Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Korean Movie Database

| Korean Movie Database |
| --- |
| URL | kmdb.or.kr (кар.) |
| Тып сайта | база даных |
| Рэгістрацыя |
неабавязковая |
| Мова(-ы) | карэйская |
| Уладальнік | Korean Film Archive[d] |
| Аўтар | Korean Film Archive[d] |
| Пачатак працы | 2006 |
| Рэйтынг Alexa | 257 025 |

**Korean Movie Database** (**KMDb**; кар.: 한국영화 데이터베이스; бел.: База даных фільмаў Карэі) — паўднёвакарэйская анлайн база даных, якая ўтрымлівае інфармацыю аб фільмах, анімацыі, персаналіях, акцёрах, тэлебачанні і іншых даных, якія тычацца паўднёвакарэйскага кінематографа.

## Гісторыя

KMDb пачаў працу ў лютым 2006 года. Хоць сайт быў створаны «Korean Film Archive» на ўзор амерыканскага «Internet Movie Database», ён з’яўляецца публічным.

## Гл. таксама

* Internet Broadway Database (*IBDb*)
* Internet Movie Database (*IMDb*)
* Danish Film Database (*DFDb*)
* Swedish Film Database (*SFDb*)
* AllMovie
* Lortel Archives
* Box Office Mojo
* Rotten Tomatoes
* Elonet

## Зноскі

## Спасылкі

* Афіцыйная старонка  (кар.)  (англ.)
# 2015 год у гісторыі кіно

|  |
| --- |
| **2015 год у гісторыі кіно** |
| 2011 · 2012 · 2013 · 2014 — **2015** — 2016 · 2017 · 2018 · 2019 |

**2015** год быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных падзей.

## Лідары праката

## Падзеі

## Фільмы

* «14+» — рэж. Андрэй Зайцаў (у ролях: Глеб Калюжны, Ульяна Васьковіч).
* «Адной крыві» — кароткаметражны,  рэж. Мітрый Сямёнаў-Алейнікаў (у ролях: Сяргей Толкач, Кірыл Захараў, Антон Жукаў)
* «Амерыкан бой» — кароткаметражны,  рэж. Мікіта Лаўрэцкі (у ролях: Мікіта Лаўрэцкі, Кірыл Калбаснікаў, Вераніка Ліндарэнка)
* «Беларускі псіхапат» — мастацкі,  рэж. Мікіта Лаўрэцкі (у ролях: Крысціна Бо, Мікіта Лаўрэцкі, Вольга Кавалёва)
* «Беларус» — дакументальны,  «Белсат», рэж. Антось Цялежнікаў
* «ГараШ» — мастацкі,  «BezBuslou Arts», рэж. Андрэй Курэйчык (у ролях: Аляксандр Кулінковіч, Юры Навумаў, Арцём Курэнь)
* «Госці» — дакументальны,  «Белсат», рэж. Андрэй Куціла
* «Данчык» — дакументальны,  «Белсат», рэж. Галіна Навумава
* «Заходнікі» — дакументальны,  «Белсат», рэж. Ягор Сурскі
* «Кансьерж» — кароткаметражны,  «ЧупаКадра», рэж. Роберт Сенека (у ролях: Іван Фамічоў, Ян Ласенкоў, Андрэй Мельнікаў)
* «Код Каіна» — мастацкі,  «Нонстоп МЕДИА», рэж. Уільям Дэ Віталь (у ролях: Эрык Робертс, Аляксей Серабракоў, Уладзімір Гасцюхін)
* «Паэзія» — кароткаметражны,  рэж. Мікіта Лаўрэцкі (у ролях: Патрык Боэмке, Мікіта Лаўрэцкі, Дамінік Джэферс)
* «Педагагічная паэма» — дакументальны,  «Беларусьфільм», рэж. Віктар Аслюк
* «Стыў Джобс» — мастацкі,   «Universal Studios», рэж. Дэні Бойл (у ролях: Кейт Уінслет, Боб Дылан, Джон Ленан, Пабла Пікаса).
* «Толькі ў Гродне» — дакументальны, , рэж. Максім Швед
* «Трасцянец. Мы павінны ім памяць…» — дакументальны,  «Беларусьфільм», рэж. Юрый Мікалаевіч Гарулёў.
* «У гасцях» — кароткаметражны,  «5 o'clock Creativity», рэж. Ліза Асоўскі (у ролях: Міра Бэнзер).
* «Фройляйн: зімовая казка» — мастацкі,  «Tempesta», рэж. Кацярына Карона (у ролях: Крысціян Дэ Сіка, Лучиа Машына)
* «Што вы ведаеце пра гэта?» — кароткаметражны,  рэж. Ніна Меліц (у ролях: Алтай А., Патрык Брэйт, Марліс Эдэлькотэр)
* «Якія сны сніць мядзведзь» — анімацыйны,  «Беларусьфільм», рэж. Руслан Сінкевіч (у ролях: Аляксандр Кашпераў, Юзаф Шумовіч).

## Узнагароды

## Нарадзіліся

## Памерлі

* 7 чэрвеня — Крыстафер Лі, брытанскі акцёр (нар. 1922).
* 22 чэрвеня — Джэймс Хорнер, амерыканскі кінакампазітар (нар. 1953).
* 14 жніўня — Сяргей Журавель, беларускі акцёр (нар. 1954).

## Зноскі

## Спасылкі
# Выкраданне чалавека

**Кіднэ́пінг** (англ.: kidnapping) — выкраданне людзей або жывёл з мэтай шантажу, атрымання выкупу. Слова «кіднэпінг» паходзіць з англ.: kid «дзіця» і англ.: nap «вырваць з рук». Упершыню гэты тэрмін выкарыстаны ў 1673 годзе для апісання «выкрадання дзяцей у рабства ў амерыканскіх калоніях».

## Пакаранне ў Беларусі

Артыкул 182 Крымінальнага кодэксу РБ перадбачае крымінальную адказнасць за незаконнае пазбаўленне волі або выкраданне чалавека і караецца пазбаўленнем волі на тэрмін ад пяці да сямі гадоў з канфіскацыяй маёмасці або без канфіскацыі.

## Зноскі
# Варажба

«Іван Купала. Варажба на вянках». Сямён Кожын, 2008 г.
**Варажба́** — магічныя спосабы і дзеянні, што нібыта прадказвалі будучыню і расказвалі пра былое.

## Гісторыя і віды

Варажба ўзнікла ў першабытным грамадстве разам з раннімі формамі рэлігіі — верай у звышнатуральнае, добрых і злых духаў, у лёс. Яшчэ старажытныя земляробы прадказвалі надвор'е па зорках і сонцы; вавіланяне, этрускі, рымляне варажылі па печані ахвярнай жывёлы. У многіх народаў вядома варажба на касцях, бобе, арэхах, кававай гушчы, а таксама па лініях далоні (хірамантыя), па картах і інш..

«Варажбітка». Васіль Верашчагін, 1869—1870 гг. НММРБ
Калі ў варажбе па прыкметах ёсць пэўнае рацыянальнае зерне (прыродныя назіранні), дык іншыя яе віды грунтуюцца на ўяўным знешнім падабенстве або процілегласці (напрыклад, бачыць у сне ягады — слёзы, чыстую ваду — радасць, мутную ваду — смутак).

## Варажба ў беларусаў

«Калядная варажба». Канстанцін Макоўскі, 1890 г.
Беларусы найчасцей варажылі на Каляды, на багатую куццю перад Новым годам. Варажба павінна была прадвызначыць надыходзячы год: з-пад каляднага абруса сена паказвала на даўжыню будучага лёну; перавага пэўнага віду збожжа ў трыбуху заколатага парсюка — якое збожжа найбольш уродзіць. Дзяўчаты варажылі пра замужжа (упоцемку ў хляве зловіць баранчыка — выйдзе замуж; з якога боку пачуе брэх сабакі — там яе нарачоны і інш.).

## Гл. таксама

* Магія
* Забабоны

## Крыніцы

## Літаратура

* Варажба // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — С. 509. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
# Год

**Год**, таксама **рок** (aнахранізм) — прамежак часу, роўны, або прыблізна роўны, перыяду абарачэння Зямлі вакол Сонца. Складанасць руху Зямлі вакол Сонца з’яўляецца прычынай існавання розных паняццяў года, якія выкарыстоўваюцца ў розных галінах навукі і практычным жыцці. Адрозніваюць год трапічны, зорны, юліянскі, грыгарыянскі, месячны, драканічны, анамалістычны.

У Старажытным Кітаі і Егіпце ўжо ўмелі вымяраць год даволі дакладна. Гіпарх вызначыў год роўным «*365 1/4 дня без 1/300 дня*», што адрозніваецца ад сучасных значэнняў толькі на 6 1/2 мін.

## Літаратура

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
# Аймара (мова)

| Аймара |
| --- |
|  |
| Саманазва | Aymar aru |
| Краіны | Балівія, Перу, Чылі |
| Рэгіёны | Анды |
| Афіцыйны статус |
Балівія, Перу |
| Агульная колькасць носьбітаў | 2,664,800 носьбітаў цэнтральнага дыялекту, каля 400,000 носьбітаў паўднёвага дыялекту |
| Рэйтынг |
Не занесены |
| Статус | уразлівая |
| Класіфікацыя |
| Катэгорыя |
Мовы Паўднёвай Амерыкі |
|
Мовы аймара |
| Пісьменнасць | лацінскае пісьмо |
| Моўныя коды |
| ДАСТ 7.75–97 | айм 026 |
| ISO 639-1 | ay |
| ISO 639-2 | aym |
| ISO 639-3 | aym — агульны ayc — паўднёвы ayr — цэнтральны |
| Atlas of the World’s Languages in Danger | 755 |
| Ethnologue | aym |
| ELCat | 8111 |
| IETF | ay |
| Glottolog | nucl1667 |
|  Вікіпедыя на гэтай мове |

Распаўсюджанне мовы аймара.
**Аймара** (аймара: Aymar aru) — мова народа аймара, які жыве ў Андах. Гэта адна з нешматлікіх індзейскіх моў з колькасцю носьбітаў больш за мільён чалавек. На ёй гаворыць каля 3,1 мільёна чалавек. Аймара, разам з іспанскай, з’яўляецца афіцыйнай мовай Балівіі. На ёй таксама размаўляюць у Перу, Аргенціне і Чылі. У старажытнасці аймара была, верагодна, мовай імперыі Вары, тэрыторыю якой пазней захапілі інкі.

Некаторыя лінгвісты сцвярджаюць, што аймара роднасная сваёй больш распаўсюджанай суседцы, мове кечуа. Гэта гіпотэза, аднак, аспрэчваецца — хоць паміж гэтымі мовамі ёсць падабенства, большасць лінгвістаў сыходзіцца ў меркаванні, што гэта падабенства тлумачыцца тым, што абедзве мовы доўгі час узаемадзейнічалі, займаючы адну або суседнюю тэрыторыю.

Першая граматыка мовы аймара была складзена айцом Людавіка Бертонэ ў 1603 годзе, першы слоўнік — ім жа ў 1608 г.

Аймара — аглютынатыўна-полісінтэтычная мова з парадкам слоў SOV.

## Зноскі

## Спасылкі

* aymara.org Архівавана 6 чэрвеня 2007. Іспанамоўны сайт пра мову, культуру і народ Аймара.
* Andean language looks back to the future — Андская мова глядзіць назад у будучыню.
* Aymara — Compendio de Estrutura Fonologica y Gramatical, 20 дакументаў у фармаце PDF (на іспанскай мове)
* The Sounds of the Andean Languages Архівавана 6 кастрычніка 2006. — інфармацыя пра вымаўленне слоў мовы аймара, яе паходжанне і дыялекты, фатаграфіі носьбітаў і іх родных мясцін.
* Мова аймара ў праекце Ethnologue
* Encyclopedy in Aymara(недаступная спасылка) Архівавана 4 сакавіка 2016.
* Аймара-англійскі слоўнік Архівавана 23 лютага 2012.
* The Dream of a Perfect Language Архівавана 9 красавіка 2008. — лекцыя Умберта Эка, у якой згадваецца мова аймара.
* JACH’AK’ACHI. Patpatankiri markana kont’awipa(недаступная спасылка) Архівавана 22 чэрвеня 2006. — старонка на мове аймара, прысвечаная гораду Ачакачы.
# Панядзелак

**Панядзе́лак** — дзень тыдня паміж нядзеляй і аўторкам. Слова «панядзелак» у беларускай мове ўтварылася ад выразу *«пасля нядзелі»*.

У старажытных рымлян і паўночнагерманскіх плямёнаў быў прысвечаны Месяцу (лац.: Dies Lunae, ісп.: lunes, ням.: Montag, англ.: Monday).

Панядзелак звычайна лічаць першым днём тыдня (асабліва ў сучаснай Еўропе), а часам — другім, пачынаючы адлік ад нядзелі (традыцыйны погляд, паходзіць з старажытнай Іудзеі, і захаваны дасюль у ЗША і Вялікабрытаніі).

## Гл. таксама

* Вялікі панядзелак
# Аўторак

Блінны аўторак Масленіцы. Мастак Барыс Міхайлавіч Кустодзіеў, 1916 год
**Аўто́рак** — дзень тыдня паміж панядзелкам і серадой. Яго назва ў беларускай мове магчыма паходзіць ад слова *вторы* — "другі".

У старажытных рымлян быў прысвечаны Марсу (лац.: Dies Martis, італ.: Martedi), у паўночнагерманскіх плямёнаў — Цюру (Týr, нарв. *Tysdag*).

## Культурныя традыцыі аўторка

У яўрэяў аўторак лічыцца самым падыходным днём для вяселля, таму што Бог пры стварэнні свету два разы ў гэты дзень сказаў «добра», што вылучыла яго з астатніх будных дзён.

У грэчаскай і іспанскай культурах аўторак лічыцца нешчаслівым днём. Для грэкаў гэта дзень падзення Канстанцінопаля, а ў іспанцаў з’яўляецца прымаўка «У аўторак не жаніся і не адпраўляйся ў падарожжа» (ісп.: En martes, ni te cases ni te embarques). Таксама ў іспанамоўным свеце 13-е чысло месяца нешчаслівае, калі яно выпадае на аўторак, а не на пятніцу.

У тайскім сонечным календары назва дня паходзіць ад слова на мове палі, якое азначае планету Марс, літаральна «Попел Мёртвых»; колер, звязаны з аўторкам — ружовы.

Аўторак — звычайны дзень для выбараў у ЗША. Федэральныя выбары праводзяцца ў аўторак пасля першага лістападаўскага панядзелка; гэтая дата была ўсталявана законам 1845 года для прэзідэнцкіх выбараў (дакладна — для абрання Калегіі выбаршчыкаў), і была таксама прымеркаваны для правядзення выбараў у Палату прадстаўнікоў (у 1875 годзе) і ў Сенат (у 1914 г.). Аўторак у пачатку дзевятнаццатага стагоддзя з практычнага боку быў даволі зручным днём галасавання: планавалася, што грамадзянам, магчыма, прыйдзецца дабірацца да выбарчых участкаў на працягу ўсяго дня, і калі прымеркаваць выбары да панядзелка, то многія не захочуць выязджаць з дома ў нядзелю, паколькі ў гэты дзень большасць насельніцтва наведвае богаслужэнні.

У Расіі пастанаўленнем Народнага камісарыята ад 3 верасня 1919 года на аўторак быў перанесены святочны адпачынак для «працаўнікоў народнага харчавання і інтэрнатаў».

## Зноскі
# Серада

**Серада́** — дзень тыдня паміж аўторкам і чацвяргом. Яго назва ў беларускай мове, як і ў некаторых іншых (напрыклад, нямецкай), паказвае на палажэнне дня пасярэдзіне працоўнага тыдня.

У Старажытным Рыме гэты дзень быў прысвечаны Меркурыю, што захавалася ў раманскіх назвах гэтага дня (фр.: mercredi). У паўночных германцаў Меркурыю адпавядаў Одзін, ад гэтага паходзяць англійская і галандская назвы.
# Чацвер

**Чацве́р** — дзень тыдня паміж серадой і пятніцай. Яго назва ў беларускай мове паходзіць ад парадкавага нумара гэтага дня ў тыдні - чацвёрты.

У старажытных рымлян быў прысвечаны Юпітэру (лац.: Dies Iovis), адсюль італ.: Giovedì, у старажытных германцаў — Тору (англ.: Thursday).

Паводле стандарта ISO 8601, чацвер з'яўляецца днём, які вызначае нумарацыю тыдняў: першы тыдзень года вызначаецца як тыдзень, які ўтрымлівае першы чацвер года і г.д.
# Пятніца

**Пя́тніца** — дзень тыдня паміж чацвяргом і суботай. Яго назва ў беларускай мове паходзіць ад нумара гэтага дня ў тыдні — пяты. У старажытных рымлян пятніца была прысвечана Венеры, у старажытных германцаў — Фрэі (англ.: Friday).
# Субота

**Субо́та** — дзень тыдня паміж пятніцай і нядзеляй. Беларуская назва паходзіць ад яўрэйскага «шабат», якое распаўсюдзілася з хрысціянствам па ўсёй Еўропе.

Старажытныя рымляне прысвячалі гэты дзень Сатурну (англ.: Saturday).

У некаторых дыялектах назва гэтага дня тыдня вымаўляецца як «*сыбота*».

## Гл. таксама

* Лазарава субота
# Нядзеля

**Нядзе́ля** — дзень тыдня паміж суботай і панядзелкам. У многіх краінах — выхадны дзень. У хрысьціянскіх народаў гэты дзень прысвечаны Богу, адсюль пайшла назва гэтага дня ў беларускай мове: ня дзелаць, не рабіць. У рускай мове назва гэтага дня («воскресенье») таксама мае рэлігійныя карані — у гонар уваскрашэння Ісуса Хрыста на трэці дзень пасля распяцця.

У многіх народаў (пачынаючы са старажытных егіпцян, ад якіх гэтую традыцыю перанялі рымляне) дзень быў прысвечаны Сонцу. Гэта назва перайшла да германскіх плямёнаў (англ.: Sunday, ням.: Sonntag). У Індыі нядзеля называецца «равівар» — «дзень Сонца».

Нядзеля — другі з выходных дзён. У некаторых народаў гэта апошні дзень тыдня, але ў асобных культурах лічыцца першым днём наступнага тыдня.

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нядзеля
# Гадзіна

|  |
| --- |
| h[…], ч, год., сәг, س, Std., h, h, 時, 時, 时, г, j, ঘ, t, t, గం., h і č. |
| Агульная інфармацыя |
| Велічыня | працягласць[d] |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Гадзі́нa** — адзінка вымярэння часу.

Гістарычна асноўнай адзінкай для вымярэння інтэрвалаў часу былі суткі (часта кажуць «дзень»), роўныя перыяду абарачэння Зямлі вакол сваёй восі. У выніку дзялення сутак на меншыя інтэрвалы дакладнай даўжыні ўзніклі гадзіны, хвіліны і секунды. У сутках 24 гадзіны, кожная гадзіна дзеліцца на 60 хвілін, а кожная хвіліна — на 60 секунд.

Скарачаецца малой літарай «*г*». Напрыклад: «*3 г. 5 хв.*»

## Зноскі
# Тыдзень

**Тыдзень**, адзінка вымярэння часу роўная сямі дням: ад панядзелка да нядзелі ўключна (у некаторых краінах — ад нядзелі да суботы). Самы вялікі агульнапрыняты адрэзак часу, які мае дакладную колькасць дзён. Хаця тыдзень не мае прамой астранамічнай асновы, ён шырока выкарыстоўваецца як адзінка часу.

Сямідзённы тыдзень упершыню ўвайшоў ва ўжытак на Старажытным Усходзе (у Вавілоне). Дзякуючы еўрапейскай каланізацыі 7-дзённы тыдзень стаў прымяняцца паўсюдна, нават у тых культурах, дзе раней не было такой адзінкі часу.

Назвы дзён тыдня ў славянскіх мовах указваюць на іх месца пасля нядзелі: панядзелак, аўторак і г.д.
# Секунда

|  |
| --- |
| s[…], san, с, с, 秒, 秒, 秒, ث, s і s |
| Агульная інфармацыя |
| Велічыня | працягласць[d] |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

Мігценне шэрага сігналу адбываецца прыблізна раз на секунду.
**Секу́нда** (лац.: secunda — другая; ад выразу *pars minuta secunda* — другая малая частка (гадзіны) — у адрозненне ад хвіліны, якая з’яўляецца *pars minuta prima* — першай малой часткай; абазначэнне: **с**, **s**) — адзінка вымярэння часу, якая складае 1/60 частку хвіліны і 1/3600 частку гадзіны.

На пабытовым узроўні секунда ўспрымаецца як вытворная адзінка вымярэння і, як правіла, з’яўляецца найдрабнейшым адрэзкам часу, які можа вымерыць гадзіннік.

У сістэме СІ секунда, наадварот, з’яўляецца асноўнай адзінкай вымярэння часу, і вызначаецца як адрэзак часу, які складаецца з 9 192 631 770 перыядаў выпраменьвання, якое адпавядае пераходу між дзвюма звыштонкімі ўзроўнямі асноўнага стану атамаў цэзію-133 пры адсутнасці ўзбурэння з боку знешніх палёў.

## Зноскі

## Літаратура

* Секунда // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 303. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
# Хвіліна

|  |
| --- |
| min[…], דק', perc, мин, хв., րոպե, د, min., min, хв., dəq, min, 分, 分, 分, min, min, min, min, min, мин і د |
| Агульная інфармацыя |
| Велічыня | працягласць[d] |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Хвіліна**, **мінута** (абазначэнне: **хвіл**, **мін**, **min**) — адзінка вымярэння часу, роўная 60 секундам, 1/60 гадзіны і 1/1440 сутак. Хвіліна не з’яўляецца адзінкай СІ, але можа выкарыстоўвацца разам з імі.

Існуе таксама паняцце светлавая хвіліна — шлях, роўны 17.987.547.480 метрам, які святло праходзіць за 1 хвіліну.

## Гл. таксама

* Светлавы год

## Зноскі
# Месяц (каляндарны)

**Месяц** (каляндарны) — адна з 12 няроўных частак, на якія падзяляецца каляндарны год у сонечным календары.

* **Сінадычны** (29,5306 сут.), перыяд змены месяцавых фаз.
* **Сідэрычны**, або **зорны** (27,3217 сут.), перыяд вяртання Месяца на такое самае месца сярод зорак.
* **Трапічны** (27,3216 сут.), перыяд вяртання Месяца да такой самай даўгаты.
* **Анамалістычны** (27,5546 сут.), прамежак часу, за які Месяц паслядоўна праходзіць праз перыгей.
* **Драканічны** (27,2122 сут.), прамежак часу, за які Месяц праходзіць праз такі самы вузел сваёй арбіты.

## Літаратура

* Сінадычны месяц // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 393. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
# Ноч

Выява планеты Зямля ўначы са спадарожніка (кампіляцыя)
**Ноч** — прамежак часу, на працягу якога для пэўнай кропкі на паверхні нябеснага цела (планеты, яе спадарожніка і г. д.) цэнтральнае свяціла (Сонца, зорка) знаходзіцца ніжэй лініі гарызонту.

Працягласць «начнога перыяду» для пэўнага пункту залежыць ад яго шыраты, нахілу восі кручэння планеты па адносінах да плоскасці яе арбіты і вугла, утворанага воссю кручэння і кірункам на цэнтральнае свяціла. Дзённы і начны бок нябесных тэл падзяляюцца тэрмінатарам.

## Гл. таксама

* Час сутак
* Узыход
* Заход
* Змярканне
* Палярная ноч

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ноч
# Заход

| Заход |
| --- |
|  |
|  |
| Колер | sunset[d] |
|  |
| Супрацьлегласць | узыход |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Закат** або **заход** Сонца — знікненне свяціла пад гарызонтам. Заход Сонца часта больш яркі, чым узыход і з больш яркімі чырвонымі і аранжавымі адценнямі. На працягу дня Сонца награвае паверхню Зямлі, памяншаецца адносная вільготнасць і павышаецца хуткасць ветру, пыл падымаецца ў паветра. Тым не менш, адрозненні паміж узыходам і заходам Сонца могуць у некаторых выпадках залежаць ад геаграфічнай пазіцыі назіральніка.

## Спасылкі

* Распісанне ўзыходаў і заходаў па гарадам (англ.). Праверана 23 кастрычніка 2012.
* Геолокационный сервис для расчёта времени астрономических событий, восхода и захода Солнца.  (руск.)
# Вікіслоўнік

| Вікіслоўнік |
| --- |
| англ.: Wiktionary |
|  |
|  |
| URL | wiktionary.org |
| Камерцыйны |
Не |
| Тып сайта | анлайн-слоўнік |
| Рэгістрацыя |
апцыянальна |
| Уладальнік | Фонд Вікімедыя |
| Аўтар | Джымі Уэйлз |
| Пачатак працы | 12 снежня 2002 |
| Слоган | the free dictionary |
| Рэйтынг Alexa | 474, 523, 494 і 502 |
|  Медыяфайлы на Вікісховішчы |

**Вікіслоўнік** (англ.: Wiktionary) — слоўнік, які вольна папаўняецца. Заснаваны на вікі-рухавіку MediaWiki. Адзін з праектаў фонду «Вікімедыя».

У слоўніку ўтрымоўваюцца граматычныя апісанні, тлумачэнні і пераклады слоў. Акрамя таго, у артыкулах можа адлюстроўвацца інфармацыя аб семантычных сувязях слоў. Такім чынам, Вікіслоўнік — спроба аб'яднаць у адным прадукце граматычны, тлумачальны, этымалагічны і шматмоўны слоўнікі, а таксама тэзаўрус.

## Лексікаграфічная канцэпцыя

Дзякуючы ўзаемасувязі паміж рознымі моўнымі раздзеламі Wiktionary, а таксама паміж удзельнікамі слоўнікавага і іншых праектаў «Фонду Вікімедыя», удзельнікі кожнага з іх могуць выкарыстоўваць канцэпцыі, прылады і лексікаграфічныя матэрыялы, створаныя іх калегамі — носьбітамі іншых моў. Падчас прац над рознымі моўнымі раздзеламі слоўніка склалася комплексная канцэпцыя ўніверсальнага лексікаграфічнага рэсурсу, сталая ўпершыню магчымай дзякуючы электронным тэхналогіям. Канцэпцыя мяркуе ў канчатковым выніку поўнае апісанне *усіх* лексічных адзінак *усіх* натуральных (і асноўных штучных) моў. Паўната апісання азначае наяўнасць звестак аб фанетыцы, марфалогіі, сінтаксічных і семантычных уласцівасцях адзінкі, аб яе этымалогіі, спалучальнасці і фразеалогіі. Паўната і ступень паслядоўнасці рэалізацыі гэтай канцэпцыі можа вар'іравацца ў розных моўных раздзелах праекту.

У кожным моўным раздзеле «тытульная» мова з'яўляецца цэнтральнай — усе артыкулы пішуцца выключна на ёй, акрамя таго, ставіцца мэта даць пераклады слоў і іншых адзінак гэтай мовы на максімальна магчымы лік іншых моў. Словы іншых моў перакладаюцца, як правіла, толькі на гэтую «тытульную» мову. Так, у расійскім Вікіслоўніку для расійскіх слоў даюцца тлумачэнні і пераклады на замежныя мовы, для замежных слоў замест тлумачэнняў даюцца пераклады на рускую мову.

Пры апісанні марфалогіі робіцца спроба даць максімальна поўную карціну словазмянення, уключаючы ўказанне класа словазмянення. У прыватнасці, марфалагічныя звесткі па расійскіх лексемах даюцца ў адпаведнасці з класіфікацыяй, прапанаванай А. А. Залізняком.

### Тэзаўрус

Вікіслоўнік утрымлівае наступныя семантычныя адносіны: сінонімы, антонімы, гіперонімы, гіпонімы, сагіпонімы, халонімы, меронімы, сугучнікі, амонімы.

## Глядзіце таксама

* АмегаВікі

## Зноскі

## Спасылкі

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вікіслоўнік
* Беларускі Вікіслоўнік
# Дзень

Дзень на Зямлі. 2 красавіка у 13:00 UTC.
Заход
**Дзень** — прамежак часу паміж усходам і захадам верхняга краю Сонца. Працягласць дня залежыць ад геаграфічнай шыраты месца і ад схілення Сонца.

На зямным экватары даўжыня дня прыблізна пастаянная і роўная 12 гадзінам, у Паўночным паўшар’і Зямлі — больш за 12 гадзін пры дадатным схіленні Сонца (вясной і летам) і менш за 12 гадзін пры адмоўным схіленні (увосень і зімой). У дні раўнадзенстваў усюды паміж палярнымі кругамі даўжыня дня амаль 12 гадзін; найбольшая ў дзень летняга і найменшая ў дзень зімовага сонцастаянняў. За палярнымі кругамі даўжыня дня летам можа перавышаць 24 гадзіны, на полюсах роўная паўгоду. Звычайна пад даўжынёй дня разумеюць даўжыню светлага часу сутак, калі на адкрытым паветры асветленасць дастатковая для любых работ, выразна бачны аддаленыя прадметы. На рэальную працягласць светлага часу аказваюць уплыў рэльеф мясцовасці, лясы, стан надвор’я: наяўнасць і характар воблачнасці, туман, дождж.

## Літаратура

* *Хаміцкі М. П.* Дзень // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
# Перыяд вярчэння

**Перыяд вярчэння** касмічнага аб’екта — гэта час, якое патрабуецца аб’екту для здзяйснення поўнага абароту вакол сваёй восі адносна зорак.

Перыяд вярчэння (фізічны тэрмін) — прамежак часу, на працягу якога пункт здзяйсняе поўны абарот, рухаючыся па акружнасці.

Перыяд вярчэння Зямлі адносна пункта вясновага раўнадзенства называецца зорнымі суткамі.

| Аб’ект | Перыяд |
| --- | --- |
| Сонца | 25,379995 дня | 25.379995  |
| Меркурый | 58,6462 дня | 58.6462  |
| Венера | 243,0187 дня (рэтраграднае) | 243.0187  |
| Зямля | 0,99726968 дня | 0.99726968  |
| Месяц | 27,321661 дня | 27.321661  |
| Марс | 1,02595675 дня | 1.02595675  |
| Юпітэр | 0,41354 дня | 0.41354  |
| Сатурн | 0,44401 дня | 0.44401  |
| Уран | 0,71833 дня (ретроградное) | 0.71833  |
| Нептун | 0,67125 дня | 0.67125  |
| Плутон | 6,38718 дня (ретроградное) | 6.38718  |

## Гл. таксама

* Сонечныя суткі
* Сінадычны перыяд
* Сідэрычны перыяд## Зноскі