# Wayback Machine

| Wayback Machine |
| --- |
|  |
|  Стартавая старонка партала |
| URL | web.archive.org/ |
| Тып сайта | вэб-архіў[d] |
| Мова(-ы) | англійская |
| Мова праграмавання | Java, Python |
| Уладальнік | Архіў Інтэрнэту |
| Пачатак працы | 24 кастрычніка 2001 |
| Рэйтынг Alexa | 173 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Wayback Machine** (з англ. — «Машына часу») — бясплатны анлайн-архіў некамерцыйнай бібліятэкі «Архіў Інтэрнэту». З дапамогай пошукавых робатаў «Wayback Machine» архівуе і робіць агульнадаступнай большую частку «адкрытага» інтэрнэту.

Сэрвіс быў запушчаны ў 1996 годзе, аднак стаў даступны для грамадскасці толькі ў 2001 годзе.

За першыя 20 гадоў існавання Wayback Machine каталагізаваў і захаваў калекцыю з больш як 286 млрд вэб-старонак. Архіўныя здымкі адлюстроўваюцца ў фармаце HTML, JavaScript і CSS. Дзякуючы захаваным у Wayback Machine дакументам карыстальнікі могуць адсочваць змены, якія адбываюцца на сайтах, і параўноўваць розныя версіі правак. Станам на студзень 2023 года Wayback Machine дае доступ да больш як 767 мільярдаў захаваных вэб-старонак.

## Стварэнне

Серверы «Архіва Інтэрнэту», 2008 год
Брустэр Кейл у 2009 годзе
У 1989 годзе англійскі навуковец Цім Бернерс-Лі стварыў сусветнае павуцінне — сістэму, якая дазваляе перадаваць даныя праз падключаныя да інтэрнэту камп’ютары. Аднак з распаўсюджваннем сусветнага павуціння былі выяўлены дзве асноўныя праблемы. Першая складалася ў недахопе месца для захоўвання ўсіх даных, праз што многія дакументы і вэб-старонкі выдаляліся. Іншая праблема складалася ў тым, што пасля рэдагавання вэб-старонкі (напрыклад, з юрыдычных прычын) карыстальнікі не маглі паглядзець яе першапачатковую версію. Вырашыць гэтыя недахопы імкнулася амерыканская лічбавая бібліятэка «Архіў Інтэрнэту» — некамерцыйная арганізацыя, створаная праграмістамі Брустэрам Кейлам і Брусам Галіятам у 1996 годзе. Пры супрацоўніцтве з Alexa Internet (даччынай кампаніяй Amazon, якая займаецца вэб-індэксаваннем). «Архіў» ініцыяваў стварэнне і захоўванне копій існых сайтаў для развіцця «ўніверсальнага доступу да ведаў». Арганізацыя давала бясплатны публічны доступ да алічбаваных матэрыялаў, такіх як вэб-старонкі, кнігі, аўдыёзапісы, уключаючы жывыя канцэрты, відэа, выявы і праграмнае забеспячэнне. На 2021 год штаб-кватэра «Архіва Інтэрнэту» знаходзіцца ў Сан-Францыска, у будынку былой хрысціянскай царквы, размешчанай у раёне Рычманд. Журналіст мясцовай радыёстанцыі Kawl у 2019 годзе параўноўваў офіс «Архіва» з рымскім храмам. Арганізацыя ставіць сабе за мэту выратаваць інтэрнэт ад знікнення.

«Wayback Machine» стаў самым вядомым праектам «Архіва». Анлайн-сэрвіс быў названы ў гонар машыны часу з мультсерыяла 1960-х гадоў «Шоу Рокі і Булвінкля». Ён дае доступ да лічбавай калекцыі з больш як 550 млрд вэб-старонак. Праект Wayback Machine быў задуманы як рашэнне праблемы памылкі 404, якая азначае, што сервер не можа знайсці даныя па запытаным адрасе. Гэта звязана з так званым выміраннем спасылак — нарастаючай недаступнасцю некалі апублікаваных даных. Так, у 1997 годзе сярэдняя працягласць жыцця вэб-старонкі складала 44 дня. У 2003 годзе гэты паказчык склаў 100 дзён.

Праведзены ў 2008 годзе аналіз спасылак на 2700 лічбавых рэсурсах, большасць з якіх не мае друкаваных аналагаў, паказаў, што каля 8 працэнтаў спасылак пераставалі працаваць праз год. Да 2011 года, то бок праз тры гады, 30 працэнтаў спасылак у калекцыі былі непрацуючымі. Дзякуючы інтэграцыі з Alexa, карыстальнік, які сутыкнуўся з паведамленнем пра памылку, мог атрымаць доступ да заархіваванай версіі старонкі праз укаранёную ў браўзер панэль інструментаў. Калі копія недаступнай старонкі прысутнічала ў базе даных Wayback Machine, то загаралася спецыяльная кнопка. Пры гэтым карыстальнікі маглі даць браўзеру дазвол на прагляд і рэгістрацыю актыўнасці — у такім разе ўсе сайты, што карыстальнік наведаў, архіваваліся на партале.

Wayback Machine быў запушчаны ў маі 1996 года, аднак стаў даступным для грамадскасці толькі ў 2001 г. — да гэтага ўся запісаная на лічбавых магнітных стужках інфармацыя была адкрыта толькі для абмежаванай колькасці навукоўцаў і даследчыкаў. Да моманту «адкрыцця» архіў утрымліваў звыш 10 млрд заархіваваных старонак. Да снежня 2014 года кіраўніцтва Wayback Machine паведаміла, што захавала 435 млрд вэб-старонак па ўсім свеце. З тэхнічнага пункта гледжання праграмнае забеспячэнне Wayback Machine не з’яўляецца архівам, а хутчэй агульнадаступным інтэрфейсам да абмежаванага падмноства ўсіх сховішчаў. Так, Wayback Machine нельга лічыць пошукавай сістэмай калекцыі арганізацыі, бо яна не ажыццяўляе пошук па базе даных іншай буйной віртуальнай бібліятэкі — Open Library, якая дазваляе карыстальнікам бясплатна атрымліваць доступ да лічбавых копій кніг, якія загружаюцца і архівуюцца ў рамках праекта.

## Характарыстыка

З запускам «Wayback Machine» «Архіў Інтэрнэту» стаў адным з самых папулярных і вядомых анлайн-парталаў і галоўным сэрвісам вэб-архівавання.

У 1999 годзе «Архіў» пачаў пашыраць калекцыю за межы архіўнага вэб-кантэнту, каб забяспечыць доступ як да алічбаваных, так і першапачаткова лічбавых рэсурсаў, у тым ліку кніг, аўдыя, фільмаў, відарысаў, дакументаў, праграмнага забеспячэння і відэагульняў. Некаторыя сканіраванні выконваюцца пошукавымі робатамі самога архіва, а іншыя — партнёрскімі арганізацыямі. Асобныя базы даных могуць набывацца за кошт ахвяраванняў карыстальнікаў і мэтавых набыццяў. Самі стваральнікі арганізацыі параўноўвалі сваю калекцыю з Александрыйскай бібліятэкай.

На 2021 год Wayback Machine змяшчаў звыш 424 млрд вэб-старонак — больш, чым дакументаў у Бібліятэцы Кангрэса.

## Зноскі

## Літаратура

* *Acker, A., & Chaiet, M.* The weaponization of web archives: Data craft and COVID-19 publics.(англ.) // *Harvard Kennedy School (HKS) Misinformation Review*. — 2020. — DOI:10.37016/mr-2020-41
* *Anat Ben-David, Adam Amram* The Internet Archive and the socio-technical construction of historical facts(англ.) // *Internet Histories*. — 2018. — DOI:10.1080/24701475.2018.1455412
* *Arora S., Li Y., Youtie J., Shapira P.* Using the wayback machine to mine websites in the social sciences: A methodological resource(англ.). — 2015. — В. 8. — Т. 67. — С. 1904—1915. — DOI:10.1002/asi.23503
* *Bowyer S.* The Wayback Machine: notes on a re-enchantment(англ.) // *Archival Science*. — 2021. — Т. 21. — С. 43—57.
* *Deborah R. Eltgroth* Best Evidence and the Wayback Machine: Toward a Workable Authentication Standard for Archived Internet Evidence(англ.) // *Fordham L. Rev.*. — 2009. — В. 181. — Т. 78.
* *Greg R. Notess* The Wayback Machine: The Web's Archive(англ.) // *Online*. — 2002. — В. 2. — Т. 26.
* *Hartelius J.* The anxious flaneur: Digital archiving and the Wayback Machine(англ.) // *Quarterly Journal of Speech*. — 2020. — В. 4. — Т. 106. — С. 377—398.
* *James L. Quarles III and Richard A. Crudo* [Way]Back to the Future: Using the Wayback Machine in Patent Litigation(англ.) // *Landslide*. — 2014. — В. 3. — Т. 6.
* *Lerner A., Kohno T., Roesner F.* Rewriting History: Changing the Archived Web from the Present(англ.) // *Association for Computing Machinery*. — 2017. — DOI:10.1145/3133956.3134042
* *Maemura E., Worby N., Milligan I., Becker C.* If These Crawls Could Talk: Studying and Documenting Web Archives Provenance(англ.) // *Journal of the association for information science and technology*. — 2018. — В. 10. — Т. 69. — С. 1223—1233.
* *Milligan I.* Lost in the Infinite Archive: The Promise and Pitfalls of Web Archives(англ.) // *International Journal of Humanities and Arts Computing*. — 2016.
* *Murphy J., Hashim N., O’Connor P.* Take Me Back: Validating the Wayback Machine(англ.) // *Journal of Computer-Mediated Communication*. — 2008. — В. 13. — С. 60—75.
* *Odgen J., Halford S., Carr L.* Observing Web Archives(англ.) // *WebSci*. — 2017. — С. 299—308.
* *Pearce D., Charlton B.* Plagiarism of online material may be proven using the Internet Archive Wayback Machine (archive.org)(англ.) // *Medical Hypothesis*. — 2009. — С. 875.
* *Price* Internet Archiving — The Wayback machine(англ.) // *MLA Commons*. — 2011.
* *Phyllis Holman Weisbard* Oldies but Goodies: Archiving WebBased Information(англ.) // *Feminist Collections*. — 2011. — В. 2. — Т. 32.
* *Rogers R.* Doing Web history with the Internet Archive: screencast documentaries(англ.) // *Internet Histories*. — 2017. — В. 1—2. — Т. 1. — С. 160—172. — DOI:10.1080/24701475.2017.1307542