# Праптушка

|  |
| --- |
| † Праптушка |
|
Астанкі праптушкі ў Берліне |
| Навуковая класіфікацыя |
| прамежныя рангі

|  |  |
| --- | --- |
| Інфраклас:  | *Archosauromorpha* |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | Архазаўры |

|  |  |
| --- | --- |
| Клада:  | *Ornithodira* |

|  |  |
| --- | --- |
| Клада:  | Дыназаўрападобныя |

|  |  |
| --- | --- |
| Надатрад:  | Дыназаўры |

|  |  |
| --- | --- |
| Атрад:  | Яшчаратазавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Падатрад:  | *Theropoda* |

|  |  |
| --- | --- |
| Клада:  | *Neotheropoda* |

|  |  |
| --- | --- |
| Клада:  | *Averostra* |

|  |  |
| --- | --- |
| Інфраатрад:  | Тэтануры |

|  |  |
| --- | --- |
| Клада:  | *Orionides* |

|  |  |
| --- | --- |
| Клада:  | *Avetheropoda* |

|  |  |
| --- | --- |
| Без ранга:  | *Coelurosauria* |

|  |  |
| --- | --- |
| Клада:  | *Tyrannoraptora* |

|  |  |
| --- | --- |
| Клада:  | *Maniraptoromorpha* |

|  |  |
| --- | --- |
| Клада:  | *Neocoelurosauria* |

|  |  |
| --- | --- |
| Клада:  | *Maniraptoriformes* |

|  |  |
| --- | --- |
| Без рангу:  | *Maniraptora* |

|  |  |
| --- | --- |
| Клада:  | *Pennaraptora* |

|  |  |
| --- | --- |
| Клада:  | *Paraves* |

|  |  |
| --- | --- |
| Сямейства:  | Праптушкавыя |

|  |  |
| --- | --- |
| Род:  | **Праптушка** |

 |
| Міжнародная навуковая назва |
| Archaeopteryx Meyer, 1861 |
| Атрады |
| * Saurischia — яшчаратазавыя
* Ornithischia — птушкатазавыя
 |
| Геахраналогія

|  | млн. гадоў | Перыяд | Эра | Эон |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2,588 | Чац-ны |  |
|  | Ка | Ф а н е р а з о й |
| 23,03 | Неаген |
| 65,5 | Палеаген |
| 145,5 | Мел | М е з а з о й |
| 199,6 | Юра |
| 251 | Трыяс |
| 299 | Перм | П а л е а з о й |
| 359,2 | Карбон |
| 416 | Дэвон |
| 443,7 | Сілур |
| 488,3 | Ардовік |
| 542 | Кембрый |
| **4570** | Дакембрый |

◄Наш час
◄Мел-палеагенавае выміранне
◄Трыясавае выміранне
◄Масавае пермскае выміранне
◄Дэвонскае выміранне
◄Ардовік-сілурскае выміранне
◄Кембрыйскі выбух |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Сістэматыка на Віківідах |  Выявы на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| NCBI   | 436486 |
| EOL   | 3014672 |
| FW   | 39240 |

 |

 |

**Праптушка** (**першаптушка**, **стараптах** або **археаптэрыкс**, лац.: Archaeopteryx, ад грэч. ἀρχαῖος — старажытны, πτέρυξ — крылле) — вымерлы род птушкападобных дыназаўраў. З канца XIX стагоддзя да ранняга XXI стагоддзя палеантолагі і папулярныя даведнікі лічылі прадстаўнікоў роду *Archaeopteryx* самымі старажытнымі вядомымі птушкамі (у кладзе Avialae). З тых часоў былі ідэнтыфікаваныя і больш старыя патэнцыяльныя прадстаўнікі дадзенай клады, у тым ліку Anchiornis, Xiaotingia і Aurornis.

## Апісанне

*Праптушкі* жылі ў часы позняга юрскага перыяду, каля 150 мільёнаў год таму, на тэрыторыі сучаснай паўднёвай Германіі: у тыя часы Еўропа была прадстаўлена архіпелагам астравоў, які размяшчаўся ў неглыбокім цёплым трапічным моры, значна бліжэй да экватара, чым зараз. Па памеры праптушка была падобная да сарокі звычайнай, прычым самыя буйныя асобіны, магчыма, дасягалі памеру крумкача. Самы вялікі від праптушкі мог вырастаць прыкладна да 0,5 метра ў даўжыню. Нягледзячы на невялікія памеры, шырокае крылле і меркаваную здольнасць лётаць і слізгаць, праптушкі мелі больш агульнага з іншымі малымі мезазойскімі дыназаўрамі, чым з сучаснымі птушкамі. У прыватнасці, з драмеазаўрыдамі і троадонтыдамі ў іх былі агульныя наступныя рысы: сківіцы з вострымі зубамі, тры пальцы з кіпцюрамі, доўгі касцяны хвост, звышрасцяжныя другія пальцы лап («кіпцюры забойцы»), пёры (наяўнасць якіх таксама пацвярджае цеплакроўнасць праптушкі) і розныя агульныя асаблівасці шкілета.

## Крыніцы

## Літаратура

* Археаптэрыкс // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — С. 523. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).