# Ясноткавыя

|  |
| --- |
| Ясноткавыя |
|
Яснотка белая, Германія |
| Навуковая класіфікацыя |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Дамен:  | Эўкарыёты |

|  |  |
| --- | --- |
| Царства:  | Расліны |

|  |  |
| --- | --- |
| Аддзел:  | Кветкавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Клас:  | Двухдольныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Парадак:  | Ясноткакветныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Сямейства:  | **Ясноткавыя** |

 |
| Міжнародная навуковая назва |
| Lamiaceae Lindl. |
| Сінонімы |
| Labiatae Juss. |
| Даччыныя таксоны |
|

Падсямействы і трыбы:
* Ajugoideae
* Chloanthoideae
* Lamioideae
* Nepetoideae

Elsholtzieae
Lavanduleae
Mentheae
Ocimeae* Pogostemonoideae
* Scutellarioideae
* Symphorematoideae
* Teucrioideae
* Viticoideae
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Сістэматыка на Віківідах |  Выявы на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 32251 |
| NCBI   | 4136 |
| EOL   | 4302 |
| GRIN  |  f:619 |
| IPNI  |  30000097-2 |

 |

 |

**Ясноткавыя** (*Lamiaceae*), або **губакветныя** (*Labiatae*) — сямейства раслін, уключае каля 210 родаў і каля 3500 відаў, сярод якіх такія шырока выкарыстоўваныя ў кулінарыі расліны, як базілік, мята, размарын, палын, чабер, маяран і чабор. На Беларусі 54 віды ў 26 родах.

## Біялагічнае апісанне

Ільвіны хвост (*Leonotis leonurus*)
Велізарная большасць яснатковых — аднагадовая і шматгадовая трава, радзей паўхмызнякі і хмызнякі і толькі трохі дрэвападобных формаў.

Першапачатковая назва губацветныя (*Labiatae* Juss.) была дадзена з-за таго, што кветка ў большасці двугубая, падобна на расчыненую зяпу або пашчу з дзвюма вуснамі, накіраванымі ўверх і ўніз, а часам падзеленымі на розныя лопасці.

Плод звычайна чатырохдзельны, пагружаны ў кубачак, які застаецца пасля адцвітання; рэдка плод з 1 або 3 арэшкаў, па недаразвіцці іх часткі, але ніколі не бывае ні коробчатым, ні ягадным або іншага выгляду.

Сцёблы часцей за ўсё чатырохгранныя, у нешматлікіх круглявыя; лісце заўсёды супраціўнае, а пары іх размешчаныя накрыж, суцэльныя або розна рассечаныя. Прылісткаў няма. У кутах лісця кветкі адзінкавыя, парныя або сабраныя ў нешматлікія суквецці на кароткіх ножках; кожная пара такіх суквеццяў, датыкаючыся крайнімі кветкамі, утварае ілжывае кальцо кветак, а пры цесным размяшчэнні такіх кольцаў у верхняй частцы сцябла ўвесь збор колераў прымае выгляд ілжывага коласа (так, напрыклад, у мяты, катовіка, ільвінага хваста і інш.), прычым верхнія лісце значна паменшаныя і прымаюць ужо характар прыкветкаў. У лісці ўтрымоўваюцца араматычныя эфірныя алеі.

Кветка базіліка (*Ocimum basilicum*)
Кубачак заўсёды застаецца пры плёне, як ужо сказана, звычайна калакольчатая і пяцізубная, да часу сталасці плёну цвярдзее, і зубцы яе становяцца калючымі; радзей двугубая. Вяночак заўсёды трубчасты, але на канцы моцна вар'іруе: то ясна двугубый з моцна развітымі лопасцямі (шалвея, глухая крапіва, зябер і інш.), то неполнагубы або аднагубы (жывучка, дубніца), то абрэзаны амаль правільна і зусім не губаты (мята). Тычачак 4, рэдка 2, прымацаваных да трубкі вяночка, з якім яны і адвальваюцца разам; яны то ўтоеныя пад увагнутай верхняй губою вяночака, то выстаўляюцца наружу, калі вяночак непаўнагубы або зрэзаны.

Заўважана, што некаторыя яснатковыя з выбітнымі вонкімі тычачкамі і мала развітым вяночкам, маюць свой адмысловы раён распаўсюджвання, пераважна ў сярэдняй і ўсходняй Азіі, усходняй Еўропе, паўночнай Афрыцы і Паўночнай Амерыцы, што і залежыць, па ўсёй верагоднасці, ад аднастайнага жа размеркавання некаторых насякомых.

## Роды

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| * *Acanthomintha*
* *Achyrospermum*
* *Acinos — Душыца*
* *Acrocephalus*
* *Acrotome*
* *Acrymia*
* *Aeollanthus*
* *Agastache*
* Ajuga — Гарлянка
* *Ajugoides*
* *Alajja*
* *Alvesia*
* *Amethystea*
* *Anisochilus*
* *Anisomeles*
* *Antonina*
* *Asterohyptis*
* Ballota — Белакудранік
* *Basilicum*
* *Becium*
* *Benguellia*
* *Blephilia*
* *Bostrychanthera*
* *Bovonia*
* *Brazoria*
* *Bystropogon*
* *Calamintha*
* *Capitanopsis*
* *Capitanya*
* *Catoferia*
* *Cedronella*
* *Ceratanthus*
* *Chamaesphacos*
* *Chaunostoma*
* *Chelonopsis*
* *Cleonia*
* Clinopodium — Вырачка
* *Colebrookia*
* *Coleus*\*
* *Collinsonia*
* *Colquhounia*
* *Comanthosphace*
* *Conradina*
* *Craniotome*
 | * *Cuminia*
* *Cunila*
* *Cyclotrichium*
* *Cymaria*
* *Dauphinea*
* *Dicerandra*
* *Dorystaechas*
* Dracocephalum — Змеегалоўнік
* *Drepanocaryum*
* *Eichlerago*
* *Elsholtzia*
* *Endostemon*
* *Englerastrum*
* *Eremostachys*
* *Eriope*
* *Eriiophyton*
* *Eriopidion*
* *Eriothymus*
* *Erythrochlamys*
* *Eurysolen*
* *Fuerstia*
* Galeopsis — Зябер
* *Geniosporum*
* Glechoma — Блюшчык
* *Glechon*
* *Gomphostemma*
* *Gontscharovia*
* *Hanceola*
* *Haplostachys*
* *Haumaniastrum*
* *Hedeoma*
* *Hemiandra*
* *Hemigenia*
* *Hemizygia*
* *Hesperozygis*
* *Heterolamium*
* *Hoehnea*
* *Holocheila*
* *Holostylon*
* *Horminium*
* *Hoslundia*
* *Hymenocrater*
* *Hypenia*
* *Hypogomphia*
 | * *Hyptidendron*
* *Hyptis*
* Hyssopus — Ісоп
* *Isodictyophorus*
* *Isodon*
* *Isoleucas*
* *Keiskea*
* *Kinostemon*
* *Kudrjaschevia*
* *Kurzamra*
* *Lagochilus*
* *Lagopsis*
* Lallemantia — Лялеманцыя
* *Lamiastrum*
* *Lamiophlomis*
* Lamium — Яснотка
* Lavandula — Лаванда
* *Leocus*
* *Leonotis*
* Leonurus — Сардэчнік
* *Lepechinia*
* *Leucas*
* *Leucosceptrum*
* *Limniboza*
* *Lophanthus*
* *Loxocalyx*
* Lycopus — Зюзнік
* *Macbridea*
* *Marmoritis*
* Marrubium — Шандра
* *Marsypianthes*
* *Meehania*
* Melissa — Меліса
* *Melittis*
* Mentha — Мята
* *Meriandra*
* *Mesona*
* *Metastachydium*
* *Microcorys*
* *Micromeria*
* *Microtoena*
* *Minthostachys*
* *Moluccella*
* *Monarda*
 | * *Monardella*
* *Mosla*
* *Neoeplingia*
* *Neohyptis*
* Nepeta — Кацямятка
* *Neustruevia*
* *Nosema*
* *Notochaete*
* *Ocimum*
* *Octomeron*
* *Ombrocharis*
* Origanum — Мацярдушка
* *Orthosiphon*
* *Otostegia*
* *Panzerina*
* *Paraeremostachys*
* *Paralamium*
* *Paraphlomis*
* *Peltodon*
* *Pentapleura*
* Perilla — Перыла
* *Perovskia*
* *Perrierastrum*
* *Phlomis*
* *Phlomoides*
* *Phyllostegia*
* Physostegia — Фізастэгія
* *Piloblephis*
* *Pitardia*
* *Platostoma*
* Plectranthus — Шпоракветнік
* *Pogogyne*
* *Pogostemon*
* *Poliomintha*
* *Prasium*
* *Prostanthera*
* Prunella — Чорнагалоў
* *Pseuderemostachys*
* *Puntia*
* *Pycnanthemum*
* *Pycnostachys*
* *Renschia*
* *Rhabdocaulon*
* *Raphidion*
 | * *Rhododon*
* Rosmarinus — Размарын
* *Rostrinucula*
* *Roylea*
* *Rubiteucris*
* *Sabaudia*
* *Saccocalyx*
* Salvia — Шалфей — у тым ліку Шалфей вешчуноў
* *Satureja*
* *Schizonepeta*
* Scutellaria — Шлёмнік
* Sideritis — Жалезніца
* *Siphocranion*
* *Skapanthus*
* *Solenostemon*
* *Stachyopsis*
* Stachys — Чысцік — у тым ліку *Stachys byzantina*
* *Stenogyne*
* *Sulaimania*
* *Suzukia*
* *Symphostemon*
* *Synandra*
* *Syncolostemon*
* *Tetradenia*
* *Teucrium — Дуброўнік*
* *Thorncroftia*
* *Thuspeinanta*
* *Thymbra*
* *Thymus*
* *Tinnea*
* *Trichostema*
* *Vitex*
* *Wenchengia*
* *Westringia*
* *Wiedemannia*
* *Wrixonia*
* *Zataria*
* *Zhumeria*
* *Ziziphora*
 |

## Зноскі