Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Уільям Уордсварт

| Уільям Вордсворт |
| --- |
| William Wordsworth |
|  |
| Асабістыя звесткі |
| Дата нараджэння | 7 красавіка 1770(1770-04-07)[…] |
| Месца нараджэння | Кокермаўт, графства Камберленд |
| Дата смерці | 23 красавіка 1850(1850-04-23)[…] (80 гадоў) |
| Месца смерці | Райдал-Маўнт, каля Грасміра, графства Камберленд |
| Пахаванне | * St Oswald's Church, Grasmere[d]
 |
| Грамадзянства | * Злучанае каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі
* Каралеўства Вялікабрытанія
 |
| Бацька | John Wordsworth[d] |
| Маці | Ann Cookson[d] |
| Жонка | Mary Hutchinson[d] і Annette Vallon[d] |
| Дзеці | Anne-Caroline Wordsworth[d], William Wordsworth[d], Dora Wordsworth[d], Catherine Wordsworth[d], John Wordsworth[d] і Thomas Wordsworth[d] |
| Альма-матар | * каледж Святога Джона[d]
* Hawkshead Grammar School[d]
 |
| Прафесійная дзейнасць |
| Род дзейнасці | паэт |
| Кірунак | рамантызм, азёрная школа |
| Мова твораў | англійская |
|  **Творы** ў Вікікрыніцах |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |
|  Цытаты ў Вікіцытатніку |

**Уільям Уордсварт** (Уільям Уордсуорт, англ.: William Wordsworth, 7 красавіка 1770, Кокермаўт, графства Камберленд — 23 сакавіка 1850, Райдал-Маўнт, ля Грасміра, графства Камберленд) — англійскі паэт-рамантык, выбітны прадстаўнік «азёрнай школы».

## Бібліяграфія

* William Wordsworth, Poetical Works, ed. W. Knight, 8 vv., Macmillan, L., 1896.
* Myers Tw. H., Life of Wordsworth (Серия: English men of letters), L., 1880.
* Hudson, Studies in Wordsworth, Boston, 1884.
* Middleton W., Wordsworth, L. 1888.
* Knight W., Life of Wordsworth, 3 vv., 1889.
* Legouis, La jeunesse de W. Wordsworth, P., 1896.
* Raleigh, Wordsworth, 1903.

## Беларускія пераклады

Паасобныя вершы на беларускую мову пераклаў Лявон Баршчэўскі.

## Зноскі

## Спасылкі

* Працы У. Уордсварта ў праекце «Гутэнберг» (на англійскай мове)
# Рад (адзінка вымярэння)

**Рад** (англ.: rad, скарочанае ад англ.: radiation absorbed dose — паглынутая доза выпрамянення) — пазасістэмная адзінка вымярэння паглынутай дозы выпрамянення.

1 *рад* роўны паглынутай дозе выпрамянення, пры якой 1 кілаграм апрамененага рэчыва паглынае энергію 0,01 Дж.

**1 рад = 2,388×10—6 кал/г = 0,01 Дж/кг = 0,01 Гр**
## Гл. таксама

* Грэй, адзінка вымярэння
* Зіверт, адзінка вымярэння

## Літаратура

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 203. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

## Спасылкі

* Рад(недаступная спасылка) // Вялікая савецкая энцыклапедыя  (руск.)
# Mars Reconnaissance Orbiter

| Mars Reconnaissance Orbiter |
| --- |
| MRO |
|  |
| Заказчык |  NASA / JPL |
| Вытворца |  Lockheed Martin Space Systems  Універсітэт Арызоны  Applied Physics Laboratory  Італьянскае касмічнае агенцтва  Malin Space Science Systems |
| Аператар | Лабараторыя рэактыўнага руху |
| Спадарожнік |
Марса |
| Стартавая пляцоўка |  Мыс Канаверал |
| Ракета-носьбіт | Atlas V-401 |
| Запуск | 12 жніўня 2005 11:43:00 UTC |
| Выхад на арбіту |
10 сакавіка 2006 21:24:00 UTC |
| МCOSPAR ID |
2005-029A |
| SCN |
28788 |
| Тэхнічныя характарыстыкі |
| Маса | 2180 кг, паліва: 1149 кг |
| Магутнасць | 2000 Вт |
| Крыніцы сілкавання |
Дзве сонечныя батарэі плошчай 20 м² |
| Тэрмін актыўнага існавання | *Планаваны:* 2 Зямныя гады *Бягучы:* 20 гадоў, 10 месяцаў, 1 дзень |
| Элементы арбіты |
| Тып арбіты | Палярная |
| Нахіленне | 1,6 радыян |
| Апацэнтр | 320 км |
| Перыцэнтр | 255 км |
| Мэтавая апаратура |
| Паласа захопу |
6 км |
| Хуткасць перадачы |
да 4 Мбіт/с |
|  |
| marsprogram.jpl.nasa.gov/… |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Mars Reconnaissance Orbiter**, **MRO** — шматфункцыянальная аўтаматычная міжпланетная станцыя (АМС) НАСА, прызначаная для даследавання Марса. Апарат пабудаваны кампаніяй Lockheed Martin пад кіраўніцтвам Лабараторыі рэактыўнага руху, на праект было выдаткавана 720 млн дол. Кіруе апаратам Лабараторыя рэактыўнага руху (Каліфарнійскі тэхналагічны інстытут); навуковым бокам місіі кіруе НАСА (Вашынгтон, акруга Калумбія).

Запушчаны 12 жніўня 2005 года з касмадрома на мысе Канаверал з дапамогай ракеты-носьбіта *Атлас V*. Дасягнуўшы Марса 10 сакавіка 2006 года, пачаў серыю манеўраў для выхаду на патрэбную арбіту, пры дапамозе т.зв. аэрадынамічнага тармажэння (тармажэнне ў верхніх слаях атмасферы планеты дазваляе значна зэканоміць паліва). Арбітальныя манеўры і розныя праверкі і каліброўка абсталявання скончыліся ў лістападзе 2006 года, пасля чаго апарат прыступіў да працы.

Пасля выхаду на арбіту Марса MRO далучыўся да пяці касмічных апаратаў, якія актыўна функцыянуюць і ў той момант знаходзіліся або на арбіце, або на паверхні планеты: спадарожнікаў Mars Global Surveyor, Марс Адысей і Марс-экспрэс, і марсаходаў Spirit і Opportunity — такім чынам, быў усталяваны рэкорд па колькасці актыўных касмічных апаратаў, размешчаных на арбіце і паверхні Марса.

MRO змяшчае цэлы шэраг навуковых прыбораў, такіх як камеры, спектрометры, радары, якія выкарыстоўваюцца для аналізу рэльефу, стратыграфіі, мінералаў і лёду на Марсе. Даследаванні надвор’я і паверхні Марса, пошук магчымых месцаў пасадкі і новая тэлекамунікацыйная сістэма адкрываюць шлях для будучых касмічных апаратаў. Тэлекамунікацыйная сістэма MRO перадае на Зямлю даных больш, чым усе папярэднія міжпланетныя апараты разам узятыя, і можа служыць у якасці магутнага арбітальнага рэтранслятара для іншых даследчых праграм
.

## Зноскі

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Mars Reconnaissance Orbiter
* Апісанне місіі. (англ.)
* Апісанне камеры высокага дазволу HiRISE. (англ.)
# Інфрачырвонае выпраменьванне

| Інфрачырвонае выпраменьванне |
| --- |
|  |
| Першаадкрывальнік | Уільям Гершэль |
| Не валодае ўласцівасцю | visibility[d] |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Інфрачырвонае выпраменьванне** — электрамагнітнае выпраменьванне са спектральным дыяпазонам паміж чырвоным канцом бачнага святла (з даўжынёй хвалі λ = 0,74 мкм) і мікрахвалевым выпраменьваннем (λ ~ 1—2 мм).

Інфрачырвонае выпраменьванне выявіў у 1800 г. англійскі навуковец Уільям Гершэль.

У наш час увесь дыяпазон інфрачырвонага выпраменьвання падзяляюць на тры вобласці:

* кароткахвалевая вобласць: λ = 0,74—2,5 мкм;
* сярэднехвалевая вобласць: λ = 2,5—50 мкм;
* даўгахвалевая вобласць: λ = 50—2000 мкм;

Апошнім часам даўгахвалевую ўскраіну гэтага дыяпазону выдзяляюць у асобны, незалежны дыяпазон электрамагнітных хваль — тэрагерцавае выпраменьванне (субліміліметровае выпраменьванне).

Інфрачырвонае выпраменьванне таксама называюць «цеплавым» выпраменьваннем, бо інфрачырвонае выпраменьванне ад нагрэтых прадметаў успрымаецца скурай чалавека як цяпло. Пры гэтым даўжыні хваль, якія выпраменьваюцца целам, залежаць ад тэмпературы нагрэву: чым вышэйшая тэмпература, тым карацейшая даўжыня хвалі і вышэйшая інтэнсіўнасць выпраменьвання. Спектр выпраменьвання абсалютна чорнага цела пры адносна невысокіх (да некалькі тысяч Кельвінаў) тэмпературах ляжыць у асноўным менавіта ў гэтым дыяпазоне. Інфрачырвонае выпраменьванне выпускаюць узбуджаныя атамы ці іоны.

## Зноскі

## Літаратура

* Інфрачырвонае выпрамяненне // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — С. 294—295. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
* *Инфракрасное излучение* — артыкул з Фізічнай энцыклапедыі

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Інфрачырвонае выпраменьванне
# 1764

|  |  |
| --- | --- |
| Тысячагоддзе: | 2 тысячагоддзе |
| Стагоддзі: | * XVII стагоддзе
* **XVIII стагоддзе XIX стагоддзе
 |
| Дзесяцігоддзі: | * 1740-я
* 1750-я
* **1760-я 1770-я
* 1780-я
 |
| Гады: | * 1761
* 1762
* 1763
* **1764 1765
* 1766
* 1767
 |

|  |
| --- |
| **1764 год паводле тэм:** |
| З’явіліся  · Зніклі  · Нарадзіліся  · Памерлі |
| Культура і мастацтва |
| Навука і тэхналогія |
| Палітыка |

## Падзеі

* 11 сакавіка: Апублікаваны Маніфест аб секулярызацыі манастырскіх зямель у Расійскай імперыі.
* 7 верасня: Каралём польскім і вялікім князем літоўскім абраны Станіслаў Аўгуст Панятоўскі.

## Нарадзіліся

* 19 чэрвеня: Джон Бараў, 1-ы баранет, англійскі падарожнік, палітык
* 17 верасня: Джон Гудрайк, англійскі астраном
* 22 верасня: Карл Фрэдрык Фален, шведскі энтамолаг

## Памерлі

* 12 верасня: Жан-Філіп Рамо, французскі кампазітар
# Літаратурная мова

| Літаратурная мова |
| --- |
| Вывучаецца ў | сацыялінгвістыка і standardology[d] |
| Супрацьлегласць | vernacular[d] |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Літаратурная мова**, **стандартная мова** — форма натуральнай мовы, якой уласцівы вызначальныя рысы наддыялектнасці, поліфункцыянальнасці, нарматыўнай апрацаванасці (арфаэпічнай, арфаграфічнай, лексічнай, граматычнай), наяўнасці пісьмовай (пісьмова-кніжнай) і вуснай (вусна-гутарковай) формаў рэалізацыі, максімальнай стылёвай дыферэнцыянаванасці.

У адрозненне ад дыялектаў, моўныя нормы літаратурнай мовы характарызуюцца большай абавязковасцю і асэнсаванасцю, а таксама кадыфікаванасцю.

## Гл. таксама

* Сучасная беларуская літаратурная мова

## Зноскі

## Літаратура

* Сучасная беларуская мова: Уводзіны. Фанетыка. Фаналогія. Арфаэпія. Графіка. Арфаграфія. Лексікалогія. Лексікаграфія. Фразеалогія. Фразеаграфія: Вучэб. дапам. / Я. М. Камароўскі, В. П. Красней, У. М. Лазоўскі і інш. — 2-е выд., дапрац. і дап. — Мн. : Выш. школа, 1995. — 334 с. ISBN 985-06-0075-6.
# Вясна, лета, восень, зіма… і зноў вясна

| Вясна, лета, восень, зіма… і зноў вясна  |
| --- |
| кар.: 봄 여름 가을 겨울 그리고 봄 |
|  Жанр
 | драматычны фільм[…] |
| Рэжысёр | * Кім Кі Дук[…]
 |
| Прадзюсары | * Karl Baumgartner[d]
* Lee Seung-jae[d]
 |
| Сцэнарыст | * Кім Кі Дук
 |
| У галоўных ролях | * Кім Кі Дук[…]
* Oh Yeong-su[d]
* Kim Jong-ho[d]
* Seo Jae-kyeong[d]
* Park Ji-a[d]
* Kim Yeong-min[d][…]
* Choi Min[d]
* Ji Dae-han[d]
* Ha Yeo-jin[d]
* Kim Jung-young[d]
 |
| Аператар | * Baek Dong-hyeon[d]
 |
| Кампазітар | * Park Ji-yong[d]
 |
| Мастак-пастаноўшчык | Oh Sang-man[d] |
| Працягласць | 103 хв. |
| Зборы | 8 945 072 $ і 2 380 788 $ |
| Краіны | * Паўднёвая Карэя
* Германія
 |
| Мова | карэйская |
| Год | 14 жніўня 2003, 6 верасня 2003, 19 верасня 2003, 18 сакавіка 2004, 28 мая 2004 і 2003 |
| IMDb | ID 0374546 |
| Афіцыйны сайт (англ.) |

«**Вясна, лета, восень, зіма… і зноў вясна**» (кар.: 봄 여름 가을 겨울 그리고 봄) — мастацкі фільм 2003 года рэжысёра Кім Кі Дука.

## Сюжэт

Нікому не дадзена парушыць змену часоў года, калі спачатку ўсё нараджаецца, затым расце, а потым згасае. Ход жыцця непадуладны нават двум манахам, якія жывуць у плывучай хаціне на возеры, акружаным гарамі. Па меры наступу пары года іх душы напаўняюцца энергіяй, што вядзе як да пачуцця адухоўленасці, так і да трагедыі. Што яшчэ важна, яны не могуць вырвацца з кола жыцця, жаданняў, пакут і запалу, да якіх схільныя ўсе мы.

Пад строгім поглядам Старога Манаха Малады Манах спазнае страту нявіннасці, калі гульня становіцца жорсткай, спазнае каханне, калі ў іх замкнёным свеце з'яўляецца жанчына, спазнае злачынную ўладу зайздрасці і апантанасці, цану адкуплення, прасвятленне досведам. І хоць адзін час года немінуча змяняе іншы, іх хаціна, падобна да калыскі духу, знаходзіцца паміж цяперашнім часам і будучыняй…

## Крытыка

Вядомы амерыканскі кінакрытык Роджэр Эберт адзначыў фільм чатырма зоркамі з чатырох магчымых і занёс у свой спіс «*Выдатных фільмаў*».

## Узнагароды

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 15 кінаўзнагародамі і яшчэ 8 намінацыямі.

## Зноскі

## Спасылкі

* Вясна, лета, восень, зіма… і зноў вясна на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
# Гары Потэр і Таемная зала (фільм)

| Гары Потэр і Таемная зала  |
| --- |
| англ.: Harry Potter and the Chamber of Secrets |
|  |
|  Жанры
 | фэнтэзійны фільм, прыгодніцкі фільм і дзіцячы фільм[d] |
| Рэжысёр | * Крыс Каламбус
 |
| Прадзюсар | * Дэвід Хэйман[d]
 |
| На аснове | Гары Потэр і Таемная зала |
| Сцэнарысты | * Стыў Клоўз[d]
* Джаан Роўлінг
 |
| У галоўных ролях | * Дэніэл Рэдкліф
* Уорык Дэвіс[d]
* Руперт Грынт
* Эма Уотсан
* Кенет Брана
* Алан Рыкман
* Фіёна Шоу[d]
* Джулі Уолтэрс
* Мэгі Сміт
* Робі Колтрэйн[d]
* Рычард Грыфітс[d]
* Джэйсан Айзекс
* Рычард Харыс
* Том Фелтан[d]
* Боні Райт
* Christian Coulson[d]
* Chris Rankin[d]
* Марк Уільямс
* Sean Biggerstaff[d]
* Harry Melling[d]
* Мэцью Льюіс[d]
* David Bradley[d]
* Joshua Herdman[d]
* Robert Hardy[d]
* Gemma Jones[d]
* Шырлі Хендэрсан[d]
* Edward Randell[d]
* Alfred Enoch[d]
* Devon Murray[d]
* Sally Mortemore[d]
* Oliver Phelps[d]
* James Phelps[d]
* Jamie Waylett[d]
* Miriam Margolyes[d]
* Джон Кліз
* Heather Bleasdale[d]
* Martin Bayfield[d]
* Geraldine Somerville[d]
* Adrian Rawlins[d]
* Alfred Burke[d]
* Gemma Padley[d]
* Тобі Джонс[d]
* Luke Youngblood[d]
* Hugh Mitchell[d]
* Scott Fern[d]
* Jim Norton[d]
* Les Bubb[d]
* Danielle Tabor[d]
* Daisy Bates[d]
* Edward Tudor-Pole[d]
* Джуліян Гловер[d]
* Leslie Phillips[d]
* David Holmes[d]
* Emily Dale[d]
* Louis Doyle[d]
* Jamie Yeates[d]
* Sean Cronin[d]
* Элінар Каламбус[d]
 |
| Аператар | * Roger Pratt[d]
 |
| Кампазітар | * Джон Уільямс
 |
| Мастак-пастаноўшчык | Stuart Craig[d] |
| Кінакампаніі | Heyday Films[d], 1492 Pictures[d] і Warner Brothers |
| Працягласць | 161 хв. |
| Бюджэт | 100 000 000 $ |
| Зборы | 879 793 867 $ і 262 641 637 $ |
| Краіны | * Вялікабрытанія
* ЗША
 |
| Мова | англійская |
| Год | 3 лістапада 2002[…], 14 лістапада 2002, 4 снежня 2002, 26 лютага 2003, 15 лістапада 2002, 22 лістапада 2002, 23 лістапада 2002, 28 лістапада 2002 і 29 лістапада 2002 |
| Папярэдні фільм | Гары Потэр і філасофскі камень |
| Наступны фільм | Гары Потэр і вязень Азкабана |
| IMDb | ID 0295297 |
| Афіцыйны сайт (англ.) |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**«Гары Потэр і Таемная зала»** (англ.: Harry Potter and the Chamber of Secrets) — фэнтэзі-фільм кампаніі «Warner Bros. Pictures» і рэжысёра Крыса Каламбуса, выпушчаны ў 2002 годзе. З’яўляецца экранізацыяй аднайменнага рамана Джаан Роўлінг. «Таемная зала» з’яўляецца сіквелам «Філасофскага каменя» 2001 года, а таксама другім фільмам франшызы пра хлопчыка-чараўніка.

Прадзюсарам стужкі з’яўляецца Дэвід Хэйман, сцэнар напісаў Стыў Клоўз. Дэніэл Рэдкліф, Руперт Грынт і Эма Уотсан зноў сыгралі ролі Гары Потэра, Рональда Уізлі і Герміёны Грэйнджэр.

## Сюжэт

У цэнтры сюжэту — другі год Гары ў школе Хогвартс. Нашчадак Салазара Слізэрына адчыняе Таемную залу і выпускае монстра, позірк якога можа ператварыць чалавека на камень.

## Крыніцы

## Спасылкі

* «Гары Потэр і Таемная зала» на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
# Universal Studios

| Universal Studios |
| --- |
|  |
|  |
| Тып | Падраздзяленне NBC Universal |
| Заснаванне | Лос-Анджэлес, Каліфорнія, ЗША (8 чэрвеня 1912) |
| Заснавальнікі | Carl Laemmle[d], Pat Powers[d], Jules Brulatour[d], David Horsley[d] і Charles O. Baumann[d] |
| Краіна | * ЗША
 |
| Адрас | * Юніверсал-Сіці[d]
 |
| Ключавыя постаці |
Карл Лемле (заснавальнік) |
| Галіна | кінавытворчасць |
| Прадукцыя | Спіс фільмаў кінакампаніі |
| Матчына кампанія | NBC Universal |
| Даччыныя кампаніі | Universal Subscription[d], Focus Features[d], Universal Animation Studios[d], Illumination, Universal Studios Home Entertainment[d], Working Title Films[d], Back Lot Music[d], NBCUniversal Entertainment Japan LLC[d] і Universal Newsreel[d] |
| Сайт | universalstudios.com |

**Universal Studios** — найстарэйшая з цяпер існуючых галівудскіх кінастудый. Заснавана Карлам Лемле ў 1912 годзе. З 1915 па 1925 гады — найбуйнейшая з кінакампаній ЗША. З 2004 года — вытворчае падраздзяленне кампаніі NBC Universal.

На лагатыпе намаляваны Зямны шар, вакол якога круціцца падабенства кольцаў Сатурна з надпісам: *Universal* («Сусветны»). Пад эгідай кампаніі працуюць тэматычныя паркі ў Галівудзе, Арланда, Сінгапуры і Осацы.

## Спасылкі

* Афіцыйны сайт Universal Studios
# Канскі кінафестываль 2022

| 75-ы Канскі кінафестываль |
| --- |
|  |
| Агульныя звесткі |
| Дата | 17—28.05.2022 |
| Месца | Каны, Францыя |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  **74-ы** | **76-ы** |

 |

**75-ы Канскі міжнародны кінафестываль** праходзіў з 17 па 28 мая 2022 года. Фільмам адкрыцця стала кінастужка «Выразаць!». Галоўную ўзнагароду кінафестывалю — Залатую пальмавую галіну — атрымаў фільм «Трыкутнік смутку» рэжысёра Рубена Эстлунда.

## Лаўрэаты

| Узнагарода | Лаўрэат |
| --- | --- |
| Залатая пальмавая галіна | «Трыкутнік смутку» (рэж. Рубен Эстлунд) |
| Гран-пры | «Зоркі апоўдні» (рэж. Клер Дэні) |
| «Блізка» (рэж. Лукас Донт) |
| Прыз журы | «Іа» (рэж. Ежы Скалімоўскі) |
| «Восем гор» (рэж. Фелікс Ван Грунінген, Шарлота Вандэрмерш) |
| Прыз за найлепшую жаночую ролю | Зара Амір Эбрахімі — «Святы павук» |

## Зноскі

## Спасылкі
# XV стагоддзе

|  |
| --- |
| 2 тысячагоддзе |
| XIII ст. — XIV ст. — **XV ст.** — XVI ст. — XVII ст. |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1390-я
 |  1390
 |  1391
 |  1392
 |  1393
 |  1394
 |  1395
 |  1396
 |  1397
 |  1398
 |  1399
 |
|  |
| 1400-я
 |  1400
 |  1401
 |  1402
 |  1403
 |  1404
 |  1405
 |  1406
 |  1407
 |  1408
 |  1409
 |
| 1410-я
 |  1410
 |  1411
 |  1412
 |  1413
 |  1414
 |  1415
 |  1416
 |  1417
 |  1418
 |  1419
 |
| 1420-я
 |  1420
 |  1421
 |  1422
 |  1423
 |  1424
 |  1425
 |  1426
 |  1427
 |  1428
 |  1429
 |
| 1430-я
 |  1430
 |  1431
 |  1432
 |  1433
 |  1434
 |  1435
 |  1436
 |  1437
 |  1438
 |  1439
 |
| 1440-я
 |  1440
 |  1441
 |  1442
 |  1443
 |  1444
 |  1445
 |  1446
 |  1447
 |  1448
 |  1449
 |
| 1450-я
 |  1450
 |  1451
 |  1452
 |  1453
 |  1454
 |  1455
 |  1456
 |  1457
 |  1458
 |  1459
 |
| 1460-я
 |  1460
 |  1461
 |  1462
 |  1463
 |  1464
 |  1465
 |  1466
 |  1467
 |  1468
 |  1469
 |
| 1470-я
 |  1470
 |  1471
 |  1472
 |  1473
 |  1474
 |  1475
 |  1476
 |  1477
 |  1478
 |  1479
 |
| 1480-я
 |  1480
 |  1481
 |  1482
 |  1483
 |  1484
 |  1485
 |  1486
 |  1487
 |  1488
 |  1489
 |
| 1490-я
 |  1490
 |  1491
 |  1492
 |  1493
 |  1494
 |  1495
 |  1496
 |  1497
 |  1498
 |  1499
 |
|  |
| 1500-я
 |  1500
 |  1501
 |  1502
 |  1503
 |  1504
 |  1505
 |  1506
 |  1507
 |  1508
 |  1509
 |

 |

**XV стагоддзе** (пятна́ццатае стагоддзе) пачалося 1 студзеня 1401 года і скончылася 31 снежня 1500 года.

## Падзеі

### Еўропа

* Пачатак Вялікіх геаграфічных адкрыццяў (Далей: Адкрыццё Амерыкі Х. Калумбам, Падарожжа Васкі да Гама)
* Партугалія і Іспанія ператвараюцца ў імперыі
* 1453: Візантыйская імперыя спыніла сваё існаванне
* Жыццё і дзейнасць Яна Гуса (Далей: Гуманізм, Гусіты, Гусіцкія войны)
* 1453: Бітвай за Бардо, скончылася Стагадовая вайна
* У Свяшчэннай рымскай імперыі адкрыта кнігадрукаванне
* 1455-1485: Вайна пунсовай і белай ружы.
* 1492: Закончылася Рэканкіста

### Азія

* Залатая Арда спыніла сваё існаванне

### Афрыка

## Паўднёвая Амерыка

* 1438: Пачатак існавання Імперыі Інкаў

## Асобы

* Ян Гус, чэшскі нацыянальны герой
* Хрыстафор Калумб, іспанскі мараход
* Жана д'Арк, французская нацыянальная гераіня
* Тамерлан, выдатны палкаводзец
* Васка да Гама, партугальскі мараход
* Уладзіслаў Цепеш (Дракула), валашскі князь
* Генрых V, англійскі кароль
* Мікалай Кузанскі, нямецкі філосаф
* Канстанцін Драгаш, апошні візантыйскі імператар
* Леанарда да Вінчы
# Дзень хангыля

Частка ўказу аб увядзенні новай сістэмы пісьма
**Дзень хангыля** (кар.: 한글날, *Хангыльлаль*) — карэйскае нацыянальнае свята, прысвечанае стварэнню карэйскага спецыяльнага алфавіта каралём Седжонам Вялікім. У Паўднёвай Карэі святкуецца 9 кастрычніка (дзень абвяшчэння ўказу), у Паўночнай называецца **Дзень часангыля** (кар.: 조선글날, *Часангыльлаль*) і адзначаецца 15 студзеня.

Паводле летапісаў, ван Седжон абвясціў стварэнне алфавіта ў дзявятым месяцы месячнага календара 1447 ў дакуменце пад назвай Хунмінджаным (гіст. кар.: 훈민져ᇰᅙᅳᆷ; суч. кар.: 훈민정음 訓民正音 — *сапраўдныя гукі для адукацыі народа*). Упершыню гэты дзень святкаваўся 4 лістапада (апошні дзень дзявятага месяца) 1926 Таварыствам хангыля. У 1940 быў знойдзены сапраўдны тэкст каментарыяў да указу, якія сведчылі пра тое, што абвяшчэнне адбылося ў першыя дзесяць дзён дзявятага месяца, таму дата свята была перасунута на дзясяты дзень паводле месячнага календара, што супадае з 9 кастрычнікам. Пасля ўтварэння Рэспублікі Карэя дзень стаў дзяржаўным святам і выхадным. Але ў 1991 пад ціскам буйных карпарацый, якія былі незадаволены наданнем Дню ААН статусу нацыянальнага свята, стаў працоўным, хоць і працягваў святкавацца. Таварыства хангыля пачало кампанію па вяртанню дня яго статусу, якая скончылася прыняццем Нацыянальнай Асамблеяй 189 галасамі за рэзалюцыі па адраджэнню свята з 2013.
# Берлінскі кінафестываль

| Берлінскі кінафестываль *Internationale Filmfestspiele Berlin* |
| --- |
|  |
|  «Berlinale Palast» падчас Берлінскага кінафестывалю ў 2007 годзе. |
| Месца | * Берлін
 |
| berlinale.de (ням.)​ (англ.) |

**Берлінскі міжнародны кінафестываль** (ням.: Internationale Filmfestspiele Berlin, Берлінале) — штогадовы міжнародны кінафестываль, праводзіцца з 1951 года ў Германіі. Асноўны прыз — «Залаты мядзведзь» (мядзведзь — геральдычны сімвал Берліна). Праводзіцца штогод у лютым (але да 1978 года праводзіўся летам), год правядзення першага фестывалю — 1951.

У адрозненне ад Канскага кінафестывалю, Берлінале арыентаваны на прагрэсіўны геапалітычны кінематограф. Журы надае адмысловую ўвагу таму, каб у фестывальнай праграме былі прадстаўленыя фільмы са ўсяго свету, у тым ліку фільмы краін былога «Усходняга Блока».

Прэм’еры праходзяць у палацы Берлінале.

## Узнагароды

### Галоўныя прызы Берлінале

* «Залаты мядзведзь» — галоўны прыз
* «Сярэбраны мядзведзь» — гран-пры журы
* «Сярэбраны мядзведзь» за найлепшую рэжысуру
* «Сярэбраны мядзведзь» найлепшай актрысе
* «Сярэбраны мядзведзь» найлепшаму акцёру
* «Сярэбраны мядзведзь» за выдатны ўнёсак у мастацтва
* «Сярэбраны мядзведзь» за найлепшую музыку да фільма

### Прызы незалежных журы

* Прыз экуменічнага журы
* Прыз ФІПРЭСІ

### Іншыя ўзнагароды

* «Тэдзі»
* Прэмія Альфрэда Баўэра (за адкрыццё новых шляхоў у кінамастацтве)
* Прыз за «Найлепшы дэбют» (з 2006 года)
* Бронзавы мядзведзь
* Крыштальны мядзведзь
* Блакітны анёл
* Найлепшая праца мастака
* Найлепшы сцэнарый
* Асобая прэмія
* Асобая прэмія журы
* Асобыя згадкі журы
* Ганаровы сярэбраны прыз
* Прэмія за персанальнае дасягненне
* Прэмія замежных дэлегацый
* Прыз за кар’еру
* Прыз за персанальнае дасягненне
* Прыз за сцэнарый
* Прыз за сцэнарый і працу з акцёрамі
* Прыз за творчасць
* Прыз за мастацкую годнасць
* Прыз за мастацкі ўнёсак

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Берлінскі кінафестываль Афіцыйны сайт Берлінскага кінафестывалю (ням.) (англ.)
* Берлінскі кінафестываль на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)
* Берлінскае Жыццё: Увядзенне ў Берлінскі кінафестываль
* Агляд Берлінскага кінафестывалю, 2006 Архівавана 16 чэрвеня 2006.
* Dieter Kosslick, кіраўнік фестывалю