# Шальнік трыпутнікавы

|  |
| --- |
| Шальнік трыпутнікавы |
|  |
| Навуковая класіфікацыя |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Дамен:  | Эўкарыёты |

|  |  |
| --- | --- |
| Царства:  | Расліны |

|  |  |
| --- | --- |
| Аддзел:  | Кветкавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Клас:  | Аднадольныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Парадак:  | Шальнікакветныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Сямейства:  | Шальнікавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Род:  | Шальнік |

|  |  |
| --- | --- |
| Від:  | **Шальнік трыпутнікавы** |

 |
| Міжнародная навуковая назва |
| Alisma plantago-aquatica L. (1753) |
| Ахоўны статус |
| Выклікаюць найменшыя асцярогі IUCN 3.1 *Least Concern* : / 164129  |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Сістэматыка на Віківідах |  Выявы на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 38894 |
| NCBI   | 15000 |
| EOL   | 1084197 |
| IPNI  |  30019518-2 |
| TPL  |  kew-294841 |

 |

 |

**Шальнік трыпутнікавы**, або **Водны трыпутнік** (лац.: Alisma plantago-aquatica) — від раслін з роду Шальнік сямейства Шальнікавыя (*Alismataceae*), тыпавы від гэтага роду.

## Назва

Відавы эпітэт у навуковай назве віду — *plantago-aquatica* — перакладаецца як «вадзяны трыпутнік».

## Батанічнае апісанне

Батанічная ілюстрацыя з кнігі О. В. Тамэ «*Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz*», 1885

|  |
| --- |
|   |
|  |

Шматгадовая травяністая расліна з кароткім тоўстым карэнішчам. Вышыня расліны вагаецца звычайна ў межах 20-60 см.

Лісце з доўгім хвосцікам, сэрцападобнай або закругленай асновай, яйцападобнай або ланцэтна-яйцападобнай пласцінкай, можа дасягаць у даўжыню 20 см; сабрана ў прыкаранёвую разетку. Як і для іншых відаў шальніку, для шальніку трыпутнікавага характэрная гетэрафілія (розналісцевасць): падводная форма расліны мае лінейнае лісце.

Кветканосы з’яўляюцца з цэнтра ліставых разетак, могуць падымацца ў вышыню да 90 см; у падводных раслін суквеццяў звычайна не ўтвараецца. Кветкі актынаморфныя, з падвойным калякветнікам. Чашалісцікі зеленаватыя, застаюцца на пладах. Пялёсткі свабодныя, ападаюць; белыя. Чашалісцікаў і пялёсткаў — па тры. Кветкі абодваполыя, з шасцю тычынкамі і шматлікімі плодалісткамі, размешчанымі на амаль плоскім кветаложы. Даўжыня пылавікоў — ад 0,7 да 1,1 мм.

Плады — дробныя, па баках пляскатыя шматарэшкі зялёнага колеру; распадаюцца на плывучыя сегменты (плодзікі), кожны з якіх змяшчае па адной насеніне. Плодзікі з амаль прамым брушным бокам, з тонкаскурыстымі, не празрыстымі бакамі. Насеніна — з гладкай паверхняй.

Лік храмасом: 2n = 14.

## Распаўсюджанне і экалогія

Арэал віду ахоплівае ўсе ўмераныя рэгіёны Паўночнага паўшар’я, расліна сустракаецца таксама ў Афрыцы і Паўднёвай Аўстраліі.

Расце ў розных месцах з павышаным увільгатненнем — па берагах вадаёмаў і на плыткаводдзях, на багністых лугах, у канавах.

Апыляецца галоўным чынам мухамі, у некаторых выпадках пылок таксама пераносіцца патокамі паветра.

## Значэнне і прымяненне

Расліна ў свежым выглядзе атрутная для жывёлы; змяшчае рэчывы, якія могуць выклікаць раздражненне пры кантакце са скурай чалавека.

Выкарыстоўваецца ў дэкаратыўным садаводстве — іх саджаюць па краях сажалак або ў забалочаных месцах садоў і паркаў; расліны цэняцца ў тым ліку і па той прычыне, што практычна не патрабуюць догляду. Размнажэнне — насеннем і дзяленнем.

Карэнішча расліны багата крухмалам, ядомае пасля тэрмічнай апрацоўкі (напрыклад, у печаным выглядзе) падобна карэнішчам рагозу. Ядомасць карэнішча пасля адмірання верхняй часткі расліны застаецца пад пытаннем.

Меданос і пылканос. У цёплыя дні, калі тэмпература паветра вышэй 15°, яго кветкі вылучаюць слабацукрысты нектар. За суткі адна кветка можа даць 0,2 мг пры канцэнтрацыі цукроў каля 40 %.

## Крыніцы

## Літаратура

* *Губанов И. А., Киселёва К. В., Новиков В. С., Тихомиров В. Н.* 80. *Alisma plantago-aquatica* L. — Частуха подорожниковая // Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3-х томах. — М.: Т-во науч. изд. КМК, Ин-т технолог. иссл, 2002. — Т. 1. Папоротники, хвощи, плауны, голосеменные, покрытосеменные (однодольные). — С. 160. — ISBN 8-87317-091-6.
* *Колесников Б. П.* Дикие съедобные растения. — Владивосток, 1943. — С. 7—8. — 55 с.
* *Суворова С. Д.* Медоносы рязанской мещеры // *Пчеловодство* : часопіс. — 1997. — № 4. — С. 17—20.

## Спасылкі

* Частуха подорожниковая: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.) (Праверана 19 кастрычніка 2012)