# Грыгарыянскі каляндар

Грыгорый XIII прымае новы каляндар

| Каляндар |
| --- |
| Звесткі аб календары |
| Тып календара |
Сонечны |
| Каляндарная эра |  | Устаўка высакосных | 97/400 |
|

---

 |
| Іншыя календары |
| Армеліна · Армянскі: паганскі, хрысціянскі · Асірыйскі · Ацтэкскі · Бахаі · Бенгальскі · Будысцкі · Вавілонскі · Візантыйскі · В'етнамскі · Гільбурда · Галацэнскі · Грыгарыянскі · Грузінскі · Старажытнагрэчаскі · Старажытнаегіпецкі · Старажытнаіндыйскі · Старажытнакітайскі · Старажытнаперсідскі · Старажытнаславянскі · Зараастрыйскі · Індыйскі · Інкі · Іранскі · Ірландскі · Ісламскі · Кітайскі · Конта · Копцкі · Малайскі · Мая · Непальскі · Новаюліянскі · Рымскі · Сіметрычны · Савецкі · Стабільны · Тамільскі · Тайскі: месяцавы, сонечны · Тыбецкі · Трохсезонны · Туркменскі · Французскі · Ханаанейскі · Хараппскі · Чучхэ · Шведскі · Шумерскі · Эфіопскі · Юліянскі · Яванскі · Японскі · Яўрэйскі |

**Грыгарыя́нскі калянда́р** («новы стыль») — каляндар, уведзены ў 1582 годзе папам Грыгорыем XIII узамен старога юліянскага. Злічэнне было перасунута на 10 сутак наперад (наступным днём пасля 4 кастрычніка 1582 года стала 15 кастрычніка 1582 года), каб улічыць хібнасць, якая назбіралася ў Юліянскім календары. У грыгарыянскім календары гады, якія заканчваюцца на 00, сталі лічыць высакоснымі толькі ў тым выпадку, калі лік, які складаецца з першых дзвюх лічбаў, дзеліцца на чатыры (1600 — высакосны, 1900 — звычайны, гэтым ён розніцца ад старога стылю). Адставанне грыгарыянскага календара ад сонечнага складае 24 гадзіны за 3300 гадоў.

У грыгарыянскім календары працягласць трапічнага году прымаецца роўнай 365,2425 суткам. Працягласць невысакоснага году — 365 сутак, высакоснага — 366. Памылка ў адны суткі накопліваецца прыкладна за 3200 год (у юліянскім — за 128 год).

## Размеркаванне высакосных гадоў

У адрозненне ад Юліянскага календара, у Грыгарыянскім высакосныя гады размяркоўваюцца іншым чынам:

* Кожны год, нумар якога кратны 4, — высакосны.
* Кожны год, нумар якога кратны 100, — не высакосны.
* Кожны год, нумар якога кратны 400, — высакосны.

У выніку сярэдняя працягласць года складае 365,2425 дзён:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0

## Месяцы

| № | Месяц | лічба дзён |
| --- | --- | --- |
| 1 | Студзень | 31 |
| 2 | Люты | год звычайны 28, год высакосны 29 |
| 3 | Сакавік | 31 |
| 4 | Красавік | 30 |
| 5 | Май | 31 |
| 6 | Чэрвень | 30 |
| 7 | Ліпень | 31 |
| 8 | Жнівень | 31 |
| 9 | Верасень | 30 |
| 10 | Кастрычнік | 31 |
| 11 | Лістапад | 30 |
| 12 | Снежань | 31 |
| **Разам** | 365 (высакосны 366) |

## Разыходжанне Юліянскага і Грыгарыянскага календароў

З цягам часу ў Юліянскім календары накопліваецца значна большая памылка — адны суткі за 128 гадоў. Адсюль разыходжанне ў каляндарных датах:

| Стагоддзе | Дзён | Перыяд (па грыгарыянскім календары) |
| --- | --- | --- |
| XIV | 8 | 8 сакавіка 1300 — 8 сакавіка 1400 |
| XV | 9 | 9 сакавіка 1400 — 9 сакавіка 1500 |
| XVI і XVII | 10 | 10 сакавіка 1500 — 10 сакавіка 1700 |
| XVIII | 11 | 11 сакавіка 1700 — 11 сакавіка 1800 |
| XIX | 12 | 12 сакавіка 1800 — 12 сакавіка 1900 |
| XX і XXI | 13 | 13 сакавіка 1900 — 13 сакавіка 2100 |
| XXII | 14 | 14 сакавіка 2100 — 14 сакавіка 2200 |

## Гісторыя

**Табліца дат пераходу на грыгарыянскі каляндар у розных краінах:**

| Краіна
  | Апошні дзень Юліянскага календара
 | Першы дзень грыгарыянскага календара
  |
| --- | --- | --- |
| Італія
 | 04.10.1582
  | 15.10.1582
  |
| Іспанія
 | 04.10.1582
  | 15.10.1582
  |
| Партугалія
 | 04.10.1582
  | 15.10.1582
  |
| Рэч Паспалітая
 | 04.10.1582
  | 15.10.1582
  |
| Францыя
 | 09.12.1582
  | 20.12.1582
  |
| Люксембург
 | 21.12.1582
  | 01.01.1583
  |
| Нідэрланды
 | 21.12.1582
  | 01.01.1583
  |
| Баварыя
 | 05.10.1583
  | 16.10.1583
  |
| Аўстрыя
 | 06.01.1584
  | 17.01.1584
  |
| Швейцарыя
 | 11.01.1584
  | 22.01.1584
  |
| Венгрыя
 | 21.10.1587
  | 01.11.1587
  |
| Прусія
 | 22.08.1610
  | 02.09.1610
  |
| Германія (пратэстанцкая)
  | 18.02.1700
  | 01.03.1700
  |
| Нарвегія
 | 18.02.1700
  | 01.03.1700
  |
| Данія
 | 18.02.1700
  | 01.03.1700
  |
| Вялікабрытанія
 | 02.09.1752
  | 14.09.1752
  |
| Швецыя
 | 17.02.1753
  | 01.03.1753
  |
| Фінляндыя
 | 17.02.1753
  | 01.03.1753
  |
| Японія
 | -
  | 01.01.1873
  |
| Кітай
 | -
  | 20.11.1911
  |
| Балгарыя
 | 31.03.1916
  | 14.04.1916
  |
| Турцыя
 | 15.02.1917
  | 01.03.1917
  |
| Расія
 | 31.01.1918
  | 14.02.1918
  |
| Украіна (УНР)
  | 28.02.1918
  | 14.03.1918
  |
| Сербія
 | 18.01.1919
  | 01.02.1919
  |
| Румынія
 | 18.01.1919
  | 01.02.1919
  |
| Грэцыя
 | 09.03.1924
  | 23.03.1924
  |
| Егіпет
 | 17.09.1928
  | 01.10.1928
  |

## У Вялікім Княстве Літоўскім і Рэчы Паспалітай

Увядзенне грыгарыянскага календара ў 1582 годзе стала моцным ўдарам па не да канца яшчэ сфарміраванаму маналіту культуры Вялікага Княства Літоўскага. Гэтая «навіна» была сустрэта грамадствам неадназначна і выклікала рэзкае непрыманне сярод праваслаўнага насельніцтва, якое адмовілася прымаць новы стыль. Сучасны гэтым падзеям летапіс яскрава і дакладна зафіксаваў маштаб сацыяльнага і рэлігійнага канфлікту:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «великое замешание промежи панами и промеж людми духовными, также и людми простыми было плачу великого, нареканя силнаго, похвалки, посварки, забуйство, грабежи, заклинания, видячи яко новые свята установляли, празники отменяли, купцом торги албо ярмарки поотменяли, праве было начало пристья антихристова, у таком великом замешанью». |  |

Колькасць спецыяльна напісаных на гэтую тэму кніг і аргументаў прыхільнікаў новага календара пастаянна павялічвалася, але гэта не пераконвала апанентаў. Адным з вынікаў грамадскага адказу на ўмяшанне дзяржавы ў сферу прыватнага рэлігійнага побыту стала ўзнікненне і пашырэнне праваслаўных брацтваў з іх уласнай палітычнай, гаспадарчай і культурнай дзейнасцю.

У палемічнай літаратуры XVII стагоддзя рабіліся спробы пераканаць праваслаўных жыхароў краіны перайсці на грыгарыянскі каляндар, звяртаючы ўвагу на побытавыя нязручнасці. Напрыклад, уніяцкі архімандрыт Касіян Саковіч у сваёй кнізе (Вільня, 1640) звяртаўся да чытачоў з наступнымі аргументамі:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | «...Сам тады змілуйся над сабой зацны народзе рускі і скінь той непатрэбны табе ценжар Старога Календара з каркаў сваіх, дзеля прыняцця Новага Календара. Бо то вельмі не гжэчна, што ў аднаго будзе «Хрыстос Васкрэс», а ў другога аж праз пяць тыдняў будзе «Воісціну Васкрэс», і прыяцель твой каталік будзе весяліцца і скакаць, а ты над селядцом і сырам сядзець будзеш...». |  |

У гэтым жа выданні выказвалася спадзяванне, што калі б праваслаўныя жыхары найбуйнейшых гарадоў Кароны і ВКЛ (Вільні, Львова, Астрога, Луцка і Кіева) цэнтралізавана прынялі каляндар, тады б і іншыя меншыя гарады пайшлі за імі. Аднак праблема календара ў Рэчы Паспалітай так і засталася невырашанай.

Практычным вынікам штогадовага разыходжання ў датах святкавання Вялікадня стала з'яўленне ў друкаваных літургічных кнігах спецыяльных параўнальных табліц, напрыклад, «Табліцы рымскіх і рускіх Вялікадняў» (польск.: Tablica Wielkich Nocy Rzymskich y Ruskich). У адной з такіх табліц з Нясвіжскай бібліятэкі на 1667–1685 гады было паказана, што з 19 гадоў даты праваслаўнага і каталіцкага Вялікадня супадалі толькі 8 разоў. У гэтыя гады каталіцкі аўтар табліцы адзначаў *«Ruska z nami»* («Руская з намі»).

## Крыніцы

## Літаратура

* Гісторыя беларускай кнігі : у 2 т. Т. 1: Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага / М. В. Нікалаеў ; [навуковыя рэдактары тома: В. В. Антонаў, А. І. Мальдзіс; мастак Г. І. Мацур]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 423 с. — 2 500 экз. — ISBN 978-985-11-0481-5.

## Спасылкі

* Конвертер дат григорианского и юлианского календарей онлайн Архівавана 8 ліпеня 2021.