# Томас Генры Хакслі

| Томас Генры Хакслі |
| --- |
| Thomas Henry Huxley |
|  |
| Дата нараджэння | 4 мая 1825(1825-05-04)[…] |
| Месца нараджэння | * Ілінг, Мідлсекс, Англія, Злучанае каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі
 |
| Дата смерці | 29 чэрвеня 1895(1895-06-29)[…] (70 гадоў) |
| Месца смерці | * Істбарн, бора Істбарн[d], Усходні Сусекс, Усходні Сусекс, Вялікабрытанія
 |
| Месца пахавання | * могілкі Іст-Фінчлі[d]
 |
| Грамадзянства | * Злучанае каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі
 |
| Бацька | George Huxley[d] |
| Маці | Rachel Withers[d] |
| Жонка | Henrietta Anne Heathorn Huxley[d][…] |
| Дзеці | Леанард Хасклі[d], Marian Huxley[d], Noel Huxley[d], Jessie Orianna Huxley[d], Rachel Huxley[d], Henrietta Huxley[d], Henry Huxley[d] і Ethel Gladys Huxley[d] |
| Род дзейнасці | біёлаг, мовазнавец, палеантолаг, перакладчык, іхтыолаг, заолаг, карцынолаг, анатам, фатограф, філосаф, антраполаг, фізіёлаг, натураліст, пісьменнік, эвалюцыяніст |
| Навуковая сфера | Заалогія |
| Месца працы | * Імперскі каледж Лондана[d]
 |
| Альма-матар | * Універсітэцкі каледж Лондана[d]
* Charing Cross Hospital[d]
* Charing Cross Hospital Medical School[d]
* Imperial College School of Medicine[d]
* Great Ealing School[d]
 |
| Навуковы кіраўнік | Thomas Wharton Jones[d] |
| Член у | * Лонданскае каралеўскае таварыства
* Леапальдзіна
* Нацыянальная акадэмія дэі Лінчэі (25 ліпеня 1883)
* Пецярбургская акадэмія навук
* Шведская каралеўская акадэмія навук
* Лонданскае Лінееўскае таварыства[d]
* Geological Society of London[d]
* Амерыканская акадэмія мастацтваў і навук
* Пруская акадэмія навук
* Нідэрландская каралеўская акадэмія навук
* Нацыянальная акадэмія навук Італіі[d]
* Нацыянальная акадэмія навук ЗША
* Каралеўская акадэмія медыцыны Бельгіі[d]
* Гётынгенская акадэмія навук
* Нацыянальная акадэмія дэі Лінчэі
 |
| Узнагароды |     Каралеўскі медаль[d] (1852) медаль Дарвіна[d] (1894) медаль Кларка[d] (1880) медаль Лінея (1890) мемарыяльная прэмія Гайдэна ў вобласці геалогіі[d] (1893) Крунаўская лекцыя[d] (1858) Член Лінееўскага таварыства[d] (снежань 1858)  Honorary Fellow of the Royal Society Te Apārangi[d] (1872) |
| Подпіс |  |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

| Сістэматык жывой прыроды |
| --- |
|
Даследчык, які апісаў шэраг заалагічных таксонаў. Для ўказання аўтарства, назвы гэтых таксонаў суправаджаюць абазначэннем **«Huxley»**.

|  |
| --- |
|  Выявы на Вікісховішчы |

 |

**Томас Генры Хакслі** (англ.: Thomas Henry Huxley, 4 мая 1825 — 29 чэрвеня 1895) — брытанскі заолаг, папулярызатар навукі і абаронца эвалюцыйнай тэорыі Чарльза Дарвіна (за свае яскравыя палемічныя выступленні ён атрымаў мянушку «Бульдог Дарвіна»). Член (у 1883—1885 гады — прэзідэнт) Лонданскага каралеўскага таварыства. У 1890 годзе ўзнагароджаны ганаровай Медалём Карла Лінея за працяг лінееўскіх традыцый у сучаснай біялогіі.

## Працы

Выява з франтыспіса твора Гекслі *Evidence as to Man’s Place in Nature* (1963), на якім супастаўляюцца шкілеты малпаў і чалавека
Яго даследчыцкія цікаўнасці былі звязанымі з параўнаўчай анатоміяй і магчымасцямі яе эвалюцыйнай інтэрпрэтацыі. Найбольш вядомыя яго дэбаты з Рычардам Оўэнам па пытанню аб ступені анатамічнай блізкасці чалавекападобных малпаў і чалаека (ілюстрацыя з франтыспіса яго твора аб месцы чалаека ў прыродзе на доўгія гады стала папулярным сімвалам дарвінаўскай тэорыі і прататыпам для шмат якіх падобных ілюстрацый і карыкатур). Томас Гекслі адстойваў незалежнасць прафесіянальнай навукі, пабудаванай на прынцыпах матэрыялізму. Для апісання сваіх адносінаў да панаваўшых у той час рэлігійных вераванняў, ён увёў тэрмін агнастыцызм.

## Сям’я

Гекслі быў заснавальнікам цэлай дынастыі выдатных англійскіх вучоных і дзеячаў культуры. Яго ўнукамі былі пісьменнік Олдас Хакслі, сэр Джуліян Хакслі (вядомы біёлаг-эвалюцыяніст, першы генеральны дырэктар ЮНЕСКА і заснавальнік Сусветнага фонда дзікай прыроды), і сэр Эндру Хакслі (фізіёлаг і Нобелеўскі лаўрэат).

Генеалогія сем’яў Арнальд і Гекслі
## Узнагароды

* Медаль Дарвіна
* У 1973 годзе Міжнародны астранамічны саюз надаў імя Хакслі кратару на Бачным баку Месяца.

## Гекслі і малпы

Епіскап Оксфардскі Сэмюэл Уілберфарс быў адным з праціўнікаў Дарвіна. У чэрвені 1860 года, падчас выступлення на Брытанскім навуковым форуме, ён назваў «Паходжанне відаў» дрэнна напісанай кнігай. У канцы выступлення епікап запытаў Томаса Хакслі, аднаго з прыхільнікаў Дарвіна, па якой лініі — дзядулі ці бабулі — той паходзіць ад малпы. Пазней Гекслі казаў, што ў той момант ён павярнуўся да знаёмага, які сядзеў побач і сказаў: «Бог сам аддаў яго ў мае рукі» (*The Lord hath delivered him into mine hands*). Гекслі адказаў, што аддаў бы перавагу мець у якасці продка малпу, чым балбатлівага чалавека, які ўмешваецца ў навуковыя спрэчкі, аб якіх не мае аніякага ўяўлення. Публікаа напружана чакала, што адкажа яму епіскап, але той пакінуў зал, не сказаўшы ніводнага слова.

## Літаратура

* Философская энциклопедия. М., 1960. т. 1. С. 341.
* История философиии. Т. 3. М., 1959. С. 453—455.
* Мартынов Д. Е., Мартынова Ю. А. Янь Фу и Гексли: как «Эволюция и этика» сделалась «теорией природного развития» // Вопросы философии. 2016. № 9. С. 172—177.
* Ashforth, Albert. Thomas Henry Huksley. Twayne, New York 1969.
* Ayress, Clarence. Hyxley. Norton, New York 1932.
* Clodd, Edward. Thomas Henry Huxley. Blackwood, Edinburgh 1902.
* Huxley, Leonard. Thomas Henry Huxley: a character sketch.Watts, london 1920.

## Зноскі

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Томас Генры Хакслі
* The Huxley File at Clark University
* Thomas Henry Huxley; A Sketch of his Life and Work, by P. Chalmers Mitchell, 1900, from Project Gutenberg
* An examination of the evidence for what was really said by Wilberforce and Huxley in the 1860 debate on Darwinism. Архівавана 10 красавіка 2011.
* *A Liberal Education*