Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Дыятомавыя водарасці

|  |
| --- |
| Дыятомавыя водарасці |
|
Дыятомавыя водарасці пад мікраскопам |
| Навуковая класіфікацыя |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Дамен:  | Эўкарыёты |

|  |  |
| --- | --- |
| Царства:  | Храмісты |

|  |  |
| --- | --- |
| Аддзел:  | *Bacillariophyta* |

|  |  |
| --- | --- |
| Клас:  | **Дыятомавыя водарасці** |

 |
| Міжнародная навуковая назва |
| Bacillariophyceae Haeckel, 1878 |
| Парадкі |
| * Thalassiosirales
* Coscinodiscales
* Melosirales
* Chaetocerotales
* Fragilariales
* Tabellariales
* Achnanthales
* Cymbellales
* Naviculales
* Bacillariales
* Surirellales
 |
|

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  Сістэматыка на Віківідах |  Выявы на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| EOL   | 3685 |

 |

 |

**Дыятомавыя водарасці**, **крамяністыя водарасці** (*Bacillariophyceae*) — аддзел водарасцей.

## Апісанне

Аднаклетачныя, мікраскапічныя (ад 4 да 2000 мкм) адзіночныя або каланіяльныя рухомыя арганізмы. Іх характэрная асаблівасць — цвёрдая з дзвюх палавінак (створак) крэменязёмная абалонка. Хларапласты маюць хларафілы а і с і фукаксанцін, які надае водарасцям буры колер. Назапашваюць алей, валюцін і хрызаламінарын. Размнажаюцца дзяленнем і палавым шляхам (ізагамія бязжгуцікавых гамет, кан’югацыя, аўтагамія або аагамія).

Налічваюць каля 300 родаў, больш за 19 тыс. сучасных і выкапнёвых відаў. Пашыраны ва ўсіх тыпах вадаёмаў і ў глебе па ўсім зямным шары. Вядомыя з юрскага перыяду.

Па форме панцыра (асноўная сістэмная прыкмета) падзяляюцца на 2 класы: цэнтрычныя і пенатныя. На Беларусі адзначана каля 930 відаў, разнавіднасцей і форм з 47 родаў: актынела (*Actinella*), амфара (*Amphora*), анамеонеіс (*Anomoeoneis*), атэя (*Attheya*), ахнантэс (*Achnanthes*), бацылярыя (*Bacillaria*), гамфанема (*Gomphonema*), дыятома (*Diatoma*), калонеіс (*Caloneis*), таласіязіра (*Thalassiosira*), мелазіра (*Melosira*), навікула (*Navicula*), ніцшыя (*Nitzschia*), пінулярыя (*Pinnularia*), фрагілярыя (*Fragilaria*), цымбела (*Cymbella*) і інш.

## Значэнне

Дыятомавыя водарасці — найважнейшыя прадуцэнты арганічнага рэчыва (каля 25 % сусветнай першаснай прадукцыі, што ствараюць расліны), актыўныя ўдзельнікі самаачышчэння вод, індыкатары забруджання вадаёмаў. Вялікая колькасць іх створак складае горную пароду дыятаміт.

У палеанталогіі выкарыстоўваюць дыятомавы аналіз, заснаваны на вызначэнні таксанамічнай прыналежнасці выкапнёвых водарасцей.

## Зноскі

## Літаратура

* Дыятомавыя водарасці // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
# Спячка

**Спя́чка** — перыяд запаволення жыццёвых працэсаў і метабалізму ў гомаётэрмных (цеплакроўных) жывёл у перыяды маладаступнасці ежы і, адпаведна, немагчымасці захавання актыўнасці і высокага ўзроўню метабалізму. Характарызуецца зніжэннем тэмпературы цела, запаволеннем дыхання і частаты сэрцабіцця, тармажэннем нервовай дзейнасці (т. зв. «Глыбокі сон») і іншых фізіялагічных працэсаў.

Уласціва пераважна дробным жывёлам сярэдніх і высокіх шырот. Адрозніваюць зімовую (гібернацыя), летнюю (эстывацыя), сутачную і нерэгулярную спячкі.

Некаторыя млекакормячыя (янот, буры мядзведзь, барсук і інш.) упадаюць у зімовы сон.

## Гл. таксама

* Анабіёз

## Літаратура

* *Кірыленка Л. В.* Спячка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 123. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* «Seasonal movements and behaviour of basking sharks from archival tagging». Marine Ecology Progress Series (248): 187—196.
* «A Shark With an Amazing Party Trick». New Scientist 177 (2385): 46.
* *Маслов С. П.* Спячка // Вялікая савецкая энцыклапедыя  (руск.)

## Спасылкі

* Спячка // Энцыклапедыя Кругасвет  (руск.)
# Першая папраўка да Канстытуцыі ЗША

Афіцыйны тэкст Біля аб правах
**Першая папраўка** да Канстытуцыі ЗША была ратыфікавана Кангрэсам 15 снежня 1795 г. як частка дакументу, які ўвайшоў у гісторыю пад назвай "Біль аб правах". На гэту папраўку часцей за ўсе спасылаюцца ў амерыканскім правасуддзі.

## Тэкст папраўкі

Кангрэс не павінен прыймаць ніякія законы ў падтрымку рэлігіі альбо для забароны магчымасцей свабодна яе вызнаваць; таксама нельга абмяжоўваць свабоду слова, друку, права на мірныя сходы і падаваць хадатайствы ўраду аб вырашэнні праблем.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Congress shall make no law respecting an establishment of religion, or prohibiting the free exercise thereof; or abridging the freedom of speech, or of the press; or the right of the people peaceably to assemble, and to petition the Government for a redress of grievances. |  |

## Зноскі

## Спасылкі

* Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
* А. Берастоўскі і інш. Гісторыя ЗША ў дакументах: Пераклады на беларускую Мн., 2014
* Андрэй Берастоўскі. Гісторыя ЗША ў апавяданнях і дакументах. Мінск: выдавец А.М. Вараксін, 2019 - 176 с. ISBN 978-985-7220-59-5
# Нацыянальны рэестр гістарычных месцаў ЗША

Таблічка, якая размяшчаецца на аб'ектах, занесеных у рэестр
**Нацыянальны рэестр гістарычных месцаў** (англ.: National Register of Historic Places) — гэта афіцыйны спіс раёнаў, мясцін, будынкаў, збудаванняў і аб'ектаў, якія лічацца вартымі захавання з-за іх гістарычнай значнасці або мастацкай каштоўнасці, які складаецца Федэральным урадам ЗША.

## Стварэнне рэестра

Амерыканскі Закон аб ахове нацыянальнай гісторыі ў 1966 годзе стварыў рэестр і даў пачатак працэсу ўнясення да яго звестак аб аб'ектах. З больш чым паўтара мільёна аб'ектаў, якія знаходзяцца ў рэестры, 95 тысяч значацца індывідуальна. Астатнія ўнесены як часткі гістарычных раёнаў.

На працягу большай часткі сваёй гісторыі рэестр кіраваўся Службай нацыянальных паркаў ЗША — дзяржаўным агенцтвам у складзе Міністэрства ўнутраных спраў ЗША. Яго мэты — дапамагаць уласнікам маёмасці і зацікаўленым бакам, а таксама каардынаваць, выяўляць і абараняць гістарычныя месцы ў Злучаных Штатах. Нягледзячы на тое, што прысутнасць у рэестры мае ў асноўным сімвалічнае значэнне, такоее прызнанне значнасці аб'екта забяспечвае пэўны фінансавы стымул для ўласнікаў маёмасці, якая знаходзіцца ў спісе. Ахова маёмасці дзяржавай не гарантуецца. У працэсе вылучэння пэўныя аб'екты ці месцы ацэньваюцца з пункту гледжання чатырох крытэрыяў. Прымяненне гэтых крытэрыяў было прадметам крытыкі з боку навукоўцаў, а таксама грамадскасці і палітыкаў. Часам таксама ў яго могуць уключацца і гістарычныя мясціны за межамі краіны, але звязаныя са Злучанымі Штатамі (напрыклад, Амерыканская місія ў Танжэры).

Рэестр класіфікуе агульныя спісы па адным з пяці тыпаў: раён, мясціна, будынак, збудаванне або аб'ект. Некаторыя аб'екты аўтаматычна дадаюцца ў рэестр, калі яны трапляюць пад кіраванне Службы нацыянальных паркаў ЗША. Да іх адносяцца нацыянальныя гістарычныя помнікі, нацыянальныя гістарычныя месцы, нацыянальныя гістарычныя паркі, нацыянальныя ваенныя паркі, нацыянальныя мемарыялы і некаторыя помнікі.

## Крытэрыі

Для таго, каб аб'ект мог быць уключаны ў рэестр, ён павінен адпавядаць як мінімум аднаму з чатырох асноўных крытэрыяў:

* Крытэрый А. «Падзея» — аб'ект павінен унесці свой уклад у гісторыю ЗША.
* Крытэрый B. «Асоба» — аб'ект павінен быць звязаны са значнымі асобамі мінулага ЗША.
* Крытэрый C. «Дызайн/Будаўніцтва» — тычыцца адметных характарыстык будынка па яго архітэктуры і канструкцыі, у тым ліку таго, што ён мае вялікую мастацкую каштоўнасць або з'яўляецца працай выбітнага майстра.
* Крытэрый D. «Інфармацыйны патэнцыял» — выконваецца, калі ўласцівасць дала або можа даць інфармацыю, важную для перадгісторыі або гісторыі.

## Гл. таксама

* Пералік федэральных агенцтваў ЗША

## Спасылкі

* Афіцыйны сайт  (англ.)
# Паветранае судна

**Паветранае судна** — лятальны апарат, які трымаецца ў атмасферы за кошт узаемадзеяння з паветрам, якое адрозніваецца ад узаемадзеяння з паветрам, адбітым ад паверхні зямлі або вады (то бок не карыстаючыся экранным эфектам). Такім чынам, ракеты, турбалёты, экранапланы (але не экраналёты) і суды на паветранай падушцы не адносяцца да паветраных суднаў.

## Віды паветраных суднаў

Адрозніваюць 8 відаў паветраных судоў — аўтажыр, аэрастат, верталёт, вінтакрыл, дырыжабль, махалёт, планёр і самалёт. Адрозненні паміж імі заключаюцца ў наяўнасці або адсутнасці сілавой устаноўкі, а таксама ва ўдзельнай вазе гэтых апаратаў падчас палёту (лягчэй яны ці цяжэй паветра). Паветраныя судны, якія цяжэй паветра, адрозніваюцца таксама па канструкцыі, дзякуючы якой яны ўтрымліваюцца ў паветры: наяўнасць апорных паверхняў (крылаў) або апорных вінтоў. Адрозненні паміж паветранымі судамі зведзеныя ў табліцу:

|  |  |
| --- | --- |
|    | **Удзельная вага апарата падчас палёту** |
| **Наяўнасць**
сілавой ўстаноўкi | **Лягчэй паветра** | **Цяжэй паветра** |
|  **З крылом**  | **З апорнымі вінтамі** |
| **Ёсць** | Дырыжабль | Самалёт (не махае крыламі) Махалёт (махае крыламі)  |   Верталёт   |
| Аўтажыр |
| Вінтакрыл |
| **Няма** | Аэрастат | Планёр |

Гістарычна склалася, што ў расійскай авіяцыі асноўныя віды паветраных судоў — самалёты і верталёты — пазначаюцца гутарковым тэрмінам *борт*(ў множным ліку -*барты*).

## Класіфікацыя паветраных судоў па ўзлётнай масе

* Па-за класам (без абмежавання масы) — Ан-124, Ан-225, А380 і т. п.
* 1-га класа (75 т і больш) — Ту-154, Іл-62, Іл-76 і т. п.
* 2-га класа (ад 30 да 75 т) — Ан-12, Як-42, Ту-134 і т. п.
* 3-га класа (ад 10 да 30 т) — Ан-24, Ан-26, Ан-72, Ан-140, Іл-114 , Як-40 і т. п.
* 4-га класа (да 10 т) — Ан-2, Ан-3Т, Ан-28, Ан-38, Л-410 , М-101Т і т. п.

Клас паветранага судна звязаны з класам аэрадрома, здольнага прыняць дадзенае паветранае судна.

## Гл. таксама

* Лятальны апарат
* Авіяцыя
* Паветраплаванне
* Судн на паветранай падушцы
* Экраналёт
* Лятучая падводная лодка
* Аэрадром
# Дрэваапрацоўчая прамысловасць

Дрэваапрацоўчы завод «Kotkamills Oy» у горадзе Котка. На пярэднім плане ― бярвёны, якія плаваюць у завадскіх басейнах, якія будуць выкарыстоўвацца, у прыватнасці, для вытворчасці папяровай масы.
**Дрэваапрацоўчая прамысловасць** ― галіна лясной прамысловасці. Выкарыстоўваючы як сыравіну розныя лесаматэрыялы, дрэваапрацоўчая прамысловасць ажыццяўляе механічную і хіміка-механічную апрацоўку і перапрацоўку драўніны.
Дрэваапрацоўчая прамысловасць вырабляе такія матэрыялы, як шпалы, фанера, драўняныя пліты (ДВП, ДСтП, MDF і г. д.), брусы, чарнавыя нарыхтоўкі, а таксама гатовыя дэталі для вагонабудавання, аўтабудавання, авіябудавання, абозабудавання і суднабудавання, запалкі, мэблю, драўляную тару і інш.

## Зноскі

## Спасылкі
# Уільям Морыс

| Уільям Морыс |
| --- |
| англ.: William Morris |
|  Партрэт Уільяма Морыса пэндзля Джорджа Фрэдэрыка Уотса, 1870. |
| Дата нараджэння | 24 сакавіка 1834(1834-03-24)[…] |
| Месца нараджэння | * Уолтэмстоу[d], Уолтэм-Форэст[d], графства Вялікі Лондан, Вялікі Лондан, Англія, Злучанае каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі[…]
 |
| Дата смерці | 3 кастрычніка 1896(1896-10-03)[…] (62 гады) |
| Месца смерці | * Хамерсміт[d], Хамерсміт і Фулем[d], графства Вялікі Лондан, Вялікі Лондан, Англія, Злучанае каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі
 |
| Месца пахавання | * St. George's Churchyard[d]
 |
| Грамадзянства |  Вялікабрытанія |
| Жонка | Jane Morris[d] |
| Дзеці | May Morris[d] |
| Род дзейнасці | архітэктар, паэт, дызайнер, графічны дызайнер, мастак, пісьменнік навуковай фантастыкі, палітык, ілюстратар, празаік, дзеяч мастацтваў, handicrafter, сацыяльны рэфарматар, каліграф, мастак-дэкаратар, тэарэтык мастацтва, пісьменнік |
| Жанр | дэкаратыўнае мастацтва |
| Вучоба | * Эксетэр-каледж[d]
* Каледж Марлбара[d]
 |
| Мастацкі кірунак | прэрафаэлітызм |
| Партыя | * Social Democratic Federation[d]
* Socialist League[d]
 |
| Сайт | williammorrissociety.org (англ.) |
| Подпіс |  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Уільям МОРЫС** (William Morris; 24 сакавіка 1834, Уолтэмстоу — 3 кастрычніка 1896,Лондан) — англійскі мастак, пісьменнік, тэарэтык мастацтва, грамадскі дзеяч.

Вучыўся ў Оксфардскім універсітэце (1853—56). 3 1856 працаваў у архітэктурнай майстэрні Дж. Э. Стрыта ў Лондане. У 1857—62 займаўся жывапісам.

3 1860-х г. пад уплывам ідэй прэрафаэлітаў, І. Карлейля і Дж. Рэскіна выступаў з рамантычнай крытыкай буржуазнага ладу, машыннай вытворчасці проціпастаўляў народныя рамёствы, традыцыі ручной працы і індывідуальную мастацкую творчасць, у якіх бачыў сродак эстэтычнага выхавання і пераўвасаблення грамадства. У 1861—62 заснаваў (з П. Маршалам і Ч. Фолкнерам) мастацка-прамысловую кампанію (саматужныя майстэрні дэкаратыўнай размалёўкі, мэблі, тканін, металічных вырабаў, вітражоў, шпалер, вышывак і інш.), у 1890—91 — Келмскоцкае выдавецтва. Вырабы яго майстэрняў, афармленне інтэр'ераў і кніг вызначаліся рысамі дэкаратыўных стылізацый у духу сярэдневяковага мастацтва. Творчасць У. Морыса папярэднічала ўзнікненню стылю мадэрн і заклала асновы мастацкага канструявання.

Імкненне да сярэдневяковых матываў і рамантычнай стылізацыі вобразаў уласціва і для яго літаратурнай творчасці: паэмы «Абарона Гінеўры» (1858), «Зямны рай» (ч. 1—3, 1868—70), аповесці «Сон пра Джона Бола» (1888). Аўтар сацыяльна-ўтапічнага рамана «Звесткі ніадкуль, або Эпоха шчасця» (1891).

* *«La Belle Iseult»*, 1858
* Шпалеры з лісцевым арнаментам па дызайне Уільяма Морыса, 1875
* Фрагмент габелена «Дзяцел» (*«Woodpecker»*) па дызайне Уільяма Морыса, 1885

## Зноскі

## Літаратура

* Морыс // БЭ ў 18 т. Т. 10. Мн., 2000.

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Уільям Морыс
* Вітражы (англ.)
# Аляксандра Дацкая

| Аляксандра Дацкая |
| --- |
| Alexandra of Denmark |
|  |
|  |
|  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  Каралева-кансорт Брытанскай імперыі  |  |
| 22 студзеня 1901 — 6 мая 1910 |

 |
| Каранацыя | 9 жніўня 1902 |
| Папярэднік | Альберт Саксен-Кобург-Гоцкі |
| Пераемнік | Марыя Тэкская |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  імператрыца-кансорт Індыі  |  |
| 22 студзеня 1901 — 6 мая 1910 |

 |
| Пераемнік | Марыя Тэкская |
|

---

 |
| Нараджэнне | 1 снежня 1844(1844-12-01)[…]* Жоўты палац, Капенгаген, Капенгаген, DK, Каралеўства Данія
 |
| Смерць | 20 лістапада 1925(1925-11-20)[…] (80 гадоў)* Сандрынгемскі палац, Сандрынгем[d], Кінгс-Лін-энд-Уэст-Норфалк[d], Норфалк, Англія, Вялікабрытанія
 |
| Месца пахавання | * Капліца Святога Георга[d]
 |
| Род | Глюксбургі |
| Імя пры нараджэнні | Аляксандра Караліна Марыя Шарлота Луіза Юлія |
| Бацька | Крысціян IX |
| Маці | Луіза Гесэн-Касельская |
| Муж | Эдуард VII |
| Дзеці | Альберт Віктор, герцаг Кларэнс[d], Георг V, Луіза Вялікабрытанская, герцагіня Файф[d], Вікторыя, прынцэса Вялікабрытаніі[d], Мод Вялікабрытанская і Аляксандр Джон[d] |
| Грамадзянства | * Каралеўства Данія
 |
| Веравызнанне | лютэранства, Царква Англіі і англіканства |
| Аўтограф |  |
| Манаграма |  |
| Узнагароды |           |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Аляксандра Дацкая** (дацк.: Alexandra af Danmark, англ.: Alexandra of Denmark, **каралева Аляксандра**, англ.: Queen Alexandra; 1 снежня 1844, Капенгаген — 20 лістапада 1925, Садрынгемскі палац) — дацкая прынцэса, каралева Вялікабрытаніі і Ірландыі, а таксама імператрыца Індыі (1901), з 1910 года — каралева-ўдава.

## Біяграфія

Аляксандра была старэйшай дачкой прынца Крысціяна, пасля караля Даніі Крысціяна IX і яго жонкі Луізы Гесен-Касельскай.

## Зноскі
# Internet Broadway Database

| Internet Broadway Database |
| --- |
| URL | ibdb.com (англ.) |
| Камерцыйны |
так |
| Тып сайта | тэатральная база |
| Рэгістрацыя |
па жаданні |
| Мова(-ы) | англійская |
| Уладальнік | The Broadway League[d] |
| Аўтар | Карен Хаузер |
| Пачатак працы | 20 лістапада 2000 года |
| Бягучы статус |
актыўны |
| Рэйтынг Alexa | 145 301 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**База даных тэатраў Брадвея ў Інтэрнэце** (англ.: Internet Broadway Database, **IBDb**) — база даных пра брадвейскія пастаноўкі і іх персанал.

IBDb — афіцыйны архіў тэатраў Брадвея. У ім знаходзяцца запісы пра брадвейскія пастаноўкі, пачынаючы з XVIII стагоддзя, а таксама цікавыя факты і статыстыка. База была задумана ў 1995 годзе Карэн Хаўзер, главой Навукова-даследчага аддзела лігі амерыканскіх тэатраў і прадзюсараў.

## Гл. таксама

* Internet Movie Database
* Lortel Archives

## Зноскі

## Спасылкі

* Афіцыйны сайт IBDb
* Ліга амерыканскіх тэатраў і прадзюсараў
# Штрых-код

Штрых-код UPC-A.
**Штрых-код** (па-англійску: barcode) — спосаб візуальнага выяўлення звестак, сэнс якога ў інтэрпрэтацыі адмысловым сканерам паслядоўнасці рысак і прагалаў рознай таўшчыні. Такія штрых-коды звычайна называюць лінейнымі (ці 1D) з-за спосабу іх інтэрпрэтацыі. Таксама існуюць двухмерныя, ці матрычныя штрых-коды, якія складаюцца з рознакаляровых (звычайна чорна-белых) квадратаў, кропак, многавугольнікаў.

Упершыню штрых-коды былі выкарыстаныя для акрэслення вагонаў, але не знайшлі значнага попыту, пакуль не былі выкарыстаныя для аўтаматызацыі ўліку тавараў у супермаркетах. З той пары штрых-коды ўжываюцца ў вялікай колькасці галін гаспадарчай дзейнасці. Адзначаная ўніверсальнасць і таннасць імплемэнтацыі і выкарыстання штрых-кодаў: кошт аднаго штрых-коду складае 0,5¢ (долараў ЗША) супраць 7-30¢ для RFID-меткі.

## Гл. таксама

* QR-код

## Зноскі

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Штрых-код
# Еўразійская пліта

Літасферныя пліты. Еўразійская пліта паказана зялёным
**Еўразійская пліта** — літасферная пліта, якая пакрывае вялікую частку Еўразійскага кантынента. У Еўразійскую пліту не ўваходзяць Індастан, Аравійскі паўвостраў і частка ўсходняй Сібіры ўсходней Верхаянскага хрыбта. Заходняя частка Еўразійскай пліты распасціраецца да Сярэдняга Атлантычнага хрыбта і захоплівае частку Ісландыі. На поўначы еўразійскай пліты размешчаны велізарны шэльф, праз пасіўную кантынентальную ўскраіну пераходзячы ў басейн Паўночнага Ледавітага акіяна, і абмежаваны хрыбтом Гекеля. На поўдні Еўразійскай пліты размешчана велізарная калізіённая зона: пояс гор якія ўтварыліся ў выніку зачынення акіяна Тэціс і сутыкнення яе з Індастанскай плітай.

## Геалагічная будова

Еўразійская пліта займае велізарную плошчу — 67,800,000 км², гэта трэцяя па памеры пліта і яна ўтрымлівае больш усіх кантынентальнай кары. Яна мае вельмі працяглую гісторыю развіцця, і змяшчае мноства рознаўзроставых тэрэйнаў.
# Мангры

Мангры, штат Керала, Індыя
**Мангры**, або **мангравыя лясы** (ад англ.: mangrove) — зараснікі вечназялёных дрэў і хмызнякоў на прыліўна-адліўнай паласе глеістых узбярэжжаў вільготных тропікаў, якія ахаваны ад прыбою.

Мангры сканцэнтраваны па плоскіх берагах усходняга і заходняга (Гвінейскія мангры) узбярэжжаў Афрыкі, на востраве Мадагаскар, Сейшэльскіх і Маскарэнскіх астравах, па берагах Паўднёвай Азіі і Паўночнай Аўстраліі, Цэнтральнай і Паўночнай Амерыкі. Найбольш паўночны раён распаўсюджання манграў — каля 32° пн.ш. у Фларыдзе і на Бермудскіх астравах, у Чырвоным моры (заліў Акаба) і на поўдні Японіі. У Паўднёвым паўшар’і мангровы адыходзяць яшчэ далей ад экватара. На ўсходнім узбярэжжы Афрыкі яны дасягаюць наваколляў Дурбана (33° пд.ш.), а ва Усходняй Аўстраліі — 38° пд.ш. Найменшую працягласць арэал манграў мае на Ціхаакіянскім узбярэжжы Амерыкі, ад Ніжняй Каліфорніі да 3°48' пд.ш. у Паўднёвай Амерыцы — яе распаўсюджанне на поўдзень абмяжоўвае халоднае цячэнне Гумбальдта. У Атлантычным акіяне мангровы дасягаюць 28°20' на поўдні Бразіліі. На ўзбярэжжы Афрыкі яны растуць галоўным чынам у эстуарыях буйных рэк, і распаўсюджанне іх на поўдзень перашкаджае каля 9° пд.ш. сухі клімат кантынента. Такім чынам, з пункту гледжання геаграфіі мангравыя біяцэнозы лічацца інтразанальнымі.

Распаўсюджанне манграў
Мангры складаюцца звычайна з вечназялёных дрэў вышынёй 10-15 м. Найбольш высокаствольныя дрэвы (да 27-30 м) сустракаюцца ў манграх Усходняга паўшар’я. Залежна ад частаты і працягласці затаплення, характару субстрата (глеісты ці пясчаны), суадносінаў прэснай і марской вады (у вусцях рэк) расліны ў мангравых зарасніках размешчаны паясамі, у кожным з якіх дамінуюць адзін-два (часам некалькі) віды.

Колькасць відаў раслін, якія ўтвараюць мангравыя зараснікі, адносна невялікі — каля 20 відаў, што адносяцца да сямействаў рызафоравых, вербенавых, мірысінавых, санетарыевых і камбрэтавых.

## Гл. таксама

* Мангравыя экарэгіёны

## Зноскі
# Геаінфармацыйныя сістэмы

**Геаінфармацыйныя сістэмы**, ГІС ― сістэмы апаратна-праграмных сродкаў і алгарытмічных працэдур, створаныя для лічбавай падтрымкі, папаўнення, кіравання, маніпулявання, аналізу, матэматыка-картаграфічнага мадэлявання і вобразнага адлюстравання геаграфічна каардынаваных дадзеных. Складовыя кампаненты ГІС: абсталяванне, праграмнае забеспячэнне, даныя, прафесійны персанал, метады аналізу.

Перавагі ГІС у параўнанні з аналагавымі сістэмамі:

* магчымасць супастаўлення карт розных маштабаў і праекцый;
* выгоды захоўвання і апрацоўкі велізарных аб'ёмаў геаграфічнай інфармацыі;
* аператыўны аналіз прасторавых і лагічных сувязяў розных аб'ектаў і ўласцівасцяў асобных элементаў;
* прастата стварэння сваіх уласных дадзеных і карт;
* шырокі дыяпазон выяўленчых уласцівасцяў;
* для картыруемага аб'екта можна абраць розныя віды класіфікацыі, якія падкрэсліваюць тую ці іншую заканамернасць;
* шырокія магчымасці для мадэлявання і экстрапаляцыі дадзеных;
* эканомія часу і людскіх рэсурсаў у выніку аўтаматызацыі руціннай працы.

Прынцыповая структура ГІС — набор розных электронных тэматычных пластоў (карт мясцовасці), якія адлюстроўваюць размяшчэнне на зямной паверхні і ўласцівасці вызначанага тыпу аб'ектаў (напрыклад, рэк, азёр, рэльефу, расліннасці, ландшафтаў, глеб, населеных пунктаў, месцапражыванняў рэдкіх відаў і г. д.).

Калі даныя ўсіх пластоў знаходзяцца ў адной сістэме каардынат, яны выразна кладуцца папластова адзін на аднаго (прасторава злучаны). ГІС дае магчымасць працаваць з вялікай колькасцю тэматычных пластоў адначасова і змяняць парадак іх узаемнага размяшчэння.

## Спасылкі

* Геапартал Беларусі (gismap.by) Архівавана 8 сакавіка 2022.
# Альпійскія лугі

Альпійскі луг
**Альпі́йскія лугі́** — высакагорныя лугі альпійскага пояса. Найбольш пашыраны асакова-злакавыя лугі і нізкатраўныя альпійскія «дываны» — маты, для якіх характэрна адсутнасць суцэльнага дзёрну. У складзе альпійскіх лугоў шмат кармавых, лекавых, дэкаратыўных, харчовых раслін. Каштоўныя сельскагаспадарчыя ўгоддзі. Выкарыстоўваюцца як летнія пашы.

## Гл. таксама

* Альпійская расліннасць

## Літаратура

* Альпійскія лугі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Альпійскія лугі