# Цэрэра (карлікавая планета)

| Цэрэра   |
| --- |
|  Цэрэра ў бачным колеры. Здымак *Dawn*. |
| Іншыя назвы |
1899 OF; 1943 XB |
| Абазначэнне | **1 Ceres** |
| Катэгорыя малых планет |
Карлікавая планета Пояс астэроідаў |
| Адкрыццё |
| Першаадкрывальнік |
Джузэпэ П’яцы |
| Месца адкрыцця |
Палермская астранамічная абсерваторыя |
| Дата адкрыцця |
1 студзеня 1801 |
| Арбітальныя характарыстыкі |
|
Эпоха: June 18, 2009 (JD 2455000.5) |
| Перыгелій |
381 028 000 км (2,5465 а. е.) |
| Афелій |
446 521 000 км (2,9842 а. е.) |
| Вялікая паўвось (a) |
413 767 000 км (2,7653 а. а.) |
| Эксцэнтрысітэт арбіты (e) |
0.07934 |
| Сідэрычны перыяд абарачэння |
1680,5 сутак 4.60 гадоў |
| Арбітальная скорасць (v) |
17,882 км/с |
| Сярэдняя анамалія (*Mo*) |
27,448° |
| Нахіл (i) |
10,585° да Экліптыкі 9.20° to Invariable plane |
| Даўгата ўзыходнага вузла (Ω) |
80,399° |
| Аргумент перыцэнтра (ω) |
2,825° |
| Фізічныя характарыстыкі |
| Экватарыяльны радыус |
487,3 ± 1.8 км |
| Палярны радыус |
454,7 ± 1.6 км |
| Маса (m) |
9,43 ± 0,07×1020 кг |
| Сярэдняя шчыльнасць (ρ) |
2,077 ± 0.036 г/см³ |
| Паскарэнне свабоднага падзення на экватары (g) |
0,27 м/с² 0.028 *g* |
| Другая касмічная скорасць (*v*2) |
0,51 км/с |
| Перыяд вярчэння (T) |
0,3781 d 9,074170 h |
| Нахіл восі |
каля 3° |
| Прамое ўзыходжанне паўночнага полюса (α) |
19 гад 24 хвіл 291° |
| Схіленне паўночнага полюса (δ) |
59° |
| Альбеда |
0,090 ± 0,0033 (V-band geometric) |
| Спектральны клас |
C |
| Бачная зорная велічыня |
6,7 да 9.32 |
| Абсалютная зорная велічыня |
3,36 ± 0.02 |
| Вуглавы дыяметр |
0,84" to 0.33" |
| Тэмпература |
|   |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| мін. | сяр. | макс. |

 |
| Кельвін |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | ~167 K | 239 K |

 |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |

**Цэрэра** (**1 Ceres**, сімвал: ) — карлікавая планета ў Сонечнай сістэме.

Назва паходзіць ад імя багіні ўрадлівасці ў старажытна-рымскай міфалогіі.

Дыяметр: ~1000 км. Маса: 1/4400 зямной. Перыяд вярчэння: —. Арбітальны перыяд: —. Адлегласць ад Сонца: 2,77 а.а., эксцэнтрысітэт арбіты: 0,080.

Цэрэра стала першым адкрытым аб’ектам такога кшталту. Пасля апублікавання правіла Тыцыуса-Бодэ ў канцы XVIII стагоддзя. пачаліся пошукі «пятай планеты» між Марсам і Юпітэрам. Нарэшце, Джузэпэ П’яцы заўважыў аб’ект 7-й зорнай велічыні, які павольна рухаўся па сузор’і Цяльца (1 студзеня 1801 года). Вылічаная К. Гаусам арбіта аб’екта выявілася планетнай і адпаведнай правілу.

Пасля ўдакладнення памераў доўгі час Цэрэра класіфікавалася як астэроід, а пасля 2006 года яна была перакласіфікавана ў карлікавыя планеты.

Маса Цэрэры складае прыкладна траціну (32 %) ад агульнай масы ўсіх аб’ектаў пояса астэроідаў, у якім пралягае яе арбіта. Гэта самая блізкая да Сонца карлікавая планета і найменшая з вядомых на сёняшні дзень. Памеры яе перавышаюць многія спадарожнікі планет-гігантаў.

Мяркуючы па шчыльнасці, на 20—30 % планета складаецца з вадзянога льду і найімаверней яна мае дыферэнцыяваныя на каменнае ядро і ледзяную мантыю нетры.

На паверхні планеты, акрамя вадзянога льду, выяўлены розныя гідратыўныя рэчывы, такія карбанаты як даламіт і сідэрыт, гідракарбанат натрыю, а таксама багатыя жалезам гліністыя мінералы. У 2014 годзе з дапамогай тэлескопа «Гершэль» над паверхней планеты былі выяўлены аблокі вадзянога пара. Такім чынам, Цэрэра стала чацвёртым астранамічным аб’ектам сонечнай сістэмы, на якім зафіксавана водная актыўнасць (пасля Зямлі, Энцэлада і Еўропы).

З Зямлі бачны бляск Цэрэры вагаецца ад 6.7 да 9.3 зорнай вялічыні.

У 2015 годзе карлікавая планета была даследвана касмічным апаратам NASA Dawn, які праводзіў даследванні Цэрэры каля 16 месяцаў і які ў некіруемым стане варочаецца па арбіце вакол гэтай карлікавай планеты дагэтуль.

Адным з адкрыццяў, зробленых апаратам Dawn, сталі яркія белыя плямы ўнутры кратара Аккатор, прырода якіх была патлумачана высокай канцэнтрацыяй карбанату натрыю (соды). Гэтыя плямы ў выглядзе мутнай кропкі на паверхні дыска Цэрэры былі заўважны і раней, аднак місія дазволіла разглядзець іх больш дэталёва.

Гара Ахуна. Найбольш высокая гара на паверхні Цэрэры.
Таксама з дапамогай апарата Dawn на паверхні карлікавай планеты быў знойдзены крыявулкан Ахуна, які з’яўляецца найбольш высокай гарой на Цэрэры і найбольш блізкім да Сонца вядомым крыявулканам.

Фотаздымак кратара Акатор, зроблены касмічнай станцыяй Dawn у 2015 годзе, на якім бачны яркія белыя плямы
## Гл. таксама

* Спіс астэроідаў (1—100)

## Крыніцы