# П’ер Жыль дэ Жэн

| П’ер Жыль дэ Жэн |
| --- |
| фр.: Pierre-Gilles de Gennes |
|  |
| Дата нараджэння | 24 кастрычніка 1932(1932-10-24)[…] |
| Месца нараджэння | * XVI акруга Парыжа, Парыж, Парыж, рэгіён Іль-дэ-Франс, Метраполія Францыі, Францыя
 |
| Дата смерці | 18 мая 2007(2007-05-18)[…] (74 гады) |
| Месца смерці | * Арсэ[d], дэпартамент Эсон, рэгіён Іль-дэ-Франс, Метраполія Францыі, Францыя
 |
| Месца пахавання | * Cimetière de Montrouge[d]
 |
| Грамадзянства | * Францыя
 |
| Дзеці | Claire Wyart[d], Matthieu Wyart[d], Marc de Gennes[d], Christian de Gennes[d] і Marie-Christine Picard de Gennes[d] |
| Род дзейнасці | фізік |
| Навуковая сфера | фізіка |
| Месца працы | * Калеж дэ Франс
* Каліфарнійскі ўніверсітэт у Берклі
* Лейдэнскі ўніверсітэт
* Універсітэт Парыж-Поўдзень
* Лейдэнскі ўніверсітэт
* Curie Institute[d]
* Вышэйшая школа прамысловай фізікі і хіміі горада Парыж[d]
 |
| Альма-матар | * Lycée Claude-Bernard[d]
* Вышэйшая нармальная школа[d]
* ліцэй Святога Людовіка[d]
* Les Houches School of Physics[d]
 |
| Навуковы кіраўнік | Charles Kittel[d], Francis Perrin[d] і André Herpin[d] |
| Член у | * Лонданскае каралеўскае таварыства
* Французская акадэмія навук
* Нацыянальная акадэмія навук ЗША
* Нацыянальная акадэмія навук Украіны
* Амерыканская акадэмія мастацтваў і навук
* Расійская акадэмія навук
* Акадэмія навук Аўстраліі[d]
* Бразільская акадэмія навук[d]
* Нідэрландская каралеўская акадэмія навук
 |
| Узнагароды | залаты медаль CNRS[d] (1980)   Wolfgang Ostwald Prize[d] (1991) прэмія Хольвека[d] (1968) медаль Лорэнца (1990) прэмія Вольфа па фізіцы (1990) прэмія Харві (1988) прэмія Гей-Люсака — Гумбальта[d] (1983) медаль Матэўчы[d] (1987) Prize Louis Ancel[d] (1959) медаль Онсагера[d] стыпендыя Аляксандра фон Гумбальта[d] прэмія Ампера[d] (1977) медаль Эрынгена[d] (1998) ганаровы доктар Шэрбрукскага ўніверсітэта[d] (1988) ганаровы доктар Яўрэйскага ўніверсітэта ў Іерусаліме[d] ганаровы доктар Універсітэта Лаваля[d] (1995) прэмія Гумбальта Fellow of the Australian Academy of Science[d] (1996) honorary doctorate of the University of Vigo[d] (1997) замежны член Лонданскага каралеўскага таварыства[d] (28 чэрвеня 1984) медаль Ф. А. Котана[d] (1997) Bourke Award[d] (1976) Polymer Physics Prize[d] (1982) ACS Award in Polymer Chemistry[d] (1988) |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**П’ер Жыль дэ Жэн** (фр.: Pierre-Gilles de Gennes; 24 кастрычніка 1932, Парыж, Францыя — 18 мая 2007, Арсэ, Іль-дэ-Франс, Францыя) — выдатны французскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіцы (1991) «за выяўленне таго, што метады, развітыя для вывучэння з’яў спарадкаванасці ў простых сістэмах, могуць быць абагульнены на вадкія крышталі і палімеры». Дэ Жэн вядомы перш за ўсё тым, што адкрыў структуру, якая легла ў аснову вытворчасці ВК-дысплеяў. За мноства фундаментальных адкрыццяў многія ў навуковай супольнасці называюць дэ Жэна «Ньютанам нашага часу».

## Біяграфія

Нарадзіўся 24 кастрычніка 1932 ў сям’і ўрача, які мае дваранскія карані, маці паходзіла з уплывовай сям’і фінансістаў. Да 12 гадоў атрымліваў хатнюю адукацыю. Пасля навучаўся ў *École Normale Supérieure*, дзе пазнаёміўся з Альфрэдам Кастлерам. Пасля заканчэння школы ў 1955 г. паступае на працу ў даследчы цэнтр камісіі па атамнай энергіі *Saclay*. Працуе ў асноўным над рассейваннем нейтронаў і магнетызмам, пад кіраўніцтвам А. Абрагама і Дж. Фрыдэля. Атрымлівае ступень доктара ў 1957 г.

У 1959 г. працуе постдокам ва Універсітэце Берклі, сумесна з Чарльзам Кітэлем. Пасля гэтага служыць па прызыву 27 месяцаў на французскім флоце. У 1961 г. становіцца памочнікам прафесара ва ўніверсітэце Орсэ, дзе займаецца распрацоўкамі ваеннай тэматыкі і неўзабаве засноўвае ў Орсэ групу вывучэння звышправоднасці. У 1968 г. пераходзіць на даследаванні вадкіх крышталёў.

У 1971 г. становіцца прафесарам у Калеж дэ Франс, дзе ўзначальвае кафедру фізікі кандэнсаваных рэчываў і ўдзельнічае ў STRASCOL — сумесным праекце Страсбурга, Saclay і Collège de France па фізіцы палімераў, З 1980 г. пачынае цікавіцца праблемамі памежных эфектаў: дынамікай змочвання і адгезіі, таксама працягвае працаваць над палімерамі і калоіднымі сістэмамі.

У 1977 г. дэ Жэн заканчвае напісанне кнігі «Фізіка вадкіх крышталёў», дзе ён зарэкамендаваў сябе як бліскучы тэарэтык. Кніга і па сённяшні дзень з’яўляецца базавым дапаможнікам для спецыялістаў у гэтай галіне.

У 1979 г. становіцца членам Французскай Акадэміі Навук. Вучоны да таго часу ўжо з’яўляецца піянерам у галіне даследаванняў фізікі мяккіх рэчываў і палімераў. У 1980 г. дэ Жэн удастоены залатога медаля CNRS.

У 1988 годзе Жэн узнагароджаны прэміяй Харві (Ізраіль). У 1990 г. узнагароджаны медалем Лорэнца і прэміяй Вольфа. У 1991 г. атрымлівае Нобелеўскую прэмію па фізіцы за адкрыццё мноства падобных з’яў фізікі цвёрдай матэрыі і фізікі кандэнсаванага стану. Пасля гэтага становіцца дырэктарам вышэйшай школы прамысловай фізікі і хіміі горада Парыжа — ESPCI і застаецца на гэтай пасадзе да 2002 года.

У апошнія гады жыцця цалкам пераключыўся на даследаванне біялагічных сістэм і працаваў над гранулярнымі рэчывамі і прыродай памяццю ў мозгу. Памёр пасля працяглай хваробы 18 мая 2007 года. Пахаваны ў Парыжы на могілках Монруж.

## Зноскі

## Літаратура

* *Pierre-Gilles de Gennes.* Simple Views on Condensed Matter. — World Scientific Publishing Co., 1992.
* *Pierre-Gilles de Gennes.* Petit Point: A Candid Portrait on the Aberrations of Science. — Le Pommier, 2002.

## Спасылкі

* Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта  (англ.)
* Entretien avec Pierre-Gilles de Gennes (20/10/91)  (фр.)