# Беспазваночныя

| Парафілетычная група жывёл |
| --- |
|  *Saperda carcharias* |
| Назва |
|
Беспазваночныя |
| Статус назвы |
|
не вызначаны |
| Лацінская назва |
| *Invertebrata* |
| Бацькоўскі таксон |
|
Царства Жывёлы (*Animalia*) |
| Прадстаўнікі |
| * Тып Губкі (*Porifera*)
* Тып *Placozoa*
* Тып Грабневікі (*Ctenophora*)
* Тып *Cnidaria*
* Тып *Myxozoa*
* Тып *Acoelomorpha*
* Тып *Kinorhyncha*
* Тып *Priapulida*
* Тып *Loricifera*
* Тып Круглыя чэрві (*Nematoda*)
* Тып Валасні (*Nematomorpha*)
* Тып Ціхаходкі (*Tardigrada*)
* Тып Аніхафоры (*Onychophora*)
* Тып Членістаногія (*Arthropoda*)
* Тып *Plathelminthes*
* Тып *Gastrotricha*
* Тып Малюскі (*Mollusca*)
* Тып Немертыны (*Nemertea*)
* Тып Кольчатыя чэрві (*Annelida*)
* Тып Эхіўры (*Echiura*)
* Тып Сіпункуліды (*Sipuncula*)
* Тып *Rotatoria*
* Тып Скрэбні (*Acanthocephala*)
* Тып *Gnathostomulida*
* Тып *Micrognathozoa*
* Тып Фараніды (*Phoronida*)
* Тып Плечаногія (*Brachiopoda*)
* Тып Імшанкі (*Bryozoa*)
* Тып *Cycliophora*
* Тып *Entoprocta*
* Тып *Orthonectida*
* Тып *Rhombozoa*
* Тып *Chaetognatha*
* Тып *Xenoturbellida*
* Тып Ігласкурыя (*Echinodermata*)
* Тып Паўхордавыя (*Hemichordata*)
* Падтып *Cephalochordata*
* Падтып Абалоннікі (*Tunicata*)
 |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Выявы на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Беспазваночныя у Вікіслоўніку |

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

Беспазваночныя

**Беспазваночныя** (*Invertebrata*) — пазасістэматычная група, што аб’ядноўвае жывёл, якія не маюць унутранага восевага шкілета (хорды або хрыбта).

Назву ў пачатку XIX стагоддзя прапанаваў французскі заолаг Жан-Батыст Ламарк.

Падзяляюцца на два падцарствы:

* *прасцейшыя*, або аднаклетачныя
* *шматклетачныя*, у якіх адпаведна 5-9 і да 26 тыпаў жывёл.

Узніклі беспазваночныя яшчэ ў дакембрыі (1,5-2 млрд гадоў назад, магчыма, і раней). Каля 1 млрд гадоў назад ад аднаклетачных (прасцейшых) развіліся шматклетачныя жывёлы. Прамежкавая ступень паміж імі — каланіяльныя прасцейшыя. У кембрыі ўжо існавалі прадстаўнікі многіх тыпаў беспазваночных.

Да беспазваночных належаць тыпы інфузорый, губак, кішачнаполасцевых, ігласкурых, малюскаў, некаторых ніжэйшых чарвей, членістаногіх і шэраг іншых, усяго да 1-2 млн відаў.

Сярод сучасных беспазваночных найбольшай колькасцю відаў вызначаюцца членістаногія — да 1 млн і малюскі — 250 тыс.

Беспазваночныя пашыраны ва ўсіх біятопах Зямлі. Сярод іх па колькасці відаў пераважаюць насякомыя. На Беларусі каля 11 тыпаў беспазваночных, больш за 30 тысяч відаў, найбольш насякомых.

Важны момант у эвалюцыі беспазваночных — пераход ад радыяльнай (кішачнаполасцевыя) да двухбаковай (білатэральнай) сіметрыі, якая ўласціва больш высокаарганізаваным беспазваночным. Вышэйшыя беспазваночныя маюць другасную поласць цела (цэлом); лічыцца, што яны далі пачатак першым хордавым жывёлам.

Беспазваночныя ўдзельнічаюць у біялагічным кругавароце рэчываў і энергіі ў біясферы. Доля іх складае да 95 % біямасы наземных жывёл. Многія беспазваночныя — корм для звяроў, птушак і рыб, носьбіты ўзбуджальнікаў розных хвароб, шкоднікі сельска-гаспадарчых раслін; выкарыстоўваюцца таксама на харчовыя, лекавыя, гаспадарча-тэхнічныя мэты, для барацьбы са шкоднымі жывёламі. Некаторыя ахоўваюцца: 85 відаў беспазваночных занесена ў Чырвоную кнігу Беларусі.

## Літаратура

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).