# Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне

Медаль, які атрымліваюць лаўрэаты Нобелеўскай прэміі. Быў упершыню адчаканены ў 1902 годзе.
**Но́белеўская прэ́мія па фізіяло́гіі і медыцы́не** (шведск.: Nobelpriset i fysiologi eller medicin) — найвышэйшая ўзнагарода за навуковыя дасягненні ў галінах фізіялогіі і медыцыны, якая штогод прысуджаецца шведскім Каралінскім інстытутам у Стакгольме. Адна з пяці Нобелеўскіх прэмій, заснаваных у 1895 годзе паводле запавету шведскага хіміка Альфрэда Нобеля, які памёр у 1896 годзе. Гэтыя прэміі прысуджаюцца за выдатныя заслугі ў галінах хіміі, фізікі, літаратуры, міру і фізіялогіі або медыцыны. У адпаведнасці з запаветам Нобеля прэмія знаходзіцца ў падпарадкаванні Фонду Нобеля і прысуджаецца камісіяй з пяці членаў і выканаўчага сакратара, якія выбіраюцца Каралінскім інстытутам. Нягледзячы на тое, што прэмію звчайна называюць «*Нобелеўскай прэміяй па медыцыне*», у сваім запавеце Нобель падкрэсліваў, што прэмія павінна ўручацца за дасягненні ў «*фізіялогіі або медыцыне*», у выніку чаго на прыз прэтэндуюць навукоўцы з больш шырокага спектра абласцей. Лаўрэатам першай Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне ў 1901 годзе стаў Эміль Адольф фон Берынг з Германіі. Кожны лаўрэат атрымлівае медаль, дыплом і грашовы прыз, які змяняецца з цягам часу. У 1901 годзе фон Берынг атрымаў 150 782 шведскія кроны, што ў снежні 2008 года было эквівалентна 7 731 004 шведскім кронам. Прэмія ўручаецца на штогадовай цырымоніі 10 снежня, у гадавіну смерці Альфрэда Нобеля.

За больш чым 100 гадоў існавання прэміі лаўрэаты былі ўзнагароджаны за ўклад у развіццё шырокіх спектраў абласцей, якія адносяцца да фізіялогіі або медыцыны. Больш за 25 лаўрэатаў атрымалі Нобелеўскія прэміі за ўклад у галінах нейрабіялогіі і абмену рэчываў. Лаўрэату Нобелеўскай прэміі 1939 года немцу Герхарду Домагку ўрад не дазволіў атрымаць прэмію. Пазней ён атрымаў медаль і дыплом, але не грошы. З 1901 года Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне не прысуджалася толькі 9 разоў: у 1915, 1916, 1917, 1918, 1921, 1925, 1940, 1941 і 1942 гадах. Станам на 2015 год прэмію атрымлівалі 210 вучоных, з якіх толькі дванаццаць былі жанчынамі: Герці Коры (1947), Разалін Сасмэн Ялаў (1977), Барбара Мак-Клінтак (1983), Рыта Леві-Мантальчыні (1986), Гертруда Элаян (1988), Хрысціяна Нюслайн-Фольхард (1995), Лінда Бак (2004), Франсуаза Барэ-Сінусі (2008), Элізабет Блэкбёрн (2009), Кэрал Грэйдэр (2009), Май-Брыт Мозер (2014) і Ту Юю (2015). Самым маладым лаўрэатам прэміі на момант атрымання стаў Фрэдэрык Бантынг ва ўзросце 32 гадоў у 1923 годзе, а самым узроставым быў лаўрэат 1966 года Фрэнсіс Пейтан Роўс, якому на момант прысуджэння было 87 гадоў.

## Спіс лаўрэатаў

### 1900-я

* (1901) Эміль Адольф фон Берынг
* (1902) Рональд Рос
* (1903) Нільс Руберг Фінзен
* (1904) Іван Пятровіч Паўлаў
* (1905) Роберт Кох
* (1906) Каміла Гольджы
* (1907) Шарль Луі Альфонс Лаверан
* (1908) Ілья Ільіч Мечнікаў, Паўль Эрліх
* (1909) Эміль Тэадор Кохер
* (1910) Альбрэхт Косель

### 1910-я

* (1911) Альвар Гульстранд
* (1912) Алексіс Карэль
* (1913) Шарль Рышэ
* (1914) Роберт Барані, атрымаў у 1915 годзе
* (1915) *прэмія не прысуджалася*
* (1916) *прэмія не прысуджалася*
* (1917) *прэмія не прысуджалася*
* (1918) *прэмія не прысуджалася*
* (1919) Жуль Бардэ
* (1920) Аўгуст Крог

### 1920-я

* (1921) *прэмія не прысуджалася*
* (1922) Ота Меергоф, Арчыбалд Хіл
* (1923) Джон Маклеад, Фрэдэрык Бантынг
* (1925) *прэмія не прысуджалася*
* (1927) Юліус Вагнер-Яўрэг
* (1929) Хрысціян Эйкман

### 1930-я

* (1931) Ота Генрых Варбург
* (1932) Эдгар Дуглас Эдрыян, Чарлз Скот Шэрынгтан
* (1933) Томас Хант Морган
* (1935) Ханс Шпеман
* (1936) Генры Халет Дэйл, Ота Лёві
* (1937) Альберт Сент-Дзьёрдзы

### 1940-я

* (1940) *прэмія не прысуджалася*
* (1941) *прэмія не прысуджалася*
* (1942) *прэмія не прысуджалася*
* (1943) Эдуард Адальберт Дойзі, Хенрык Карл Петэр Дам
* (1944) Джозеф Эрлангер, Герберт Спенсер Гасер
* (1945) Аляксандр Флемінг
* (1947) Карл Коры, Герці Коры, Бернарда Усай
* (1948) Паўль Герман Мюлер
* (1950) Тадэвуш Рэйхштэйн, Эдвард Калвін Кендал

### 1950-я

* (1951) Макс Тэйлер
* (1952) Зельман Ваксман
* (1953) Ханс Адольф Крэбс, Фрыц Альберт Ліпман
* (1954) Джон Франклін Эндэрс, Томас Хакл Уэлер, Фрэдэрык Чапмен Робінс
* (1955) Аксель Хуга Тэадор Тэарэль
* (1956) Вернер Форсман
* (1959) Артур Корнберг
* (1960) Пітэр Браян Медавар

### 1960-я

* (1961) Дзьёрдзь фон Бекешы
* (1962) Джэймс Дзьюі Уотсан, Фрэнсіс Гары Крык
* (1963) Алан Ходжкін
* (1964) Конрад Эміль Блох
* (1965) Франсуа Жакоб
* (1967) Рагнар Граніт
* (1968) Хар Гобінд Карана, Роберт Холі
* (1969) Макс Дэльбрук
* (1970) Ульф фон Эйлер

### 1970-я

* (1971) Эрл Сазерленд
* (1972) Джэралд Морыс Эдэльман, Родні Портэр
* (1973) Конрад Лорэнц,
* (1974) Крысціян Рэнэ дэ Дзюў, Альбер Клод
* (1976) Карлтан Гайдузек, Барух Бламберг
* (1977) Разалін Сасмэн Ялаў, Эндру Віктар Шалі, Ражэ Гіймэн
* (1978) Вернер Арбер, Гамільтан Сміт, Даніэл Натанс
* (1979) Алан Кормак, Годфрэй Ньюбалд Хаўнсфілд
* (1980) Джордж Дэйвіс Снел, Барух Бенасераф, Жан Дасэ

### 1980-я

* (1981) Роджэр Уолкат Сперы, Дэвід Х'юбел, Торстэн Візел
* (1982) Сунэ Бергстрэм, Бенгт Самуэльсан, Джон Вейн
* (1983) Барбара Мак-Клінтак
* (1984) Нільс Ернэ, Георг Кёлер, Сезар Мільштэйн
* (1985) Майкл Сцюарт Браўн, Джозеф Леанард Голдстайн
* (1986) Рыта Леві-Мантальчыні, Стэнлі Коэн
* (1987) Судзумі Танегава
* (1988) Джэймс Блэк, Джордж Хітчынгс, Гертруда Элаян
* (1989) Майкл Бішап, Харальд Вармус
* (1990) Эдуард Донал Томас, Джозеф Эдвард Мары

### 1990-я

* (1991) Берт Закман, Эрвін Неер
* (1992) Эдманд Фішэр, Эдвін Крэбс
* (1993) Рычард Робертс, Філіп Шарп
* (1994) Марцін Родбел, Алфрэд Гілман
* (1995) Эдвард Льюіс, Хрысціяна Нюслайн-Фольхард, Эрык Вішаўс
* (1996) Пітэр Чарлз Догерці, Рольф Цынкернагель
* (1997) Стэнлі Бен Прузінер
* (1998) Роберт Ферчгат, Луіс Ігнара, Ферыд Мурад
* (1999) Гюнтэр Блобель
* (2000) Арвід Карлсан, Пол Грынгард, Эрык Кэндэл

### 2000-я

* (2001) Пол Нерс
* (2004) Лінда Бак
* (2009) Джэк Шостак, Элізабет Блэкбёрн,
* (2010) Роберт Джэфры Эдвардс

### 2010-я

* (2011) Брус Бётлер, Жуль Хофман, Ральф Штэйнман
* (2012) Джон Гёрдан, Сін’я Яманака
* (2013) Рэндзі Шэкман, Томас Зюдаў, Джэймс Ротман
* (2014) Джон О’Кіф, Май-Брыт Мозер, Эдвард Мозер
* (2015) Сатосі Омура, Уільям Кэмпбэл, Ту Юю
* (2019) Уільям Кэлін, Грэг Семенза, Пітэр Рэткліф

## Крыніцы

## Спасылкі

* Афіцыйны сайт Шведскай каралеўскай акадэміі навук
* Афіцыйны сайт Фонду Нобеля
* Нобелеўскія лаўрэаты на сайце Nobelprize.org