# Антрапагенез

**Антрапагенез** — частка біялагічнай эвалюцыі, якая прывяла да з’яўлення віду *Homo sapiens*, які аддзяліўся ад іншых гамінід, чалавекападобных малпаў і плацэнтарных млекакормячых, працэс гісторыка-эвалюцыйнага фарміравання фізічнага тыпу чалавека, першапачатковага развіцця яго працоўнай дзейнасці, гаворкі. Вывучэннем антрапагенезу займаецца мноства навук, у прыватнасці антрапалогія, палеаантрапалогія, генетыка, лінгвістыка.

У эвалюцыйным кантэксце тэрмін «чалавек» ставіцца не толькі да людзей, што жывуць зараз, але і да прадстаўнікам вымерлых відаў роду *Homo*. Акрамя таго, даследаванні антрапагенезу распаўсюджваюцца на іншых гамінін, напрыклад, аўстралапітэкаў. Род *Homo* аддзяліўся ад аўстралапітэка ці падобных ім гамінін каля 2 млн гадоў таму ў Афрыцы. Існавала некалькі відаў людзей, большасць з якіх вымерла. Да іх, у прыватнасці, адносяцца эрэктусы і неандэртальцы.

Старажытныя прадстаўнікі віда *Homo sapiens* з’явіліся ў выніку эвалюцыі 400—250 тыс. гадоў таму. Пануючай у нашы дні гіпотэзай паходжання людзей з’яўляецца нская, згодна з якой наш від з’явіўся ў Афрыцы і адтуль распаўсюдзіўся па ўсім свеце, замяшчаючы існуючыя папуляцыі *H. erectus* і *H. neanderthalensis*. Альтэрнатыўная гіпотэза завецца мультырэгіянальнай. Згодна з апошняй, людзі, пачынаючы, відаць, ад *H. erectus*, эвалюцыянавалі як адзіны від, у якім генныя патокі маглі вольна цыркуляваць. Наяўныя ў цяперашні час даныя палеаантрапалогіі не дазваляюць зрабіць канчатковы выбар паміж гэтымі гіпотэзамі , хоць даныя генетыкі падтрымліваюць нскую тэорыю.

Пачынаючы з *H. habilis*, людзі выкарыстоўвалі каменныя прылады працы, усё больш па-майстэрску вырабленыя (гл. Палеаліт). У апошнія 50 тыс. гадоў тэхналогія і культура змяняюцца хутчэй, чым папярэднія эпохі.

## Параўнальная табліца відаў роду Homo

|  |
| --- |
| * глядзець
* размовы
* правіць
 |
| Віды | Эпоха (млн гадоў таму) | Арэал пасялення | Сярэдні рост (m) | Маса цела (kg) | Аб’ём галаўнога мозга (cm³) | Выкапнёвыя рэшткі | Дата адкрыцця/першай публікацыі |
| *H. habilis* | 2,2 - 1,6 | Афрыка | 1,0 — 1,5 | 33 — 55 | 660 | мноства | 1960/1964 |
| *H. erectus* | 2 - 0,03 | Афрыка, Еўразія (Ява, Кітай, Каўказ) | 1,8 | 60 | 850 (раннія падвіды) — 1100 (познія падвіды) | мноства | 1891/1892 |
| *H. rudolfensis* | 1,9 | Кенія |  |  |  | 1 чэрап | 1972/1986 |
| *H. georgicus* | 1,8 | Грузія |  |  | 600 | некалькі | 1999/2002 |
| *H. ergaster* | 1,9 - 1,4 | Паўднёвая і Усходняя Афрыка | 1,9 |  | 700—850 | мноства | 1975 |
| *H. antecessor* | 1,2 - 0,8 | Іспанія | 1,75 | 90 | 1000 | 2 стаянкі | 1997 |
| *H. cepranensis* | 0,9 - 0,8? | Італія |  |  | 1000 | 1 чэрапна крышка | 1994/2003 |
| *H. heidelbergensis* | 0,6 - 0,25 | Еўропа, Афрыка, Кітай | 1,8 | 60 | 1100—1400 | мноства | 1908 |
| *H. neanderthalensis* | 0,35 - 0,03 | Еўропа, Заходняя Азія | 1,6 | 55 — 70 (каранасты) | 1200—1700 | мноства | (1829)/1864 |
| *H. rhodesiensis* | 0,3 - 0,12 | Замбія |  |  | 1300 | вельмі мала | 1921 |
| *H. sapiens sapiens* | 0,2 — да цяп. часу | паўсюдна | 1,4 — 1,9 | 50 — 100 | 1000—1850 | жывуць цяпер | —/1758 |
| *H. sapiens idaltu* | 0,16 - 0,15 | Эфіопія |  |  | 1450 | 3 чэрапа | 1997/2003 |
| *H. floresiensis* | 0,10 - 0,012 | Інданезія | 1 | 25 | 400 | 7 асобін | 2003/2004 |

У фармаце JPG. BY Sentteriys & Scriny Архівавана 13 лістапада 2013.

## Зноскі

## Літаратура

* Групповой отбор, происхождение человека и происхождение семьи (А. И. Фет. Инстинкт и социальное поведение. Второе издание) Архівавана 29 мая 2009.

## Спасылкі

* Маркаў А. В. «Происхождение и эволюция человека. Обзор достижений палеоантропологии, сравнительной генетики и эволюционной психологии» Доклад, прочтенный в Институте Биологии Развития РАН 19 марта 2009 г. Архівавана 21 кастрычніка 2011.
* Бібліятэка партала Антропогенез.ру
* У Афрыцы знайшлі самую старую папуляцыю людзей Архівавана 4 сакавіка 2016.
* Знойдзены меркавана самы стары з продкаў чалавека (*«Известия науки»*)
* А. В. Галанін Як ўзнік чалавек
* Артыкулы аб паходжанні чалавека ў часопісе «Знание-сила»