы) аднаго і таго ж гена. Размешчаны ў аднолькавых участках (локусах) гамалагічных (парных) храмасом і кантралююць кірункі развіцця адной і той жа прыкметы (напрыклад, белы ці чырвоны колер кветкі).

Алелі ўзнікаюць пры любой змене структуры гена ў выніку мутацый або ўнутрыгенных рэкамбінацый (магчымая колькасць алеляў кожнага гена практычна незлічоная). Кожны ген можа знаходзіцца не менш як у двух алельных станах, адзін з якіх звычайна забяспечвае максімальнае развіццё прыкметы — *дамінантная алель*, другі прыводзіць да частковай або поўнай страты або змены прыкметы — *рэцэсіўная алель*.

Ген, які мае некалькі розных станаў, утварае серыю множных алеляў. Наяўнасцю алельных генаў абумоўлены фенатыпічныя адрозненні сярод арганізмаў. Частоты асобных алеляў у генафондзе даюць магчымасць вылічаць генетычныя змены ў пэўнай папуляцыі і вызначаць частату генатыпаў, што выкарыстоўваюць у селекцыі для прадказання магчымых вынікаў скрыжаванняў.

## Літаратура

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
# Прыродныя рэсурсы

**Прыродныя рэсурсы** — натуральныя рэсурсы: целы і сілы прыроды, якія на дадзеным узроўні развіцця прадукцыйных сіл і вывучанасці могуць быць выкарыстаны для задавальнення патрэбаў чалавечага грамадства. Сукупнасць аб'ектаў і сістэм жывой і нежывой прыроды, кампаненты прыроднага асяроддзя навакол чалавека, якія выкарыстоўваюцца ў працэсе грамадскай вытворчасці для задавальнення матэрыяльных і культурных патрэбаў чалавека і грамадства.

Адна з цэнтральных праблем навукі — забеспячэнне насельніцтва неабходнымі ПР цяпер і ў будучыні, аналіз і ацэнку якіх вырабляюць геаграфія і эканоміка.

## Класіфікацыя

Прыродныя рэсурсы могуць быць невычэрпныя і вычэрпныя. Невычэрпныя рэсурсы не сканчаюцца, а вычарпаў сканчаюцца па меры іх распрацоўкі і (або) па іншых прычынах

* Па паходжанні:
	+ Рэсурсы прыродных кампанентаў (мінеральныя, кліматычныя, водныя, раслінныя, глебавыя, жывёльнага свету)
	+ Рэсурсы прыродна-тэрытарыяльных комплексаў (горнапрамысловыя, водагаспадарчыя, селітэбныя, лесагаспадарчыя)
* Па відах гаспадарчага выкарыстання:
	+ Рэсурсы прамысловай вытворчасці
		- Энергетычныя рэсурсы (гаручыя карысныя выкапні, гідраэнергаресурсы, біяпаліва, ядзерная сыравіна)
		- Неэнергетычныя рэсурсы (мінеральныя, водныя, зямельныя, лясныя, рыбныя рэсурсы)
	+ Рэсурсы сельскагаспадарчай вытворчасці (агракліматычныя, зямельна-глебавыя, раслінныя рэсурсы — кармавая база, вады арашэння, вадапою і змест)
* Па выгляду вычарпальныя:
* Вычэрпныя
	+ Неаднаўляльныя (мінеральныя, зямельныя рэсурсы);
	+ Аднаўляльныя (рэсурсы расліннага і жывёльнага свету);
	+ Не цалкам аднаўляльныя — хуткасць аднаўлення ніжэй за ўзровень гаспадарчага спажывання (ворныя прыдатныя глебы, спелаузростныя лясы, рэгіянальныя водныя рэсурсы);
* Невычэрпныя рэсурсы (водныя, кліматычныя).
* Па ступені заменнасці:
* Незаменныя;
* Заменныя.
* Па крытэрыі выкарыстання:
* Вытворчыя (прамысловыя, сельскагаспадарчыя);
	+ Патэнцыяльна-перспектыўныя;
	+ Рэкрэацыйныя (прыродныя комплексы і іх кампаненты, культурна-гістарычныя славутасці, эканамічны патэнцыял тэрыторыі).

## Зноскі

## Спасылкі

* Проклятие природных ресурсов
* Сырьевые резервы землян. Имеется ли возможность покинуть Солнечную систему в настоящее время?